# Атрад (біялёгія)

Клясыфікацыйная дыяграма
**Атра́д** (па-лацінску: *ordo*, мн. л. лац. *ordines*) — адзін з асноўных рангаў герархічнай клясыфікацыі ў заалягічнай сыстэматыцы.

У герархіі сыстэматычных катэгорыяў атрад стаіць ніжэй за клясы і вышэй за сямейства.

Часам ужываюцца таксама вытворныя катэгорыі:

* у заалёгіі:
	+ **надатрад** (лац. *superordo*) — вышэй за атрад,
	+ **падатрад** (лац. *subordo*) — ніжэй за атрад,
	+ **інфраатрад** (лац. *infraordo*) — ніжэй за падатрад;
* у батаніцы:
	+ **надпарадак** (лац. *superordo*) — вышэй за парадак,
	+ **падпарадак** (лац. *subordo*) — ніжэй за парадак.

## Гісторыя ўзьнікненьня

Вокладка першага выданьня *Systema Naturae* Карла Лінэя (1735)
Атрад як ранг герархічнай клясыфікацыі жывых арганізмаў упершыню быў уведзены ў выкарыстаньне ляйпцыскім батанікам Аўгустам Квірынусам Рывінусам (Бахманам) у ягоных батанічных працах 1690-х гг. Карл Лінэй быў першым, хто пасьлядоўна прымяніў катэгорыю атраду ў раздзяленьні ўсіх трох царстваў прыроды (мінэралаў, расьлінаў і жывёлаў) у сваёй працы «Сыстэма прыроды» (*Systema Naturae*) (1-е выданьне: 1735).

### Батаніка

Парадкі расьлінаў, якія Карл Лінэй ужываў у кнігах «Сыстэма прыроды» (*Systema Naturae*) і «Віды расьлінаў» (*Species Plantarum*), былі штучныя, уведзеныя хіба для таго, каб падзяліць штучныя клясы сыстэмы на больш зручныя для запамінаньня і вызначэньня расьлінаў дробныя групы.

Адначасова Лінэй выкарыстоўваў катэгорыю парадку ў сваёй натуральнай сыстэме, апублікаванай у працах «Клясы расьлінаў» (*Classes plantarum*, 1738) і «Філязофія батанікі» (*Philosophia botanica*, 1751). Гэтыя групы атрымалі назву *натуральных парадкаў* і ў крыху перапрацаваным выглядзе ўжываліся ў натуральных сыстэмах расьлінаў цягам XVIII і XIX стст. (у т. л. ў сыстэмах у *Prodromus* Дэкандоля і *Genera Plantarum* Бэнтама і Гукера). У той самы час у францускай батанічнай літаратуры (пачынаючы працай Мішэля Адансона *Familles naturelles des plantes* (1763) і да пачатку XX стагодзьдзя ў якасьці эквіваленту лацінскага *ordo* ўжывалася францускае слова *famille* (мн. л. *familles*). Гэтая эквівалентнасьць была фармальна замацаваная правіламі батанічнай намэнклятуры (*Lois de la nomenclature botanique,* 1868) Альфонса Дэкандоля, якія былі папярэднікам сучаснага *Міжнароднага кодэксу батанічнай намэнклятуры*.

У першых Міжнародных правілах батанічнай намэнклятуры (1906) катэгорыя сямейства (familia) была замацаваная за групамі, якія дагэтуль зваліся ў франкамоўнай літаратуры «famille», у той час як назва *парадак* (ordo) была захаваная для больш высокага рангу, які ў XIX стагодзьдзі нярэдка называлі кагортай (*cohors,* мн. л. *cohortes*).

Некаторыя з сямействаў расьлінаў усё яшчэ захоўваюць назвы лінэевых «натуральных парадкаў» ці нават назвы далінэевых натуральных групаў, напрыклад, *Palmae* (пальмы) ці *Labiatae* (ясноткакветныя).

### Заалёгія

У заалёгіі некаторыя лінэевыя атрады вытрымалі праверку часам. Некаторыя з прапанаваных ім назваў атрадаў усё яшчэ знаходзяцца ва ўжытку, напрыклад *Lepidoptera* для атраду, што аб’ядноўвае матылькі і матылёў, ці *Diptera* для атраду, што аб’ядноўвае мух і камароў.

## Назвы атрадаў (парадкаў)

Назвы атрадаў (парадкаў), як і назвы іншых таксонаў, ранг якіх вышэй за род, зьяўляюцца унінаміяльнымі, то бок складаюцца з аднаго слова — назоўніка (ці прыметніка ў якасьці назоўніка) ў множным ліку, напісанага зь вялікай літары.

У батаніцы і бактэрыялёгіі для назвы парадкаў ужываецца стандартызаваны канчатак *-ales*, для назваў падпарадкаў — канчатак *-ineae*. Гэтыя канчаткі дадаюцца да асновы назвы тыповага роду (аснова вызначаецца паводле формы роднага склону): напрыклад, ад назвы роду *Crossosoma* (родны склон *Crossosomatis*) утвараецца назва парадку *Crossosomatales* (Красасомакветкавыя).

## Глядзіце таксама

* Бінамінальная намэнклятура

## Літаратура

* *Чарлз Джеффри*. Биологическая номенклатура: Пер. с англ. — М.: Мир, 1980. — С. 16, 24—25.

## Вонкавыя спасылкі

* International codes of Botanical Nomenclature: Saint-Louis Code, 2000, Vienna Code, 2006 (анг.)
* International Code of the Zoological Nomenclature (4-е выданьне, 2000) (анг.)
* International Code of Nomenclature of Bacteria (1990) (анг.)
* The International Code of Virus Classification and Nomenclature (2002) (анг.)