Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dagat Karibe

| Caribbean Sea |
| --- |
| Satellite image of the Caribbean Sea |
| Map of the Caribbean Sea |
| Lokasyon | American Mediterranean Sea |
| Tagboan | ﻿ / ﻿ |
| Tipo | Sea |
| Parte kan | Atlantic Ocean |
| Mga pinagkukuahan kan salog | * Magdalena
* Atrato
* Chagres
* San Juan
* Coco
* Motagua
 |
| Basin kan mga nacion |
Lista
* Antigua and Barbuda  Aruba  Belize  British Virgin Islands  Caribbean Netherlands  Colombia  Costa Rica  Cuba  Curaçao  Dominica  Dominikanang Republika  Grenada  Guadeloupe  Guatemala  Haiti  Honduras  Jamaica  Mexico  Montserrat  Martinique  Nicaragua  Panama  Puerto Rico  Saint Kitts and Nevis  Saint Vincent and the Grenadines  Saint Lucia  Trinidad asin Tobago  United States Virgin Islands  Beneswela
 |
|  |
| 2,754,000 km2 (1,063,000 sq mi) |
|  |
| Mga isla | West Indies (Greater Antilles and Lesser Antilles) |
| Mga Trenchera | Cayman Trench and Puerto Rico Trench |
| Mga pig-iistaran |
Major cities
* Barcelona
 Barranquilla
 Basse-Terre
 Belize City
 Bluefields
 Brades
 Caimanera
 Cancún
 Cartagena
 Castries
 Catia La Mar
Plantilya:Country data Trinidad Chaguanas
Plantilya:Country data US Virgin Islands Charlotte Amalie
 Chetumal
 Colón
Plantilya:Country data Trinidad Couva
 Cumaná
 Guantánamo
 Havana
 Kingston
Plantilya:Country data Saint Vincent Kingstown
 Kralendijk
 La Ceiba
 La Guaira
 Limón
 Little Bay
 Maiquetía
 Maracaibo
 Maracay
 Mayagüez
 Montego Bay
 Oranjestad
 Ponce
 Porlamar
 Port-au-Prince
Plantilya:Country data Trinidad Port of Spain
 Puerto Barrios
 Puerto Cabello
 Puerto Cortes
 Puerto Padre
 Puerto la Cruz
 Punto Fijo
 Riohacha
 Roseau
 San Andrés
 San Juan
Plantilya:Country data Trinidad San Fernando
 Santa Marta
 Santiago de Cuba
 Santiago de los Caballeros
 Santo Domingo
Plantilya:Country data Trinidad Scarborough
 St. George's
 St. John's
 Turbo
 Willemstad
 |

An **Dagat Karibe** iyo an dagat kan Amihanan na Kagatagan Atlantiko sa tropiko kan Solnopan na Emisperyo, namumugtak sa habagatan kan Gulf of Mexico asin habagatan-solnopan kan Dagat Sargasso. Napapalibotan iyan kan Greater Antilles sa amihanan gikan sa Cuba pasiring sa Puerto Rico, an Lesser Antilles sa subangan gikan sa Virgin Islands pasiring sa Trinidad asin Tobago, Habagatan na Amerika sa habagatan gikan sa Venezuelan coastline pasiring sa baybayon kan Colombia, asin Central America asin kan Yucatán Peninsula sa solnopan gikan sa Panama pasiring sa Mexico. An Heopolitikong rehiyon sa palibot kan Dagat Karibe, kabali an nagkapirang mga isla sa Solnopan na Indio asin an kataraid na ronang baybayon sa kadagaan kan Americas, midbid bilang Karibe.
# Imperyong Espanyol

An Imperyong Espanyol sa saiyang maximum extent durante kan ikaduwang kabangaan kan ika-18 na siglo
Krus kan Borgonya
amay na modernong bandera
An **Imperyong Espanyol**, kun minsan pigpapanongdan man bilang an **Hispanikong Monarkiya** o an **Katolikong Monarkiya**, iyo an imperyong kolonyal na piggogobyernohan kan Espanya sa pag-ultanan kan 1494 asin 1976. Bilang katakod kan Imperyong Portuges, iyo iyan an enot na imperyo na i-usher an Europeo na Panahon kan Pagdiskubre asin makamit an *global scale*, pigkokontrol an mahiwas na kabtang kan Amerika, Aprika, manlaenlaen na isla sa Asya asin Oceania, siring man an ibang parte kan Europa. Saro iyan sa pinakapoderosong imperyo kan amay na modernong panahon, nagin bantog bilang "an imperyo kun saen an saldang dai nagsosolnop". Sa saiyang rurok kaidtong 1910, an Imperyong Espanyol igwa nin labi sa 13 milyon na kilometro kwadrado (5 milyon milya kwadrado), piggigibo iyan na saro sa pinakadakula na imperyo sa kasaysayan.

## Toltolan
# Ekwador

Wagayway kan Ekwador
An kinamomogtakan kan Ekwador
An **Ekwador** (sa Ingles: Ecuador) sarong nacion sa Amerika nin Sur na opisyalmente inaapod na Republika nin Ecuador. Ini sarong republika demokratiko sa norte-solnopan sa Amerika nin Sur, napagdolonan sa amnayan kan Colombia, kan Peru sa subangan asin habagatan, asin kan Dagat Pasipiko sa solnopan. An Mga Isla nin Galapagos kasaro man sa Ecuador asin 1,000 kilometro (620 mi) an rayo igdi.

## Guápulo, Quito

*
*
*
*
*
*
*
# 1831

An **1831** sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.

## Enero

## Pebrero

## Marso

## Abril

## Mayo

## Hunyo

## Hulyo

## Agosto

## Septyembre

## Oktobre

## Nobyembre

## Desyembre
# 1903

An **1903** sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.

## Enero

## Pebrero

## Marso

## Abril

## Mayo

## Hunyo

## Hulyo

## Agosto

## Septyembre

## Oktobre

## Nobyembre

## Desyembre
# 1914

An **1914** sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.

## Enero

## Pebrero

## Marso

## Abril

## Mayo

## Hunyo

## Hulyo

## Agosto

## Septyembre

## Oktobre

## Nobyembre

## Desyembre
# Kanal nin Panama

An Kanal nin Panama
Mapa kan Panama
Si Ferdinand de Lesseps, an kag-isip kan Suez Canal asin Panama Canal
An USS Missouri, an Iowa-class battleship, nag'agi sa kanal kan 1945
An **Kanal nin Panama** (Espanyol: Canal de Panamá) sarong artipisyal na agihan sa tubig, 82 km (51 ml) hinonggad sa Panama na nangyari tinatakod an Dagat Atlantiko sa Dagat Pasipiko paagi nin pagbaktas sa Istmo nin Panama, asin ini nagin dalaydayan kan maritimong komersyo. May barat sa magkaibong na poro na natipon nin tubig pasiring sa Danaw Gatun na ini saro man na artipisyal na danaw na ginibo para ini mapataas an maaging dagat-sasakyan. An Danaw Gatun artipisyal na ginibo, 26 metro (85 pye) an langkaw sa lebel nin dagat, na nahaman paagi nin pagsagop kan Salog Chagres asin Danaw Alajuela, ngani mainaan an trabahong paghonggad sa paggibo kan kanal. Dangan an dagat-sasakyan winawa'wa' luwayluway sa ibong na poro. Mga 200,000,000 na litro (52,000,000 US gal) nin tubig-ta'bang an inuusar sa sarong agihan nin bapor.

An Kanal nin Panama sarong gutosan nin pagbyahe na naiinaan na gayo an oras nin pagsakay haleng Dagat Atlantiko pasiring Dagat Pasipiko. Ta kun dai ining gutos na ruta, an byahe malikaw pa sa peligrosong paghanggilid sa Cape Horn pasiring bandang habagatan sa rawis kan Sud Amerika na an siring na pagsakay maagi sa Drake Passage o sa Itiot nin Magellan.
An Kanal nin Panama iyo an saro pinakadakula asin pinakadipisil na proyekto
inhenyeriya na pinagkasibotan.

An Colombia, Pransya, asin ngapit an Estados Unidos kontrolado an teritoryo sa palibot kan piggigibong konstruksyon. An Pransya pinu'nan an trabaho kan kanal kan taon 1881, alagad ini nagpondo huli sa pagkukulang nin pagtubod kan mga namumuhunan sa proyekto gibo kan grabe an mga problema inhenyeriya na nagruluwasan asin man huli sa halangkawon an bilang nin nagagadan na mga trabahdor sa sityo. An Estados Unidos iyo an nagsangle magkapot kan proyekto kan 1904 asin ini natapos saka nabuksan kan taon 1914. An EU dagos na nagkakapot kan kanal asin kan paralibot sa Panama Canal Zone sagkod kan oras na nahaman an inapod na Tratado Torrijos–Carter na sa ri'gon kaini ipig-intrega na an operasyon kan kanal sa Panama taon 1977. Paka'ayaw nin peryodo na magkasi pig'papadalagan kan Amerika asin Panama an kanal ini kan taon 1999. Sa presente ini minamanehar asin pinapadalagan na kan Panama Canal Authority, sarong ahensyang rogaring kan gobyerno nin Panama.

An orihinal na mga barat mga 33.5 metro (110 ft) an lakbang. May ikatolo, na mas halakbang na dalan nin mga barat an ginibo sa pag'ultan nin Septyembre 2007 asin Mayo 2016. An pinalakbang na agihan-tubig nagpoon komersyal na operasyon kan Hunyo 26, 2016. An mga bagong barat nakakapaagi na nin mas darakulang mga barko.

Poon kan an kanal pig-entrega kan E.U. sa Panama an operasyon kan 1999, ini nagbunga nin $10 billion na direktang income para sa nasyon nin Panama asin an kanal nag'aambag nin 40 porsyento sa GDP kaini, kun ibabali pa an mga kadaramay na mga aktibidad ekonomiko igdi. Mga 35 abot 40 dagat-sasakyan an nabaktas igdi aro-aldaw, asin an kanal piglalaloman na makakadakop 6 na porsyento kan maritimong komersyo nin kinaban.

## Toltolan
# 1979

An **1979** sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.

## Enero

## Pebrero

## Marso

## Abril

## Mayo

## Hunyo

## Hulyo

## Agosto

## Septyembre

## Oktobre

## Nobyembre

## Desyembre
# Tanga

Langaton, sarong klaseng tanga na malaniton makakagat
Mga tanga nagtitipon pagkakan
Macro Photography of Ant
An **tanga** mga insektong sosyal sa lindong kan pamilya Formicidae, asin kairiba an mga "magpirinsan" na kutakti asin alimbubusog, ini sakop kan order na Hymenoptera. An mga tanga daa naggikan sa mga kaapo-apoi kaini na garo hitsurang kutakti sa peryodo Cretacecus, mga 99 milyon nang taon nakaagi, asin duminakul sa manlaenlaen na hitsura kan magturunga na an mga tinanom na namumurak. Igwa ining 22,000 na species alagad an natawan pa sanang klasipikasyon nagbibilang 12,500 na species. An mga tanga nabibistong gayo sa tikong antenna kaini, asin an may buko-bukong estruktura na nataong porma sa habayan kaini. Sa saindang paglibotlibot, nasususog ninda an saindang pig'agihan na huli sa sustansyang kemikal na inaapod *pheromone* na saindang napaparong. Ini kinukupsit kan tanga sa pagtanda kan linalakawan ninda asin paagi na dai na sinda magbalikbalik sa saindang nadumanan na.

Tanga hali sa Mt. Isarog
Sarong Spy na tanga
Tanga na may darang balukag
Mga magihigos na tanga bago mag bangi
An mga tanga nabilog nin mga kolonya na minsan binibilang sana nin pirang dosenang indibidwal nag'eestar sa mga natural na mga bungag o guang o sa mga dakula nanggad na mga kolonyang hustong organisado nang gayo, linalaklakan an mahiwas na teritoryo asin nagbibilang nin minilyon na indibidwal.
An darakulang mga kolonya nin tanga inaapod nang mga super-organismo ta an mga tanga naghihiro bilang bunyog na entidad, sararo na nagtratrabaho sa pagsuporta sa kolonya. An mga darakulang kolonya parati binibilog nin mga babaeng mayong pakpak, baog, na an mga ini sarong grupo nin mga "trabahador", o mga "soldados" o mga grupong may sadyang toka na gigibohon. Sa mga kolonya, igwa man nin mga lalakeng sukat pwedeng manbados inaapod sa Ingles na "drone" asin magkapira man na mga babae na inaapod na "reyna". Huli ta organisadong gayo an kolonya kan mga tanga, ini barabaranga an gibohon: igwang mga myembro na may toka na magpakilaban sana sa mga kaiwal, igwa an trabaho an pag'asikaso sa pagbantay sa mga sugok na pinapahimsa asin nagigin mga oripon na parahanap nin kakanon asin pagsaray nin siring.

An mga tanga daa haros nakolonisar an gabos nang kadagaan kan kinaban. An mga lugar sanang kulang nin mga tanga iyo an Antarctica asin magkapirang mga hararayong mga isla na haros daing mabuhay na insekto. An mga tanga natalubo sa haros gabos na ekosistema asin pwedeng 15-25% kan biomass nin kahahayupan. An saindang matryumpong pagbuhay sa manlaenlaen na kamugtakan nin kapalibutan iyo nin huli sa saindang organisasyon sosyal asin sa abilidad nindang maghira kan estaran, magdisponer rekursos asin magsinurog-surogan kun may kaiwal.

## Toltolan
# Potograpiya

Sarong babaeng retratistang nagkukua nin mga ladawan sa paagi nin sarong kamera, mantang yaon sa Seattle, Washington, Estados Unidos.
An **potograpiya** o **potograpi** (gikan sa Espanyol *fotografía*) iyo an sarong paagi o proseso nin paggibo o paglikha nin sarong ladawan sa paagi nin sarong kamera.

Inaapod na **potograpo**, **potograper**, o **retratista** (gikan sa Espanyol *fotógrafo* asin *retratista*) an sarong tawong nagkukua nin mga retrato o ladawan. Sa ibang kahulugan, nanonongod man an potograpiya sa sarong katiripunan nin mga retrato, an album nin mga ladawan.

## Toltolan
# Ikos

*Manunungod an artikulong ini sa the species commonly kept as a pet.  Para sa the cat family, hilingon an Felidae.  Para sa other uses, hilingon an Cat (disambiguation).*

Plantilya:Pp-move

Plantilya:Good article
Plantilya:Use American English

| Cat Temporal range: 0.0095–0 Ma
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
↓

 Holocene to present (9,500 years ago) |
| --- |
| Various types of cats |
| Conservation status |
| Domesticated  |
| Sayantipiko na klasipikasyon  |
| Missing taxonomy template (pakarhayon): | Felis |
| Espesyes: | Template:Taxonomy/FelisF. catus |
| Ngaran binomyal |
| **Template:Taxonomy/Felis*Felis catus Linnaeus, 1758 |
| Sinonimo |
| * *Catus domesticus* Erxleben, 1777
* *F. angorensis* Gmelin, 1788
* *F. vulgaris* Fischer, 1829
 |

An **ikos** sarong klase nin hayop.

Cat Queen of Horniman Circle in Mumbai.
Ordinaryo na ikos
# Hulyo 17

**Hulyo 17** an ika-198ng aldaw kan taon (ika-199 sa mga ogdong taon) sa Gregoryanong kalendaryo. Igwang natatadang 167 na aldaw sagkod kan katapusan nin taon.

## Mga panyayari

## Mga kamundagan

## Mga kagadanan

## Mga panluwas na takod

* BBC: On This Day
# Monarka

An **monarka** iyo an sarong pamayo kan estado panghabambuhay o sagkod sa abdication, asin kun siring iyo an pamayo kan estado sa sarong monarkiya. An monarka posibleng magsagibo kan urog kahalangkaw na otoridad asin kapangyarihan sa estado, o an iba posibleng gamiton an kapangyarihan na iyan sa ngaran kan monarka. Kin minsan an monarka personal na namamana an ligal na diretso tanganing magsagibo kan soberanong mga diretso kan estado (parating pigpapanongdan bilang *an trono* o *an korona*) o iyo an pinili sa paagi kan sarong estabilisadong proseso gikan sa sarong pamilya o cohort eligible tanganing magtao sa monarka kan nasyon. Alternatively, an sarong indibidwal posibleng iproklama an sadiri bilang monarka, na posibleng surugan asin gibohon na lehitimo sa paagi kan acclamation, diretso na magsakyada o sarong kombinasyon kan mga paagi.

## Toltolan
# Historyador

Si Herodotus (c. 484–c. 425 BC) iyo sarong Griyegong historyador na nabuhay kaidtong ikalimang siglo BC, asin saro sa mga pinakainot na historyador na naisalbar an mga kagibohan.
An **historyador** (Ingles: *historian*) iyo sarong tawo na minaadal asin minasurat dapit sa nagligad, asin an uusipon iyo an pigbibisto bilang an awtoridad sa kaini. An mga historyador iyo nakatutok sa padagos, metodikong naratibo asin pag-aadal nin mga nagligad na kasibotan na katakod sa lahi nin katawohan; pati naman an pag-aadal sa uusipon sa kagabsan nin oras. Kun an saro iyo nakapokus sa mga kasibotan na bago an nakasurat na historya, an indibidwal iyo sarong historyador nin prehistorya.

An nagkapirang mga historyador iyo pigbibisto sa paagi nin mga publikasyon o training asin eksperyensya. An "historyador" nagin sarong propesyonal na okupasyon sa kataposan kan ika-19 na siglo kasabay kan pagtalubo nin mga unibersidad sa Alemanya asin bilog na kinaban.

## Padagos na pagbasa

* Allison, William Henry. *A guide to historical literature* (1931) comprehensive bibliography for scholarship to 1930. online edition
* Barnes, Harry Elmer*A history of historical writing* (1962)
* Barraclough, Geoffrey. *History: Main Trends of Research in the Social and Human Sciences,* (1978)
* Bentley, Michael. ed., *Companion to Historiography*, Routledge, 1997, ISBN 0415030846 pp; 39 chapters by experts
* Bender, Thomas, et al.  *The Education of Historians for Twenty-first Century* (2003) report by the Committee on Graduate Education of the American Historical Association

## Mga panluwas na takod

* Selected texts by the most known historians Archived 2010-03-23 at the Wayback Machine.

## Toltolan
# Usbekistan

Wagayway kan Usbekistan
An **Republika kan Usbekistan** (sa Ingles: Uzbekistan) sarong nasyon sa Asya asin dating Republikang Sobyet. Makaduwang ulit ining nahahanganan asin dai nin baybayon sa Sentral na Asya. Igwa ini kagduwang (12) probinsya, sarong awtonomong republika, asin sarong syudad na kabisera. Napapalibotan an Usbekistan nin limang nasyon: Kasahistan sa norte; Kirgistan sa norteng-subangan; Tahikistan sa sur-subangan; Apganistan sa sur; asin Turkmenistan sa sur-sulnopan. Siring kan Liechtenstein, saro ini sa duwang nasyon sa kinaban na makaduwang ulit na nahahangganan nin mga nasyon.

Dai mababa sa 10% kan pwersang obrero kan Usbekista an yaon sa luwas kan nasyon kadaklan yaon sa Rusya asin Kasahistan, siring man sa iba pang nasyon. Igwang markang 99.3% sa literasi an mga nag-eedad 15 pataas (estimasyon kan 2003 huli kan libreng edukasyon sa sistemang pan-edukasyon kan Unyon Sobyet. Minagurang sagkod 66 taon an kalalakihan mantang 72 anyos an kababaihan digdi.

Xiva
## Toltolan
# Amu Darya

| Amu Darya |
| --- |
| * Амударё (Amudaryo) (Usbek)
* Амударё (Amudaryo) (Tajik)
* Амударья (Amudar'ya) (Ruso)
* *Amu Darýa* (Turkmen)
* د امو دره (Pashto)
* امو دريا (Dari)

 Oxus, Wehrōd, də Āmu Sind, Amu River |
| Tanawon kan Amu Darya gikan Turkmenistan |
| Map of area around the Aral Sea. Aral Sea boundaries are c. 2008. The Amu Darya drainage basin is in orange, and the Syr Darya basin in yellow. |
| * Afghanistan
* Tajikistan
* Turkmenistan
* Uzbekistan
 |
| Katahawan na Asya |
|  |
| Pinagkukuanan | Salog Pamir/Salog Panj |
|  - kinamumugtakan | Danaw Zorkul, Mga bukid nin Pamir, Afghanistan |
|  - tagboan | ﻿ / ﻿ |
|  - kalangkawan | 4,130 m (13,550 ft) |
|  |
|  |
| Sarong pinagkukuanang agos | Kerki |
|  - kinamumugtakan | Tajikistan |
|  - tagboan | ﻿ / ﻿ |
|  - kalangkawan | 326 m (1,070 ft) |
|  |
| Bunganga | Aral Sea |
|  - kinamumugtakan | Amudarya Delta, Uzbekistan |
|  - tagboan | ﻿ / ﻿ |
|  - Kalangkawan | 28 m (92 ft) |
| Laba | 2,400 km (1,500 mi) |
| Sukol kan basin | 534,739 km2 (206,464 sq mi) |
|  |
| Diskarga |   |
|  - katampatan | 2,525 m3/s (89,200 cu ft/s) |
|  - pinakasagad-baba | 420 m3/s (15,000 cu ft/s) |
|  - pinakasagad-taas | 5,900 m3/s (210,000 cu ft/s) |
|  |
| Mga pigpapahiling kan basin |
| Mga sanga nin salog |   |
|  - wala | Salog Panj |
|  - tuo | Salog Vakhsh, Surkhan Darya, Salog Sherabad, Salog Zeravshan |

An **Amu Darya** (pig-aapod man na **Amu**, **Salog Amo**, asin sa kasaysayan midbid sa ngaran na Latin na Oxus o Griyego na Ὦξος) iyo an sarong mayor na salog sa Central Asia asin Afghanistan. Nagsasakat sa Kabukidan kan Pamir, amihanan kan Hindu Kush, nabilog an Amu Darya huli sa confluence kan mga salog na Vakhsh asin Panj, sa Tigrovaya Balka Nature Reserve sa hangganan sa pag-udo kan Afghanistan asin Tajikistan, asin nagbubulos hale diyan gikan sa amihanan-solnopan pasiring sa southern remnants kan Dagat Aral. Sa saiyang upper course, an salog minaporma nin kabtang kan amihanan na hangganan kan Afghanistan sa Tajikistan, Uzbekistan, asin Turkmenistan. Sa suanoy na kasaysayan, an salog pighihiling bilang hangganan kan Greater Iran kaiba an "Turan", na mina-*correspond* sa presenteng panahon na Central Asia. An Amu Darya igwa nin bulos na haros 70 cubic kilometres kada taon sa promedyo.

## Toltolan
# Bulang

Bulang sa Londres, c. 1808
Bulangan ni Colonel Mordaunt sa Lucknow, 1784–1786, ni Johann Zoffany
An wantilan, sarong Balineseng bulangan, asin importanteng ritwal sa templo
An **bulang** iyo sarong isport na padugoan, na ginigibo sa ring na inaapod na bulangan. An kasaysayan nin pag-ataman nin manok para ilaban sa bulang nagpoon kaidto pang 6,000 na taon. Isinurat an inot na dokumentadong paggamit kan terminong gamecock, na nagpaparisa nin paggamit kan medya na "game," sarong isport, pampalihis nin oras o aling - alingan, narekord kan 1634, pagkatapos kan terminong "cock of the game" na ginamit ni George Wilson, sa kaenot - enoteng sikat na libro dapit sa isport na pagbulang sa The Commendation of Cocks and Cockighting in 1607. Alagad durante kan biyahe ni Magellan sa pagkadiskobre sa Pilipinas kan 1521 kan enot nang mapatotoohan asin madokumento an modernong pagbulang inot na nasaksihan kan mga taga Solnopan kan Italianong si Antonio Pigafetta, an historiador ni Magellan, sa Kahadean nin Taytay.

An mga naglaban, na inaapod na mga gamecock (dai dapat ikaribong sa mga gamebirds), nangorognang binubuta asin natitigado huli sa orog na kosog. An mga manok na arog kaiyan na ataman na hayop inaapod na game fowl. An mga lalake igwa nin congenital na karingisan sa gabos na lalaking may parehong espesye. An mga paghatol parateng ginigibo sa resulta kan pag - purukan.

An bulang iyo sarong isport sa madugo huli sa sarong kabtang kan pisikal na trauma na ginigibo nin mga sulog na nangdadanyar sa kada saro, na kun beses pinakokosog sa paagi kan pagkonektar nin metal na spurs sa natural na mga spurs. Minsan ngani bakong gabos na iriwal minaresulta sa kagadanan, an mga sulog puedeng magtagal nin dakulang pisikal na makolog na eksperyensia. Sa nagkapirang lugar sa bilog na kinaban, an pagbulang ginigibo pa man giraray bilang sarong mayor na aktibidad; sa nagkapirang nasyon iyan kontrolado nin ley, o direktang ipinangangalad. An mga kaapil sa "age old sport" parati piglista an impluwensyang kultural asin relihiyoso bilang rason sa pagpadagos kan pagkokompara bilang sarong isport.

## Toltolan
# Kapitolyo

Sa politika, an sarong **kapitolyo**, inaapod man na **kapitolyong syudad** o **kapitolyo politikal** — dawà na ngani na an huri igwang ikaduwang kahulugan, iyo an panginot na syudad o banwaan kan sarong gobyerno nin sarong nasyon.

An katagang "kapitolyo" gikan sa Latin na *caput* na nangangahulogan na "payo," asin an terminong "kapitol" iyo an edipisyo kun sain piggigibo an mga trabaho kan gobyerno.
# Emperador kan Hapon

Si Emperador Naruhito
An **Emperador kan Hapon** iyo an namamayo kan estado. An Emperador, siya inaapod na **Tenno** (天皇) sa tataramon na Hapon, literal na sinasabi "langitnon na kagurangnan". Sa Ingles, tinotomoy siyang Mikado (帝) nin Hapon.

Emperador : Naruhito.

An Emperador iyo an pamayo kan Pamilyang Hadenon nin Hapon. Siya man an pinakahalangkaw na otoridad kan relihiyon na Shinto. An presenteng konstitusyon na minukna kan 1947 dai ginagamit an terminong "pamayo kan estado" kundi tinotomoy an Emperador bilang "simbolo kan estado asin iyo an pagkasararo kan banwaan". Itinogdas an emperador komo panseremonyang representante sa irarom kan pormang monarkiya konstitusyonal. Sa duwa niyang papel bilang pamayo kan relihiyon asin pamayo kan estado, an Emperador nakaagid sa monarkiyang Briton, na "supremong gobernador" kan Simbahan nin inglatierra.
# 892

An **892** sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.

## Enero

## Pebrero

## Marso

## Abril

## Mayo

## Hunyo

## Hulyo

## Agosto

## Septyembre

## Oktobre

## Nobyembre

## Desyembre