Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bakuna

| Bakuna |
| --- |
| An bakuna para sa *smallpox* asin an mga kagamitan sa pagbulong kaini. |
| MeSH | D014612 |

An **bakuna** (Ingles: *vaccine*) iyo sarong biyolohikal na preparasyon na minatao nin aktibong nagunong imunidad sa sarong partikular na nakakaulakit na kahelangan. An sarong bakuna iyo tipikal na igwang sarong biyolohikal na preparasyon hale sa mikroorganismong nagkakawsa nin kahelangan, o poon kan ika-21 na siglo, sintetikong namokna na kaparehas niya. An preparasyong ini iyo harus nahimo hale sa nagluya o nagadan na porma nin mga mikrobyo, mga toksin kaini, o saro sa mga protina kaini sa luwas. An ahente pig-istimula an sistemang immuno kan hawak ngarig mabisto an ahente bilang sarong banta sagkod magpoon maghimo nin antibodies laban digdi, dagos para mabisto pang maray asin madistroso an maski anong mikroorganismo na relatibo sa ahente na saiyang pupuwedeng makaengkwentro sa futuro. An mga bakuna pwedeng magin *prophylactic* (ngarig malikayan o mapauswag an mga epekto nin sarong futurong impeksyon kan sarong natural o "maisog" na patoheno), o *therapeutic* (ngarig malaban an sarong kahelangan na iyo nangyayari na, arug kan kanser).

An administrasyon nin mga bakuna iyo an inaapod na baksinasyon. An baksinasyon iyo pinakaepektibong paagi sa paglikay sa mga nakakaulakit na kahelangan; mahiwasang imunidad huli sa baksinasyon iyo may dakulang ambag para sa pankinabang pagdaog nin smallpox asin an restriksyon nin mga kahelangan arug kan polio, tigdas, sagkod tetanus sa kadaklan nin kinaban. An pag-epekto nin baksinasyon iyo mahiwas na pig-aadalan sagkod pigbeberipika; halimbawa, an mga bakuna na probadong epektibo iyo kabali an sa influenza, an bakunang HPV, sagkod an para sa otos. An World Health Organization (WHO) nagheras na an mga lisensyadong bakuna iyo presenteng yayaon sa 25 na mga manlainlain na nalilikayang impeksyon.

An mga terminong Ingles na *vaccine* asin *vaccination* iyo gikan sa *Variolae vaccinae* (*smallpox* nin baka), an termino iyo namokna ni Edward Jenner (na parehas nahaman an konsepto nin mga bakuna asin enot na nakagibo nin bakuna) ngarig madenota an *cowpox*. Ginamit niya an taramon kaidtong 1798 para sa halabang titulo kan saiyang *Inquiry into the Variolae vaccinae Known as the Cow Pox*, kun sain pigsaladawan niya an protektibong epekto nin cowpox laban sa smallpox. Kaidtong 1881, ngarig tawanan nin onra si Jenner, si Louis Pasteur nagsabi an mga termino dapat iyo pahiwason ngarig ibali an mga bagong protektibong inokulasyon na iyo kaidto pighahaman pa sana.

## Hilingon man

* Birus
* Mikroorganismo
* COVID-19

## Panluwas na takod

External video|  Modern Vaccine and Adjuvant Production and Characterization, Genetic Engineering & Biotechnology News |

* Vaccines and Antisera sa Curlie
* WHO Vaccine preventable diseases and immunization
* World Health Organization position papers on vaccines
* The History of Vaccines, from the College of Physicians of Philadelphia
* University of Oxford Vaccinology Programme: a series of short courses in vaccinology

## Toltolan
# Kultural na pamana

*Roman ruins with a prophet*, ni Giovanni Pannini, 1751. An artistikong kultural na pamana kan Emperyong Romano nagsirbi bilang sarong pundasyon para sa nagsunod na Solnopang kultura, partikular sa paagi kan *Renaissance* asin Neoklasisismo.
An **kultural na pamana** (Ingles: *cultural heritage*) iyo an pamana nin nakakapotan asin dae-nakakapotan na pamanang pagsasadiri nin sarong grupo o sosyedad na iyo namamana gikan sa nagligad na mga henerasyon. Dae gabos nin mga pamana kan nagligad na henerasyon iyo masasabing "pamana"; imbes, an pamana iyo sarong produkto nin pagpili kan sosyedad.

An kultural na pamana iyo kabali an "nakakapotan na kultura" (arug kan mga edipisyo, monumento, porma nin kadagaan, arkibong materyal, libro, gibo nin arte, asin artipakto), "dae-nakakapotan na kultura" (arug kan mga alamat, tradisyon, tataramon, asin kaaraman), asin "likas na pamana" (kabali an signipikong pankultural na kadagaan, asin biyodibersidad). An termino iyo harus nagagamit bilang koneksyon sa mga isyu dapit sa pagprotekta kan Katutubong intelektwal na pagsasadiri.

## Mga panluwas na takod

* UNESCO World Heritage Centre – Opisyal na websityo kan United Nations na organisasyon para sa kultural na pamana
* International Council on Monuments and Sites
* International Council of Museums
* International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property
* An Kultural na pamana travel guide gikan sa Wikivoyage

## Toltolan
# SARS-CoV-2

An **SARS-CoV-2** (gikan sa Ingles: **Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2**), na dating midbid bilang **2019-nCoV** asin Wuhan virus, iyo an sarong *positive-sense single-stranded RNA virus*. Nakaka-ulakit ini sa tawo asin an kawsa kan *COVID-19*.

## Toltolan
# Kasulo

An August Complex fire kaidtong 2020, an pinakadakulang kasulo sa kasaysayan kan California
An **kasulo** iyo an dakulang kalayo. Nadadanyaran kan kasulo an buhay kan mga tawo, buhay kan mga hayop, asín/o mga pagrogaring. Pwedeng magpoon an kasulo sa sarong aksidente o pwedeng tinuyo (arson).

Sarong kasulo sa New Orleans pagkatapos kan Hurricane Katrina
An dakulaon na kalayo pwedeng magprodusir nin *firestorm*, na kun saen an central column kan nag-iitaas na mainit na aire hihihigop an makusog na palaog na duros, kun saen nagsusuplay nin oksiheno sa kalayo.

Pwedeng magkawsa nin kaswalidad an kasulo kabali an mga nagkagaradan o nalugadan huli sa pagkasulo, trauma huli sa pagrumpag kan mga estruktura asin sa pagkamas-kamas pagdurulag, asin pagsa'ngab nin aso.

## Toltolan