Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Maluto

Maluto| Sarong mangko nin maluto |
| Pangenot na salak | bagas, tubig |
| Food energy (per 1 serving) | 85 kcal (356 kJ) |
| Kaparehas na pagkakan | bap, biryani, risotto |
| * Cookbook: Maluto
* Media: Maluto
 |

An **maluto** iyo an bagas na linuto kun bakong sa paagi kan pagpaaso iyo an sa paagi kan pagpakalagakaga. An ibang klase ni Asyanong bagas (kapwa Indica asin Japonica na klase), Aprikanong bagas o layas na paroy, pulotan o bakong pulotan, halaba-, katamtaman-, o halipot-na-tipasi, nin dawa anong kolor, mapupwedeng gamiton. An bagas na pigluluto mapupwedeng bilog na tipasi o minolino.

An maluto iyo an piggagamit na base sa manlaenlaen na luto nin sinanlag (e.g. châofàn, khao phat), maluto sa mangkô (e.g. bibimbap, chazuke, curry rice, dal bhat, donburi, loco moco, panta bhat, rice and beans, rice and gravy), mga linanot (congee, juk), bolang maluto, (e.g. gimbap, onigiri, sushi, zongzi), siring man an mga suman asin desserts (e.g. mochi, tteok, yaksik).

Maluto an staple food kan bako sanang sa Asya asin sa Latin Amerika, kundi sa bilog na kinaban, asin iyo an pigkokonsiderar na pinakapigkokonsumo na kakanon sa kinaban. An Departamento kan Agrikultura sa Estados Unidos klinasipikar an maluto bilang kabtang kan grupo nin kakanon na tipasi. Sa nutrisyon, an 200 g nin maluto nagkokontribwir sa 60 g (2 oz) pasiring sa pan-aroaldaw na rekomendado na 170 asin 300 g (6 asin 7 oz) nin tipasi para sa mga babae asin lalake respectively, asin konsiderado na marhay an gikanan nin mikrosustansya siring kan zinc asin manganese.

## Toltolan
# Shinto shrine

Duwang babae na namimibi sa atubangan nin sarong santuaryo

A **Shinto shrine** (神社, *jinja*; archaic: *shinsha*, meaning: 'kami shrine') is a structure whose main purpose is to house ("enshrine") one or more *kami*, the deities of the Shinto religion.

Sarong **Shinto shrine** (神社, jinja; archaic: shinsha, na an boot sabihon: 'kami shrine') sarong estruktura na an mayor na katuyuhan iyo an magbugtak ("mag-enshrine") nin saro o labi pang [[Kami|*kami*]], an mga diyos kan relihiyon na Shinto .

An mayor na hall (本殿, honden) iyo an lugar kun saen *kami* kan patron kan sarong santuaryo iyo o nakabugtak. An *honden* pwedeng mayo sa mga kaso kun saen an sarong santuaryo nakatindog sa o harani sa sarong sagradong bukid, kahoy, o iba pang bagay na pwedeng sambahon nin direkta o sa mga kaso kun saen an sarong santuaryo igwa nin garo altar na estruktura, na inaapod na pwede man magserbing direktang *kami* . Pwedeng igwa nin sarong hall of worship (拝殿, *haiden*) asin iba pang mga estruktura man.

Dawa ngani saro sanang tataramon ("shrine") an ginagamit sa Ingles, sa Hapon, an mga Shinto shrine pwedeng magdara nin arin man sa kadakol na manlaen-laen, bakong katumbas na mga pangaran arog *gongen*, *-gū*, *jinja*, *jingū*, *mori*, *myōjin*, *-sha*, *taisha*, *ubusuna*, o *yashiro* . An saradit na santuaryo, igwa man nin *kami* asin kun kaya pigkokonsiderar na mga santuaryo.

Kan 927 CE, an Engi-shiki (延喜式; lit. Procedures of the Engi Era) ipinahayag. An obrang ini naglista kan gabos na 2,861 na mga santuaryo kan Shinto na yaon kan panahon na idto, asin an 3,131 na minimidbid asin nakabugtak na *kami* kan opisyal . Kan 1972, an Ahensya para sa mga Gibo sa Kultura nagbugtak kan bilang kan mga santuaryo sa 79,467, na kadaklan kaapil sa Association of Shinto Shrines (神社本庁) . An ibang mga santuaryo, arog kan Yasukuni Shrine, biyong independiente sa arin man na panluwas na awtoridad. An bilang kan mga santuaryo kan Shinto sa Hapon pigkakarkulong mga 100,000.

Poon pa kan suanoy na mga panahon, an mga pamilyang *Shake* (社家) an nagdominar sa mga santuaryo kan Shinto sa paagi nin mga posisyon na minana, asin sa nagkapirang santuaryo an minanang pagsusundan nagpapadagos sagkod ngonyan.

An karakter kan Unicode na nagrerepresentar nin sarong Shinto shrine (halimbawa, sa mga mapa ) iyo an

## Toltolan
# 1871

An **1871** sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.

## Enero

## Pebrero

## Marso

## Abril

## Mayo

## Hunyo

## Hulyo

## Agosto

## Septyembre

## Oktobre

## Nobyembre

## Desyembre
# Golpo Persiko

An Golpo Persiko
Ladawan:Old map.JPGOld map
Ladawan:PARSSEA.JPGPARSSEA
Ladawan:Hors sinus persic mare persicum.JPGBunting H.S.Q34/24CM Hanover,1620 published in iranology fundation2008 page168
Ladawan:PERSIAN EMPIRE ARABIC MAP.jpgPERSIAN EMPIRE ARABIC MAP
Mapa na ipinapaheling an kinamomogtakan kan Golpo Persiko
An **Golpo Persiko**, na namomogtak sa Sur-solnopan kan Asya, sarong iswil kan Dagat Indyano asin ini yaon sa pag'oltan kan Iran (na dati inapod Persya) asin kan Arabong Peninsula.

An Golpo Persiko nagin sentro kan 1980-1988ng Gerang Iran-Irak kun saen an ambos lado inaatake an mga oil tanker kan lambang saro. Kan 1991, an Golpo Persiko nagin naman lugar kan iriwal, an inapod na "Persian Gulf War" o "Gulf War"; igdi an Irak pinagsakyada an Kuwait alagad natolod pabalik, asin totoo an tunay na dahelan kan diringkilan iyo an manongod sa dagang teritoryo.

An Golpo Persiko dakul magagayon na pagsisiraan, mahiwas na mga bahura (coral reef) asin dagya na atamanan nin mga perlas sa talaba alagad an ekolohiya kaini natataya sa peligro huli sa industrialisasyon, orog na an pag'oola nin asayti asin petrolyo durante kan mga gera sa rona na ini.

Sa historya asin sa internasyunal na pagtrato minimidbid totoong ini Golpo Persiko, ,an hawak tubig na ini kumboot inaapod na Golpo Arabo o simple "An Golpo" kan kadaklan na mga estadong Arabo, Pero maski arin sa duwa dai bistado sa internasyunal na paggamit. An terminong "Golpo nin Iran" (Golpo Persiko) iyo an ginagamit kan International Hydrographic Organization.

## Mga panluwas na takod

* *Persian Gulf*, Encyclopedia Iranica Archived 2012-01-21 at the Wayback Machine.
* The Persian Gulf Archived 2019-07-10 at the Wayback Machine., Information, history and resources of the Persian Gulf
* The Portuguese in the Arabian peninsula and in the Persian Gulf Archived 2005-05-15 at the Wayback Machine.
* Persian Gulf Region
* UN GEGN – Historical, Geographical and Legal Validity of the Name: Persian Gulf Archived 2010-01-08 at the Wayback Machine.
* Persian Gulf Studies Website Archived 2019-04-18 at the Wayback Machine.

## Toltolan
# Ebaporasyon

Aerosol nin mikrospikong mga turo nin tubig na nalalaom sa aire sa ibabaw nin sarong tasang mainit na tsa pakatapos na an alisngaw nin tubig maglipot. An alisngaw nin tubig dai naheheling na gas, alagad an mga panganoron nin kondensadang mga turo nagre-refract asin nagwawarak kan liwanag kan saldang asin sa siring naheheling.
An **ebaporasyon** iyo an sarong klase nin pagsangaw na nangyayari sa ibabaw nin likido mantang iyan nagbabago pasiring sa elemento nin gas. Minaluyang marhay sa pagsangaw an halangkaw na konsentrasyon kan nagsasangaw na sabstans sa nakapalibot na gas, arog baga kun an pagigin maharasahas nakakaapektar sa rikas nin pag-alintoto sa tubig. Kun nagbanggaan an mga molekules kan likido , ilinipat ninda an enerhiya sa lambang saro base sa kun pano sinda nagbabaranggaan. Kun nagsasarumsom nin supisyenteng enerhiya an molecule na harani sa ibabaw tanganing mapangganahan an presyon nin alisngaw, iyan madulag asin malaog sa palibot na aire bilang gas. Kun mangyari an pag'alintoto, an enerhiyang nahale sa likidong nag-alisngaw mainaan an temperatura kan likido, na nagreresulta sa pag'alintotong malipot.

## Toltolan
# Lunadan

Tren, sarong klase nin lunadan na pandaga.
An **lunadan** iyo an ano man na kagamitan na nahihiro asin nakakaagan nin ano man na bagay asin maihahatod digdi pasiring sa sarong padudumanan.

## Kasaysayan

### Pagpoon

An mga pinakaenot sa kinaban na piglulunadan tanganing makapagbaklay sa kadagaan iyo an mga hayop siring kan kamelyo asin kabayo. Kan huminaloy na guminibo na man an mga tawo nin malalaogan siring kan kariton o karwahe na gibo sa kahoy na ipigpapabutong kun bakong sa hayop, sa tawo. Idinugang man an ruweda tanganing maparikas an pagkalipat kan lunadan asin kan huminaloy pa naparikas an pagpapaikot kan ruweda asin napadali an pagtuklang sa lunadan huli sa pagkakalikha sa makina o motor.

### Paggamit kan kuryente asin motor

Kaidtong taon na 1815 nlinikha ni Karl Benz, sarong manlilikha kan mga pigpapainitan na tagapagpagpahiro, an enot na kotseng de-makina. An enot na kotseng maikokompara sa presente iyo an Volkswagen Beetle na enot na ginibo kaidtong taon na 1957. Nagpadagos sa paggibo nin mga de-makinang lunadan na pandaga sagkod sa ngunyan an mga nagpangenot na kompanya siring kan *Ford Motor Corporation* asin *Mercedes-Benz*, kun saen maibibilang an nagkapirang bantog na modelo siring kan *Ford Ranger* at *Mercedes-Benz G-Class.*

## Toltolan
# Paul Jen-kuei Li

Si **Paul Jen-kuei Li** (Intsik: 李壬癸; September 20, 1936–) sarong *research fellow* sa Institusyon kan Linguwistiko, Academia Sinica sa Taipei, Taiwan. Nanginginot na espesyalista si Li sa mga tataramon na Pormosano, asin nagpublikar nin mga diksyonaryo nin Pazeh asin mga tataramon na Kavalan.

## Mga toltolan

* Chang, Henry Yungli, Lillian Mei-chin Huang, and Dah-an Ho (eds.). *Streams converging into an ocean: festschrift in honor of Professor Paul Jen-kuei Li on his 70th birthday [百川匯海: 李壬癸先生七秩壽慶論文集]*. Taipei: Institute of Linguistics, Academia Sinica, 2006.
* Curriculum Vitae Archived 2012-03-23 at the Wayback Machine.

## Mga panluwas na takod

* Profile at Academic Sinica's website Archived 2019-03-20 at the Wayback Machine.

Plantilya:Taiwan-academic-bio-stub
Plantilya:China-linguist-stub
# Darakulang Kaislahan kan Sunda

An **Darakulang Kaislahan kan Sunda** (Indonesian asin Malay: *Kepulauan Sunda Besar*) iyo an apat na islang tropikal na namomogtak sa laog kan Kaislahan kan Indonesya, sa Kadagatan Pacifico. An mga isla kan Borneo, Java, Sulawesi asin Sumatra, iyo an pigmimidbid sa ibang nasyon huli sa saindang ekolohikal na dibersidad asin mayaman na kultura. Kaiba an Saradit na Kaislahan kan Sunda sa saindang habagatan-subanga, kompwesto sinda kan archipelago na midbid bilang Kaislahan kan Sunda.

Sa pangenot kabtang kan Indonesya, an lambang isla igwa nin manlainlain na etnisidad, kultura asin biological attributes. An isla igwa nin halaba asin mayaman na kasaysayan na naghubog sa saindang cultural backgrounds.

## Toltolan
# Morotai

Morotai|  |
|  |
| Heograpiya |
| Kinamumugtakan | Sur-subangang Asya |
| Tagboan | ﻿ / ﻿ |
| Arkipelago/Kaiislahan | Mga Isla Maluku |
| Hiwas | 2,337.15 km2 (902.38 sq mi) |
| Laba | 80 km (50 mi) |
| Lakbang | 42 km (26.1 mi) |
| Administrasyon |
| **Indonesia** |
| Probinsya | Norteng Maluku |
| Pinakadakulang settlement | Daruba |
| Demograpiko |
| Populasyon | 74,436 (2020 na Senso) |
| Densidad nin pop. | 31.85/km2 (82.49/sq mi) |
| Kadagdagan na impormasyon |
| Sona nin oras | * EIT (UTC+09:00)
 |

An **Isla Morotai** (Indones: *Pulau Morotai*) sarong puro' kabali sa mga isla na inapod na Halmahera sakop kan Molucass, namumugtak sa bandang subangan nin Indonesya na mas nalulugar sa amnayan kaini..

An Morotai bukid-bukidon asin kadlaganon na isla yaon sa bandang norte kan Halmahera. Ini igwang kahiwasan na 2,337.15 square kilometres (902.38 sq mi), kabali na igdi an Isla Rao na yaon sa bandang sulnopan kan Morotai. Nahuhunat ining 80 kilometres (50 mi) amnayan pasiring habagatan na may kalakbangan na dai masobrang 42 kilometres (26 mi).
An pinakadakulang banwaan igdi iyo an Daruba, namumugtak man sa bandang habagatan na kosa. An Leo Wattimena Airport yaon sa islang ini. Haros kadaklan kan mga baryo kan Morotai nalulugar sa mga baybayon kan dagat; sarong tinampong sementado na nagtatakod kan yaon sa kosang habagatan nahahaman na asin ini haleng Daruba pasiring sa Berebere, an prinsipal na banwaan sa kosang habagatan 68 kilometres (42 mi) an rayo. Sa pag'ultan kan Halmahera asin mga uru-isla asin mga reef kan kosang sulnopan nin Morotai iyo an Itiot nin Morotai, na may lakbang na 10 kilometres (6.2 mi).

## Uusipon

An Morotai dati kabtang kan Sultanato Ternate, na nasakop kan Dutch East India Company kan naghihinapos an ika-17ng siglo.

## Toltolan
# Posporo (elemento)

An puti (mala-giyaw sa wala), pula (an duwa sa tahaw), asin violetang (tuo) mga posporo
An **posporo** (Espanyol: *fósforo*, Ingles: *phosphorus*) iyo sarong elementong kimikal na naggagamit nin simbolong **P** asin nin atomikong bilang na 15. Sarong *multivalent* na dae metal na kabale sa grupo nin nitroheno, an posporo iyo harus mahihiling sa mga dae-organikong gapong phosphate. An elementong posporo iyo may duwang klaseng lakop-lakop - an puting posporo asin pulang posporo. Maski ngani an boot-sabihon kan taramong "*phosphorescence*" iyo magliwanag matapos an pag-ilaw, hale sa taramong posporo, an ilaw nin posporo iyo naggigikan sa pag-o-oksihena kan puti -(pero dae pula)- nin posporo sagkod dapat inaapod na *chemiluminescence*.

Nin uli sa halangkaw kaining reaktibidad, an posporo iyo dae nuarin man nahahanap bilang talingkas na elemento sa kalibotan kan kinaban. An kaenot-enoteng klase nin posporo (puting posporo, kaidtong 1669) iyo nagluwas nin maluyang ilaw matapos matamaan nin oksiheno— kaya pigbansagan ining (gikan sa mitolohiyang Griyego) Φωσφόρος, na an boot-sabihon iyo "tagadara nin liwanag" (lenggwaheng Latin: *Lucifer*), na pigsisimbolo an "Bituon nin Pagka-aga", an planetang Venus.

An posporo iyo parte nin DNA, RNA, ATP, pati na an lipidong-posporo na parte nin mga *cell membranes*. Ini iyo sarong esensyal na elemento para sa gabos na buhay na selula. Harus man ining mahihiling sa mga pataba, pulbura, *toothpaste*, *pestecide*, mga sabon panlaba, asin siyempre, sa mga posporo mismo.

## Hilingon man

* Nitroheno (*Nitrogen*)
* Silikon (*Silicon*)
* DNA (*Deoxyribonucleuic acid*)

## Toltolan
# Tataramon na Indones

*Manunungod an artikulong ini sa sa opisyal na tataramon kan Indonesya.  Para sa an overview on all languages used in Indonesia, hilingon an Mga Tataramon kan Indonesia.*

| Indones |
| --- |
| *bahasa Indonesia* |
| Pagsayod | [baˈhasa indoneˈsia] |
| Subo sa | Indonesia |
| Subo na mga parataram | 43 million (2010 census) L2 speakers: 156 million (2010 census) |
| Pamilya nin Tataramon | Austronesyo
* Malayo-Polinesyo (MP)
	+ Nukleyar MP
		- Malayo-Sumbawan
			* Malayiko
				+ Malayano
					- Malay
						* Malacca ("Riau") Malay
							+ **Indones**
 |
| Sistema nin pagsurat | Latin (Alpabetong Indonesya) Indonesian Braille |
|  Mga pormang pansinyal | Sistem Isyarat Bahasa Indonesia |
| Opisyal na kamugtakan |
| Opisyal na tataramon sa |  Indonesia |
| Binistado kan minoridad na tataramon sa |  East Timor

---

 ASEAN |
| Sa regulasyon kan | Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-1 | `id` |
| ISO 639-2 | `ind` |
| ISO 639-3 | `ind` |
| Glotologo | `indo1316` |
| Linguaspero | `31-MFA-ac` |
|      Mga nacion sa kinàban kun saen an tataramon na Indonesian an mayoryang katutubo na tataramon
     Mga nacion kun saen an tataramon na Indonesian an minoriyang tataramon |
|

An **tataramon naIndones** (*bahasa Indonesia* [baˈhasa indoneˈsia]) o **Bahasa Indonesia** an tataramon na opisyal kan Republika kan Indonesia. Nagin idiomang opisyal ini kan pagkagana kan independensya kan Indonesia kan 1945. Baku man ining tataramon kan mayoria na katawo sa Indonesia alágad piggagamit ini na tataramong pagkomunikar sa enterong arkipelago, arog sa paggamit kan Tagalog sa enterong Filipinas. An mga parataram kan Bahasa ay naabot sa 200 na milyon, mas o menos.

## Toltolan
# Mga tawong Austronesyo

An mga **tawong Austronesyo**, kun minsan pigpapanongdan bilang **Austronesian-speaking peoples**, iyo an dakulang grupo nin mga tawo sa Taiwan, Maritime Southeast Asia, parte kan Mainland Southeast Asia, Micronesia, coastal New Guinea, Island Melanesia, Polynesia, asin Madagascar that speak Austronesian languages. Kabali man an mga indigenous etnikong minorya sa Vietnam, Cambodia, Myanmar, Thailand, Hainan, sa Comoros, asin sa Torres Strait Islands. An mga nasyon asin an mga teritoryong predominanteng pig-iistaran kan Austronesian-speaking peoples kun minsan kolektibong midbid bilang Austronesia.

## Toltolan
# Abdelaziz Bouteflika

Abdelaziz Bouteflika
Si **Abdelaziz Bouteflika** (Arabiko: عبد العزيز بوتفليقة‎) (namundag kan Marso 2, 1937 sa Oujda, Morocco) Presidente kan Algeria poon 1999
sagkod ngonyan. Dati siya an Ministro sa Foreign Affairs poon 1963 abot 1979. Bilang presidente, siya an nakapaontok kan gera sibil sa Algeria kan ini nagbungkaras kan 2002 asin siya an nagpa'ontok man kan pamomoon panremalaso kan Pebrero 2011 kan mga panahon na maribok sa Tangang Subangan huli sa inaapod na Arab Spring. Siya nagsirbe man bilang presidente sa Asamblea kan Pigsararong Nasyon.

Sa pag'oltan kan taon 2010 asin 2012, makuring mga protesta an nagbutwa sa Algeria na naghuhurot nin pagsangle kan rehimen asin sa paghanap nin mga remedyo sa mga problema sa pagkawarang trabaho, korupsyon, pag'ipit sa talingkas na pagboses, asin man sa tios na kamugtakan nin pagbuhay.

Kan Nobyembre, nalampasan niya sa rekord si Houari Boumédienne bilang pinakahalawig na nagtukaw presidente kan Algeria.

## Pamilya

Siya enot na aki kan saiyang ina asin ikaduwang aki kan saiyang ama. An saiyang ama ((Ahmed Bouteflika) asin ina (Mansouria Ghezlaoui) guminikan sa rona nin Tlemcen, Algeria. Si Bourelflika may tolong tugang na babae sa ama asin apat na tugang na lalake (Abdelghani, Mustapha, Abderahim asin Saïd), sarong tugang na babae (Latifa). An saiyang tugang na si Said doktor na personal niya saka sinasabing importanteng pigura sa ubod na tiripon kan saiyang mga tagasuporta.

## Toltolan
# Beirut

Ladawan:Beirut.pngMga tanawon sa Beirut
Mapa na ipinapaheling an kinamomogtakan kan Beirut, Lebanon
An **Beirut** (Arabe: بيروت‎ Bayrūt, Griyego: Βηρυττός, Pranses: Beyrouth) iyo an kabesera asin pinakadakulang syudad kan Lebanon, asin ini may sobrang sarong milyon abot duwang milyon na populasyon. Ini namomogtak sa pagtangaan kan kalabaan kan kosa kaini na nag'aatubang sa Mediterraneo. An Beirut iyo an kwenta mayor na seaport. An enot na pagsambit kan metropolis na ini makukua sa antigong Ehiptong kasuratan, an Mga Surat ni Tell el Amarna na gikan pa sa ika-15ng siglo BC. Poon kaidto sagkod ngonyan, an syudad na ini daing patod na ineerokan.

An Beirut iyo an tinutukawan kan gobyerno nin Lebanon asin mayor na nangangawat sa ekonomiya kaini huli sa saiyang mga sentro: Hamra, Verdun, Ashrafieh, kun saen nakamorogtak an mga darakulang kompanya asin mga bangko. Ini man an sentro nin kultura asin bantog siya sa mga peryodiko, mga teatro, asin mga aktibidad kultural saka kaalingan sa banggi. An syudad naranggo kan taon 2009 kan The New York Times bilang saro sa nangengenot na Sampolong Syudad na Dapat Mabisita kan turista. Ini nakabali man sa Sampolong Syudad na Masibot asin Buhay na Buhay, kan Lonely Planet kan taon 2008.

## Mga panluwas na takod

* Official website of Beirut Archived 2011-02-26 at the Wayback Machine.
* Beirut City Guide
* Downtown Beirut Guide

## Toltolan
# Kakaw

| Kakaw |
| --- |
|  |
| Tinanom na kakaw |
|  |
| Hilaw na kakaw |
| Sayantipiko na klasipikasyon  |
| Kahadean: | Plantae |
| *Klado*: | Angiosperms |
| *Klado*: | Eudicots |
| *Klado*: | Core eudicots |
| *Klado*: | Superrosids |
| *Klado*: | Rosids |
| *Klado*: | Malvids |
| Orden: | Malvales |
| Pamilya: | Malvaceae |
| Subpamilya: | Byttnerioideae |
| Tribo: | Theobromateae |
| Genus: | *Theobroma* |
| Espesyes: | T. cacao |
| Ngaran binomyal |
| Theobroma cacao L. |
| Sinonimo |
| * *Cacao minar* Gaertn.
* *Cacao minus*  Gaertn.
* *Cacao sativa*  Aubl.
* *Cacao theobroma*  Tussac
* *Theobroma cacao f. leiocarpum*  (Bernoulli) Ducke
* *Theobroma cacao subsp. leiocarpum*  (Bernoulli) Cuatrec.
* *Theobroma cacao var. leiocarpum*  (Bernoulli) Cif.
* *Theobroma cacao subsp. sativa*  (Aubl.) León
* *Theobroma cacao var. typica*  Cif.
* *Theobroma caribaea*  Sweet
* *Theobroma integerrima*  Stokes
* *Theobroma kalagua*  De Wild.
* *Theobroma leiocarpum*  Bernoulli
* *Theobroma pentagonum*  Bernoulli
* *Theobroma saltzmanniana*  Bernoulli
* *Theobroma sapidum*  Pittier
* *Theobroma sativa*  (Aubl.) Lign. & Le Bey
* *Theobroma sativa var. leucosperma*  A. Chev.
* *Theobroma sativa var. melanosperma*  A. Chev.
* *Theobroma sativum* (Aubl.) Lign. & Bey
 |

An **kakaw** (Ingles: *cacao* o *cocoa*; *Theobroma cacao*) sarong klaseng tinanom na hababa sana (4-8 metro o 13-26 pye sa langkaw) asin kapamilya sa Malvaceae, ini tubong tal sa tropikal na rona kan Habagatan Amerika. Pirming may dahon (dai nagtatatâ) sa bilog na taon, an mga pisog kaini ginigiling sa paggibo nin tsukolate, tinatabrilya o tinutunaw magin inomon.

## Kataytayan nin mga ladawan

* Mga burak nin kakaw
* Sinanlag na kakaw
* Kakaw na binanga sa tahaw

## Toltolan
# Sapatos

Sarong padis nin sapatos.
An **sapatos** sarong hapin sa bitis para sa proteksyon asin pagigin komportable kan mga ini. Ginagamit man ini bilang dekorasyon asin moda. Mantang an bitis kan sarong tao kayang adaptar sa manlainlain na kondisyon nin klima asin kadagaan, bulnerable pa man giraray ini sa mga peligrong pangkalibotan arog kan matarom na gapo asin labing temperatura, na iyong prinoprotehiran kaini. An ibang sapatos isinusulot bilang pamproteksyon, arog kan mga botang batbat na kaipohan sa mga indutriyal na lugar

Kabali an mga ini sa degoma o kaya idtong igwang takong. Para sa mga babae, parati igwang haralangkaw o harababang takong. Gibo man sa katad an mga pormal na sapatos.

Sa Filipinas, minimidbid an syudad nin Marikina bilang kabisera nin sapatos.

Igwa nin manlainlain na klase nin mga sapatos. An pinakadakol na klase kaini iyo idtong ginibo nin sadya para sa sarong okasyon. Halimbawa, an mga bota idinesenyo para sa trabaho o gamit sa magagabat na trabaho panluwas. An mga atletikong sapatos idinisenyo para sa sarong partikular na isports siring kan pagdalagan, paglakaw-lakaw, o iba pa. An ibang mga sapatos idinisenyo tangarig isulot sa mga pormal na okasyon, asin an iba para sa mga kaswal na okasyon.

## Toltolan

## Mga takod panluwas

* The Shoe Capital of the Philippines Archived 2021-12-11 at the Wayback Machine.
* Marikina.gov.ph