Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Permentasyon

Mga tangke para sa permentasyon nin arak sa sarong *winery*
An **permentasyon** (Ingles: *fermentation*) iyo sarong prosesong-kimikal kun sain pigliliwat kan sarong mikro-organismo an asukar pasiring sa porma nin alkohol asin asido—sa kondisyong mayong oksiheno (Ingles: *anaerobic condition*). An mikro-organismo na popular sa prosesong ini iyo an yeast asin bakterya.

## Uusipon

Louis Pasteur
An terminong "*ferment*" hale sa tataramong Latin na "*ferver*e" na may buot-sabihon na "magpa-kalakaga". Natural na proseso an permentasyon. Maski ngani mayo pang hararom na pagkaaram sa prosesong ini—nakakagibo na an mga tawo sa gurang na sibilisasyon nin mga arak, keso, tinapay asin iba pa.

An prosesong ini pigsasabi na pig-oobserbaran na kan mga alkemista kan mga patapos na taon kan ika-14 na siglo, pero harayo ini sa modernong kaaraman kan mga siyentista ngunyan. An kimikal na proseso kan permentasyon nagin sentro liwat kan imbestigasyon nin mga siyentista sa taong 1600.

Kan taong 1850s asin 1860s, an siyentistang si Louis Pasteur an nagin pinakaenot na nag-adal kan proseso nin permentasyon. Pinahiling niya na an proseso pigkakawsa kan mga nabubuhay na selula (Ingles: *cells*). Pero dae niya nakua an mga ensima (Ingles: *enzyme*) na responsable sa permentasyon gamit an selula kan yeast.

Kan taong 1897, an kimikong Aleman na si Eduard Buechner an nag-eksperimento sa pagkua nin likido sa yeast, asin napag-araman na an likido kayang makagibo nin permentasyon sa solusyon nin asukar. Uli sa saiyang kagibuhan, ini an pigsasabing puon kan siyensya nin biyokimika (Ingles: *biochemisty*) asin an nagtao saiya kan 1907 Nobel Prize sa kimika.

## Mga klase nin permentasyon

### Permentasyong pang-arak

An permentasyong pang-arak iyo an prosesong kimikal na pagliwat sa asukar pasiring sa alkohol asin karbon dioksido uli sa mikro-organismo na yeast sa kondisyong mayong oksiheno. An pinal na produkto iyo an "etanol". Importante ini sa pag-gibo nin serbesa, arak, asin tinapay.

### Permentasyong pang-asidong laktiko

An permentasyong pang-asidong laktiko iyo an prosesong kimikal kan paggibo nin asidong laktiko. Ini pigkakawsa kan mga maray na bacteria kun sain an pinakaimportante iyo an *lactobacillus*. Pigpapamarhay kan nasabing mikro-organismo an preserbasyon kan kakanon sa paglaban kaini sa maraot na bakterya. Importante ini sa pag-gibo nin yogurt asin sauerkraut.

## Mga produkto na hale sa permentasyon

* Serbesa
* Arak/ Wine
* Yogurt
* Keso
* Sauerkraut
* Kimchi
* Tinapay
* Soju

## Hilingon man

* Yeast
* Ensima
* Paggibo nin serbesa
* Etanol
* Asidong asetiko

## Panluwas na takod

* Works of Louis Pasteur Pasteur Brewing.
* The chemical logic behind fermentation and respiration

## Toltolan
# Duḥkha

An Duḥkha (Sanskrito: दुःख; Pāli: dukkha), tintinatradusir bilang "pagsakit, "kulog," o "dai pagpaltik," sarong importanteng konsepto sa Budhismo, Jainismo asin Hinduismo.

An kahulogan kaiyan depende sa konteksto, asin pwedeng mas espesipikong nanonongod sa "pagkadaing kaugkadan" o "dai namumugtak" nin pan aroaldaw na buhay kun pinapahiro nin pagmawot/pag-aram asin ignoransya.

Minsan ngani an terminong dukkha parateng kinua sa prefix *du* ("maraot" o "masakit") asin an pinakagamot na kha, "mayong laog," "labot," sarong bakong hustong axle-hole nin kareta o karwahe na nagtatao nin "sarong uruontol na paglunad," pwedeng aktwal na makua iyan hale sa duḥ-stha, sarong "dis- ⁇ bad-+ pagtindog-," na iyo an "pagtindog nin maraot, bakong marigon,".

Iyan an enot sa Apat na Nobleng Katotoohan asin iyan an saro sa tolong tanda nin pag-eksister. An termino man minalataw sa mga teksto kan Hinduismo, arog kan Upanishad, sa mga paliwanag dapit sa moksha (espiritwal na katalingkasan).

## Toltolan
# Chen Chan-siang

| Chen Chan-siang |
| --- |
| Kamundagan | (1916-06-13)13 Hunyo 1916 |
| Kagadanan | 12 Marso 2001(2001-03-12) (edad 84) |
| Iba pang mga ngaran | Charles Chen, Chi Ziang Chen, Chen Zhanxiang |
| Alma mater | University of Liverpool |
| Trabaho | Arkitekto |
| Midbid bilang | Liang-Chen Proposal |
|  |
|  |
| Pangaran na Intsik |
| Intsik | 陳占祥 |
|

| [ipahiling]Mga Transkripsyon |
| --- |
| Estandarteng Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Chén Zhānxiáng |

 |
|  |
|  |

Si **Chen Chan-siang** (Chinese: 陳占祥, Pinyin: Chén Zhānxiáng), (13 Hunyo 1916 - 12 Marso 2001) sarong urban planner asin arkitekto. Si Chen myembro kan inapod na Five United, sarong kompanya na kagpoon kan modernistang arkitektura sa Tsina kan mga taon na 1940. Ibang kaapil sa Five United iyo sa Huang Zuo-shen, Wang Da-hong asin Luke Him Sau. Siya midbid man sa pangaran na **Charles Chen**, **Chi Ziang Chen**, **Chen Zhangxiang**.

## Biograpiya

Si Chen nag'adal sa Inglaterra kaamayi kan 1940, kun saen siya an pinakaenot na estudyanteng dayo na nagtukaw komo pamayo kan Students' Union sa Architecture School of University of Liverpool. Bilang estudyante, siya nagpublikar nin magkapirang papel dapit sa tradisyon asin gawe-gawe sa arkitekturang Tsino, sa irarom nin pagmamato ni Sir Nicholas Pevsner.

Kan Oktobre 1949, nagpasiring siyang Beijing ta matrabaho duman. Sa Beijing siya nagin kapwa-kagpublikar ni Liang Sicheng, kan naapod na Liang-Chen Proposal, na inaaplikar an mga konseptong Sulnopan asin mga paagi sa pagplano asin pagmodernisar kan Beijing. An proposisyon kaiba an swestyon na ipaglangan asin pag'ingatan an mga antigong mga lugar sa siyudad. Si Chen saro sa magkapirang arkitekto na pigpersigir kan gobyerno kaamayi kan mga aldaw nin Komunistang Tsina.

Kan Enero 1988, siya naagdang magtaong lektura sa Estados Unidos. Siya nagtukdo sa University of California, Berkeley, Cornell University asin iba pa. Si Chen nagbalik sa Tsina kan 1989, asin nagadan duman sa Beijing kan 12 Marso 2001.

Si Chen parati nauunambitan bilang 'pinakalataw na arkitekto asin tagaplano nin siyudad sa modernong historya nin Tsina' sabi daa ni Professor Marwyn Samuels kan Syracuse University.

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* Liang-Chen Proposal for protection of the ancient city of Beijing (in Chinese)
* Chen Zhanxiang's life (in Chinese)
# Macau

Wagayway kan Macau
Macau
An **Espesyal na Administratibong Rehiyon nin Macau**, urog na bisto na **Macau**, sarô sa duwang espesyal na administratibong rehiyon kan Republikang Popular kan Tsina; an sarô pa iyo an Hong Kong.
# Kagayonan

*"An kagayonan iyo yaon sa mata kan naghihiling."*
An **gayon** o **kagayonan** (Ingles: *beauty*, *charm*) iyo an sarong katangian kan sarong tawo, hayop, lokasyon o rona, bagay, o ideya na nagtatao nin karanasan nin pananaw o hiwatig nin kaogmahan, kahulugan, o pagkaugkad (satispaksiyon). Pig-aadalan an kagayonan bilang kabtang kan estetika, sosyolohiya, sikolohiyang panlipunan, asin kalinangan. Bilang sarong linikhang pangkultura, urog na nagin komersyalisado an kagayonan. Sarog katawuhan o hawak an "ehemplong kagayonan" o "kagayonan na ideyal" na inoomaw, o igwa nin mga katangian na lakop na ibunubunton sa isip nin kagayonan sa sarong partikular na kultura, para sa perpeksyon.

Parating kinasasangkutan an pagkaranas nin "kagayonan" nin pagkasabot nin pirang mga entidad bilang nasa laog nin balanse asin harmoniya nin kalikasan, na mapupwedeng mag-abot sa mga namamatean nin pagkadagka asin marhay na kapakanan na pangnamamatean. Huli sa saro ining karanasan na nasa isip, personal, o pangsadiri, parating na sinsabing "ang kagayonan iyo an nasa mata kan naghihiling." Sa sentido kaini, mapupwedeng magbunga an kagayonan nin sarong risang karanasan nin positibong maingat na paglilimi dapit sa kahulugan kan pangsadiring pag-eksistir. An tema kan kagayonan iyo an anoman na bagay na nagpapahiling nin kahulugang pansarili.

## Epekto sa sosyedad

Nanompongan kan mga parasaligsig na an mga marhay na pamamdok na mga estudyante nakakakua nin halangkaw na mga grado gikan sa saindang mga paratukdo kisa sa mga estudyante na igwa nin ordinaryong pamandok. An ibang mga pag-aadal naggagamit nin mock criminal trials nagpapahiling na an physically attractive "defendants" dakula an posibilidad na dai naaakusahan—asin kun maakusahan posibleng makaresibe nin magian na sentensya—kisa sa bakong masyadong atraktibong mga tawo (minsan ngani an kabaliktaran na epekto iyo an naobserbaran kapag an suboot na krimen iyo an swindling, siguro ta na nahihiling kan mga jurors an kagayonan kan defendant bilang iyo an dahilan kan krimen). An mga pag-aadal sa mga tinedyer asin aking adulto, siring kan sa mga psychiatrist asin self-help author na si Eva Ritvo nagpapahiling na an kamugtakan kan kublit igwa nin hararom na epekto sa social behavior asin oportunidad.

## Toltolan
# Botong elektoral

Botong elektoral sa mga estado asin distrito federal, para sa maarabot na eleksyon sa taon 2012, 2016, asin 2020. Ipinaheling an mga paghihira sa bilang nin mga parapili basado sa senso kan 2000 asin 2010
An **Botong elektoral** sa Estados Unidos iyo an mga botong pinapatala sa eleksyon para sa presidente asin bise-presidente kan mga kaapil sa inaapod na Electoral College, na ini binibilog kan mga parabotong (elector) pinili kan mga namamanwaan sa lambang estado. Poon pa kan 1964, igwang 538ng mga parapili sa nangyayaring mga eleksyon presidensyal. Sinda mga representante kan mga elektorado na iyo an naboto para sainda sa katongdan na presidente asin bise. Kun siring, naluwas bakong direktang naboto an mga namamanwaan para sa duwang nasambit na pwesto.

An konstitusyon kan Estados Unidos, partikularmente sa Artikulo II, Seksyon 1, Clause 2 kaini, iyo an nagboboot kun pirang parapili (electors) an igwa sa lambang estado, manta an lehislatura kan estado iyo an naboot kun pano iboboto an nasabing mga parapili.

An mga parapili libre man bumuto kun siisay an maninigo na iboto para sa Presidente, pero sa praktis lambang saro sainda nasumpa kun isay nanggad an saindang inaampoyonan, asin an mga botante ninda napili sa sainda depende sa ipigpanuga' nindang mamanokon na kandidato para sa presidente asin sa bise.

## Mga panluwas na takod

* U.S. Electoral College FAQ (www.archives.gov)
* Historical Documents on the Electoral College
* Electoral Vote
* A New Nation Votes: American Election Returns 1787-1825 Archived 2011-02-02 at the Wayback Machine.
* FiveThirtyEight: Electoral Projections Done Right Archived 2008-11-06 at the Wayback Machine.
* 270 to win
* Winning The Electoral College
* Electoral Map Calculator
* PredictNovember.com Archived 2012-03-04 at the Wayback Machine.
* "Math Against Tyranny"
* H.J.RES.4 (proposed constitutional amendment to replace Electoral College with direct popular election of President and Vice President)
* The Green Papers: More detailed description of reform proposals
* The Electoral College: How It Works in Contemporary Presidential Elections
* Office of the Federal Register
* Joint Session of the 111th Congress for the purpose of certifying the Electoral College ballot count Archived 2011-07-25 at the Wayback Machine., January 9, 2009 (C-Span video)
* Introductory chapter of *Electoral College Reform: Challenges and Possibilities*

## Toltolan
# Tsinong Taipei

An **Tsinong Taipei** iyo an designadong pangaran na piggagamit kan Republika kan Tsina (ROC), orog na bisto komo Taiwan, sa pagbali sa ibang mga internasyunal na organisasyon asin haros gabos na pakurusogan arog kan Olimpiko sagkod Asyanong Karawat.