Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tataramon na Favorlang

| Favorlang |
| --- |
| Subo sa | Taywan |
| Puho' | (nadokomento sa katahawan kan ika 17 siglo) |
| Pamilya nin Tataramon | Austronesyo
* Amihanan na Pormosano
	+ Sulnopan na Kapatagan
		- **Favorlang**
 |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-3 | `bzg` (with Babuza) |
| Glotologo | `Mayó` |
|

An mapa kan pagkakaheras kan mga tataramon na Austronesyo sa Taywan bago nagbalyo an Intsik na Han sa Taywan (ni Blust, 1999).An isla nin "Lanyu" kan Subangan na Taywan (madiklom na pula) an ipinahiwatig bilang sarong lugar kung sain ginagamit an tataramon.
An **Favorlang**, sarong tataramon na Pormosano na harani sa Babuza. Mayô na an tataramon na ini.

Miski na an Favorlang pigkokonsiderar kan liguwistang Taiwanese na si Paul Jen-kuei Li na ini suway na tataramon, haranihon talaga ini sa Babuza. Sa katotohanan na an pangaran na *Favorlang* gikan sa *Babuza*. sa kabilang banda, pwede man magkaigwa an Favorlang na irepresentar bilang sarong diyalektos kan Babuza sa amay na yugtô, sa puon pa lang, nadokumento an Favorlang kan ikamid-17th sihlo, samantala nadokumento an Babuza kan mga ika20th siglo kan mga linguwistang Hapon.

## Toltolan
# Tataramon na Basay

| Basay |
| --- |
| Subo sa | Taiwan |
| Subo | Basay, Qauqaut |
| Puho' | mid-20th siglo |
| Pamilya nin Tataramon | Austronesyo
* Subangan na Pormosano
	+ Kavalaniko
		- Ketagalan
			* **Basay**
 |
| Mga diyalekto | * Basay proper
* Trobiawan
* Linaw–Qauqaut
 |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-3 | `byq` |
| Glotologo | `basa1287` |
| (madiklom na berde, norte) An tataramon na Kavalaniko: Basai, Ketagalan, asin Kavalan |

An **Basay** saróng tataramon na Pormosano na pigtataram sa palibot kan modernong-aldaw na Taipei sa norteng Taiwan kan mga tawo nin Basay, Qauqaut, asin Trobiawan. An iba pang diyalektos iyo an Trobiawan, Linaw, and Qauqaut (*hilingon an Mga tataramon na Subangan na Pormosano*).

## Mga Toltolan
# Terengganu Malay

| Terengganu Malay |
| --- |
| Base Tranung Bahasa Melayu Terengganu بهاس ترڠݢانو |
| Subo sa | Malaysia, Indonesya |
| Rehiyon | Terengganu, Mersing (Johor), Kuantan (Pahang) asin Natuna-Anambas (Indonesya) |
| Subo | Terengganuan Malays |
| Subo na mga parataram | 1.1 milyon (2010) |
| Pamilya nin Tataramon | Austronesyo
* Malayo-Polinesyo (MP)
	+ Nukleyar MP
		- Malayo-Sumbawan
			* Malayiko
				+ Malayan
					- Malay
						* **Terengganu Malay**
 |
| Mga diyalekto | Gilid-baybayon na Terengganu Kadagâan na Terengganu |
| Sistema nin pagsurat | Iskriturang Latin, Iskriturang Arabe (Jawi) |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-3 | `mayó` |
| Listahan nin linguwista | `zlm-coa` (gilid-baybayon) |
|   | `zlm-inl` (kadagâan) |
| Glotologo | `mayó` |

An **Terengganu Malay** (Malay: *Bahasa Melayu Terengganu*, Terengganu Malay: *Base Tranung/Ganu*) sarong klase nin Malay na pigtataram sa Malaysian state kan Terengganu.

## Toltolan
# Tataramon na Bahau

| Bahau |
| --- |
| Subo sa | Indonesya, Malaysia |
| Rehiyon | Borneo |
| Subo na mga parataram | 19,000 (2007) |
| Pamilya nin Tataramon | Austronesyo
* Malayo-Polinesyo
	+ Kayan–Murik
		- Kayan
			* **Bahau**
 |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-3 | `bhv` |
| Glotologo | `baha1257` |

An **Bahau** (Kajan) saróng tataramon na Kayan kan isla nin Borneo.

## Mga Panluwas na Takod
# Tataramon na Kanowit

| Kanowit |
| --- |
| Tanjong |
| Subo sa | Malaysia, Brunei |
| Rehiyon | Sarawak asin kagtaraid kaining Brunei |
| Subo | Mga tawo nin Melanau |
| Subo na mga parataram | (200 pigsambit 2000) |
| Pamilya nin Tataramon | Austronesyo
* Malayo-Polinesyo
	+ Norteng Borneano
		- Melanau–Kajang
			* Melanau
				+ **Kanowit**
 |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-3 | `kxn` |
| Glotologo | `kano1244` |
| ELP | Kanowit-Tanjong |

An tataramon na **Kanowit**, inaapod man na **Serau Tet Kanowit** (tataramon kan mga tawo nin Kanowit), saróng tataramon na Austronesyo na tinataram sa Sarawak, Malaysia sa Isla kan Borneo.

## Mga Toltolan
# Tataramon na Kuijau

| Kuijau |
| --- |
| Subo sa | Malaysia |
| Rehiyon | Sabah |
| Subo | 7,910 Mga tawo nin Kwijau (2000) |
| Pamilya nin Tataramon | Austronesyo
* Malayo-Polinesyo
	+ Norteng Borneano
		- Sur-Sulnupan na Sabahano
			* Dusuniko
				+ Dusun
					- **Kuijau**
 |
| Sistema nin pagsurat | Dae maisurat |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-3 | `dkr` |
| Glotologo | `kuij1237` |

An **Kuijau** (Kuiyow), bisto man bilang Burol na Dusun (Hill Dusun), saróng tataramon na Austronesyo kan Sabah, Malaysia.

## Mga Panluwas na Takod

* Materials on Kuijau are included in the open access Arthur Capell collection (AC2) held by Paradisec.

## Mga Toltolan
# Tataramon na Murik Kayan

| Murik |
| --- |
| Subo sa | Malaysia |
| Rehiyon | Sarawak |
| Subo | Kayan |
| Subo na mga parataram | (1,120 pigsambit 1981) |
| Pamilya nin Tataramon | Austronesyo
* Malayo-Polinesyo
	+ Kayan–Murik
		- **Murik**
 |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-3 | `mxr` |
| Glotologo | `muri1259` |

An **Murik** saróng tataramon kan Sarawak, Malaysia.

## Mga Toltolan

## Mga Panluwas na Takod

* Murik written materials are available through Kaipuleohone
# Tataramon na Selungai Murut

| Selungai Murut |
| --- |
| Subo sa | Malaysia, Indonesia |
| Rehiyon | Borneo |
| Subo | Murut |
| Subo na mga parataram | (1,200 pigsambit 2000) |
| Pamilya nin Tataramon | Austronesyo
* Malayo-Polinesyo
	+ Norteng Borneano
		- Sur-Sulnupan na Sabahano
			* Murutiko
				+ Subangan
					- **Selungai Murut**
 |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-3 | `slg` |
| Glotologo | `selu1243` |

An **Selungai Murut** saróng tataramon na pigtataram kan mga tawo nin Murut kan Borneo.

## Mga Toltolan
# Tataramon na Tring

| Tring |
| --- |
| Subo sa | Malaysia |
| Rehiyon | Borneo |
| Subo na mga parataram | (550 pigsambit 2000) |
| Pamilya nin Tataramon | Austronesyo
* Malayo-Polinesyo
	+ Norteng Borneano
		- Norteng Sarawakano
			* Apo Duat
				+ **Tring**
 |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-3 | `tgq` |
| Glotologo | `trin1273` |

An **Tring** saróng tataramon kan Borneo, sa Sarawak.

## Mga Toltolan

## Mababasa pa lalo

* Sidney H. Ray. 1913. The Languages of Borneo. Sarawak Museum Journal 1. 1-196.
* Robert Blust. 2010. The Greater North Borneo Hypothesis. Oceanic Linguistics 49. 44-118.

## Mga Panluwas na Takod

* Kaipuleohone's Robert Blust collection includes written materials for Tring
# Thomas Edison

| Thomas Edison |
| --- |
| Edison, c. 1922 |
| Kamundagan | Thomas Alva Edison (1847-02-11)Pebrero 11, 1847 Milan, Ohio, U.S. |
| Kagadanan | **Error: Need valid death date (first date): year, month, day** West Orange, New Jersey, U.S. |
| Nasyunalidad | Amerikano |
| Edukasyon | Nag-adal nin sadiri; pirang mga kursong-gibo sa Cooper Union |
| Trabaho | Imbentor, negosyante |
| Mga taon na aktibo | 1877–1930 |
| Mga aki | 6, kaiba sinda
* Madeleine Edison,
* Charles Edison,
* Theodore Miller Edison,
* Thomas Alva Edison Jr.
 |
| Sadiring-tao | Lewis Miller (ama kan agom) |
| Lagda |  |

Si **Thomas Alva Edison** (Pebrero 11, 1847 – Oktubre 18, 1931) iyo sarong Amerikanong imbentor asin negosyante. Nakahaman siya nin nagkapirang mga kagamitan sa mga lado arug kan pagmokna nin elektrikong kusog, komunikasyong pangmasa, pagrekord nin tanog, asin naghihirong mga ladawan. An mga imbensyong ini, na kaiba an ponograpo, an kamera na igwang naghihiro na ladawan, asin an suanoy na bersyon kan elektrikong ilaw, igwa nin mahiwas na impakt sa modernong industriyalisadong kinaban. Saro siya sa mga enot na imbentor na nag-aplikar nin mga prinsipyo kan organisadong siyensya asin pagtarabangan nin grupo sa proseso kan imbensyon, na nakitrabaho sa nagkapirang mga pararesearch asin empleyado. Pigtugdas niya an pinakaenot na pang-industriyang research na laboratoryo.

Si Edison nagdakula sa Amerikanong Tahaw-solnopan; pagpoon kan saiyang karera, nagtrabaho siya bilang sarong operador nin telegrapo, na nagtaong inspirasyon sa pira sa saiyang enot na mga imbensyon. Kan 1876, pigtugdas niya an enot niyang laboratoryong pasilidad sa Menlo Park, New Jersey, kun sain nahaman an saiyang mga enot na imbensyon. Dagos niya man na pigtugdas an sarong botanikang laboratoyo sa Fort Myers, Florida, sa kolaborasyon sa mga negosyanteng si Henry Ford asin Harvey S. Firestone, asin sarong laboratoryo sa West Orange, New Jersey, na nagtampok sa pinakaenot na pangpelikulang istudyo sa kinabant, an Black Maria. Saro siyang prolipikong imbentor, na may kapot sa 1,093 patente sa Estados Unidos sa saiyang ngaran, pati naman an mga patente sa ibang mga nasyon. Duwang beses na nag-agom si Edison asin ama nin anom. Nagadan siya kan 1931 sa komplikasyon nin diabetes.

## Panluwas na takod

* Menlo Park Museum and Edison Memorial Tower
* Thomas Edison National Historical Park (National Park Service)
* Edison exhibit and Menlo Park Laboratory at Henry Ford Museum
* Edison Museum
* Thomas Edison sa *In Our Time* sa BBC
* "An Hour with Edison", Scientific American, July 13, 1878, p. 17
* Interview with Thomas Edison in 1931
* The Diary of Thomas Edison

## Toltolan
# Geta (sapatos)

Sarong padis nin *geta*
An **Geta** (下駄) (pl. geta) mga tradisyonal na sapatos na Hapon na nakakaagid sa tsinelas. Sarong klase nin sandalyas, an geta igwa nin patag na kahoy na base na nakataas na may sagkod sa tolo (dawa parati duwang) "ngipon", na kapot sa bitis gamit an sarong telang thong, na nagpapadanay kan bitis na nakataas sa ibabaw kan daga.

## Kasaysayan

An pinakaenot na midbid na padis nin geta nakotkot sa sarong arkeolohikong lugar kan Neolitiko harani sa Ningbo, Zhejiang, Tsina, na may petsa sa kulturang Liangzhu (3400–2250 BCE). An mga geta na ini iba sa konstruksyon sa modernong geta, na igwa nin lima o anom na labot sa lugar kan modernong tolo. An paggamit asin popularidad kan mga sapatos na kahoy sa Tsina naitala sa ibang mga pinagkukuanan na napetsahan sa pag-oltanan kan panahon nin Tigsoli asin Tigrakdag (771–476 BCE) sagkod sa mga dinastiyang Qin (221–206 BCE) asin Han (202 BCE–220 CE). An mga sapatos na estilong Geta isinusulot sa Timog Tsina posibleng sagkod sa pag-ultanan kan mga dinastiyang Ming (1368–1644) asin Qing (1636/1644–1912), kan sinda sinalidahan nin ibang klase nin sapatos. Sa Korea man, an mga sapatos na gibo sa kahoy na kapareho kan geta kan Dinastiyang Joseon nakotkot. ( *Namaksin* )

Posibleng an geta naggikan sa Sur na Tsina asin kan huri ipinadara sa Hapon. An mga halimbawa nin geta kan Hapon na nagpoon pa kan huring parte kan panahon nin Heian (794-1185) nakua sa Aomori kan 2004, sa laog nin sarong pagkotkot sa toong pangpang kan salog Shinjo.

Si Oiran (花魁) – mga halangkaw an ranggo na mga kortesana kan panahon nin pyudal sa Hapon – nagsusulot nin halangkaw, may lacquered na koma-geta o mitsu-ashi (lit. 'tolong bitis') kun naglalakaw sa sarong parada kaiba an saindang mga katabang. Mantang an geisha asin maiko nagsusulot nin medyas na tabi, an oiran nagpili na dai, dawa sa tiglipot, nin huli ta an huba na bitis sa sarong lacquered clog pigkokonsiderar na erotiko, na nagwawalat kan mga moro na nagtutusok sa irarom kan saindang mahal asin halangkaw an dekorasyon na kimono.

An estilong ini nin geta posibleng isinusulot bilang sarong punto nin biswal na pagkakaiba sa pag-oltanan kan *oiran*, geisha asin kan saindang aprentis na geisha, na garo baga an enot nag-aaling sa mga halangkaw na klase, an huri dai, asin pigkokonsiderar na mga hababang klase, sa ibong kan saindang labi-labing popularidad.

An ibang mga negosyante nin kakanon-dagat asin sira naggagamit man nin halangkaw na marhay na geta na may partikularmenteng halabang ngipon tanganing mapagdanay an saindang mga bitis sa ibabaw kan anuman na mga tipak nin sira sa salog kan saindang mga tindahan; an mga ini midbid bilang *tengu* geta.

* An Geta nakotkot sa lolobngan ni Zhu Ran kan panahon kan Tolong Kahadean
* Utagawa Toyokuni III (Kunisada)

## Toltolan
# Veda

An mga Vedas iyo an suanoy na tekstong Sanskrito kan Hinduismo. Itaas: Sarong pahina gikan sa *Atharvaveda*.
An **Veda** (IAST: *veda*, Sanskrito: वेदः, lit. 'kaaraman') sarong dakulang grupo nin mga relihiyosong teksto gikan sa suanoy na Indya. Kompwesto sa Vedic Sanskrit, an mga teksto iyo an pinakagurang na suon nin literaturang Sanskrit asin an pinakagurang na teksto kan Hinduismo.

Igwang apat na Vedas: an Rigveda, an Yajurveda, an Samaveda asin an Atharvaveda. An lambang Veda igwa nin apat na subdivision - an Samhitas (mantras asin benediksyon), an Aranyakas (teksto sa mga ritwal, seremonya, atang asin simbolikong pagsakripisyo), an Brahmanas (mga komentaryo sa mga ritwal, seremonya asin pag-atang), asin an Upanishads (tekstong nagpapaliwanag kan paghorophorop, pilosopiya asin espiritwal na kaaraman). An nagkapirang intelektwal nagdagdag nin ikalimang kategoriya - an Upasanas (pagsamba). An mga teksto kan Upanishads mapadapit sa mga ideya na katakin kan tradisyon na heterodox sramana.

An Vedas iyo an śruti ("mga nadadangog"), na minapalaen kaini sa ibang relihiyosong mga teksto, na inaapod sm ⁇ ti ("mga naroromdoman"). Pigkokonsiderar kan mga Hindu an Vedas na apauru ⁇ eya, na nangangahulogan "bakong sa tawo, lihis sa superhuman" asin "impersonal, daing parasurat," mga kapahayagan nin sagradong mga tanog asin teksto na nadangog kan suanoy na mga madonong pakatapos nin grabeng paghorophorop. "

An Vedas ipinamana sa berbal na paagi poon kan ika-2 milenyo BCE sa tabang kan detalyadong mga pamamaaging mnemoniko. An mga mantra, an pinakagurang na kabtang kan Vedas, sinasambit sa modernong panahon para sa saindang ponolohiya imbes na an mga semantiko, asin ibinibilang na "primordyal na mga ritmo nin paglalang," naenot sa mga porma na inaapod ninda. Sa Paagi kan pag - otro sa mga iyan, "pag - imbento asin pagtao nin sustansia kan saindang mga porma.."

An manlainlain na pilosopiyang Indyan asin Hindung denominasyon nagkaigwa nin magkaibang posisyon sa mga Veda; An mga eskwelahan nin pilosopiyang Indiyan na rinerekonoser an pinakahalangkaw na autoridad kan mga Veda klasipikado bilang "ortodox" (āstika). Iba pang mga tradisyon śrama ⁇ a, arog baga kan Charvaka, Ajivika, Budhismo asin Jainismo, na dai ibinilang an Vedas na mga autoridad, inaapod na "heterodox" o "non-orthodox" (nāstika) na mga eskwelahan.

## Toltolan
# Lohika

Terminolohiyang pang-argumento na ginagamit sa lohika
An **lohika** (Ingles: *logic*, gikan sa: λογική, *logikḗ*, 'pagkakaigwa nin rason, intelektwal, diyalektwal, argumentatibo') iyo an sistematikong pag-aadal kan mga balidong kasuguan nin imperensya, i.e. an mga relasyon na nagtaong dalan sa pag-ako nin sarong proposisyon (an konklusyon) sa basehan nin katiripunan nin iba pang mga proposisyon (premiso). Sa mahiwas na pagtanaw, an lohika iyo an analisis asin paghiling sa mga argumento.

Mayo nin pankagabsan na pag-uyon sa kun ano an eksaktong depinisyon o limitasyon kan lohika. Alagad, an sakop kan lohika kabali an mga:

* An klasipikasyon kan mga argumento
* An sistematikong analisis kan mga pormang lohikal
* An sistematikong pag-adal kan balidad nin mga deduktibong imperensya
* An kakusogan nin mga induktibong imperensya
* An pag-aadal nin mga salang argumento, arug kan mga *fallacies*
* An pag-aadal nin mga lohikal na paradoksiya
* An pag-aadal nin sintaks asin semantiko kan mga pormal na tataramon
* An pag-aadal nin mga konsepto kan kahulugan, denotasyon, asin katotoohan

Sa uusipon, an lohika iyo pangenot na pig-aadalan sa pilosopiya (poon pa kan suanoy na panahon), matematika (poon sa katahawan kan ika-19 na siglo), asin siyensyang pangkompyuter (poon sa katahawan kan ika-20 na siglo). Dae pa nahahaloy, an lohika iyo naadalan naman sa lingwistika asin sa kogintibong siyensya. Sa pankagabsan, an lohika iyo mantinido na sarong makusog na interdisplinaryong lado nin pag-aadal.

## Panluwas na takod

* Lohika sa PhilPapers
* Lohika Archived 2011-04-10 at the Wayback Machine. sa Indiana Philosophy Ontology Project
* "Logic". *Internet Encyclopedia of Philosophy*
* "Logical calculus" Archived 2021-05-10 at the Wayback Machine., Encyclopedia of Mathematics, EMS Press, 2001 [1994]
* An Outline for Verbal Logic

## Toltolan
# Theravada

An Theravāda (/ˌtɛrəˈvɑːdə/) (Sinhala: ථේරවාදය, Burmese: ထေရဝါဒ, Thai: เถรวาท, Khmer: ថេរវាទ, Lao: ເຖຣະວາດ, Pāli: 𑀣𑁂𑀭𑀯𑀸𑀤 Sanskrito, Sthaviravada 'Paadalan kan mga Kamagurangan') an pinakakomun na inaakong ngaran kan pinakagurang na nag-eeksister na eskwelahan sa Budhismo. An mga tagasunod kan paadalan, na inapod na Theravādins, pinapagdanay an saindang bersyon kan katokdoan ni Gautama Budha o Budha Dhamma sa Pāli Canon para sa labing duwang milennia.

An Pāli Canon iyo an pinakakompletong kanon na natadang buhay sa lenggwaheng klasikong Indyano, an Pāli, na nagseserbing sagradong tataramon asin lingua franca kan paadalan. Sa kabaliktaran kan *Mahāyāna* asin *Vajrayāna*, an Theravāda may tendensiyang magin konserbatibo sa mga bagay dapit sa doktrina (pariyatti) asin monastikong disiplina (vinaya). An sarong elemento kan konserbatismong ini iyo an bagay na an Theravāda nagsisikwal sa pagigin totoo kan mga sutrang Mahayana (na nagluwas c. 1st century BCE.

An modernong Theravāda hale sa order na Mahāvihāra, sarong sanga nin Sri Lanka kan tradisyon na Vibhajjvāda, na iyo man na sekta kan Sthavira Nikaya nin Indya. An tradisyon na ini nagpoon na magpatindog mismo sa Sri Lanka poon ika-19ng siglo BCE sungdo 2011. Sa Sri Lanka isinurat an Pāli Canon asin nabilog an komentaryo kan eskwelahan. Hale sa Sri Lanka, an tradisyon na Theravāda Mahāvihāra sunod na naglakop sa ibang parte kan Sur-subangan na Asya. Ini an opisyal na relihiyon kan Sri Lanka, Myanmar asin Kambodya, asin iyo an dominanteng relihiyon sa Laos asin Tailandya asin ginigibo kan mga minoriya sa Indya, Bangladesh, Tsina, Nepal, Amihanan na Korea asin Biyetnam. An diaspora kan gabos na grupong ini, siring man an mga kombertido sa bilog na kinaban, nag-aako man asin nagsasagibo kan Theravāda Budhismo.

Durante kan modernong kapanahonan, kaiba sa bagong mga pangyayari an Budhistang modernismo, mobimientong Vipassana na nagpakosog liwat sa Theravāda sa meditasyon na Theravāda, an pag-oswag kan Tradisyon na Kadlagan kan Thai na nag-establisar nin monastisismo sa kadlagan asin an paglakop kan Theravāda pasolnopan sa mga lugar na arog kan India asin Nepal, kaiba an mga imigranteng Budhista asin nakombertir sa Unyon Europeo asin Estados Unidos.

## Toltolan
# Republika

Ang **republika** (hale sa Latin *res publica* public affair) sarong "estado na kung saan ang kapangyarihan nakadepende sa mga tao o sa saindang mga representante; espesipikong sarong estado na mayong monarkiya" asin saro man na "government, o sistema nin gobyerno, kan siring na estado." Dati (espesyalmente kan ika-17 asin ika-18 siglo) an termino ginamit sa pagpasabot nin sarong estado na may konstitusyon demokratiko o representante, alagad mas bago pa sana ini ginamit man nin autokratiko o diktatoryal na mga estado na dai pinamamahalaan nin sarong monarkiya. Pangenot na ginagamit ini ngonyan sa pagpanongod sa arin man na bakong-monarkikal na estado na pinamamayohan nin sarong elehido o nombradong presidente.

An katagang republika gikan sa Latin na terminong res publica, na literal na nangangahulogan na "pampublikong bagay," "pampublikong urulay," o "pampublikong gibo" asin ginagamit na pang-apod sa estado sa kabilogan. An termino nagmukna kan modernong kahulogan kaiyan mapadapit sa konstitusyon kan suanoy na Republika nin Roma, poon kan pagbagsak kan mga hade kan 509 BC sagkod sa pagpatindog kan Imperyo kan 27 BCE. An konstitusyon na ini nabibisto sa sarong Senado na komponido nin mga mayaman na aristokrata na nagkakapot nin dakulang impluwensiya; An nagkapirang popular na asamblea kan gabos na talingkas na siudadano, na may kapangyarihan na mag - adal nin mga mahistrado asin gumibo nin mga ley; asin an manlaenlaen na klase nin sibil asin politikal na autoridad.

Parateng an sarong republika iyo an saro sanang soberanong estado, alagad igwa man nin mga sub-soberanong estado na inaapod na republika, o igwa nin mga gobyerno na sinasabing republikano sa naturalesa. Halimbawa, an Konstitusyon kan Estados Unidos "naggagarantiya sa lambang Estado sa Unyon na ini nin sarong Republikanong porma nin Gobyerno". An saro pang halimbawa iyo an Unyon Sobyet, na ilinadawan kan saiyang autoritaryo asin labi-labing sentralisadong gobyerno bilang pederasyon nin boluntad na "Mga republikang sosyalista" na may pantay na diretso asin halangkaw na grado nin panlaog na autonomiya. An Pederasyon nin Rusya saro man na estado na komponido nin parte kan nagkakapirang mga "republika".

## Toltolan
# Pampublikong eskwelahan

Wellington Primary Academy (a state school) in Tidworth, England
An **pampublikong eskwelahan** iyo an primary o sekundaryang eskwelahan na nag-eedukar sa gabos na estudyante na mayong bayad. An siring na eskwelahan pigpopondohan nin bilog o kabtang sana sa paagi kan taxation.

## Toltolan
# Sappho

Si Sappho
Si **Sappho** sarong Griyegong poeta na namundag sa Lesbos, sarong isla makukua sa bandang norte-subangan kan Dagat Egeo. Sinasabing siya nagadan kan 570 BC asin natatala na namundag sa pag'oltan kan 630 asin 612 BC pero didikit sana an pagkaaram manongod sa buhay niya. An saiyang mga rawitdawit bantog asin admiradong gayo kan antigong panahon pero an mga ini nagkawarara na sa lawig nin panahon; alagad, an saiyang kabantogan huli sa mga natatada pang mga tokda niyang nawalat.

An saiyang mga sinurat midbid na gayo sa mga istorya manongod sa relasyon romantiko asin sekswal nin babae sa babae.

## Toltolan

.
# Impeksyon

| Infection |
| --- |
|  |
| False-colored electron micrograph showing a malaria sporozoite migrating through the midgut epithelium of a rat |
| Espesyalidad | Infectious diseases |
| Mga kawsa | bacterial, viral, parasitic, fungal, prion |

An **impeksyon** iyo an pagsakyada sa mga tisyu kan pathogens, an saindang pagdakol, asin an reaksyon kan host tisyu sa nakaka-ulakit na ahente asin an toxins na saindang pigpoprodyus. An **infectious disease**, midbid man bilang **transmissible disease** o **nakaka-ulakit na helang**, iyo an helang na nagresulta gikan sa impeksyon.

## Toltolan