# Kun'yomi

An Kun'yomi (訓読み; Hapon na pagsayod: [kɯɰ̃.jo.mi], lit. pagpapaliwanag na pagbasa) o kundoku (訓読; [kɯn.do.kɯ]) iyo an paagi nin pagbasa kan mga karakter na kanji gamit an katutubong tataramon na Hapon na katumbas kan kahulugan kan karakter na Intsik kan ini pigpamidbid. An pagsayod na ini pigkontra sa *on'yomi*, na iyo an pagbasa base sa orihinal na pagsayod kan karakter sa Intsik.

Sa pankagabsan, an mga pagbasa kan *kun'yomi* ginagamit para sa simple, singular na mga tataramon, kabali an kadaklan na mga panhiro, mantang an mga pagbasa kan *on'yomi* ginagamit para sa mga kompuesto, teknikal na mga tataramon.

## Mga Katangian

An *Kun'yomi* namimidbid sa estriktong (C)V na estruktura nin silaba kan mga tataramon na Hapon (*yamato kotoba*). An kadaklan na pangaran o adhetibo na *kun'yomi* duwa sagkod tolong silaba an laba, mantang an berbo na *kun'yomi* parati nasa pag'oltan nin saro sagkod tolong silaba an laba, dae pa binibilang an trailing hiragana na inaapod na *okurigana*. An mga *Okurigana* dai pigkokonsiderar na parte kan panlaog na pagbasa kan karakter, dawa ngani sinda parte kan pagbasa kan tataramon. An sarong nagpopoon sa tataramon bihirang makasabat nin mga karakter na may halawig na pagbasa, alagad an mga pagbasa nin tolo o apat na silaba bakong pambihira. Kabaliktaran ini sa *on'yomi*, na saro o duwa sanang silaba, nin huli ta ini inadaptar gikan sa mga karakter na Intsik, na haros gabos monosilabiko.

Siring sa *on'yomi*, pwedeng magkaigwa nin dakul na *kun'yomi* para sa parehong kanji, asin an ibang kanji mayo man lamang nin *kun'yomi*. Halimbawa, an karakter para sa subangan,東, igwang *tō* bilang *on'yomi*, gikan sa Tahaw na Intsik na *tung*. Alagad, an Hapon igwa nang duwang tataramon para sa "subangan": *higashi* asin *azuma*. Kaya an kanji 東 an mga huring pagbasa idinugang na *kun'yomi*. Sa kabaliktaran, an kanji na 寸, na nagpapahiling nin sarong yunit nin pagsukol na Intsik (mga 30 mm o 1.2 pulgada), mayo nin subo na Hapon na katumbas; igwa sana ining *on'yomi*, *sun*, na mayong subo na *kun'yomi*.

## Paggamit

Sa nagkapirang kaso, dakol na kanji an itinalaga tanganing sakopon an sarong tataramon na Hapon. Sa parati kun ini nangyayari, an manlaen-laen na kanji nanonongod sa mga partikular na kolor nin pagpapasabot. Halimbawa, an katagang なおす, *naosu*, kun susuraton na 治す, nangangahulugan na "magpaomay nin helang o helang". Kun isinurat ini sa 直す boot sabihon "paghusay o pagtanos nin sarong bagay". Minsan an pagkakaiba malinaw na gayo, dawa ngani bako pirmi. An mga pagkakaiba nin opinyon sa mga reperensia bakong pambihira; an sarong diksyunaryo pwedeng magsabi na an mga kanji magkapareho, mantang an saro pang diksyunaryo pwedeng magdrowing nin mga pagkakaiba sa paggamit. Bilang resulta, an mga katutubong parataram kan tataramon tibaad magkaigwa nin problema sa pag-aram kun arin na kanji an gagamiton asin mag-ayon sa personal na kagustuhan o sa paagi nin pagsurat kan tataramon sa hiragana. An huring estratehiya na ini parateng ginagamit sa mas komplikadong mga kaso arog kan もと *moto*, na igwa nin dai mababa sa limang manlaen-laen na kanji: an 元, 基, 本, 下, asin 素, an enot na tolo kaini igwa sana nin mga mahiwas na pagkakaiba. An saro pang pambihirang halimbawa iyo an *sakazuki* "sake cup", na pwedeng isurat bilang dai mababa sa limang manlaen-laen na kanji: an 杯, 盃, 巵/卮, asin 坏; sa mga ini, an inot na duwa lakop—sa pormal na paagi 杯 iyo an sadit na tasa asin an 盃 iyo an dakulang tasa.

An mga lokal na diyalektikong pagbasa kan kanji pigklasipikar man sa irarom kan *kun'yomi*, orog na an mga pagbasa para sa mga tataramon sa mga tataramon na Ryukyuano. Dugang pa, sa pambihirang mga kaso an gairaigo (mga tataramon na sinubli) igwa nin solosolong karakter na may koneksyon sa sainda, na kun saen an pagbasa na ini pormal na pigklasipikar bilang sarong *kun'yomi*, huli ta an karakter ginagamit para sa kahulugan, bako sa tanog.

Kadaklan sa *kokuji*, mga karakter na Intsik na gibo kan mga Hapon, igwa sana nin *kun'yomi*, dawa ngani an iba nag-back-form nin sarong pseudo-*on'yomi* sa paagi nin analohiya sa mga kaparehong karakter, arog kan 働 *dō*, gikan sa 動 *dō*, asin may pira pa ngani, arog kan 腺 *sen* "gland", na igwa sanang duwang *on'yomi*.

## Mga halimbawa

An 承る *uketamawaru*, 志 *kokorozashi*, asin 詔 *mikotonori* igwa nin limang silaba na pigrerepresentar nin sarong kanji, an pinakahalawig na pagbasa sa *jōyō* na set nin mga karakter. An mga pambihirang halawig na pagbasa na ini huli sa sarong karakter na nagrerepresentar nin sarong kompuestong tataramon:

* An 承る iyo an sarong karakter para sa sarong berbong kompuesto, na an sarong sangkap igwa nin halawig na pagbasa.
	+ Igwa ining alternatibong pagbiaba bilang 受け賜る *u(ke)-tamawa(ru)*, kaya man (1+1)+3=5.
	+ Ikumpara an komon na 受け付ける *u(ke)-tsu(keru)*.
* An 志, sarong nominalisasyon kan panhiro na 志す na may halabang pagbabasa *kokoroza(su)*.
	+ Ini huli ta ini kinua sa sarong compound na pangngaran-panhiro, 心指す *kokoro-za(su)*.
	+ An nominalisasyon hinahale an okurigana, kaya nagdadakula an pagbasa nin sarong mora, na nagbubunga nin 4+1=5.
	+ Ikumpara an komun na 話 *hanashi* 2+1=3, gikan sa 話す *hana(su)*.
* An 詔 sarong triple compound.
	+ Igwa ining alternatibong pagbiaba na 御言宣 *mi-koto-nori*, kaya 1+2+2=5.

Dugang pa, an ibang mga karakter na Jōyō igwa nin halawig na mga pagbasa na bakong Jōyō (an mga estudyante nakakanuod kan karakter, alagad bako an pagbasa), arog kan *omonpakaru* para sa 慮る.

## *Kungana*

An *Kungana* (訓仮名) sarong klase nin *Man'yōgana* (kanji na pometikal na ginagamit asin na nainot sa modernong kana) na naggagamit kan *kun'yomi* kan kana. Halimbawa:

* *ya* (八) + *ma* (間) + *ato* (跡) → *Yamato* (八間跡; *kun'yomi* kan 大和 'Yamato')
* *natsu* (夏) + *kashi* (樫) → *natsukashi* (夏樫; *kun'yomi* kan 懐かし 'nag-eenganyar nin nostalgia')
* *na* (名) + *tsu* (津) + *ka* (蚊) + *shi* (為) → *natsukashi* (名津蚊為; *kun'yomi* kan 懐かし 'nag-eenganyar nin nostalgia')
* *kaki* (垣) + *tsu* (津) + *pata* (旗) → *kakitsubata* (垣津旗; *kun'yomi* kan 杜若 'iris kan Hapon')

## Hilingon man

* On'yomi
* Kanji

## Mga tala

## Mga toltolan

]