# Hiragana

| Hiragana ひらがな  |
| --- |
|  |
| Tipo | Silabaryo |
| Mga tataramon | Hapones asin Taga-Okinawa |
| Panahon | ~800 AD hasta sa ngunyan |
| Mga magurang na sistema | Iskriturang Tu-lang na Orakulo* Iskriturang Selyo
	+ Iskriturang Klerikal
		- Iskriturang Regular (Kanji)
			* Man'yōgana
				+ Hiragana ひらがな
 |
| Mga tugang na sistema | Katakana, Hentaigana |
| Direksyon | Wala-padumang-tuo |
| ISO 15924 | `Hira, 410` |
| Alyas nin Unikodigo | Hiragana |
| Saklaw kan Unikodigo | U+3040-U+309F, U+1B000-U+1B0FF |
|

An **Hiragana** (平仮名, ひらがな o ヒラガナ) saróng uri nin pagsurat sa nasyon na Hapon, na saró man sa pangenot na laog kan Sistema nin Panurat kan mga Hapon, kaiba an katakana, kanji, asin an Alpabetong Latin (rōmaji). Parehas ining nasa sistemang kana an hiragana asin katakana, na kun saen an kada panitik minasimbolo sa saróng mora. An lambang *kana* pwedeng magin saróng patanog arog kan *"a"* (あ); saróng katanog na pigsusundan kan patanog arog kan *"ka"* (か); o *"n"* (ん), saróng pan-dungó na katanog na sonoranto na kun saen, depende sa laog, pwedeng magin kasing-tanog kan Tagalog na *m*, *n*, o *ng* ([[[|ŋ]]]), o arog kan saróng pan-dungó na patanog kan mga Pranses.

Piggagamit an Hiragana tanganing makasurat nin mga tataramon na gikan sa Hapon na kun saen mayóng katumbas na kanji, kaiba an mga partikulo arog kan から *kara* "hale, gikan ", asin mga hulapi arog kan さん *~san* o sa tataramon na Filipino an katumbas iyo an "Ginoong, Ginang, o Binibini." Gayon man, piggagamit man an hiragana sa mga harararom o bakong mayóng gamay na kanji, . An pagbabago sa tono kan berba asin pan-uri, arog kan, *be-ma-shi-ta* (べました) sa *tabemashita* (食べました; "ate"), nakasurat sa hiragana, pirmi na pigsusundan an saróng berba o pinaghalian kan pan-uri (ini, "食") na nakasurat sa kanji. Piggagamit man an Hiragana tanganing matáwanan nin giyá sa pagsayod nin kanji na inaapod na *furigana*.

Igwang duwáng pangenot na sistema nin pagaayos kan hiragana, an suanoy na pagaayos o an inaapod na iroha, asin an bistong pag-aayos o an gojūon.

## Siste kan pagsurát

Pigbunuo an hamán o kumpletong silyabaryong hiragana nin 48 na panitik:

* 39 na pigsumpay na katanog-patanog
* 5 patanog
* 1 katanog
* 1 partikulo na binabaybay bilan saróng patanog sa modernong Hapones
* 2 na pinag'ibang katanog-patanog na pigbabaybay bilan saróng patanog asin dae nanggayong piggagamit sa modernong Hapones.

Pwedeng maaraman an mga pangenot na panitik sa dakol na paagi. Sa pagdadagdag kan mga markang *dakuten* ( ゛), sarong mayong boses na katanog na nagigin igwang taramong (katagâ) katanog arog kan *k* na nagigin *g*, *s* na nagigin *z*, *t* na nagigin *d*, *h* na nagigin *b* asin *ch*/*sh* na nagigin *j*. Pwede man dagdagan an hiragana nin nagpupuon sa *h* kan markang *handakuten* ( ゜) na nagpapabágo sa *h* tanganing magin *p*.

Igwang sarong sadit na bersyon nin hiragana para sa *ya*, *yu* o *yo* (ゃ, ゅ o ょ) an pwedeng idagdag sa mga hiragana minatapos sa *i*. Pwede kaining baguhon an patanog na *i* sa dumadausdos na (palatalisasyon) sa *a*, *u* o *o*. Pig'aapod na yōon an pagdadagdag kan sadit na *y*. Naiibá man digdi an を *wo* (miski parehas ining naibabaybay sa お *o*, [o]).

Pigtutukoy kan sadit na *tsu* っ, na pig'aapod na *sokuon*, na an minasunod na katanog pades (doble). Halimbawa, ikumpara an さか *saka* "burol" sa さっか *sakka* "autor". Pwede man ining magluwas sa hurihan kan naitaram, pag pigtutukoy kaini an sarong panpundong impit, arog kan いてっ! ([iteʔ] Aray!). Alagad, dae pwedeng doblehon kaini an silyabaryong katanog kan *na*, *ni*, *nu*, *ne*, *no*. Tanganing madoble sinda, gagamitan ini nin *n* (ん) sa enotan kan silyabaryo

Kadaklan pigbabaybay kaini an mga halabang patanog kaiba an pagdadagdag nin ikaduwang patanog na kana. An chōonpu (marka sa halabang patanog) (ー) piggagamit sa katakana asin daeng gayo sa hiragana, halimbawa an taramon na らーめん, *rāmen*, alagad an arog kaining paggamit kadaklan bakong tama. Sa daeng tamang pagirat, kadaklan piggagamit an mga sararadit na bersyon nin limang patanog na kana tanganing kumatawan sa mayong bakas na taramon (はぁ *haa*, ねぇ *nee*). An istandarte asin igwang taramong markang iterasyon pigsusurat sa ゝ asin ゞ.

## Listahan kan hiragana

Pigpapahiling an mga minasunod na listahan nin hiragana kaiba an saindang Romanisasyong Hepburn asin transkripsiyon gikan sa IPA sa ayos na *gojūon*. Pigsusunod kan Hiragana na igwang *dakuten* o *handakuten* an *gojūon* kana miski mayo sinda, kaiba an pagsunod sa *yōon* kana. Mahihiling naman an mga dae na ginagamit na kana sa abuhon. Sagabis nin mga silyabaryo na kataid kan ん, pigtutukoy kaini Na an pagbaybay, para sa taramong pan-enotan na silyabaryo, para man sa taramong panggita, hilingon na lang sa ibaba.

Listahan nin mga Pantig kan Hiragana|  | Monograpo (gojūon) | Diyagrapo (yōon) |
| --- | --- | --- |
| *a* | *i* | *u* | *e* | *o* | *ya* | *yu* | *yo* |
| ∅ | あ a [a] | い i [i] | う u [u͍] | え e [e] | お o [o] |  |
| *K* | か ka [ka] | き ki [ki] | く ku [ku͍] | け ke [ke] | こ ko [ko] | きゃ kya [kʲa] | きゅ kyu [kʲu͍] | きょ kyo [kʲo] |
| *S* | さ sa [sa] | し shi [ɕi] | す su [su͍] | せ se [se] | そ so [so] | しゃ sha [ɕa] | しゅ shu [ɕu͍] | しょ sho [ɕo] |
| *T* | た ta [ta] | ち chi [ t͡ɕi] | つ tsu [ t͡su͍] | て te [te] | と to [to] | ちゃ cha [ t͡ɕa] | ちゅ chu [ t͡ɕu͍] | ちょ cho [ t͡ɕo] |
| *N* | な na [na] | に ni [nʲi] | ぬ nu [nu͍] | ね ne [ne] | の no [no] | にゃ nya [nʲa] | にゅ nyu [nʲu͍] | にょ nyo [nʲo] |
| *H* | は ha (kapaheras lang kan partikulong "wa")[ha] | ひ hi [çi] | ふ fu [ɸu͍] | へ he (kapaheras lang kan partikulong “e”)[he] | ほ ho [ho] | ひゃ hya [ça] | ひゅ hyu [çu͍] | ひょ hyo [ço] |
| *M* | ま ma [ma] | み mi [mi] | む mu [mu͍] | め me [me] | も mo [mo] | みゃ mya [mʲa] | みゅ myu [mʲu͍] | みょ myo [mʲo] |
| *Y* | や ya [ja] |  | ゆ yu [ju͍] |  | よ yo [jo] |  |
| *R* | ら ra [ɽa] | り ri [ɽi] | る ru [ɽu͍] | れ re [ɽe] | ろ ro [ɽo] | りゃ rya [ɽʲa] | りゅ ryu [ɽʲu͍] | りょ ryo [ɽʲo] |
| *W* | わ wa [wa] | ゐ i/wi [i] |  | ゑ e/we [e] | を o/wo (partikulo)[o] |  |
|  |
| \* | ん n [n] [m] [ŋ] bago tumigil ang katinig; Ang [ɴ] [ũ͍] [ĩ] ay kahit saan | っ (pigtutukoy an duwahang katanog) | ゝ (piguulit asin pigpapawarang boses an mga silyabaryo) | ゞ (piguulit asin pigtatáwang boses an mga silyabaryo) |
|  |
|  | Diyakritiko (gojūon kaiba an (han) dakuten) | Diyagrapo na igwang diyakritiko (yōon kaiba an (han) dakuten) |
| *a* | *i* | *u* | *e* | *o* | *ya* | *yu* | *yo* |
| *G* | が ga [ɡa] | ぎ gi [ɡi] | ぐ gu [ɡu͍] | げ ge [ɡe] | ご go [ɡo] | ぎゃ gya [ɡʲa] | ぎゅ gyu [ɡʲu͍] | ぎょ gyo [ɡʲo] |
| *Z* | ざ za [za] | じ ji [d͡ʑi] | ず zu [zu͍] | ぜ ze [ze] | ぞ zo [zo] | じゃ ja [d͡ʑa] | じゅ ju [d͡ʑu͍] | じょ jo [d͡ʑo] |
| *D* | だ da [da] | ぢ (ji) [d͡ʑi] | づ (zu) [zu͍] | で de [de] | ど do [do] | ぢゃ (ja) [d͡ʑa] | ぢゅ (ju) [d͡ʑu͍] | ぢょ (jo) [d͡ʑo] |
| *B* | ば ba [ba] | び bi [bi] | ぶ bu [bu͍] | べ be [be] | ぼ bo [bo] | びゃ bya [bʲa] | びゅ byu [bʲu͍] | びょ byo [bʲo] |
| *P* | ぱ pa [pa] | ぴ pi [pi] | ぷ pu [pu͍] | ぺ pe [pe] | ぽ po [po] | ぴゃ pya [pʲa] | ぴゅ pyu [pʲu͍] | ぴょ pyo [pʲo] |
| *V* |  | ゔ vu [v(u͍)] |  |