Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Katakana

| Katakana カタカナ  |
| --- |
|  |
| Tipo | Silabaryo |
| Mga tataramon | Hapones, Okinawan, Ainu, Palauano |
| Panahon | ~800 AD abot sa ngunyan |
| Mga magurang na sistema | Iskriturang Butong Orakulo* Iskriturang Selyo
	+ Iskriturang Klerikal
		- Iskriturang Regular (Kanji)
			* Man'yōgana
				+ Katakana カタカナ
 |
| Mga tugang na sistema | Hiragana, Hentaigana |
| Direksyon | Wala-padumang-tuo |
| ISO 15924 | `Kana, 411` |
| Alyas nin Unikodigo | Katakana |
| Saklaw kan Unikodigo | * Katakana: U+30A0–U+30FF
* Katakana Phonetic Extensions: U+31F0–U+31FF
* Enclosed CJK Letters and Months: U+3200–U+32FF
* Halfwidth and Fullwidth Forms: U+FF00–U+FFEF
* Kana Supplement: U+1B000–U+1B0FF
 |
|

An **Katakana** (片仮名, カタカナ *o* かたかな) sarong Uri nin pagsurat sa nacion na Hapon. Piggagamit ini kaiba an iba pa nindang uri kan kana, an Hiragana asin Kanji. Parehas nagrambong an Katakana asin Hiragana sa mga karakter kan Tsina. Saro man ining pantigan na boot sabihon na an lambang karakter kaini minasimbolo sa sarong pantig. Karaniwang piggagamit ini sa pagsurat kan mga makadayuhang katagâ o taramon asin iyo pa man an pagsurat kan mga pangaran kan nacion, dayuhang lugar asin pansadiring pangaran.

An katagang *katakana* nangangahulugan na "fragmentary kana", nin huli ta an mga karakter na katakana hale sa mga sangkap o fragment kan mas komplikadong kanji. An katakana asin hiragana parehong sistema nin kana . Sa saro o duwang saradit na eksepsyon, an lambang silaba (estriktong mora ) sa tataramon na Hapon pigrerepresentar nin sarong karakter o *kana* sa lambang sistema. An lambang kana nagrerepresentar nin sarong bokales arog kan " *a* " (katakanaア); sarong katanog na sinusundan nin patanog arog kan " *ka* " (katakanaカ); o " *n* " (katakanaン), sarong nasal sonorant na, depende sa konteksto, garo Ingles *na m*, *n* o *ng* ( [[[|ŋ]]] ) o arog kan mga nasal vowels kan Portuges o Galician .

An Katakana nag-ebolusyon gikan sa mga mongheng Budista na Hapon na nag-transliterar kan mga tekstong Intsik pasiring sa Hapon.

## Mga Toltolan
# Pagsurat

An Rosetta Stone, na may pagsurat sa tulong manlainlain na iskritura, nagin instrumento sa pagsabot sa Suanoy na Ehipto.
An **pagsurat** sarong kognetibong aktibidad na imbwelto an neurosikolohikal asin pisikal na mga proseso asin an paggamit nin mga sistema nin pagsurat sa estruktura asin pagtradusir kan mga kaisipan nin tawo sa daing ontok na mga representasyon kan tataramon nin tawo. An sarong sistema nin pagsurat nagsasarig sa dakol na parehong mga estrukturang semantiko mantang an lenguahe na irinerepresentar kaiyan, arog baga kan leksiko asin syntax, na may dugang na pagdepende sa sarong sistema nin mga simbolo na nagrerepresentar sa ponolohiya asin morpolohiya kan sarong lenguahe.

Minsan siring, an nasusurat na lenguahe posibleng igwa nin mga karakteristiko na napapalaen sa ano man na makukua sa itinataram na lenguahe.

An resulta kan aktibidad na ini, na inaapod man na "pagsurat," asin kun minsan sarong "teksto," sarong serye nin pisikal na inukit, mekanikal na binalyo, o digital na pigrerepresentar an mga simbolo nin lenguahe. An parainterpretar o aktibador nin sarong teksto inaapod na "parabasa."

An mga sistema nin pagsurat dai nagkokompwesto nin mga lenguahe (na may marigsok na kalaenan nin mga lenguahe sa komputer); iyan sarong paagi nin pagtradusir nin lenguahe sa sarong porma na pwedeng isulit liwat nin ibang tawo na suhay sa panahon asin/o espasyo. Minsan ngani bakong gabos na lenguahe naggagamit nin sistema nin pagsurat, an mga naggigibo kaiyan pwedeng magin komplemento asin maglawig nin kakayahan na magtaram sa paagi kan paggibo nin durableng mga porma nin lenguahe na pwedeng ikapaabot sa ibong kan espasyo (e.g. nakasurat na mga correspondence) asin isaray sa paglihis nin panahon (e.g. mga libreriya o iba pang pampublikong rekord). An pagsurat pwede man na magkaigwa nin mga epekto sa kaaraman, huli ta tinotogotan kaiyan an mga tawo na ponan an saindang kaisipan sa mga porma na mas pasil na horophoropon, ipaliwanag, konsideraron liwat, asin rebisaron.

## Toltolan
# Pagsayod

An **pagsayod** o **pagsa'wod**, midbid man bilang **pagsasatingog**, **pagsasabi**, **pronunsasyon**, (Ingles: *pronunciation*) iyo an paagi kun pa'no pig-uunambitan o tinataram an sarong kataga o tataramon, o ang pamamaagi kun pa'no nagluluwas an sarong kataga gikan sa sarong tawo. Kapag sinabing an sarong tawo iyo may "tamang pagsayod", sa siring nagtutukoy ini kapwa sa laog nin sarong siyertong diyalekto.

An sarong kataga iyo mapupwedeng taramon nin manlainlain na mga indibidwal o mga grupo sa manlaenlaen na mga paagi, depende sa dakul na mga bagay-bagay, siring kan: an lugar na pinagdakulaan ninda, an rona na pig-eestaran ninda sa ngunyan, kun igwa sindang kakundian sa pagtaram o danyos sa tingog, saindang pangkat-etniko, saindang lebel sa sosyedad, o saindang edukasyon.

## Toltolan
# Sinubling kataga

An **sinubling kataga** iyo an kataga na nakasalak poon sa sarong tataramon (an kagtaong tataramon) pasiring sa saro pang tataramon (an resipyenteng tataramon, pig-aapod man na target na tataramon).

## Toltolan
# Hentaigana

| Hentaigana 変体仮名  |
| --- |
| Tipo | Silabaryo |
| Mga tataramon | Hapones and Okinawan |
| Panahon | ca 800 abot 1900 CE; minoridad na piggagamit sa ngunyan |
| Mga magurang na sistema | Iskriturang Butong Orakulo* Iskriturang Selyo
	+ Iskriturang Klerikal
		- Iskriturang Regular (kanji)
			* Man'yōgana
				+ Hentaigana 変体仮名
 |
| Mga tugang na sistema | Hiragana, katakana |
| Direksyon | Wala-padumang-tuo |
| ISO 15924 | `Kana, 411` |
| Alyas nin Unikodigo | Katakana |
|

An Hentaigana (変体仮名; "variant kana") , saró sa panurat kan nacion na Hapon sa alternatibong pantigan - Kana Nagbubútwa an Hentaigana poon sa gayak na gayak na markang-record Man'yōgana na kun saen minrepresentar sa saróng solong pantig na pwedeng magamit nin manlaen-laen na mga Kanji . Bago an reporma kan 1900 , pigtatáwan an kada Moroi nin saróng solong karakter na hiragana na piggagamit kaiba an hentaigana, an pagpili sa pagitan kan duwang ABC nakadepende sa pagtugot kan mga parasurat. Dae kaiba an Hentaigana sa table kan Unicode .

## Litahan

* 以（い）*i*
* 江（え）*e*
* 於（お）*o*
* 可（か）*ka, ga*
* 起（き）*ki, gi*
* 古（こ）*ko, go*
* 志（し）*shi, ji*
* 春（す）*su, zu*
* 多（た）*ta, da*
* 奈（な）*na*
* 能（の）*no*
* 者（は）*ha, ba*
* 由（ゆ）*yu*
* 連（れ）*re*
* 路（ろ）*ro*
* 王（わ）*wa*

## Panluwas na Takod

* Chart of hentaigana calligraphy from O'Neill's "A Reader of Handwritten Japanese" Archived 2006-07-07 at the Wayback Machine.
* A chart of hentaigana hosted by Jim Breen of the WWWJDIC
* Chart of kana from Engelbert Kaempfer circa 1693
* Hentaigana on signs Archived 2012-12-05 at Archive.is (in Japanese)
* Hentaigana Archived 2007-03-11 at the Wayback Machine.
* Mojikyo fonts including hentaigana and word processor support Archived 2020-01-01 at archive.ph Error: unknown archive URL
* Koin Hentaigana Outlying Characters for MS Mincho Archived 2010-06-29 at the Wayback Machine.
# Sōgana

Tsart na nagpapahiling nin manlaen-laen na mga karakter na Hapon sa saindang *man'yōgana*, *sogana* (pula) asin *hiragana* na porma.
An Sōgana (草仮名; lit. *doot na kana*) sarong arkaikong silabaryo na Hapon, ngonyan ginagamit para sana sa mga katuyuhan na estetiko. Ini nagrerepresentar nin sarong intermediate cursive form sa pag-ultanan kan historikong man'yōgana na iskrip asin modernong hiragana.
An Sōgana minalataw sa pangenot sa mga teksto Heian era, orog na an *Eiga Monogatari* (栄花物語; trans., *Istorya nin Kagayunan*) asin *An Aklat nin Ulunan* (枕草子, *Makura no Sōshi*). Nagpoon sa takin na mga porma kan mga karakter na man'yōgana, an mga komun na nangyayaring sōgana orog pang pig-adaptar asin kan amay na ika-onseng siglo nag-evolve na sa mga porma kan modernong hiragana.

An pangenot na katuyuhan kan Sōgana—ngunyan an solamenteng paggamit kaini—iyo an para sa artistikong epekto. Ini parating ginagamit para sa pag-awit nin rawitdawit, arog kan sa obra ni Fujiwara Kozei, na an estilo parating sinitar tanganing ipahiling an paggamit kan sōgana. Alagad, an pag-atribwir kan nagkapirang natatadang mga obrang sōgana pinagdidiskutiran.

## Mga toltolan

]
# Man'yōgana

| Man'yōgana 万葉仮名  |
| --- |
| An mga karakter nin Katakana asin an man'yōgana na kun sain sinda naggikan |
| Tipo | Silabaryo |
| Mga tataramon | Hapones asin Okinawan |
| Panahon | c. 650 CE abot Meiji era |
| Mga magurang na sistema | Iskriturang Butong Orakulo* Iskriturang Selyo
	+ Iskriturang Klerikal
		- Iskriturang Regular
			* Man'yōgana 万葉仮名
 |
| Mga aking sistema | Hiragana, katakana |
| Mga tugang na sistema | Kontemporaryong kanji |
|

An **Man'yōgana** (万葉仮名) saróng urí kan pagsurat sa nacion na Hapon. Saróng sinaenot na sistema nin panurat an Man'yōgana (万葉仮名) na naggamit nin mga karakter na Intsik tanganing iripresentar an tataramon na Hapones, asin ini an pinakaenot na bistong siste nin kana na nabuo bilan iripresentar an mga ponetikong tataramon na Hapones. An pinakaamay na paggamit kaini minabalik sa urí kan kana na bakó pang klarado, alagad, piggagamit na ini kan dae mababa sa katahawang ika-17 siglo. An pangaran na "man'yōgana" hale sa *Man'yōshū*, saróng antopolohiyang rawit-dawit na Hapones gikan sa Peryodong Nara na pigsusurat na *man'yōgana.*
# Rinomanong Kunrei-shiki

An **Kunrei-shiki rōmaji** (訓令式ローマ字; Cabinet-ordered romanization system) saróng uri kan pagsurát sa nacion na Hapon.

## Paggamit

**Example: tat-u**| Kundyugisyon | Kunrei | Hepburn |
| --- | --- | --- |
| Mizen 1 | tat-a- | tat-a- |
| Mizen 2 | tat-o- | tat-o- |
| Ren'yô | tat-i | tach-i |
| Syûsi/Rentai | tat-u | tats-u |
| Katei | tat-e- | tat-e- |
| Meirei | tat-e | tat-e |

### An Pagsurat kan Kunrei-shiki sa kana

| gojūon | yōon |
| --- | --- |
| あ ア *a* | い イ *i* | う ウ *u* | え エ *e* | お オ *o* | (*ya*) | (*yu*) | (*yo*) |
|  |
| か カ *ka* | き キ *ki* | く ク *ku* | け ケ *ke* | こ コ *ko* | きゃ キャ *kya* | きゅ キュ *kyu* | きょ キョ *kyo* |
| さ サ *sa* | し シ *si* | す ス *su* | せ セ *se* | そ ソ *so* | しゃ シャ *sya* | しゅ シュ *syu* | しょ ショ *syo* |
| た タ *ta* | ち チ *ti* | つ ツ *tu* | て テ *te* | と ト *to* | ちゃ チャ *tya* | ちゅ チュ *tyu* | ちょ チョ *tyo* |
| な ナ *na* | に ニ *ni* | ぬ ヌ *nu* | ね ネ *ne* | の ノ *no* | にゃ ニャ *nya* | にゅ ニュ *nyu* | にょ ニョ *nyo* |
| は ハ *ha* | ひ ヒ *hi* | ふ フ *hu* | へ ヘ *he* | ほ ホ *ho* | ひゃ ヒャ *hya* | ひゅ ヒュ *hyu* | ひょ ヒョ *hyo* |
| ま マ *ma* | み ミ *mi* | む ム *mu* | め メ *me* | も モ *mo* | みゃ ミャ *mya* | みゅ ミュ *myu* | みょ ミョ *myo* |
| や ヤ *ya* |  | ゆ ユ *yu* |  | よ ヨ *yo* |  |
| ら ラ *ra* | り リ *ri* | る ル *ru* | れ レ *re* | ろ ロ *ro* | りゃ リャ *rya* | りゅ リュ *ryu* | りょ リョ *ryo* |
| わ ワ *wa* | ゐ ヰ *wi* |  | ゑ ヱ *we* | を ヲ *wo* |  |
|  | ん ン *n*-*n'* |  |
| voiced sounds (dakuten) |
|  |
| が ガ *ga* | ぎ ギ *gi* | ぐ グ *gu* | げ ゲ *ge* | ご ゴ *go* | ぎゃ ギャ *gya* | ぎゅ ギュ *gyu* | ぎょ ギョ *gyo* |
| ざ ザ *za* | じ ジ *zi* | ず ズ *zu* | ぜ ゼ *ze* | ぞ ゾ *zo* | じゃ ジャ *zya* | じゅ ジュ *zyu* | じょ ジョ *zyo* |
| だ ダ *da* | ぢ ヂ *zi* | づ ヅ *zu* | で デ *de* | ど ド *do* | ぢゃ ヂャ *zya* | ぢゅ ヂュ *zyu* | ぢょ ヂョ *zyo* |
| ば バ *ba* | び ビ *bi* | ぶ ブ *bu* | べ ベ *be* | ぼ ボ *bo* | びゃ ビャ *bya* | びゅ ビュ *byu* | びょ ビョ *byo* |
| ぱ パ *pa* | ぴ ピ *pi* | ぷ プ *pu* | ぺ ペ *pe* | ぽ ポ *po* | ぴゃ ピャ *pya* | ぴゅ ピュ *pyu* | ぴょ ピョ *pyo* |

## Panluwas na Takod

* The Romaji (Roomaji) Conundrum by Andrew Horvat
# Rinomanong Nihon-shiki

An **Nihon-shiki** o **Nippon-shiki Rōmaji** (Hapon: 日本式ローマ字 saróng uri nin pagsurat sa nacion na Hapon.

## Nipponsiki—ISO 3602 Strict

| gojūon | yōon |
| --- | --- |
| あ/ア *a* | い/イ *i* | う/ウ *u* | え/エ *e* | お/オ *o* | (*ya*) | (*yu*) | (*yo*) |
|  |
| か/カ *ka* | き/キ *ki* | く/ク *ku* | け/ケ *ke* | こ/コ *ko* | きゃ/キャ *kya* | きゅ/キュ *kyu* | きょ/キョ *kyo* |
| さ/サ *sa* | し/シ *si* | す/ス *su* | せ/セ *se* | そ/ソ *so* | しゃ/シャ *sya* | しゅ/シュ *syu* | しょ/ショ *syo* |
| た/タ *ta* | ち/チ *ti* | つ/ツ *tu* | て/テ *te* | と/ト *to* | ちゃ/チャ *tya* | ちゅ/チュ *tyu* | ちょ/チョ *tyo* |
| な/ナ *na* | に/ニ *ni* | ぬ/ヌ *nu* | ね/ネ *ne* | の/ノ *no* | にゃ/ニャ *nya* | にゅ/ニュ *nyu* | にょ/ニョ *nyo* |
| は/ハ *ha* | ひ/ヒ *hi* | ふ/フ *hu* | へ/ヘ *he* | ほ/ホ *ho* | ひゃ/ヒャ *hya* | ひゅ/ヒュ *hyu* | ひょ/ヒョ *hyo* |
| ま/マ *ma* | み/ミ *mi* | む/ム *mu* | め/メ *me* | も/モ *mo* | みゃ/ミャ *mya* | みゅ/ミュ *myu* | みょ/ミョ *myo* |
| や/ヤ *ya* |  | ゆ/ユ *yu* |  | よ/ヨ *yo* |  |
| ら/ラ *ra* | り/リ *ri* | る/ル *ru* | れ/レ *re* | ろ/ロ *ro* | りゃ/リャ *rya* | りゅ/リュ *ryu* | りょ/リョ *ryo* |
| わ/ワ *wa* | ゐ/ヰ *wi* |  | ゑ/ヱ *we* | を/ヲ *wo* |  |
|  | ん/ン *n*-*n'* |  |
| voiced sounds (dakuten) |
| が/ガ *ga* | ぎ/ギ *gi* | ぐ/グ *gu* | げ/ゲ *ge* | ご/ゴ *go* | ぎゃ/ギャ *gya* | ぎゅ/ギュ *gyu* | ぎょ/ギョ *gyo* |
| ざ/ザ *za* | じ/ジ *zi* | ず/ズ *zu* | ぜ/ゼ *ze* | ぞ/ゾ *zo* | じゃ/ジャ *zya* | じゅ/ジュ *zyu* | じょ/ジョ *zyo* |
| だ/ダ *da* | ぢ/ヂ *di* | づ/ヅ *du* | で/デ *de* | ど/ド *do* | ぢゃ/ヂャ *dya* | ぢゅ/ヂュ *dyu* | ぢょ/ヂョ *dyo* |
| ば/バ *ba* | び/ビ *bi* | ぶ/ブ *bu* | べ/ベ *be* | ぼ/ボ *bo* | びゃ/ビャ *bya* | びゅ/ビュ *byu* | びょ/ビョ *byo* |
| ぱ/パ *pa* | ぴ/ピ *pi* | ぷ/プ *pu* | ぺ/ペ *pe* | ぽ/ポ *po* | ぴゃ/ピャ *pya* | ぴゅ/ピュ *pyu* | ぴょ/ピョ *pyo* |
|  |
| くゎ *kwa* |  |  |
| ぐゎ *gwa* |  |  |

## Talábabá

* *Nihongo Daihakubutsukan* (日本語大博物館), author: Kida, Jun'ichirō (紀田順一郎 *Kida Jun'ichirō*), publisher: Just System (ジャストシステム, *Jasuto Shisutemu*) ISBN 4-88309-046-9 (in Japanese), chapter 6.
# Nihon Shoki

Pahina gikan sa sapi kan *Nihon Shoki*, kaamayi kan Heian period
An **Nihon Shoki** (日本書紀), na kun beses tinatradusir na *The Chronicles of Japan*, iyo an ikaduwang pinakamagurang na libro sa kasaysayan nin klasikong Hapon. An libro inaapod man na **Nihongi** (日本紀, "Japanese Chronicles"). Mas elaborado asin detalyado iyan kisa kan *Kojiki*, an pinakagurang, asin napatunayan na mahalagang kasangkapan para sa mga historyador asin arkeologo mantang kaiba diyan an kompletong rekord sa kasaysayan kan suanoy na Hapon. Natapos an *Nihon Shoki* kan 720 sa irarom kan pamamahala editoryal ni Prinsipe Toneri sa tabang ni Ō no Yasumaro asin iprinesentar ki Emperatris Genshō.

An *Nihon Shoki* nagpoon sa paglalang nin mga Hapon na eroestorya sana, na ipinaliliwanag an ginikanan kan kinaban asin an enot na pitong kapag-arakian nin banal na mga persona (na nagpoon ki Kuninotokotachi), asin nagpadagos sa nagkapirang osipon na arog kan sa Kojiki, alagad ipinadagos an pagkasaysay kaiyan sa mga pangyayari kan ika-8 siglo. Tinutubod na iyan eksaktong isinurat ni Emperador Tenji, Emperador Tenmu asin Emperatris Jitō. An Nihon Shoki nakasentro sa mga merito kan birtuosong mga namamahala siring man sa mga sala kan maraot na mga namamahala. Ilinaladawan kaiyan an mga pangyayari gikan sa mga kapanahonan nin mitolohiya asin diplomatikong kontak sa ibang nasyon. An *Nihon Shoki* nakasurat sa klasikong Intsik, arog kan komun sa opisyal na mga dokumento kan panahon na idto. Sa ibong na lado, an Kojiki nakasurat sa kombinasyon nin Intsik asin ponetikong transkripsion nin Hapon (pangenot para sa mga ngaran asin awit). An *Nihon Shoki* igwa man nin kadakol na nota sa transliterasyon na nagsasabi sa parabasa kun paano pigsasayod an mga tataramon sa Hapones. Kolektibo na an mga istorya sa librong ini asin sa Kojiki inaapod na mga istoryang Kiki.

Pigmukna an usipon kan Urashima Tarō poon sa halipot na pagsambit sa *Nihon Shoki* (Emperador Yūryaku Taon 22) na an sarong aki ni Urashima nagbisita sa Horaisan asin nakaheling nin mga ngangalasan. An mga huring saysay igwang malinaw na pig-ibang mga elemento gikan sa bantog na anekdota nin "Luck of the Sea and Luck of the Mountains" (Hoderi asin Hoori) na mahihiling sa *Nihon Shoki*. An mga naimukna kan huri iyo an usipon na Urashima na igwa kan Rip Van Winkle motif, kaya posibleng ibilang iyan nin nagkapira na enot na halimbawa nin pagbiyahe sa oras.

An enot na traduksyon natapos ni William George Aston kan 1896 (English), asin an pinakahuri ni Seyed Benyamin Keshavarz kan 2019 (Persian).

## Toltolan
# Kojiki

An **Kojiki** (古事記, "Records of Ancient Matters" o An Account of Ancient Matters"), kun minsan binabasa man bilang Furukotofumi o Furukotobumi, iyo an binosesang porma kan *fumi* (hilingon an *rendaku*). An pagbasa na ini pinoproponir ni Motoori Norinaga, na binaybay ini na igwa kan out ponetikong kanji (*kana*, o urog na espesipiko, *magana*) sarong amay na historiya nin mga osipon kan Hapon, leyenda, himno, genealogies, oral tradisyon, asin semi-historikal na mga salaysay na uminabot sa 641 mapadapit sa ginikanan kan arkipelago nin Hapon, kami (神), asin sa imperyal na linya nin Hapones.

Sinasabi sa introduksyon kaiyan na kinomponer nin Ō no Yasumaro sa kahagadan ni Emperatris Genmei sa kapinonan kan ika - 8 siglo (711—712), asin sa siring parateng ibinibilang na iyo an pinakadaan na librong literaryo sa Hapon.

An mga osipon na yaon sa *Kojiki* saka sa *Nihon Shoki* (日本書紀) kabtang kan inspirasyon sa likod kan dakul na kaugalean asin unikong "Shinto orthodoxy". Kan huri, iiniba sinda sa mga kaugalean na Shinto na arog baga kan misogi na sarong ritwal sa pagdalisay.

## Toltolan
# Emperatris Suiko

| Emperatris Suiko 推古天皇 |
| --- |
| Painting of Suiko by Tosa Mitsuyoshi, 1726 |
| Empress regnant of Japan |
| Panahon kan Kapanyarihan | 15 January 593 – 15 April 628 (Gregorian calendar) or 8 December 592 – 7 March 628 (Lunar calendar) |
| Suminunod ki | Sushun |
| Sinundan ni | Jomei |
| Rehente | Prince Shōtoku (593–621) Soga no Umako Soga no Emishi |
| Empress consort of Japan |
| Tenure | 576 – 585 |
|  |
| Iminundag | Nukatabe (額田部) 3 January 554 |
| Nagadan | **Error: Need valid death date (first date): year, month, day** |
| Pigburol | *Shinaga no Yamada no misasagi* (磯長山田陵) |
| Spouse | Emperor Bidatsu |
| Isyu | * Princess Uji no Shitsukahi
* Prince Takeda
* Princess Woharida
* Princess Umori
* Prince Wohari
* Princess Tame
* Princess Sakurawi no Yumihari
 |
|

| Postumo na pangaran |
| --- |
| Chinese-style *shigō*: Empress Suiko (推古天皇) Japanese-style *shigō*: Toyomikekashikiya-hime no Sumeramikoto (豊御食炊屋姫天皇) |

 |
| Harong | Yamato |
| Amá | Emperor Kinmei |
| Iná | Soga no Kitashihime |

Si **Emperatris Suiko** (推古天皇, *Suiko-tennō*) (554 – 15 April 628) iyo an ika-33 na monarka kan Hapon, segun sa tradisyonal na surunudan.

Si Suiko naghade poon 593 sagkod na siya nagadan kan 628.

Sa kasaysayan nin Hapon, si Suiko an enot sa walong babae na nag-ako kan papel nin emperatris reynante. An pitong babaeng soberano na nagreynar pakatapos ni Suiko iyo sinda Kōgyoku/Saimei, Jitō, Genmei, Genshō, Kōken/Shōtoku, Meishō asin Go-Sakuramachi.

## Toltolan
# Panahon ni Heian

| Nippon Nippon (日本)
  |
| --- |
|
Bandera

Mon of the Taira clan

 |
| The domain of the Taira clan in Japan (1183) |
| Kapitolyo | Heian-kyō |
| Opisyal na  mga tataramon | Japanese |
| Relihiyon | Buddhism Shinto |
| Gobyerno | Feudal monarchy |

An **panahon kan Heian** (平安時代, Heian jidai) iyo an huring dibisyon kan klasikal na historya kan Hapon, nagpoon 794 abot 1185. Nagsunod ini sa panahon nin Nara, nagpoon kan an ika-50ng emperador, si Emperador Kammu, ibinalyo an kabisera kan Hapon sa Heian-kyō (modernong Kyoto). An Heian (平安) boot sabihon 'katoninongan' sa Hapon. Ini sarong panahon sa kasaysayan kan Hapon kun saen an mga impluwensya kan Tsina nagluluya asin an nasyonal na kultura naghinog. An panahon kan Heian pigkokonsiderar man na pinakahalangkaw kan korte imperyal kan Hapon, na bantog sa arte kaini, orog na an rawitdawit asin literatura. Duwang silabaryo na kakaiba sa Hapon, an katakana asin hiragana, an nagbutwa sa panahon na ini. Ini an nagbunga kan bantog na bernakular na literatura kan Hapon, na an kadaklan sa mga teksto kaini isinurat kan mga babaeng palasyo na bakong arog ka-edukar sa Intsik kan saindang mga katimbang na lalaki.

Sadit na modelo kan Heian-kyō, an kabisera kan panahon kan Heian
Dawa ngani an Imperyal na Harong kan Hapon igwa nin kapangyarihan sa ibabaw, an tunay na kapangyarihan yaon sa kamot kan Fujiwara clan, sarong makapangyarihan na aristokratikong pamilya na nakipag-agom sa pamilyang imperyal ; kadaklan sa mga Emperador kan panahon ni Heian igwa nin mga ina gikan sa pamilyang Fujiwara. An ekonomiya kadaklan nag-eksister sa paagi nin pagbalyo asin komersyo huli sa kawaran nin nasyonal na kuwarta, mantang an sistemang *shōen* nag-enkaminar kan pagtalubo kan mga aristokratikong estada na nagpoon na luway-luway na mag-assert kan saindang independensya sa kontrol kan Imperyo. Sa ibong kan kawaran nin grabeng pakikilaban o iriwal sa laog kan harong kan panahon ni Heian, an krimen asin banditry lakop ta an mga Emperador dai nakapagbantay kan nasyon nin epektibo.

## Mga toltolan
# Literatura

An **literatura** iyo dawa anong koleksyon nin mga nakasurat na gibo, pero nagagamit man nin mas pulido para sa mga kasuratan urog na kun ikokonsidera bilang porma nin arte, urog na an *prose* *fiction*, drama, asin rawitdawit. Sa mga nakaaging siglo, an kahulogan iyo naghiwas pasiring sa pantaram na literatura, kun sain an kadaklan iyo pigpalis na nakasurat na. An literatura iyo sarong paagi nin pagrekord, pagpreserbar, asin pagpasa nin kaaraman asin kaogmahan, asin pwede man magkaigwa nin sosyal, sikolohikal, ispiritwal, asin politikal na pagganap.

An literatura, bilang sarong porma nin arte, pwede magbali nin mga gibo sa makatotoohan na genre, arug kan biyograpiya, *diaries*, *memoir*, surat, asin an sanaysay. Sa laog kan mahiwas kaining kahulogan, an literatura iyo kabali an mga makatotoohan na mga libro, artikulo, o iba pang mga naka-imprinta na impormasyon sa sarong partikular na bagay.

## Hilingon man

* Literaturang Bikolnon

## Mga panluwas na takod

* Project Gutenberg Online Library
* Internet Book List kaparehas sa IMDb pero para sa mga libro (naarkibo kan 7 Pebrero 2007)
* Digital eBook Collection – Internet Archive

## Toltolan
# Pangngaran

An **pangngaran** iyo an kataga o kabtang kan pangurolay na nanonongod sa ngaran kan tawo, bagay, lugar, hayop, asin pangyayari. Mapupwede man na ipamidbid kan pangngaran an kaisipan o konsepto. Sa linggwistika, kaayon an pangngaran sa sarong mahiwas, bukas na leksikong kategorya na kun saen an mga kaayon kaini iyo an nagigin pangenot na kataga sa sarong subject kan sarong sugnay, bagay sa sarong panhiro, o bagay sa sarong pang-ukol.

## Toltolan
# Panladawan

An **panladawan** iyo an kataga na naglaladawan sa pangngaran o noun phrase. An saiyang semantikong papel iyo an liwaton an impormasyon na itinao kan pangngaran.

Tradisyonal na an mga panladawan pigkonsiderar na saro sa mayor na parte kan pagtaram sa tataramon na Ingles, minsan ngani sa kasaysayan sinda klinasipikar na kaiba kan mga pangngaran.

## Toltolan