# Kawayan (doot)

*Para sa ibang gamit, Hilingon an Kawayan (doot) (klaripikasyon).*
Plantilya:Use American English

| Bamboo Temporal range: 55–0 Ma
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N

 Early Eocene – Present |
| --- |
|  |
| Bamboo forest in Hunan, China |
| Sayantipiko na klasipikasyon  |
| Missing taxonomy template (pakarhayon): | Bambusoideae |
| Tribes |
| * Arundinarieae
* Bambuseae
* Olyreae
 |
| Diversity |
| >1,462 (known species) species in 115 genera |
| Sinonimo |
| * Olyroideae Pilg. (1956)
* Parianoideae Butzin (1965)
 |

An **Kawayan** sarong naiibang grupo nin kadaklan na evergreen ennial nagbuburak na mga tinanom kompuwesto kan subpamilya **Bambusoideae** kan pamilyang doot Poaceae. Higante na mga kawayan iyo an pinakadakulang miembro kan pamilyang doot, sa kaso ni *Dendrocalamus sinicus* indibiduwal na culms naabot sa laba na 46 metro, abot 36 sentimo sa kahibog asin may timbang na maabot sa 450 kilogram. mga pag'oltan kan kawayan pwede man na dakula an laba. Kin*abaluchloa wrayi* internodes maabot sa 2.5 metro an laba. si Arthrostylidium schomgkii na may mas hababang pag'oltan naabot sa 5 metro an laba, sobrang lawig sana kan papiro. kabaliktaran, an mga kulago kan sadit na kawayan na si Rad*diella vanessiae* kan savannas nin French Guiiana 10-20 milimetro sana an laba huli sa mga duwang miles sa lakbang. segurado an ginikanan kan tataramon na "bamboo", alagad ini posibleng gikan sa lenggwaheng Olandes o Portuges, na orihinalmenteng sinublian kaini hale sa Malay o Kanada.

kawayan, arog kan ibang doot, an mga rehiyon internodal kan kataga parati malingaw asin an vascular bundles sa balyong-duros warak sa gabos na lanob kan kulakot imbes na sa sarong silindrical cambium nakasapaw sa pag'oltan kan ubak (phloem) asin kahoy (xylem) siring kan yaon sa dicots asin conifers. man igdi an ma'alang na kahoy na xylem. mayo nin segunda manodakulang kahoy na pigkawsa an mga paklang kan monocot, kaiba na diyan an mga palma asin darakulang kawayan, na magin kamatnongan imbes na taglipot.

sa mga kawayan an pira sa pinakamarikas na-gulay na tanom sa kinaban, huli kan sarong kakaibang sistema nin panurát. ibang species nin kawayan pwedeng tumubo 91 cientimeres (36 pulgada sa laog kan 24-oras na panahon, sa rikas na haros 40 millimeters (1 1⁄2 in) an lawig (equident abot 1 mm kada 90 segundo). 40 millimetres (1.6 in) abot 47.6 pulgada (1565 sentimetro) sa 24 oras an namasdan sa kamugtakan kan higanteng bumber kawayan nin Hapon (*Phyllostachys bambusoides*). marikas na pagtalubo asin pagpahunod na ini sa dagang kagilidan, ginigibo an kawayan na marayrahay na kandidato para afforestation, carbon sequestration asin klima minabago nin pagka'arit.

Kawayan patindog asin igwang lataw na kahulogan sa ekonomiya asin kultura sa Sur-subangan na Asia asin Sirangang Asia, ginagamit sa mga materyales sa pagtogdok, bilang pinagkukuanan init kakanon, asin siring kan hilaw na produkto, asin naglaladawan parati sa mga arte, arog baga sa mga pinturang kawayan asin paggibo nin kawayan. Bamboo, siring sa kahoy, natural na materyal na binibilog nin halangkaw na kusog-to'welight ratio na nagagamit para sa mga estruktura. kusog-kusog na ratio ni Bamboo nakakaagid sa kahoy, asin an kahawakan kaini parati agid sa makusog na malomhok na matagas na pagkakahoy. nagkapirang klase nin kawayan nagpaheling nin pambihirang kosog sa irarom nin pagbalo. Bu*mbusa tulda* nin Bangladesh asin adjoining India bistado na an langkaw sa 60,000 kilo (27,000 kg o 27 tonelada) lambang plasa sa kusog tennis.  ibang species nin kawayan naggigibong ekstra kaigot na materyal. Ba*mbusa tabacaria* kan Tsina igwa nin kadakol na silingica mala ta ini magibong silyab kun tamaan nin patok.

## Taksonomiya

mga kawayan haloy nang pinagkonsidera na pinakamabasal na genera, kadaklan huli sa presensiya kan bracteate, indeterminado nin imploresnces, "pseudospikelets", asin burak na igwang tolong lodicales, anom na estamen, asin tulong stigmata. sunod kan mas dai pa sana nahahaloy na pag - eksamin sa molecular phylogenetic, dakol na tribo asin genera nin mga doot an dating kabali sa Bambusoideae ngonyan klasipikado sa iba pang subfamilies, e.g. the Anomochlooideae,Puelioideae, asin sa Ehrhartoideae. subpamilya sa presenteng kahulugan kaini kabilang an BOP clade kan mga guestes, kun sain tugang ini kan Pooideae (bluegresss asin paryente).

mga kawayan binibilog nin tolong clades na klasipikadong tribo, asin an mga ini makusog na kaano-ano sa heograpikong barangay na pigrepresentar an New World herbaceous species (Olyreeae), tropikal na kahoy na kawayan (Bambuseae), asin templadong gibo sa kahoy na mga kawayan (Arundinarieae). mga kahoy na kawayan dai minabilog nin sarong grupong monophyletic; imbes, an tropikal na kakahoyan asin pam'alang mga kawayan tugang sa mga mainit na makahoy na kawayan. -gabos, labing 1,400 na species an ikinakaag sa 115 genera.

## Pagdistributir

* bilog na kinaban na pagdistribwir nin mga kawayan (Bambusiooideae)

sa mga species na kawayan tubong tal sa maimbong asin mostant tropikal asin sa maiinit na klima. saindang kabukidan nakakaabot man sa malipot na mabukid na mga rehion asin kalangkawan nin panganoron.

rehiyon Asia-Pacific na nangyayari sinda sa balyo kan Sirangan Asya, poon norte hanggan 50°N latitud sa Sakalin, sagkod sur pasiring norteng parte nin Australia, asin sulnupan pasubangan paduman sa Indya asin sa Hiligaynon. Tsina, Hapon, Korea, India asin Australia, gabos igwa nin magkapirang populasyon na deposemiko. man sinda sa saradit na bilang sa sub-Saharang Aprika, maliban sa mga tropikal na lugar, poon habagatan kan Senegal sa amihanan sagkod sur an Mozambique asin Madagascar sa timog. Amerikas, das kawayan igwang tubong sokol poon 47°S sa sur na Argentina asin mga kadlagan nin beech kan sentral Chile, abot Sur Amerikanong tropikal na tauhan, pasiring sa Andes sa Ecuador harani sa 14,000 feet (4,300 m) m piye, na may maririsang gawad paagi sa Arakama Desert.

species nin kawayan, gabos sa genus na Arundinaria, tubo man paagi Sentral Amerika asin Mexico, paamihanan sa Sur-subangan na Estados Unidos. mga canebrake na inaapod kan amboo sarong beses nagbilog nin nangingibabaw na sistema sa ekolohiya sa nagkapirang parte kan Timog - sirangan nin Estados Unidos, alagad ngonyan ibinibilang sinda na peligroso nanggad. Canada asin Europa sa kontinente dai midbid na igwa nin ano man na propiong klase nin kawayan. man na species an pigkukultibar bilang mga tinanom na hardin sa luwas kan syudad na ini, kabali na diyan sa Europa asin mga lugar kan Norte Amerika kun saen mayo pang tubong layas na kawayan nag'eestar.

Sa ngunyan may mga pagprobar na magpainit sa sarong komersial na basehan sa rehion nin Great Lakes kan sirangan -sentral Aprika, nangorogna sa Rwanda. Estados Unidos, nagkapirang kompaniya an nagdadakula, nag - aani, asin nagdistribwir nin mga klase arog kan Phyltostachys nigra (Hon) saka Phyllostocys edulis (Moso).

## Ekolohiya

* salak kan poon nin kawayan
* kawayan na canopy

duwang pankagabsan na patterhan sa pagtalubo kan kawayan iyo an "pagkululubog", asin "nagdadanay", na may halipot asin halawig na mga riterong patago, sosog igdi. pagtagas nin mga species na kawayan may tendensiang maglakop sa luway - luway, ta an pagtalubo kan rhizome iyo an pagpahiwas sana kan gamot kaiyan nin progresibo, arog kan ornamental na mga doot. mga pagarong kawayan kaipuhan na kontrolon durante nin pagtanom huli sa potensial ninda para sa agresibong gawe - gawe. prinsipal na naglalakop paagi sa saindang mga hizomes na kayang magpalakop nin patago asin magsugo nin bagong mga grupo tanganing lumakop. mga klase nin pagbobolong sa kawayan dai nanggad kayang palakopon an saindang tendensia; ini konektado sa mga species, daga asin klima. nagkapira nagpapasyar sa nagkapirang metro kada taon, mantang an iba nagdadanay sa iyo man sanang pangkagabsan na lugar para sa halawig na mga panahon. mapabayaan, sa paglihis nin panahon, puede sindang magin dahelan nin mga problema paagi sa pagbalyo sa ibang lugar.

sa mga Kawayanan nagkapirang pinakaamay na tanom digdi sa Daga, na may ibinaretang rikas nin pagtalubo na minaabot sa 910 millimetres (36 in) m pul sa 24 oras. mga ini nagdedepende sa lokal na daga asin klima, saka species, asin mas tipikong bilang nin pagtalubo para sa dakol na parateng kinukultibar na kawayan sa temperadong klima yaon sa sokol na 30–100 millimetres (1.2–3.9 in) m pul kada aldaw durante kan panahon na nagdadakula. pangenot, nagtutubo sa mga rehion nin mas mainit na klima durante kan huring panahon nin Cretacecusa, nag - eeksister an mahiwason na kaomahan sa kun ano ngonyan an Asia. iba sa pinakadakulang tabla nin kahoy nalangkaw sobra sa 30 metres (98 ft) metros piye an langkaw, asin magin dakula sagkod 250–300 millimetres (10–12 in) pul). kadakulaan na hiwas para sa maygurang na kawayan species-dependiente, na an pinakasadit na mga kawayan naabot sanang pirang pulgada an langkaw pataas sa pagkamaygurang. sarong tipikal na langkaw na sakop an dakul sa mga ordinaryong kawayan na nagtutubo sa Estados Unidos iyo an 4.5–12 metres (15–39 ft) m ft, depende sa species. Anji County kan Tsina, na inaapod na "Tambobong nin Bamboo", iyo an nagtataong opensibong klima asin mga kamugtakan sa daga tanganing magtubo, mag'aani, asin makaproseso ibang pinakahalagang palong kawayan na makukua sa bilog na kinaban.

arog kan gabos na kahoy, an indibiduwal na mga karukaruwang kawayan minabutwa sa daga nin bilog nindang diametro asin nagtatalubo sagkod sa saindang langkaw sa tigsararong panahon nin pagtalubo na tolo abot apat na bulan. e kan panahon na ini, an kada bagong saringsing nagigin garo karurok na mayong sanga sagkod na maabot an mayoriya kan maygurang na langkaw. , an mga sanga nalaba hale sa dongo asin pagdahon nangyayari. sunod na taon, an pulbos na lanob kan kada uldot luway - tolos na minatagas. e kan ikatolong taon, an kulago natagas pa. sa badil ngonyan biyo nang maygurang. laog kan sunod na 2-5 taon (depende sa species), an mga fungus napoon maporma sa luwas kan kulto, na pag'abot nin panahon nakakalaog asin napadadaog-daog an kwartel.   bilog na 5-8 taon nakalihis (mga padalan-buhay asin klima ngane), an mga pagtalubo kan fungal iyo an nagkawsa kan pagkarusok sa pagrumpag asin pagkalapa. halipot na buhay na ini nangangahulogan nin mga kuhol andam para sa pag - ani asin angay na gamiton sa pagtogdok sa laog nin mga tolo sagkod pitong taon. indibiduwal na mga karukaruwa nin kawayan dai nakakakua nin ano man na mas halangkaw o orog pa sa diametro kan nagsurunod na taon kisa sainda sa enot nindang pagkataon, asin mayo sindang karibay sa arin man na pagtalubong nawawara sa pagtapas o natural na pagsuruwayan. Bamboo igwang mahiwas na klase nin matagas na trabaho depende sa species asin lokal. saradit o hoben na mga specie nin indibiduwal na species nagbubunga nin sadit na culms enot. nagdadakula an rakdag asin an sistema nin rihzome kaiyan, mas halangkaw saka mas darakulang kulom an pinoprodusir kada taon sagkod na makaabot sa partikular na mga klase nin langkaw asin diametro kan tinanom.

may mga klase nin hayop sa tropikong kawayan an nagagadan o harani sa malipoton na temperatura, mantang an nagkapira sa mas mainit na mga bamboo nagdadanay na hababa an temperatura arog kan −29 °C (−20 °F) °C (~20 . iba sa pinakamatagas na species nin kawayan nagtutubo sa USTDA planta patabaon an sona 5, maski totoo normal ining nagdelelido asin pwede ngani mawara an gabos na mas halangkaw pang pagtalubo, pero buhay an mga rhizome asin nagpapando naman kan sunod na burabod.  mas mahoyong klima, arog kan USTDA sona 7 asin sa itaas, an kadaklan na kawayan nagdadanay na lubos na nagluluwas asin berdeng taon-taon.

## Pamumurak nin dakol

* Pagburak nin kawayan
* burak kan Yunzhu na kawayan
* Bunches kan tulang kan kawayan

asin dai masabing burak an mgaKawayan saka kasyahan kan nagbuburak na pagkakaiba nanggad sa species pasiring species. na maburakan, an sarong tinanom minadikit asin sa parate nagagadan nin entero. katunayan, dakol na klase an burak sana sa pag - oltanan kaiyan sagkod sa 65 o 120 taon. mga taxa na ini naka-eksibit nin lagdoan na nagbuburak (o grigulay na namumurak), na an gabos na tinanom sa partikular na 'kohort' nagburak sa laog kan pirang taon. anoman na tinanom na pigkukuan nin salonal na proporsyon hale sa kohotortong ini maburak man maski baga pigtanoman sa ibang lokasyon. pinakahalawig na masang namumurak igdi aram 120 taon, asin ini sa species na Phylostamys bumboides (Sieb. & Zucc.). species na ini, gabos na tinanom na parareho an burak sa merkado dungan, anoman na pagkakaiba-iba sa mga geograpikong lokasyon o climatikong kamugtakan, dangan nagagadan an kawayan. mga pankombentibong kawayan Guadua, o Cana brava (Gagua angustifolia) natuhaw sa enot na pagkakataon sa nakatalang historya kan 1971, nagpapahiling nin pagpapaburak nanggad sa pag-oltan sa sobrang 130 taon.   kakulangan nin epekto sa palibot kan panahon nin pagburak nagpaparisa kan pagkaigwa nin sarong klase nin "alarm relo" sa lambang selula kan tinanom na minapukaw sa pagka diversion kan gabos na enerhiya pasiring sa produksyon nin burak asin an pagkua nin halonan efitlineang pagtalubo. mekanikal na ini, saka an ebolusyonaryong causa sa likod kaiyan, saro pa man giraray na misteryo.

## Pagkakan kan hayop

* Kawayan an mayor na kakanon kan higanteng kampanan, na binibilog nin mga 99% kaining pagkakan sa vegaterian.

Kawayan hababaon na gayong kagibohan nin carbohydrates na tinutugot an tinanom na ini iyo an ginigikanan nin kakanon para sa dakol na hayop. ft bamboo, mga palumpong asin dahon an mayor na pigkukuanan nin kakanon kan higanteng pandahan nin Tsina, pulang pada nin Nepal, asin kan tasang kawayan na lemurus kan Madagascar. pulang panoda pwedeng magkakan naabot 9 libra (4.1 k sarong aldaw na manongod man sa bilog na hawak timbang kan hayop. hilaw na kawayan na igwang mga gira nin nakakadanyar na sipid sa mas halangkaw na konsentrasyon sa mga gaha na kawayan, an bulawan na balang kawayan dakul na beses isilyas an kadakulan kan taxiphyllin-containing bamboo na matalantay sa tawo.

mga gorilya kan Aprika Sentral nagkakakan man nin kawayan, asin nadokumento na pigkonsumohan nin kawayan sap na pinapaalsoman asin alkoholiko; an chimponzees asin elepante kan rehiyon kinakakan man an mga poon. larba kan kawayan na parahâ (an ika-kamhisa fuscidentalis) kan Laos, Myanmar, Tailandya asin Yunnan, Tsina pigkakakan an pulbos nin buhay na kawayan. mga katepilya kaw na ini konsideradong sarong lokal na delicacy. inagamit man an amboo para sa mga ataman na hayop na nagkakakan nin pagsiyasat na nagpapaheling nin nagkapirang klase nin kawayan na mas halangkaw an laog kan protina kisa iba pang klaseng kawayan.

### Pag-ani

* pag - ani kan kawayan sa Murshibadad
* Pag ani nin kawayan na dinadara sa salog harani sa Ramsai, Jalpaiguri

Kawayan na ginagamit sa mga katuyohan bon pagtogdok dapat anihon kun an kulbasok makaabot na sa pinakadakulang kosog kaiyan asin kun mas hababa an grado nin asukar, mantang orog pang nagigin pasil asin marikas an pagdakol kan peste. ikokomparar sa mga kadlagan, an klase nin kawayan nagigin marikas. mga tanoman nin Bamboo pwedeng madaling anihon sa mas halipot na panahon kisa pagtanom nin kahoy.

pag - ani nin kawayan sa parate ginigibo sono sa mga siklong ini:

* -**buhay kan tangkay:** Sa lambang indibidwal na nag'aagi sa limang sagkod pitong taon na lifecycle, sinda tamang gayong tinutugotan na makaabot sa sukol nin pagkamaygurang na ini bago lubos an pag'ani. paglinaw o pagpasadit nin mga kulago, partikularmente an mas daan na pagkalapa kan ulms, nakatatabang na seguradohon an igong liwanag asin rekurso para sa bagong pagtalubo. mga kable na marhay puwedeng may pagkaprodukto tolo abot apat na beses an sa daing untok na layas na ampas. uyon kan sinasabing lifecycle sa itaas, an kawayan pig'aanimar poon duwa sagkod tolong taon abot lima hanggan pitong taon, depende sa species.
* **Taonan na siklo**: An kadaklan sa gabos na pagtalubo nin bagong kawayan nangyayari durante kan panahon nin pag - oran asin pagkaraot kan rakdag durante kan kabtang na ini posibleng makaraot sa nagdadangadang na pananom, mantang an tolos - tolos na inani bago an basa/kag na tigmata puede man na makadanyar sa mga bagong supang, kun siring an pag - aani dakol nanggad na bulan antes magpoon an kapanahonan. panahon man na ini nin halangkaw-langkaw, yaon an mga saplong lebel sa saindang pinakahalangkaw, dangan nagdikit pasiring sa tig'init.
* **Araaldaw na siklo**: Sa kasagsagan kan aldaw, an photosynthesis nasa alitoktok kaini, naggigibo nin pinakahalangkaw na lebel nin asukar sasap, mala ta ini an pinakasadit na tamang panahon nin pag-ani asin dakul na tradisyonal na prikssion nagtutubod na pinakamarahay na oras sa pagpatapas iyo an tig'aldaw o dunong sa nagwasak na bulan.

### Pagpawalat

pagpawalat iyo an paghale nin sabon pag'ani. dakul na lugar sa kinaban, an mga siwang sangko' nin inaning kawayan pigbababa magsalang paagi nin pagsubli o post-harvest photosynthesis.:

* Pagputol kan kawayan binubuhay ngona sa daga asin natutong laban sa ibang parte kan ludog nin saro abot duwang semana sagkod na an mga dahon palaman ngane matawan lubos na mag'uusar nin asukar kan tinanom.
* an kaagid na paagi, alagad sa irarom kan ampas na nagtitindog sa tubig na presko, magsalang sa dakulang bombo o sapa tanganing makalukso.
* mga kulago ilaladop sa sarong gripo asin binabalanse nin tolo sagkod apat na semana.
* tubig nakupsit sa paagi kan bagong putolon na mga kulago, nagsusuwestyon kan sangkayaw (an metodong ini parati ginagamit igdi sa pag'usar nin sarong klaseng pagbulong).

proseso nin paglubo sa tubig, an kawayan luwayluway na inaalang asin maski ngane yaon sa lindong malilikayan an ratak sa luwas na kublit kan kawayan, kun siring nag'uaayog sa mga oportunidad para sa pesteng pang-estimasyon.

kakulangan nin kawayan sa konstruksyon direkta konektadong gayo sa kun gurano kahusay ini kan oras nin pagtanom paagi nin pag'ani, transportasyon, sarayan, desenyo, pagtogdok, asin mantener. Bamboo nag'ani sa tamang panahon nin taon dangan nakalantadan sa dagang pagkadukot o uran mabagsak kun madali sana bilang dai-salang pigaadalan na materyal.

## Toksisidad

mga taga-Tigah na nagtatrabaho kaiba an mga tanom na kawayan minsan nagbareta nin reaksyong alerhiya nagkakalaenlaen hale sa mayo man ibang epekto durante kan nakaaging mga pagbalad, pasiring tulos ini asin daing ramas na nagtatalubo sa pulang tangyon matapos an pirang oras kun saen nakatutok an kublit sa tinanom (contektec alergy), asin sa nagkapirang kaso nagin gatok na mataliya asin problema sa paghangos (dyspnoea). sarong pinita sa kublit na ginagamit an kawayan na kinua positibo para sa imunoglobulin E (IgE) sa makukuang pag - adal. mga saba (bagong nagbutwang ulms) nin kawayan yaon an toxin taxiphylin (sarong sitiogenic glycoside), na nagbubunga nin kyanide sa gutâ.

## Mga Ginagamitan

### Kulinaryo

* babadil nin daing pakundangan na kawayan sa sarong saod kan Hapon
* tsa na kawayan sa Korea

mga supang kan kadaklan na species pwede kakanon hilaw o lutoon, may matagas na himsa'. pagluto hinahale an kadikit na kapaitan. mga supang ginagamit sa kadakul na Asyanong dishes asin broth, asin makukua sa mga supermarket sa manlaen-laen na pormang sili, sa presko sagkod makalagay na bersyon.

kawayan na salak sa maalsom kaining estado nagigin importanteng sangkap sa mga ciudad sa balyo kan Hiligaynon. , sa Assam, India, iyan inaapod na *khorisa*. Nepal, an sarong pi popular sa ibong nin etnikong mga linderos kompuesto nin mga supang na kawayan nag - ialsom paagi sa turmeriko asin lana, saka linulutoan nin patatas pasiring sa plato na parateng kaiba an bagas (alu tama (आलु तामा) sa Nepali).

Indonesya, sinda si*ntan* na mahimpis dangan ginagaga nin sangtan (kulang gatas kan niyog) asin mga espesye tanganing gibohon an sarong putahe na inaapod guroi rebuyung. iba pang rekado gamit mga kawayan na sa'bang iyo an S*our lode* (mga gulay-gulay sa gatas kan niyog) asin lun *pia* (papanahon nasusurat lukban: rinamaan na pinapatos nin kawayan siyo paagi nin gulayon). mga supang nin ibang species igwa nin mga toxin na kaipuhan ta'wan o binabalad bago ini kakanon na ligtas.

sinalak na kawayan, na ginagamit bilang kordido, puwede man gibo sa pipa kan mga ogbon na badil.

sabon kan mga ogbon na poon nin niyog puedeng ialsom tanganing gibohon an u*lanzi* (sarong mahamis na arak) o magin sanang inomon. mga dahon kan Bamboo ginagamit man na patos sa mga tinomping dumpel na parati igwang glutinang bagas asin iba pang sangkap, arog kan ongzi haleng Tsina.

* K*hao lam* (Thai ) maasagom na bagas na may asukar asin pananom sa niyog na linuto sa espesyal an pagkagibong mga kabtang nin kawayan na laen - laen an diametro asin laba

Nepali: तामा sa mga baril na kawayan (Nepal: ta*tama*) an linuluto gamit an itom-yestang beans bilang delicacy sa Nepal. dakol na restawran sa Nepales sa bilog na kinaban nagseserbing tama kan putahe na ini bilang alo boddi. mga sahang kawayan sinasalod asin pinipisan nin pisog na mustasa saka turmeriko asin nakasaray sa tapayan na salming an direktang liwanag kan saldang para sa pinakamarahay na namit. inagamit ini kasarabay an dakul na inalang na mga banilya sa pagluto kun tiglipot. by slocks (Nepal: tu*sa*) ni iba-ibang gayong manlaen-laen na kawayan (NipulNepali: निगालो Ni*Nigalo*) na tubong Nepal linuluto bilang ciudad sa mga rehiyon kan kabulodan.

Sambalpur Indya, an mga malu'nok na supang ginogògô sa mga kadlagan asin ngane mag-andam nin piridi. pangaran hale sa tataramon na Sanskrit para sa kawayan na pinabadil, ka*rira*. pinasaromsom na kawayan na ini ginagamit sa manlaenlaen na preparasyon culinary, notableng am*il*, pampasumong gulay. man ining pancurake na ginagamit an harinang paroy bilang panggakot na ahente. *dua* supang na nagtangro nin dikit na awat maalsom, inaalang, asin daga sa mga mabaybay na particle para mag'andam nin sarong garna na inaapod na henda. linuluto man na may mga dahon nin lumbod pang buntog sa paggibong la'bas na berdeng dahon.

ciudad nin Konkani, an mga giniris na sangil (ki*rlu*) piggugusi asin linuluto gamit an rinunot na bungang jacks tanganing mag'andam nin kiray sukke.

* Subangan na Timor, an pagluto nin kakanon sa kawayan inaapod na tu*kir*.

sur na Indya asin pirang rehiyon sa Sur-subangan kan Tsina, an mga pisog kan nagagadan na tinanom na kawayan iniinom bilang sarong tipasi na inaapod na "bamboo bagas". namit kan mga pisog na lutong kawayan sinasabing nakakaagid sa trigo asin an hitsura kaagid nin bagas, alagad ta an mga pisog sa kawayan nakuang mas dikit-diit na nutrient level kisa pareho. mga pisog pwedeng i-ulat na magin harina na an paggibo nin cake.

estado nin Indya na Sikkim nagpalakop nin mga bote nin tubig kawayan ngane dai malungkas an estadong sa plastik na mga bote

daing laog na ogbos dahon sa mga poon nin mas dakulang kawayan parati ginagamit sa pagluto kakanon sa dakul na kulturang Asyano. mga sabaw ginaga'ga asin bagas linuluto sa mga banwit kan preskong mga poon nin kawayan direktamente naagi sa laad. man, an tsa na sa parate ginagamitan nin mga bala nin kawayan tanganing makagibo nin kompuwesto nang porma nin tsa. pagluto nin kakanon sa kawayan sinasabing nagtatao kan pagkakan na tuso alagad napapalaen an namit.

### Mangnohon an pagsurat

Kawayan lakop na ginagamit kan amay na Tsina komo sarong kasyahan sa mga nasusurat na dokumento. pinakaenot na mga nawalat na halimbawa kan siring na mga dokumento, na sinurat tinta dapit sa magugsing-buga nin kawayan (o "silis"), petsa poon ikalimang siglo BC durante kan panahon nin Warang Unidos. mga pagreperensya sa mas amay na mga tekstong nawawalat pa sa ibang media nagpapahiling nin pirang prekuryente kaining panahon nin Mga Gerang Estados Unidos ginamit an kawayan kadto pang huring peryodo kan Shang (poon kaidtong mga 1250 BC).

mga ubak na kawayan o kahoy ginamit bilang estandarteng pagsurat sa panahon kan amay na dinastiyang Han, asin nakua an eksperensiyang halimbawa. kaini, nagpoon nang magrayo an papel sa kawayan asin mga ubak nin kahoy hale sa mayor na mga gamit, asin pag'abot kan ikaapat na siglo AD, kadaklan binayaan na an mga kaleanyong gibo sa pagsurat sa Tsina.

fiber awat kan Kawayan ginagamit sa paggibong papel sa Tsina poon pa kaidtong mga enot na panahon. halangkaw na pagkapantay, gibo sa kahoy na kawayan ginigibo pa man giraray sa saradit na quinidad. inagamit pa man an papel sa Coarse bamboo tanganing makapagkakua nin kuartang espiritu sa dakol na komunidad nin Intsik.

mga pulbos na kawayan mayormente ginigibo sa Tsina, Myanmar, Tailandya, asin Indya, asin ginagamit sa pag'imprenta saka pagsurat nin mga papel. ng industriya sa papel an natagal sa mga kadlagan nin kawayan. Ballarpur (Chandarapur, Maharlika) mga papel na gilingan ginagamit kawayan para sa produksyon nin papeles. pinakakomun na species nin kawayan na ginagamit sa papel iyo an *Dendrocalamus asper* asin Bumbusa blumlana. man gibohon na bulto sa kawayan an pag'aalap. promedyong fiber laba nakakaagid sa matagas na mga kahoy, alagad an mga rogaring kan ipot nin kawayan mas harani sa softwood pulles huli kaini may halakbangon nanggad na awat na halawig na distribusyon. tabang kan mga kasangkapan na molecular, pwedeng ngonyan maaraman kun ano an superior fiber-yelding species/varieies dawa sa joven na tangga kan saindang pagtalubo, na makakatabang sa daing kasalak na produksyon nin paninda.

Central India, igwa nin regular na kawayan na nagtatrabaho sa mga ciudad nin kadlagan kan Maharashtra, Maduradesh, Odisha asin Chhattisgarh. kan kawayan pig'aani huli sa paggibong papel. Bamboo napahuros pakalihis nin tolong taon sa pagreminasyon kaini. pagpu'yaw an ginigibo sa panahon nin tig-uran (Hulyo-Septyembre); binaak asin piglulubog na mga uubak an enot na inaani.

### Pluma na pang surat

mga lumang panahon, an mga tawo sa Indya naggagamit nin kapot-manoy na peke (bisto bilang Kalam o boru gibo hale sa mahimpis na bala nin kawayan (may diametrong 5-10 m asin labas na 100-150 mm) paagi sana kan pagpeste kaini sa sarong gilid asin paggibo nin garo niko'taryong pattern sa poro.   an panurat ipigpanagboan sa pagsurat.

### Textil

an mga fiber nin kawayan halipoton (dai mababa sa ⁇ 8 pul), sinda dai parati nagigibong yaun kan natural na proseso. 3 millimetres (0.12 in)parating proseso kan mga tela na inaapod gibo sa kawayan nagigibong rayon sana hale sa mga fiber na may magabat na trabaho nin mga kemikal. ng magibo ini, an mga awat binabaak nin mga kemikal asin pinaaagi sa mekanikal na gulod; kaiba sa mga kemikal an liya, disulpido nin karbon, asin makosog na asido. mga paratahot nakapabakal nin duwang porong produkto bilang "bamboo tela" sa pagsangle kan presenteng ekopyutor sa lubang. Komisyon sa Pag-iinit kan Canaman Bureau asin an US Federal Trade, kadtong katahawan nin-2009, nagpipiriot na sa pagpraktis nin pag'aapod na bulay kawayan siring sa natural na tela sa kawayan. irarom kan mga giya kan duwang ahensya, an mga produktong ini dapat na iapod bilang rayon sa opsial qualifier "hale sa kawayan".

### Togdok

* gibo sa kawayan baralang bintana sa Lin Ang Tai Historical House, Taipei

Kawayan, siring sa tunay na kahoy, sarong natural na materyal sa pagtogdok na may halangkaw na kusog-boot an rata na nagagamit para sa mga estruktura. natural na porma kaini, an kawayan bilang sarong materyal sa konstruksyon tradisyonal na kaayon sa mga kultura kan Sur-Subangan na Asya, Subangan na Asia, asin sa Timog Pasipiko, sagkod pirang parte sa Sentral asin Amerika nin Sur, asin pagpalawig sa aestitiko kan kulturang Tiwi.

Tsina asin Indya, an kawayan ginamit na pampapusog nin mga simpleng su'lot na tulay, pwede paagi sa paggibong kwarta kan barangang kawayan o pagramas bilog na kwarto nin hustong pirikon na hayop igdi. saro sa siring na tulay sa lugar kan Qian-Xian iyo an nasasambit sa mga kasuratan na nagpeperensia kaidtong 960 AD asin tibaad nagtindog poon pa kaidto pang ikatolong siglo BC, huli kadaklan sa dagosdagos na pagmantener.

* ginagamit an kawayan bilang materyal na pang-seglado sa Hong Kong huli kan pagberso kaini

ginagamit an Kawayan bilang pagsurát; ipinagbawal sa Tsina an praktis para sa mga edipisyo sobra sa anom na istorya, alagad dagos-dagos pa giraray gamit an langit kan mga tagapasik sa Hong Kong.

* modernong dagosan nin bisita sa Palawan, Filipinas, na may tradisyonal na mga lanob na gibo sa hinabol (sawali)

Pilipinas, an nipa na kubong pantambal sarong halimbawa sana kan pinakapundamental na klase nin istaran kun saen ginagamit an kawayan; binabaak asin hinabolan na kawayan, saka mga tako' sarkil asin palo'ng kawayan an gamiton bilang suporta kaini.

arkitekturang Hapon, an kawayan pangenot na ginagamit bilang kadagdagan o dekoratibong elemento sa mga edipisyo arog kan pagduldo, patong, gutog, asin guros, kadaklan huli sa andam na abundang kalidad na tibulaka.

na mga etnikong grupo sa hararayong lugar na igwang tubig igdi sa Asya naggagamit nin kawayan na 3-5 taon an edad tanganing makagibo nin mga barsa. inagamit ninda an 8 abot 1 metre (3 ft) palo, 6–7 metres (20–23 ft) m piye kalawig, nakatarakod sa gilid pasiring sa lakbang na mga 1 metros ft). an mga palo pinaglilinya, binaak ninda an sarong labot na minalagbas sa mga poste sa kada poro asin ginagamit an sadit na talera nin kawayan na ilinalaog sa may bobon na iyan siring sa straw tanganing magkaigo an gabos na halabang hariging kawayan. inagamit kan mga harong na naglalayog an bilog na mga poon nin kawayan na binubugkosan sa dakulang grupo tanganing suportaran an harong na naglalatawlataw sa tubig.

### Pagsisira asin pagkua

* kawayan na piggagamit sa pag-ooma nin (Abucay, Bataan, Filipinas)

### Paputok

Kawayan tradisyonal nang ginagamit sa Malaysia bilang sarong paputok na inapod meriam bunh o tane' nin kawayan. ga apat-apat na mga seksyon nin kawayan an pinapalbag, asin pansalak sa tubig asin kwartang calcium an binibisto. resultang gas na pinaiinbes an aceylene rinamaan nin bala, na nagbubunga nin makusog na panggakot.

### Armas

Kawayan parati nang ginagamit sa pagtogdok nin mga armas asin siya pa ngane nag'iba sa magkapirang arte militar kan Asya.

### Desalinasyon

Kawayan pwedeng gamiton sa tubig desalinasyon. misa sa kawayan an ginagamit tanganing mahale an asin sa tubig dagat.

### tradusir nin pagbabago sa klima

dinastiyang kanta (960-1279 AD) Tsinong siyentista asin polymath Shen Kuo 1031–1095) ginamit an ebidensiya kan patagong petrado kawayan na nakua sa maray sa klima sa norteng parte kan Yan'an, rehiyon Shanbei, probinsya nin Shaanxi tanganing suportaran an saiyang heograpiya sa gradual na kamugtakan.

### Gamit sa kusina

* kawayan nin mga kasangkapan sa pagluto

Kawayan parati ginagamit sa pagluto nin mga gamit sa laog kan dakul na kultura, asin ginagamit sa paghaman nin chopstick. modernong panahon, an iba hinihiling an mga kagamitan na kawayan bilang sarong eco-puting alternatibo sa ibang gibohang ugbos. inagamit man an Bamboo sa paggibo nin mga uhot sa pagkakan arog kan copsticks, tray, asin tsa. nagkapirang paragibo nin produkto nag - aalok nin mga bisikleta na kawayan, surfboard, snowboard, asin sate lunad.

Kawayan tradisyonal nang ginagamit sa paggibo nin mahiwas na mga uusar asin pagpakupos nin mga kosa, partikularmente sa Hapon, kun saen an arkeolohikong mga padukot nagbubuyagyag kan mga basket nin kawayan na kaidto pang panahon nin Late Jōmon (2000–1000 BC). Bamboo igwa man nin halawig na historya nin paggamit sa mga muebles na Asyano. muebles na kawayan kan Tsina naiibang istilo base sa tradisyon na millennium-labahan, asin an kawayan ginagamit man para sa mga salog huli sa halangkaw na katagasan kaini.

## Kultura

dakol na kultura sa Asya, kabali na diyan an dapit kan Andaman Islands, nagtutubod na an mga katawohan nagbutwa sa sarong kataga na kawayan.

### Tsina

* kawayan ni Xu Wei, Dinastiyang Ming.

halawig na buhay nin Kawayan ginigibo ining simbolong Intsik nin pagigin tanos asin sarong empleyado sa India. pagigin maogma kan burak kaiyan nagbunga nin pagheling sa mga burak bilang tanda nin nagdadangadang na tiggutom. tibaad huli sa ratan nakakakan sa profusion nin mga burak, dangan nagdadakol asin nagkararaot sa dakulang parte kan lokal na suplay nin kakanon. pinaka-enot na nagbuburak nagpoon kan Mayo 2006 (hilingon an Mautasm). anlaenlaen na species nin kawayan an nagbuburak sa paaging ini manongod lambang 28-60 taon.

kultura sa Intsik, an kawayan, pluma na namumurak, orkid, asin chrysantheum (sa Ingles *éi lán zhú jún* 梅蘭竹菊 sa Tsino) kolektibong inaapod na Four Gentlen. apat na tinanom na ini pigrerepresentar man an apat na panahon asin, sa ideolohiyang Confuciano, apat na aspekto kan*junzi* ("prince" o "mayong pili"). pinya (s*ōng* 松), kawayan (*zhú* 竹), asin an pulbos na burak (*méi* 梅) hinahangaan man huli sa saindang pagmamaigot sa irarom nin masakit na mga kamugtakan, asin magkaiba inaapod na "Three Friends of Winter" (歲寒三友; *suìhán sānyǒu*) sa kulturang Intsik.

### Kualidad nin karakter

* silindrical kawayan na binarika an may kapot o pagkapot nin mga tula sa mga balumbon, na minukna ni Zhang Xihuang kan ika-17 siglo, huring Mga tataramong Bikol asin amay na Dinastiyang Qing - sa estilo ni Zandang, an bersong Pagbalik sa My Farm sa Panganiban kan ikaapat na siglong poetang Tao Yuanming inakò sa pagkakapot.
* kan inukit na lanob nin kawayan sa Intsik. 1918. Brooklyn Archives, Good year Archival Collection.

Kawayan, saro sa "Four Gentlen" (bamboo, orkid, plum na namumurak asin chrysantheum), may importanteng gayong papel sa tradisyonal na kulturang Intsik kaya hinihiling ngani ining sarong gawe-gawe kan maboot. an kawayan igwa nin mga kabtang na arog kan pagigin tanos, pagkadaing buhay, asin kabinian, an mga tawo tinatapos an kawayan sa integridad, pageleglado, asin linaw, minsan ngani iyan bakong makosog sa pisikal. dai mabilang na bersong nag - oomaw sa kawayan na isinurat nin suanoy na mga poetang Intsik aktuwal na metapalhorical manongod sa mga tawo na nagpaheling kan mga karakteristikong ini. suanoy na poeta, si Bai Judi (772-846), naghuna na an sarong tawo dai man kaipuhan magin makusog sa pisikal, alagad dapat matagas sa isip, matanos, asin mahigos. paanong an kawayan malaad-pusohon, dapat na buksan niya an saiyang puso sa pag'ako nin anoman na pakinabang asin nungkang magkaigwa nin mapaabaw-abaw o daing binabasaran na pagkaanggot.

Kawayan bako sanang simbolo nin sarong maboot, kundi igwa man nin importanteng papel sa Budhismo, na ipinabisto sa Tsina kan enot na siglo. sa mga kanon nin Budismo na ipinangangalad an karingisan sa mga hayop, dai itinotogot an laman asin sogok sa pagkakan. siring, an bbod na sapa nin kawayan *sǔn* 筍 in Chinese) nagin garo baga daing kasingkulatibong alternatibo. mga paagi nin pag - andam na nangyari labing rinibong taon na an nagin kabtang kan mga ciudad sa Asia, nangorogna para sa mga monghe. mongheng Budhista, si Zan Nin, an nagsurat nin manwal kan saringsing nin kawayan na inaapod *Sǔn Pǔ* (筍譜) na nagtatao nin mga paglaladawan asin resipe para sa dakol na klase nin pagbadil nin kawayan. Bamboo shoot dati nang tradisyonal na putahe sa lamesa nin pamanggihan kan Tsina, nangorogna sa timog na parte kan Tsina.suanoy na mga panahon, an mga kayang bumakal nin dakulang harong na may natad matanom nin kawayan sa saindang hardin.

### Mitolohiya

sarong estoryang Intsik, itinao kan Emperador Yao si Yao an duwa sa saiyang mga aking babae ki Emperador Shun bilang pagbalo para sa potensial niang mamahala. agihan ni Shun an pagbalo na makadalagan sia sa saiyang harong kaiba kan mga aking babae kan duwang emperador bilang agom, asin huli kaini ginibo ni Yao si Suna na kasalihid nia, paagi sa paglampas sa dai maninigo niang aki. ni Shun, an mga luha kan duwa niang nagadanan na agom naholog sa mga kawayan na nagtutubo duman nagpapaliwanag kan ginikanan nin tinatakan na bamboo. duwang babae ngapit nagin mga diyos-diyosan na si Xiangshuishen pakaalamosa ninda mismo sa Salog Xia.

### Hapon

* Kawayan kadolatsu para sa Bagong Taon nin Hapon

Kawayan simbolo nin prosperidad sa Hapon, asin ginagamit sa paggibo kan mga dekorasyon na Bagong Taon na inaapod na kadomatsu. beses an mga kadlagan nin Bamamboo nakapalibot sa sagradong kaolangan tumang sa karatan. soanoy na Tal*e kan Bamboo Cutter* (Itori Monogaria), pwedeng magbutwa an prinsesang Kagunya sa sarong nagsisirang na lugar nin kawayan.

H*apon* Intsik na "Three Friends of Winter" (kansai sanyū) konsepto tradisyonal na ginagamit bilang sarong may ranggong sistema, kun saen si pine (松 *matsu*) iyo an enot na ranggo, kawayan (竹 *take*) an ikaduwang ranggo, asin pulbos (梅 *ume*) an ikatolong ranggo. sistemang ini ginagamit sa dakul na tradisyonal na arte arog kan mga sushi set, embroide kimono o tiers nin accounting sa mga tabernamentong tradisyonal.

### Malaysia

Malaysia, may kaagid na istorya kabali an sarong lalaking nangangarap sa magayon na babae mantang nagtuturog sa irarom nin kawayan; saiyang hinahampadan asin binabari an katagang kawayan, nadiskubre an babayi sa laog.

### Filipinas

mitolohiyang Pilipino, saro sa mas bantog na istorya nin paglalang an nagsasabi dapit sa enot na tawong sinda Malakás ("Stolong") asin iyo an pinakaenot na babaeng Mag*anda* ("Buamagon"), lambang pag'estar hale sa sarong kabanga kan nababangang kawayan na nakaeropot sa isla pakatapos kan laban ninda Sky asin Ocean.

### Vietnam

* Vietnamese New Year tree gibo sa kawayan

### Kualidad nin karakter

parte an Kawayan kan kultura nin Vietnam. Kawayan simbolo kan espiritu nin Vovinam (sarong Vietnamese martial arts): *cương nhu phối triển* (coordinasyon sa pag - oltanan nin matagas asin malomhok (martial arts)). Kawayan man an nagsisimbolisar sa kalag na Vietnamese asin Vietnamese: an maboot, prangka, mahigos na pagtrabaho, optimismo, pagkasararo, asin pagigin madaling makibagay. sarong talinhagang Vietnamese nagsasabi, "Tre già, măng mọc" (Kun gurang na an kawayan, minakutâ an mga pagbobolos nin kawayan), na nangangahulogan iyo an Vietnam dai noarin man mapapara; kun magadan an nakaaging henerasyon, mangyayari an mga aki. siring, an nasyon na Vietnam asin Vietnamese imamantener asin mapatatalubo nin daing sagkod. mga baryo nin Vietnamese napapalibotan nin mahibog na bath hedges (*lũy tre*).

kan pagigin presidente ni Ngô Đình Diệm's an kawayan iyo an nasyonal na simbolo nin Vietnam, itinampok iyan sa panbilog na nasyon na gubing na armas, pamantayan sa pagkaibolista, asin South Vietnamese /ng mga sinsilyo kan panahon na idto.

### Mitolohiya

Kawayan man an armas kan heroeng Vietnamese, si Thánh Gióng, na tolos-tolos nagdakula asin malaytik poon pa kan edad tolo huli sa kamawotan niya na makalungkas an saiyang daga sa mga mananakop na Ön. suanoy na leyendang Vietnamese *Cây tre trăm đốt* (The Hundred-knot Bamboo Tree) nagsasaysay manongod sa sarong pobre, hoben na paraoma na namoot sa magayon na aki kan saiyang katukal. paraoma hinapot an kagsadiri kan daga na ipakasal sa saiyang aking babae, alagad dai sia totogotan kan mapalangkaw na paralanding na mabogkos bilang agom nin sarong dukhang parauma. townverd nagdesisyon na mag'agom nin imposibleng maatubang; an paraoma dapat siyang magdara nin "kawayan na kahoy na 100 nodes". si But Gautama Buddha (*Bụt*) nagpaheling sa paraoma asin sinabihan sia na an siring na kahoy puedeng gibohon hale sa 100 na dungo hale sa nagkapirang laen - laen na poon nin kahoy. an nagtao saiya nin apat na mga lenggwaheng mahikong itakod sa dakol na ribok nin kawayan: *Khắc nhập, khắc xuất*, na nangangahulogan "nakinakasararo tolos, nagkasuruwayan tulos". mapangganang paraoma nagbalik sa landsur asin hinagad an saiyang aking babae. isog mahiling an siring na halabang kawayan, an kaserong ramasan may mahikang nag'iba sa kawayan kan ini matudok kaini, arog kan sabi kan sadit na paraoma sa enot na duwang tataramong pang-alaman. estorya nagtatapos sa maogmang pag - agom kan paraoma asin an aking babae kan kagsadiri kan daga uminoyon sa kasal asin hinagad na isuway sinda sa kawayan.

### Africa

### Tanzania

Tanzania igwa nin kadakol na klase nin species na kawayan.

### Bozo

grupong etniko kan Bozo sa West Africa kinua an saindang pangaran sa taramon na Bambara na bo*-so*, na boot sabihon "bamboo house".

### Santo Lucia

Kawayan iyo man an nasyonal na tinanom kan St. Lucia.

### Hawaiian

n kawayan sa Hawaiian (*'ohe)* sarong kingoro-urulay o porma nin hawak kan Polinesyanong kaglalang na diyos Kāne.