# Bakterya

| Bakterya Temporal range: Archean o bago – Ngunyan
Had'n

Archean

Proterozoic

Pha.
 |
| --- |
|  |
| Pinadakulang mikrograpong elektron nin *Escherichia coli* |
| Sayantipiko na klasipikasyon  |
| Missing taxonomy template (pakarhayon): | Bakterya |
| Phyla |
| * **Gramong positibo/ mayong panluwas na membrano**

Actinobacteria (halangkaw na G+C)
Firmicutes (hababa na G+C)
Tenericutes (mayong selulang pader)
* **Gramong negatibo/ Igwa nin panluwas na membrano**

Aquificae
Bacteroidetes/Chlorobi
Chlamydiae/Verrucomicrobia
Deinococcus-Thermus
Fusobacteria
Gemmatimonadetes
Nitrospirae
Proteobacteria
Spirochaetes
Synergistetes
* **Dae aram/ dae nakagrupo**

Acidobacteria
Chloroflexi
Chrysiogenetes
Cyanobacteria
Deferribacteres
Dictyoglomi
Fibrobacteres
Planctomycetes
Thermodesulfobacteria
Thermotogae |

An **bakterya** (Ingles: *bacteria* (IPA: /bækˈtɪəriə/) [*darakulan*] o bacterium [*saroan*]) iyo saro sa mga pangenot na grupo nin mga nabubuhay na mga organismo. Sa manlainlain na paggamit, pigsasabi na an terminong bakterya iyo an gabos nin mga *prokaryote* o sa sarong pangenot na grupo ninda, o iyo man an inaapod na **eubakterya** (*eubacteria*), depende sa mga kaisipan dapit sa mga pagkasugpon kaini. Digdi, ginagamit an bakterya ngarig aramon an yubakterya. Saro pang pangenot na grupo nin bakterya (dae ginagamit sa mahiwas, bakong taksonomikong kaisipan) an *Archaea*. An *bakteriyolohiya*, sarong sangay nin mikrobiyolohiya, an apud sa pag-aadal nin mga bakterya. Mahihiling an mga bakterya sa gabos nin mga pig-iistaran sa Kinaban, arug nin sa kadagaan, asidikong mainit na tubig, basurang radyoaktibo, tubig, asin sa kairaroman nin Kinaban, kabali na man an mga organikong bagay asin mga buhay na hawak nin mga tinanom asin mga hayop, na nagigin sarong halimbawa nin mutwalismo sa sistemang panunaw nin mga tao, anay, sagkod mga ipis. Igwang apatnapung milyong selula nin bakterya sa sarong gramo nin daga asin sarong milyong selula nin bakterya sa sarong milimetro nin malinig na tubig; sa pankagabsan, igwang estimadong limang nonilyong (5×1030) bakterya sa kinaban, na minabilog nin sarong biyomas na mas dakul sa bilang nin gabos na mga tinanom asin hayop.

Igwang estimadong sampolong liwat na selulang bakteryal sa plora nin mga tawo kaysa sa mga selulang pantawo sa satuyang hawak, na kun sain igwang dakulang bilang nin mga bakterya sa palnit bilang sarong *gut flora*. An kadaklan nin mga bakterya sa satuyang hawak iyo kinokonsiderang dae nakakaraot huli naman sa epekto nin sistemang immuno, sagkod an pira iyo nakakatabang. Alagad, an pirang klase nin bakterya iyo patoheniko asinpupuwedeng magkawsa nin mga helang, arug nin kolera, syphilis, anthrax, leprosy, asin bubonic plague. An mga impeksiyong respiratoryo an pinakadistroso sa mga helang, arug na sana an tuberkulosis na guminadan nin duwang milyong katawo sa laog nin sarong taon, kadaklan digdi iyo naka-istar sa Aprika. Sa mga mauswag na nasyun, ginagamit an mga antibiotic sa pagbulong nin mga impeksiyong bakteryal asin sa agrikultura, nagigin bistado na an resistensiyang antibiyotik. Sa industriya, importante an mga bakterya sa paglinig nin mga estero asin sa pagpapababa nin naapong lana, sa produksiyon nin keso sagkod yogurt sa paagi nin permentasyon, an pagkua nin bulawan, palladium, tanso asin iba pang metal sa sektor nin pagmimina, kabali naman sa biyoteknolohiya, asin an pagpapaluwas nin mga antibiotik sagkod iba pang kimikal.

An bakterya an pinakadakol sa gabos nin mga organismo, ini iyo huli sa saindang marikas na reproduksiyon o pagpadakol. Mahiwasan sindang mahihiling sa daga, tubig asin bilang mga *symbiont* nin ibang organismo. Dakol na mga *pathogen*, mga organismong minatao nin helang, iyo bakterya. Saditon an kadaklan sa sainda, harus yaon sa 0.5-5.0 μm an saindang pinakahalabang dimensyon, pero puwede man magdakula an higanteng bakterya arug nin *Thiomargarita namibiensis* asin *Epulopiscium fishelsoni* sa 0.5 mm an dakula. Igwa sindang mga selulang pader (*cell wall*), arug nin mga selula (*cell*) kan tinanom sagkod amag, pero pigbibilog nin *peptidoglycan* an mga selulang pader nin bakterya.

## Hilingon man

* Birus
* Mikroorganismo
* Selula
* Espesye

## Mga panluwas na takod

* MicrobeWiki Archived 2015-02-06 at the Wayback Machine., an extensive wiki about bacteria Archived 2015-02-08 at the Wayback Machine. and viruses Archived 2015-02-14 at the Wayback Machine.
* Bacteria which affect crops and other plants
* Bacterial Nomenclature Up-To-Date from DSMZ Archived 2007-09-29 at the Wayback Machine.
* Genera of the domain Bacteria - list of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature
* The largest bacteria Archived 2012-12-11 at the Wayback Machine.

## Toltolan