Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Habagatan na Korea

Mapa kan South Korea
```
Yenerisamina@gmail.com

```
An **Habagatan na Korea** (sa Ingles: *South Korea*) iyo sarong nasyon sa Subangan Asya. An ngaran na "Korea" hale sa "Goguryeo" na saro sa mga makapangyarihan kan panahon.

Pigtatantiya na nasa 51.4 milyon an populasyon kan Sur nin Korea na nasa lampas 100,363 km2 (38,750 sq mi) nasasakupan nin kadagaan. An Seoul an kapitolyo kan nasyun asin an pinakadakulang siyudad na igwang populasyon na 10 milyon.

## Uusipon

An historya nin Korea ngpuon kan pagkakamukna nin Gojoseon kan 2333 BC sa panginginot ni Hadeng Dangun.

An giyera sa Korea nagpuon kan 1950 kan pigsakop kan Norte an Sur. An giyera naghaloy nin tulong taon kaiba an Estados Unidos, Tsina , Soviet Union asin iba pang bansa.

## Kataytayan nin mga ladawan

* Bandera kan South Korea
* Sarong busay
* Embahada kaini
* Sarong tradisyonal na harong digdi
# Tataramon na Koreano

| Koreano |
| --- |
| 조선말/朝鮮말 (Norteng Korea) 한국어/韓國語 (Sur na Korea) |
| Pagsayod | [tso.sʌn.mal] (Norteng Korea) [ha(ː)n.ɡu.ɡʌ] (Sur na Korea) |
| Subo sa | Korea |
| Subo | Mga tawo nin Koreano |
| Subo na mga parataram | 77.2 milyon (2010) |
| Pamilya nin Tataramon | Pigsuway na tataramon/Koreaniko
* Buyeo
	+ Sillano
		- **Koreano**
 |
| Mga amay na porma | Proto-Koreano
* Suanoy na Koreano
	+ Katahawan na Koreano
 |
| Mga Panusugan na Porma | * Munhwaŏ (Norteng Korea)
* Pyojuneo (Sur na Korea)
 |
| Mga diyalekto | Mga diyalektong Koreano |
| Sistema nin pagsurat | Hangul (pangenot) Hanja (occasionaly) Korean Braille |
| Opisyal na kamugtakan |
| Opisyal na tataramon sa | Norteng Korea Sur na Korea Tsina (Yanbian asin Changbai)  |
| Binistado kan minoridad na tataramon sa |  Rusya (Primorsky Krai) Tsina |
| Sa regulasyon kan | *The Language Research Institute, Academy of Social Science* 사회과학원 어학연구소 / 社會科學院 語學研究所 (Democratic People's Republic of Korea) *National Institute of the Korean Language* 국립국어원 / 國立國語院 (Republika kan Korea)
*China Korean Language Regulatory Commission* 중국조선어규범위원회 中国朝鲜语规范委员会 (People's Republic of China) |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-1 | `ko` |
| ISO 639-2 | `kor` |
| ISO 639-3 | Manlain-lain: `kor` – Modernong Koreano `jje` – Jeju `okm` – Katahawan na Koreano `oko` – Suanoy na Koreano `oko` – Proto Koreano |
| Listahan nin linguwista | `okm` Katahawan na Koreano |
|   | `oko` Suanoy na Koreano |
| Glotologo | `kore1280` |
| Linguaspero | `45-AAA-a` |
| Mga nacion na may mga populasyon nin natibong parataram na Koreano (nasa kulay berde an mga komunidad nin imigrante). |
|

**Koreano** an opisyal na tataramon kan Korea del Norte asin Korea del Sur. Ini man an sarô sa duwang opisyal na mga tataramon sa Yanbian Korean Autonomous Prefecture kan Tsina. Igwa nin haros 80 milyon na parataram nin Koreano na may darakulang grupo sa manlain-lain na mga estadong Dating-Sobyet asin kan mga populasyon sa Tsina, Australya, Estados Unidos, Canada, Brasil, Hapon, asin an pinakáhuri an Filipinas.

An sistemang pansusurat kan Koreano ay pigaapud na Hageul o Hangul. Ini ay sarong sisteming alpabetiko asin ponetiko. Dakula an utang kan Koreano sa tataramong Intsik. Naabot sa 50% kan bokabularyo kaini na hale sa Intsik.

## Mga Toltolan
# Ruso

An **Ruso** (русский язык russkiy yazyk, [ˈruskʲɪj jɪˈzɨk]) an tataramon na pinakámarabas sa Eurasya asin ang pinaká dakol na parataram sa gabos na idiomang Slabo. Miyembro ini kan pamilyang Indo-Europeo asin sarô sa mga tulo na buhay pang tataramon sa mga idiomang Slabong Subangan.

An pinakágurang na teksto kan Ruso hale pa sa Ikasampulong Siglo despues ni Hesu Kristo. Sobra sa 160 milyon na ka dakol na tawo ang nagagamit kan Ruso na tataramong natibu. Kun bibilangon pa ang iba pang naggagamit kan tataramon na ini masubra ini sa 280 na milyon.
# Tataramon na Ingles

| Ingles |
| --- |
| Pagsayod | /ˈɪŋɡlɪʃ/ |
| Rehiyon | British Isles (pan-uusipon/panhistoriya) Bilog na Kinaban |
| Subo | Mga Anglo-Saxon (panhistoriya)
Lowland Scots (panhistoriya) |
| Subo na mga parataram | 360–400 million (2006) mga parataram nin L2: 750 milyon; bilang sarong dayong tataramon: 600–700 milyon |
| Pamilya nin Tataramon | Indo-Europeo
* Alemaniko
	+ Sulnupan na Alemaniko
		- Anglo-Prisyano
			* Angliko
				+ **Ingles**
 |
| Mga amay na porma | Suanoy na Ingles
* Katahawang Ingles
	+ Amay na Modernong Ingles
 |
| Sistema nin pagsurat | * Iskriturang Latin (Alpabetong Ingles)
* Anglo Saxon runes (panhistoriya)
* Braille nin Ingles, Unified English Braille
 |
|  Mga pormang pansinyal | Pigmano-manong kodigo nin Ingles (multiple systems) |
| Opisyal na kamugtakan |
| Opisyal na tataramon sa | * 67 countries
* 27 non-sovereign entities

Various organisations[ipahiling]
* + Nagkakasararong Nasyon
	+ European Union
	+ Commonwealth of Nations
	+ Konseho kan Europa
	+ ICC
	+ IMF
	+ IOC
	+ ISO
	+ NATO
	+ WTO
	+ NAFTA
	+ OAS
	+ OECD
	+ OIC
	+ OPEC
	+ GUAM Organization for Democracy and Economic Development
	+ PIF
	+ UKUSA Agreement
	+ ASEAN
	+ ASEAN Economic Community
	+ SAARC
	+ CARICOM
	+ Turkic Council
	+ ECO
 |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-1 | `en` |
| ISO 639-2 | `eng` |
| ISO 639-3 | `eng` |
| Glotologo | `stan1293` |
| Linguaspero | `52-ABA` |
|      Mga rehiyon kun sain an Ingles iyo an mayoridad na katutubong tataramon
     Mga rehiyon kun sain opisyalmente an Ingles alagad bakong mayoridad na sarong katutubong tataramon |
|

An **Inglés** sarong tataramon na Sulnupan na Alemaniko na hale sa Inglatera, asin primerong tataramon kan mga taga Australia, Canada, Irlandia, Nueva Zelandia, Reino Unido, asin Estados Unidos. Ini na an lingua franca kan kinaban asin saro sa importanteng lenggwahe na ginagamit kan Boronyog na Nasyon asin inako opisyalmenteng tataramon na gagamiton sa pagtitiripon kan Boronyog Europa (European Union).

## Toltolan

## Mga panluwas na takod

* en:Category:English language tests
* British Council Philippines
* TESOL Philippines Archived 2015-04-02 at the Wayback Machine.
# Tataramon na Thai

| Thai |
| --- |
| Siamese |
| ภาษาไทย *phasa thai* |
| Pagsayod | [pʰāːsǎː tʰāj] |
| Subo sa | Tailandya |
| Subo | Thai, Intsik na Thai |
| Subo na mga parataram | (20 milyon pigsambit 2000; Katahawang Thai lang, dae kaiba an iba pan mga diyalekto) Total: 60 milyon (kaiba an mga parataram bilan ikaduwang Tataramon, 2001) |
| Pamilya nin Tataramon | Tai–Kadai
* Tai
	+ Sur Sulnupan (Thai)
		- Chiang Saen
			* **Thai**
 |
| Sistema nin pagsurat | Alpabetong Thai Braille na Thai |
| Opisyal na kamugtakan |
| Opisyal na tataramon sa |  Thailand |
| Sa regulasyon kan | Royal Institute of Thailand |
| Mga kodigo nin tataramon |
| ISO 639-1 | `th` |
| ISO 639-2 | `tha` |
| ISO 639-3 | `tha` |
| Linguaspero | `47-AAA-b` |
|  |

An **tataramon na Thai**, o para sa mga bihasa sa tataramon iyo an **tataramon na Siam**, o **katahawang Thai**, iyo an nasyunal asin opisyalmenteng tataramon kan nasyon na Tailandya asin an katutubong tataramon kan mga Thai, an pinakadakulang grupo etniko kan Tailandya.

## Toltolan
# Hunyo 18

**Hunyo 18** an ika-169ng aldaw kan taon (ika-170 sa mga ogdong taon) sa Gregoryanong kalendaryo. Igwang natatadang 196 na aldaw sagkod kan katapusan nin taon.

## Mga panyayari

## Mga kamundagan

## Mga kagadanan

## Mga panluwas na takod

* BBC: On This Day
# Seoul

An Seoul sa pagkabanggi
An **Seoul** (/soʊl/, arog nin *soul*; Korean: 서울 [sʰʌ.ul] (listen); lit. "Capital"), **Seoul Special City**, iyo an kapitolyo asin an pinakadakulang metropolis kan Korea Sur. Napapalibutan nin Incheon metropolis asin probinsya nin Gyeonggi , an Seoul minabilog kan Seoul Capital Area, istaran nin haros kabanga kan populasyon An Seoul nirangguhan na ikaapat sa pinakadakulang metropolitan economy sa kinaban dangan mas dakula sa London asin Paris.

Istratehiyang nakapuwesto ini sa Han River, An historya kan Seoul nagpuon pa haros duwang ribong taon, kan ini iminukna sa taong 18 BCE kan mga tawong Baekje, saro sa Tolong Kahadean kan Korea. An siyudad nagin kapitolyo nin Korea sa irarom kan dinastiyang Joseon. An Seoul napapalibutan nin bukid asin burol , na an bundok Bukhan nakapuwesto sa norteng gilid kan siyudad. Sa halawig na historya kaini, an Seoul Capital Area igwang limang UNESCO World Heritage Sites: Changdeok Palace, Hwaseong Fortress, Jongmyo Shrine, Namhansanseong asin Royal Tombs of the Joseon Dynasty. Dae pa nahahaloy, an Seoul nagin mayor na lugar nin modernong konstruksyon nin architectural – an mga mayor na modernong lugar kabali an N Seoul Tower, 63 Building, Lotte World Tower, Dongdaemun Design Plaza, Lotte World, Trade Tower, COEX, asin Parc1 Tower. An Seoul nagin iyo an 2010 World Design Capital. Digdi nagpuon an K-pop asin Korean Wave, an Seoul nakakua nin haros 10 milyon na turista kan 2014, na nagin ika siyam sa pinaka pigbibisitang siyudad asin ikaapat sa may dakulang kita sa turismo.

## Toltolan

## Panluwas na takod

### Mga Opisyalmenteng sityo

* Seoul Metropolitan Government
* Seoul Information & Communication Plaza\