# XVI быуат

|  |
| --- |
| II мең йыллыҡ
 |
| XIV быуат — XV быуат — **XVI быуат** — XVII быуат — XVIII быуат
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1490-се йылдар |  1490
 |  1491
 |  1492
 |  1493
 |  1494
 |  1495
 |  1496
 |  1497
 |  1498
 |  1499
 |
|  |
| 1500-се йылдар |  1500
 |  1501
 |  1502
 |  1503
 |  1504
 |  1505
 |  1506
 |  1507
 |  1508
 |  1509
 |
| 1510-се йылдар |  1510
 |  1511
 |  1512
 |  1513
 |  1514
 |  1515
 |  1516
 |  1517
 |  1518
 |  1519
 |
| 1520-се йылдар |  1520
 |  1521
 |  1522
 |  1523
 |  1524
 |  1525
 |  1526
 |  1527
 |  1528
 |  1529
 |
| 1530-се йылдар |  1530
 |  1531
 |  1532
 |  1533
 |  1534
 |  1535
 |  1536
 |  1537
 |  1538
 |  1539
 |
| 1540-се йылдар |  1540
 |  1541
 |  1542
 |  1543
 |  1544
 |  1545
 |  1546
 |  1547
 |  1548
 |  1549
 |
| 1550-се йылдар |  1550
 |  1551
 |  1552
 |  1553
 |  1554
 |  1555
 |  1556
 |  1557
 |  1558
 |  1559
 |
| 1560-се йылдар |  1560
 |  1561
 |  1562
 |  1563
 |  1564
 |  1565
 |  1566
 |  1567
 |  1568
 |  1569
 |
| 1570-се йылдар |  1570
 |  1571
 |  1572
 |  1573
 |  1574
 |  1575
 |  1576
 |  1577
 |  1578
 |  1579
 |
| 1580-се йылдар |  1580
 |  1581
 |  1582
 |  1583
 |  1584
 |  1585
 |  1586
 |  1587
 |  1588
 |  1589
 |
| 1590-се йылдар |  1590
 |  1591
 |  1592
 |  1593
 |  1594
 |  1595
 |  1596
 |  1597
 |  1598
 |  1599
 |
|  |
| 1600-се йылдар |  1600
 |  1601
 |  1602
 |  1603
 |  1604
 |  1605
 |  1606
 |  1607
 |  1608
 |  1609
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**16-сы (XVI) быуат**  Григориан календары буйынса 1501 йылдан алып 1600 йылғаса һуҙыла.

## Төп ваҡиғалар

* Ҙур географик асыштар эпохаһы (XV—быуат башы XVII). Испанияның алтын быуаты (XVI—быуаттың беренсе яртыһы XVII быуаттар). Испандар Ацтек һәм Инктар империяһын баҫып ала. Европалылар Тымыҡ океанды аса (1513; Васко де Бальбоа).
* Италия һуғыштары (1499—1504, 1508—1516, 1521—1526, 1526—1530, 1536—1538, 1542—1544, 1551—1559).
* Осман империяһы һәм Венеция (1499—1503, 1537—1540, 1570—1573), Персия (1514—1555, 1578—1590), Габсбургтар (1526, 1530—1552, 1593—1606) араһындағы һуғыштар.
* Рәсәй-Литва һуғышы (1500—1503, 1507—1508, 1512—1522, 1534—1537, 1558—1583).
* Һинд океанында хакимлек итеү өсөн Португалия менән Египет араһында һуғыш (1505—1517) и Османской империей (1509, 1538—1557, 1538—1557, 1558—1566, 1580—1589).
* Һиндостанда беренсе европалылар колонияһы (1510; Португалдар Гоаны баҫып ала). Бөйөк Моголдар империяһы нигеҙләнә (1526).
* Реформация башланыуы (1517; Мартин Лютер). Протестантизм (1529; Шпайер протестацияһы). Англияла Реформация (1534; Ссупрематия тураһында акт). Кальвинизм (1536; Institutes of the Christian Religion).
* Испан җиңүе Америка (1521)
* Европа һәм Япония араһында тауар һәм мәҙәни алмашыу башлана (1543). Феодаль тарҡаулыҡты бөтөргән Адзути-Момояма осоро (1568—1600).
* Иван Грозный (1547—1584) һәм Елена Глинская (1533—1538) хакимлек иткән осор.
* Рәсәй-швед һуғышы (1554—1557, 1590—1595).
* Ҡытайҙа португалдар беренсе сауҙа нөктәһен аса (1557; Макао). Ҡытайҙа ер тетрәү (1556).
* Англияла «Елизавета эпохаһы» (1558—1603).
* Францияла дини һуғыштар (1562—1598). Варфоломеев төнө (1572). Нант эдикт (1598).
* Төньяҡ ете йыллыҡ һуғышы (1563—1570).
* Нидерланд революцияһы (1568—1648; «Һикһән йыллыҡ һуғыш»).
* Польша короллеге һәм Бөйөк Литва кенәзлеге берләшеп Речь Посполитая (1569—1795) барлыҡҡ килә. Ливон конфедерацияһы (1435—1561) тарҡала.
* Португалия мираҫы өсөн һуғыш (1580—1583). Португалия һәм уның колониялары испан Габсбургтары хакимлегенә күсә (1581; Иберийская уния).
* Григориан календары индерелә (1582).
* зур армада (1588)
* Англия-Испанская һуғышы (1585—1604). «Еңелмәҫ армады» походы (1586—1588) Испанияның диңгеҙҙәге өстөнлөгөн тапшырырға мәжбүр итә.

## Тыуғандар

Марс ҡийәфетендә Лигала еңеүсе — Генрих IV. Жакоб Бюнель рәсеме (По замогының Милли музейы)
* 1508 йыл — Глинская Елена Васильевна.
* 1519 йыл — Генрих II (Франция короле).
* 1530 йыл — Иван Грозный.
* 1533, 14 октябрь — Анна Мекленбург-Гюстровская — Курляндии герцогы Готхарда фон Кетлера ҡатыны.
* 1551 год, 19 сентябрь  — Генрих III, Валуа династияһынан Францияның һуңғы короле.
* 1553 год, 13 декабрь  — Генрих IV Великий, Бурбонов дан династияһынан Францияның беренсе короле.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

*XVI век* категорияһы табылманы
## Һылтанмалар