Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Лексикография

|  |
| --- |
| Лексикография |
|  |
| Өйрәнеү объекты | лексика |
|  Лексикография Викимилектә |

**Лексикогра́фия** (бор. юнан. *λεξικόν* [lexikon] «һүҙлек» + γράφω [grapho] «яҙам») — тел ғилеменең һүҙлектәр төҙөү һәм уларҙы өйрәнеү мәсьәләләре менән шөғөлләнгән киҫәге; һүҙҙәрҙең семантик структураһын, үҙенсәлектәрен өйрәнеүсе, уларҙы аңлатыусы фән.

**Ғәмәли лексикография,** телде уҡытыуҙы, телде тасуирлауҙы һәм нормалаштырыуҙы, тел-ара аралашыуҙы, телде фәнни өйрәнеүҙе тәьмин итеп, йәмғиәт өсөн әһәмиәтле функциялар башҡара. Лексикография тел тураһындағы бөтә белемдәр тупланмаһын һүҙлектәр аша тапшырыу өсөн иң ҡулай һәм яраҡлы ысулдар табырға тырыша.

**Теоретик лексикографияға** һүҙлектең макроструктураһын (лексика һайлау, һүҙҙәр исемлегенең күләме һәм характеры, материалды урынлаштырыу принциптары) һәм микроструктураһын (һүҙлек статьяһының төҙөлөшө, һүҙлектәге билдәләмәләрҙең типтары, һүҙ тураһындағы мәғлүмәттең төрлө төрҙәренең нисбәте, тел иллюстрацияларының типтары һ.б. һ.б.) эшләү, һүҙлектәрҙең типологияһын эшләү, лексикография тарихы менән бәйле проблемалар тупланмаһы ҡарай.

Лексикография һүҙҙе уның бөтә үҙсәнлектәре йыйылмаһы менән бирә, шунлыҡтан һүҙлек тел буйынса уникаль һәм алмаштырғыһыҙ әсбап ҡына түгел, ғилми тикшеренеүҙәр өсөн мөһим ҡорал да булып тора. XXI быуаттың тел ғилеме һүҙлектәр аша белемдәрҙең бөтә аспекттарын яҡтыртырға тырыша, шунлыҡтан заманса һүҙлектәрҙә һүҙҙәр генә түгел, һүҙ берәмектәре лә тасуирлау объекты булып тора.

Билдәле лексикографтар — Поллукс, Ш.Дюканж, И.К.Аделунг, И.Г.Вальтер, В. И. Даль.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Лексикографик тәртип

## Әҙәбиәт

* *Щерба Лев Владимирович.* Опыт общей теории лексикографии // Языковая система и речевая деятельность / под ред. Л. Р. Зиндер и М. И. Матусевич. — Л.: Наука, 1974. — 428 с. — 5500 экз.
* История русской лексикографии / отв. ред. Сороколетов Фёдор Павлович; Институт лингвистических исследований РАН. — СПб.: Наука, 2001. — 616 с. — ISBN 5-02-028336-3.
* Отечественные лексикографы XVIII—XX века / под ред. Г. А. Богатовой. — изд. 2-е, испр. и доп. — М.: Русская панорама, 2011. — 640 с.
* Современная русская лексикография: Сборник статей / отв. ред. Мызников Сергей Алексеевич, Крылова Ольга Николаевна; рецензенты: д-р филол. наук Бурыкин Алексей Алексеевич, канд. филол. наук Кожевников Александр Юрьевич; Институт лингвистических исследований РАН. — СПб.: Наука, 2010. — 286 с. — ISBN 978-5-02-025273-8. Архивная копия от 27 декабря 2013 на Wayback Machine
# XXI быуат

|  |
| --- |
| III мең йыллыҡ
 |
| XIX быуат — XX быуат — **XXI быуат** — XXII быуат — XXIII быуат
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1990-се йылдар |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-се йылдар |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |
| 2010-се йылдар |  2010
 |  2011
 |  2012
 |  2013
 |  2014
 |  2015
 |  2016
 |  2017
 |  2018
 |  2019
 |
| 2020-се йылдар |  2020
 |  2021
 |  2022
 |  2023
 |  2024
 |  2025
 |  2026
 |  2027
 |  2028
 |  2029
 |
| 2030-се йылдар |  2030
 |  2031
 |  2032
 |  2033
 |  2034
 |  2035
 |  2036
 |  2037
 |  2038
 |  2039
 |
| 2040-се йылдар |  2040
 |  2041
 |  2042
 |  2043
 |  2044
 |  2045
 |  2046
 |  2047
 |  2048
 |  2049
 |
| 2050-се йылдар |  2050
 |  2051
 |  2052
 |  2053
 |  2054
 |  2055
 |  2056
 |  2057
 |  2058
 |  2059
 |
| 2060-се йылдар |  2060
 |  2061
 |  2062
 |  2063
 |  2064
 |  2065
 |  2066
 |  2067
 |  2068
 |  2069
 |
| 2070-се йылдар |  2070
 |  2071
 |  2072
 |  2073
 |  2074
 |  2075
 |  2076
 |  2077
 |  2078
 |  2079
 |
| 2080-се йылдар |  2080
 |  2081
 |  2082
 |  2083
 |  2084
 |  2085
 |  2086
 |  2087
 |  2088
 |  2089
 |
| 2090-се йылдар |  2090
 |  2091
 |  2092
 |  2093
 |  2094
 |  2095
 |  2096
 |  2097
 |  2098
 |  2099
 |
|  |
| 2100-се йылдар |  2100
 |  2101
 |  2102
 |  2103
 |  2104
 |  2105
 |  2106
 |  2107
 |  2108
 |  2109
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

*Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ*.
# Индустриаль парк

«Алабуға» махсус иҡтисади зонаһының дөйөм күренеше (Татарстан), 2017 йыл
**Индустриаль парк (сәнәғәт паркы)** — етештереү һәм башҡа предприятиелар дөйөм инфраструктура һәм үҙ-ара етештереү хеҙмәттәшлеге аша берләштерелгән махсус территория. Индустриаль парк булдырыуҙың маҡсаты — дөйөм эшмәкәрлек өлкәһе булған йәки берҙәм инженер инфраструктураһын файҙаланған предприятиеларҙы — электр ҡоролмаларын һәм электр селтәрҙәрен, йылытыу селтәрҙәрен, һыу объекттарын, канализация һәм таҙартыу ҡоролмаларын, элемтә һәм сигнализация селтәрҙәрен, һаҡсыларҙы һәм башҡаларҙы бер территорияға туплау. Бындай тупланыу индустриаль паркта ҡатнашыусыларҙың барыһына ла инфраструктура сығымдарын экономияларға мөмкинлек бирә.

Етештереү предприятиеларының ошондай территориаль берләшмәләрен *сәнәғәт зонаһы* йәки *сәнәғәт үҫешенең көйләнгән зонаһы* тип атарға мөмкин.

Муниципаль берәмектең иҡтисадын үҫтереү өсөн элекке сәнәғәт предприятиелары базаһында булдырылған индустриаль парктары айырыуса әһәмиәткә эйә була ала. Бер нисә ойоштороу сараларын үткәргәндә: — сәнәғәт зонаһына айырым статус биреү, сәнәғәт паркының идара итеүсе компанияһын булдырыу, муниципаль берәмек хакимиәте менән социаль-иҡтисади партнерлыҡ килешеүе төҙөү, сәнәғәт паркы территорияны үҫтереү үҙәге ролен үтәй ала.

Шулай уҡ һуңғы ваҡытта шәхси инвесторҙар иҫәбенә һәм дәүләт-шәхси партнерлыҡ сиктәрендә индустриаль парктарҙы үҫтереү йүнәлеше күҙәтелә.

## Һылтанмалар

Харченко К.В. Индустриальный парк – инструмент развития муниципальной экономики // Практика муниципального управления. – 2016. - №1. – С.33-41.
# Утрау

|  |
| --- |
| Утрау |
|  |
| Hex-код цвета | FF0000 |
| Обитатель | островитяне[d] |
| Модель элементы | Готланд |
| EntitySchema для класса | **Ошибка Lua в Модуль:Wikidata на строке 301: Неизвестный тип сущности..** |
| Категория-эпоним | Категория:Утрауҙар категорияһы |
| Был объекттан күренештәр категорияһы | Category:Views from islands[d] |
| Элементтың күренеше өсөн категория | Category:Views of islands[d] |
|  Утрау Викимилектә |

**Утрау**, **арал** — (рус. *Остров*) — тирә-яғы океан, диңгеҙ йәки йылға менән уратып алынған ҡоро ер, утрау даими, хатта диңгеҙҙә һыу килеү мәлендә лә, рәүештә һыу кимәленән ҡалҡып тора. Утрау ҡитғаларҙан бәләкәй үлсәме менән айырылып тора. Иң ҙур утрау тип һаналған Гренландия иң бәләкәй ҡитға Австралиянан өс тапҡыр бәләкәй.

Оло Инйәрҙәге арал (утрау). Уҫманғәли ауылы
Яңғыҙ утрауҙар була һәм архипелагҡа берләшкән утрауҙар була.

Ҙурлығы буйынса дүртенсе урындағы Мадагаскар утрауының космостан фотографияһы
## Ерҙең иң ҙур утрауҙары

30 000 км² ҙурыраҡ утрауҙар:

Гренландия — Ерҙең иң ҙур утрауы

| № | Утрау атамаһы | Майҙаны - км² | Ил |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Гренландия | 2 175 600 |  Дания |
| 2 | Яңы Гвинея | 790 000 |  Индонезия и  Папуа — Яңы Гвинея |
| 3 | Калимантан (Борнео) | 737 500 |  Бруней,  Индонезия,  Малайзия |
| 4 | Мадагаскар | 587 041 |  Мадагаскар |
| 5 | Баффинова Земля | 507 451 |  Канада |
| 6 | Суматра | 425 000 |  Индонезия |
| 7 | Бөйөк Британия | 229 946 |  Бөйөк Британия |
| 8 | Хонсю | 227 414 |  Япония |
| 9 | Виктория | 217 291 |  Канада |
| 10 | Элсмир | 196 236 |  Канада |
| 11 | Сулавеси | 174 600 |  Индонезия |
| 12 | Южный остров | 150 737 |  Яңы Зеландия |
| 13 | Ява | 132 000 |  Индонезия |
| 14 | Төньяҡ утрау | 114 050 |  Яңы Зеландия |
| 15 | Ньюфаундленд | 108 860 |  Канада |
| 16 | Куба | 105 007 |  Куба |
| 17 | Лусон | 104 688 |  Филиппины |
| 18 | Исландия | 102 828 |  Исландия |
| 19 | Минданао | 94 630 |  Филиппины |
| 20 | Ирландия | 84 406 |  Бөйөк Британия һәм  Ирландия |
| 21 | Хоккайдо | 78 073 |  Япония |
| 22 | Гаити | 76480 | Ҡалып:Флаг Гаити Гаити и  Доминикан Республикаһы |
| 23 | Сахалин | 76400 |  Россия |
| 24 | Банкс | 70 028 |  Канада |
| 25 | Шри-Ланка | 65 268 |  Шри-Ланка |
| 26 | Тасмания | 60 637 |  Австралия |
| 27 | Девон | 55 247 |  Канада |
| 28 | Северный остров, Яңы Земля | 48 904 |  Россия |
| 29 | Огненная Земля (Исла-Гранде) | 47 992 |  Аргентина и  Чили |
| 30 | Земля Александра I | 43 200 | Антарктида |
| 31 | Аксель-Хайберг | 43 178 |  Канада |
| 32 | Мелвилл | 42 149 |  Канада |
| 33 | Саутгемптон | 41 214 |  Канада |
| 34 | Маражо | 40 100 |  Бразилия |
| 35 | Западный Шпицберген | 39 044 |  Норвегия |
| 36 | Кюсю | 36 555 |  Япония |
| 37 | Яңы Британия | 36 514 | Ҡалып:Флаг Папуа-Новой Гвинеи Папуа — Яңы Гвинея |
| 38 | Тайвань | 35 801 | Ҡалып:Флаг Тайваня Ҡытай Республикаһы |
| 39 | Хайнань | 33 572 |  Ҡытай |
| 40 | Уэльс Принцы утрауы (Канада) | 33 339 |  Канада |
| 41 | Южный остров, Яңы Ер | 33 275 |  Рәсәй |
| 42 | Ванкувер | 31 285 |  Канада |
| 43 | Тимор | 30 777 | Ҡалып:Флаг Восточного Тимора Көнсығыш Тимор и  Индонезия |

## Иҫкәрмәләр