Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ҡыҙыл диңгеҙ

|  |
| --- |
|  |
| Ҡыҙыл диңгеҙ |
|  |
|  Карта Красного моря |
|  |
|  |
| Майҙаны | 438 000 км² |
|  |
| Күләме | 233 000 км³ |
|  |
|  |
| Иң ҙур тәрәнлек | 2211 м |
|  |
| Уртаса тәрәнлек | 490 м |
|  |
|  |
| Ҡыҙыл диңгеҙ |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  Ҡыҙыл диңгеҙ Викимилектә |

**Ҡыҙыл диңгеҙ** (ғәр. البحر الأحمر‎ *Bahr el-Ahmar*, йәһ. ים סוף‎ *Yam Suf*, франц. *mer Rouge*) — Ғәрәбстан ярымутрауы һәм Африка араһындағы тектоник уйпатта урынлашҡан Һинд океанының эске диңгеҙе. Төньяҡта Суэц каналы аша Урта диңгеҙ, ә көньяҡта Баб-әл-Мәндәб боғаҙы һәм Аден ҡултығы аша Ғәрәбстан диңгеҙе менән тоташа.

## География

Ҡыҙыл диңгеҙ һыуҙары Мысыр, Судан, Джибути, Эритрея, Сәғүд Ғәрәбстаны, Йәмән, Израиль һәм Иордания илдәре яр буйҙарын йыуа.

Майҙаны — 450 мең км². Һыу күләме — 251 мең км³.

Төрлө баһаламалар буйынса диңгеҙҙең төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай оҙонлоғо 1932 километрҙан 2350 километрға барып етә, ә киңлеге 305—360 км. Максималь тәрәнлеге 2604 метрҙан алып 3040 метрға тиклем барып етә. Уртаса тәрәнлеге 437 м.

Диңгеҙҙәге мәрйен рифы
Утрауҙары: Дахлак архипелагы, Фарасан архипелагы, Суакин архипелагы, Тиран, Ханиш, Камаран.

Диңгеҙҙең төньяғында ике ҡултыҡ — Суэц һәм Акаба ҡултыҡтары урынлашҡан.

Ҡыҙыл диңгеҙенә Донъя океанының иң тоҙло диңгеҙе булып тора. Диңгеҙҙең 1 литр һыуында 41 г тоҙ бар.

Диңгеҙҙә күп төрлө мәрйендәр һәм балыҡтар, мәреналар, йәшел гөбөргәйелдәр, афалин һәм буйлы дельфиндәр, косаткалар һәм башҡа диңгеҙ флора һәм фаунаһы вәкилдәре тереклек итә.

## Яр буйы ҡалалары

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Акаба (العقبة)
* Аркико (ሕርጊጎ)
* Асэб (ዓሳብ)
* Дахаб (دهب)
* Эйлат (אילת)
* Халаиб (حلايب)
* Ходейда (الحديدة)
 | * Хургада (الغردقة)
* Джиддә (جدة)
* Марса-эль-Алам (مرسى علم)
* Массауа (ምጽዋ)
* Нувейба (نويبع)
* Бур-Сафага (ميناء سفاجا)
* Порт-Судан (بورت سودان)
* Шарм-әш-Шәйех (شرم الشيخ)
 | * Сома-Бей (سوما باي)
* Суакин (سواكن)
* Суэц (السويس)
* Таба (طابا)
* Әл-Күсейр (القصير)
* Янбу-әл-Бахр (ينبع)
* Рәйес (الرايس)
 |

Ҡыҙыл диңгеҙ яр буйының панорамаһы (алғы планда — Израиль, артҡы планда Иордания яр буйы)

## Иҫкәрмәләр

## Литература

* *Бухарин М. Д.* Происхождение понятия «Красное море» // Вестник древней истории, 2009, № 3, стр. 46-63.

## Һылтанмалар

* История Красного моря  2009 йыл 25 февраль архивланған. (инг.)
# Ливия

' '*دولة ليبيا**|

|  |  |
| --- | --- |
| Ҡалып:Ливияның Күсеү Дәүләт Кәңәше байрағы
 |  |
| Ливияның Күсеү Дәүләт Кәңәше байрағы
 | Ливияның Күсеү Дәүләт Кәңәше эмблемаһы
 |

 |
|  |
| Гимн: Ливияның Күсеү Дәүләт Кәңәше гимны
  |
| **Бойондороҡһоҙлоҡ яулауы** |  |
| **Рәсми телдәр** | ғәрәп теле
 |
| **Баш ҡала** | Триполи
 |
| **Иң ҙур ҡалалары** | Триполи
 |
| **Идара итеү формаһы** | Республика
  |
| ЛКДК Рәйесе ЛКДК Рәйесе урынбаҫары
  |  |
| **Территория**   • Барыһы
 | 17 урын 1,759,541 км²

 |
| **Интернет-домен** | .ly

 |
|  |

**Ливия Бөйөк Социалистик Халыҡ Ғәрәп Джамахирияһы‏الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية العظمى‎**|

|  |  |
| --- | --- |
| Ҡалып:Ливия байрағы
 |  |
| Ливия байрағы
 | Ливия гербы
 |

 |
|  |
| Гимн: Ливия гимны
  |
| **Бойондороҡһоҙлоҡ яулауы** | (Италия иленән) |
| **Рәсми телдәр** | ғәрәп теле
 |
| **Баш ҡала** | Триполи
 |
| **Иң ҙур ҡалалары** | Триполи
 |
| **Идара итеү формаһы** | Республика
  |
|  |  |
| **Территория**   • Барыһы
 | 17 урын 1,759,541 км²

 |
| **Интернет-домен** | .ly

 |
|  |

**Ливия** — Төньяҡ Африкалағы ил.

{{|af}}
{{|hr}}
# Ғәрәбстан диңгеҙе

|  |
| --- |
|  |
| Ғәрәбстан диңгеҙе |
|  |
|  |
|  |
| Урынлашыуы | Һинд океаны  |
|  |
| Майҙаны | 3 862 000 км² |
|  |
|  |
|  |
| Иң ҙур тәрәнлек | 5803 м |
|  |
|  |
|  |
| Ғәрәбстан диңгеҙе |
|  |
|  |
|  Гоа буйындағы пляж |
|  |
|  Ғәрәбстан диңгеҙе Викимилектә |

**Ғәрәбстан диңгеҙе** (ғәр. بحر العرب‎, фарс. دریای عرب, урду بحیرہ عرب‎, һинд अरब सागर, сомал. Bada Carbeed, ингл. Arabian Sea) — Һинд океанының төньяҡ өлөшөндәге диңгеҙ. Көнбайышта Ғәрәбстан һәм көнсығышта Һиндостан ярымутрауҙары менән сикләнгән.

## Атамаһы

Диңгеҙ европа һәм ғәрәп диңгеҙселәренә төрлө атамалар менән билдәле булған: *Эритрея диңгеҙе*, *Синдху диңгеҙе* (Синдху Сагар), *Йәшел диңгеҙ*, *Оман диңгеҙе*, *Фарсы диңгеҙе* һәм *Һинд-Ғәрәп диңгеҙе*.

## География

Диңгеҙҙең дөйөм майҙаны — 3 862 000 км². Максималь киңлеге — 2400 км. Максималь тәрәнлеге — 5803 м. Диңгеҙгә ҡойоусы иң ҙур йылға — Һинд.

Иң ҙур ҡултыҡтары: көнбайышта Ҡыҙыл диңгеҙ менән Баб-әл-Мәндәб боғаҙы аша тоташтырыусы *Аден ҡултығы* һәм төньяҡ-көнбайышта Фарсы ҡултығы менән тоташыусы *Оман ҡултығы*.

Йыһандан диңгеҙгә күренеш
Диңгеҙ буйында Сомали, Джибути, Йәмән, Оман, Иран, Пакистан, Һиндостан һәм Мальдив утрауҙары илдәре урынлашҡан.

Эре ҡалалары — Карачи, Аден, Маскат, Мумбаи, Коччи һ. б.

Иң ҙур утрауҙары: Сокотра (Йәмән), Масира (Оман), Астола (Пакистан).

## Иҫкәрмәләр