Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Украин теле

|  |
| --- |
| Үкраин теле |
|  |
| Телдең үҙатамаһы | українська мова |
| Рәсми хәле | **Украина:** |
| Классификация |
| Категория |
Евразия телдәре
 |
|
Һиндевропа телдәре
Славян төркөмө
Көнсығыш славян төркөмсәһе
Туғандаш телдәр: урыҫ теле, белорус теле
 |
| Әлифба | кириллица (украин алфавиты) |
| Тел коды |
| ГОСТ 7.75–97 | укр 720 |
| ISO 639-1 | uk |
| ISO 639-2 | ukr |
| ISO 639-3 | ukr |
|  Был телдә Википедия |
| Шаблон: * просмотр
* обсуждение
* править
 |

**Украин теле́** (укр. *українська мова*) — украин халҡының милли теле, Украинаныӊ дәүләт теле. Һиндевропа тел ғаиләһенә керә. Славян телдәренең көнсығыш төркөмөнә ҡарай. Имләһе – кирил алфавиты.

Украин теле
## Яҙма

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Ґ ґ | Д д | Е е | Є є | Ж ж |
| З з | И и | І і | Ї ї | Й й | К к | Л л | М м | Н н |
| О о | П п | Р р | С с | Т т | У у | Ф ф | Х х | Ц ц |
| Ч ч | Ш ш | Щ щ | ь | Ю ю | Я я |  |  |  |

| Буква | Башҡорт теле |
| --- | --- |
| Аа | Аа |
| Бб | Бб |
| Вв | Вв |
| Гг | Ғғ |
| Ґґ | Гг |
| Дд | Дд |
| Ее | Ээ |
| Єє | Ее |
| Жж | Жж |
| Зз | Зз |
| Ии | Ыы |
| Іі | Ии |
| Її | Йи йи |
| Йй | Йй |
| Кк | Кк |
| Лл | Лл |
| Мм | Мм |
| Нн | Нн |
| Оо | Оо |
| Пп | Пп |
| Рр | Рр |
| Сс | Сс |
| Тт | Тт |
| Уу | Уу |
| Фф | Фф |
| Хх | Хх, Һһ |
| Цц | Цц |
| Чч | Чч |
| Шш | Шш |
| Щщ | Щщ |
| ь | ь |
| Юю | Юю |
| Яя | Яя |

* Украин телендә был хәреф юҡ "Ъ", ә уның урынына «’» (апостроф)

## Һылтанмалар
# Чернигов өлкәһе

Чернигов өлкәһе
укр. *Чернігівська область*|

|  |  |
| --- | --- |
| Герб  | Флаг  |

 |
| Ил |
Украина
 |
| Төрө |
өлкә
 |
| Берләштерә |
22 район
 |
| Идари үҙәге |
Чернигов
 |
| Крупнейшие города |
Нежин, Прилуки
 |
| Барлыҡҡа килеүе |
15.10.1932
 |
| Халҡы (2015) |
1 047 023
 |
| Тығыҙлығы |
32,9 кеше/км²
 |
| Аланы |
31 865 км²
 |
|  |
| Ваҡыт бүлкәте |
UTC+2, летом UTC+3
 |
| Код ISO 3166-2 |
UA-74
 |
| Телефон коды |
+380 46
 |
| Машина номерҙары коды |
CB
 |
| Рәсми сайты |
|  |

**Чернигов өлкәһе** (укр. *Чернігівська область*) — Украиналағы өлкә. Административ үҙәге — Чернигов ҡалаһы.

## Административ ҡоролошо

**22 район:**

1. Бахмач районы
2. Бобровица районы
3. Борзна районы
4. Варва районы
5. Городня районы
6. Ичня районы
7. Козелец районы
8. Короп районы
9. Корюковка районы
10. Куликовка районы
11. Мена районы
12. Нежин районы
13. Новгород-Северский районы
14. Носовка районы
15. Прилуки районы
16. Репки районы
17. Семёновка районы
18. Сосница районы
19. Сребное районы
20. Талалаевка районы
21. Чернигов районы
22. Щорс районы

**4 ҡала округы:**

1. Нежин
2. Новгород-Северский
3. Прилуки
4. Чернигов

## Һылтанмалар

* Сайт  (укр.)
# Геодезия

Төҙөүсе йорттон геометрия параметрҙары дөрөҫлөғөн тикшерә
электрон nikon 520 теодолиты
электрон теодолиты
донъяла беренсе теодолиттар
 теодолит, 1840 йыл
**Геоде́зия** (бор. юнан. *γεωδαισία* — ерҙе бүлеү, γῆ — ер һәм δαΐζω — бүлеү) — киңлекте үлсәү тураһында фәне.
**Геоде́зия** — төҙөлөш эштәрҙен алмаштырғыһыҙ бүлеге. Геодезия менән йортттар һәм биналар проекттары ҡағыҙҙан донъяға миллимметр үткерлеғе менән күсерелә, материалдар күләме һисаплана, конструкцияларҙын геометрия параметрҙары дөрөҫлөғө тикшерелә. Рәсәйҙә геодезистарҙы әҙерләгән махсус уҡыу йорттар бар (Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты, Себер геодезия академияғы, Мәскәү геодезия колледжы).

## Геодезияның төп бурыстары

Геодезияла «бик оҙаҡ» һәм «киләһе йылға» маҡсаттар айырыла.

**бик оҙаҡ: Ерҙен гравитация ҡыры, ҙурлығы табыу
* берҙәм координаталар системаһын төҙөү (һәр дәүләткә түгел, ә бөтә Ер шарына берҙәм булған)
* Ерҙен тектоникаһын өйрәнеү

Рәсәйҙә **киләһе йылға**  маҡсаттар:

* дәүләт һәм локаль кадастрҙар төҙөү: ер, күсемһеҙ мөлкәт дәүләт кадастры, һыу кадастры, урман һәм ҡала кадастры һәм башҡа;
* РФ-ң ситлекте демаркация һәм топограф-геодезия делимитацияһы (табыуы);
* электрон карталар төҙөү өлкәлә ҡәғиҙәләләр сығартыу
* электрон картлар һәм геоинформацион системалар төҙөү
* координаталарҙы спутник ысулдары менән табыу тураһында дәүләт программаны төҙөү

## Геодезия бүлектәре

* Топография — ерҙе һүрәтләү тураһында фән
* Гидрография — һыу киңлеғе тураһында фән
* Инженер геодезия (ҡулланма геодезия) — геодезия эштәр һәм ысулдар инженер бурыстарҙа ҡулланыу. Төҙөлөштә ҡулланыла.
* Космос геодезия (спутник геодезия) — Ерҙен яһалма спутниктар йөрөшөн ҡарау, Ер шарының ҙурлыҡтары табыу өсөн
* Юғары геодезияһы —астрономогеодезия селтәр төҙөү һәм юғары үткер үлсәүҙәр алып барыу өсөн ысулдарҙы таба
* Аэрофотогеодезия — аэрофотосъемка һүрәттәр буйынса карталар төҙөү
* Геодезия гравиметрияһы — Ер шары буйынса ерҙен ауырлыҡ көсө үҙгәреүҙе табыу
* Маркшейдер эше — тау сәнәғәтте хеҙмәтләндерғән геодезия бүлеге
* Кадастр — списогы, реестр. Мәҫәлән ерҙе ҡулланыусылар списогы (һалымдар алыу өсөн).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* География
* Картография

## Һылтанмалар

* Башҡорт энциклопедияһында мәкәлә  2016 йыл 5 март архивланған.
* Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университетының рәсми сайты  2016 йыл 11 ғинуар архивланған.
* Себер геодезия академияһының рәсми сайты(недоступная ссылка)
* геодезия тураһында сайт  2013 йыл 20 ғинуар архивланған.
* геодезия нигеҙҙәре(недоступная ссылка)
* Nikon тахеометр менән ҡулланыу тураһында видеояҙма