Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Һалым льготаһы

**Һалым льготаһы** — дәүләт йә урындағы үҙидаралыҡ тарафынан һалым түләүселәрҙең айырым категорияларына бирелеүсе һәм уларҙы башҡа һалым түләүселәргә ҡарағанда отошлораҡ хәлгә ҡуйыусы өҫтөнлөк. Һалым льготалары һалым сәйәсәтенең бер элементы булып тора, улар социаль һәм иҡтисади маҡсаттарға хеҙмәт итә. Һалым льготаларын түбәндәге төркөмдәргә бүлеп була:

* шәхси һәм  юридик шәхестәр өсөн;
* дөйөм иҡтисади һәм социаль һалым льготалары;
* экспортты дәртләндереүгә йүнәлтелгән тышҡы иҡтисади һалым льготалары һәм дөйөм иҡтисади льготалар.

Ватан һалым әҙәбиәтендә түбәндәге классификация бирелә:

1. **һалымдан сығарыу**— һалым һалына торған айырым предметтарҙы (объекттарҙы) һалымдан сығарыу. Айырым эшмәкәрлек төрҙәренән алынған табыш һәм килем дә һалым һалыныусы составтан сығарылырға мөмкин.
2. **һалым ташламаһы**— һалым базаһын кәметеүгә йүнәлтелгән льгота. Һалым түләүсе һалым түләнергә тейешле табышын йәмғиәт һәм дәүләт хуп күргән маҡсаттарға тотҡан сығымдарының суммаһына кәметергә хоҡуҡлы.
3. **һалымдан азат итеү**— һалым ставкаһын йә һалым окладын кәметә торған льгота.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Налоговый кодекс РФ — часть 1 с последними изменениями
* Налоговый кодекс РФ — часть 2 с последними изменениями
* Налоговые льготы для бюджетных учреждений  2017 йыл 26 апрель архивланған.
# Викикитапхана

Викикитапхана логотипы
**Викикитапхана** (ингл. Wikisource, рус. *Викитека*) — ирекле китапхана — «Викимедиа фондының» коммерция булмаған проекты, төрлө телдәрҙә алып барылған, даими тулыландырылыусы ирекле яҙмаларҙы таратыу маҡсаты менән төҙөлгән китапхана.

## Иҫкәртмә

* Баш бит
* Викикитапхана (баш.)
* Викитека (рус.)
* Wikisource (инг.)

## Һылтанмалар

* Викикитапхана статистикаһы  2010 йыл 21 апрель архивланған.

## Иҫкәрмәләр

---

**«Викимедиа фонды» проекттар**

Википедия • Викиһүҙлек • Викикитапхана • Мета-вики • Викитөрҙәр • Викикитап • Викияңылыҡтар • Викиверситет • Викимилек • Викиөҙөмтә

---

## Тағы ҡара

* Ҡалып:Навигация ҡап

*Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ*.
# Фестиваль

Novarock 2010 музыка фестивале
**Фестиваль** (франц. *festival* лат. *festivus* — «байрам») — күмәкләп байрам итеү, музыкаль, театр, эстрада, цирк йәки кино сәнғәте ҡаҙаныштарын, шулай уҡ спорт ҡаҙаныштарын күрһәтеү (рецензия).

АҠШ-та халыҡ урамдары йәрминкәләре шулай уҡ фестивалдәр тип атала, боронғо сатурналия иҫтәлегенә — төрлө йәштәге тамашасылар өсөн артистар сығыштары менән беренсе киң байрам.

Ҙур ябыҡ биналарҙа ла, шулай уҡ хәҙерге форматта асыҡ һауала ла: баҫыуҙарҙа, майҙандарҙа, парктарҙа, замоктарҙың тәбиғи архитектура-тарихи интерьерҙарында һәм башҡа иҫтәлекле урындарҙа үткәрелә.

XVIII быуатта Бөйөк Британияла барлыҡҡа килгән тәүге фестивалдәр музыкаль була. XX быуаттан халыҡ-ара фестивалдәр популяр булып китә. Йәштәрҙең һәм студенттарҙың ҡайһы бер фестивалдәре «Тыныслыҡ һәм дуҫлыҡ өсөн» һәм «Теләктәшлек, тыныслыҡ һәм дуҫлыҡ өсөн» лозунгылары аҫтында үтте. СССР-ҙа музыкаль фестивалдәр тәүге тапҡыр 1930-сы йылдарҙа ойошторола.

## Фестиваль төрҙәре

* Кинофестиваль
* Сәнғәт фестивале
	+ Театр фестивале
	+ Музыкаль фестиваль
		- Рок-фестиваль
		- Авторҙың йыр фестивале
		- Джаз фестивале
	+ Бейеү фестивале
	+ Балет фестивале
	+ Цирк фестивале
* Велосипед фестивалдәре
* Ут фестивале
* Мода фестивале
* Фән фестивале
* Китап фестивале
* Урам мәҙәниәте фестивале
* Аҙыҡ-түлек фестивале
* Әҙәби фестиваль
* Этник мәҙәниәттәр фестивале
* Халыҡ ижады фестивале
* Балалар ижады фестивале
* Шоукейс-фестиваль
* Уйындар фестивале
* Спорт фестивале
	+ Фестиваль «Күк: Теория и практика»
* Башҡа сәнғәттәр өсөн фестивалдәр конвенциялары:
	+ Тарихи реконструкция
	+ Фантастика
	+ Анимация
	+ Ролдәр уйнаусы уйындар
* Дини фестивалдәр һәм башҡалар.

## Галерея

Башҡортостанда CIOFF® VI Бөтә донъя фольклориадаһы
## Иҫкәрмәләр
# Интеллект коэффициенты

|  |
| --- |
| Интеллект коэффициенты |
|  |
| Ҡыҫҡаса атамаһы | IQ, IQ, QI, QI, QI, QI, CI, CI, CI, ай-к’ю, ik, IK, IK, IK, איי קיו, אײַ-קיו, ไอคิว, CD һәм ÄO |
| Нимәлә үлсәнә | тест Векслера[d], Тест Равена[d], Шкала интеллекта Стэнфорд — Бине[d], Figure Reasoning Test[d] һәм Культурно-свободный тест интеллекта Кеттелла[d] |
| Метод испытания | IQ-тест[d] |
| Ҡапма-ҡаршыһы | коэффициент адаптивности[d], коэффициент рациональности[d] һәм коэффициент эмоционального интеллекта[d] |
|  Интеллект коэффициенты Викимилектә |

 IQ-тесттар йомғаҡтары нормаль мөмкинлек буйынса бүленә: кешеләрҙен 50% 90-110 IQ ала, 25% кешеләрҙен 110 күберәк, 25% кешеләрҙен IQ 90 аҙ.
 **Интеллект коэффициенты** (ингл. IQ — intelligence quotient, «ай кью» тип уҡыла) — кеше интеллектын билдәләүсе һан системаһы.

IQ-тесттар йомғаҡтары нормаль мөмкинлек буйынса бүленә: кешеләрҙен 50% 90-110 IQ ала, 25% кешеләрҙен 110 күберәк, 25% кешеләрҙен IQ 90 аҙ.

## Тарих

Интеллект коэффициенты төшөнсәне немец ғалимы Вильгельм Штерн 1912 индерә.

## Тестар

Һынала торған кеше күп IQ тесстарҙы үтһә – уның йомғаҡтары күберәк була.
Бөгөнгө көндә Айзенек, Д. Векслер, Дж. Равен, Р. Амтхауэр, Р. Б. Кеттелл тестары бар.

## IQ йоһонто яһай

Нәҫел, тирә яҡ мөхит һәм башҡа.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Бесплатный тест IQ общества Mensa — тест Равена подвижного интеллекта. Один из наиболее качественных бесплатных тестов  2013 йыл 17 ғинуар архивланған. (Менса)  (инг.)
* Глобальная сеть интеллекта (World Intelligence Network)
* Bсе общества высокого интеллекта
* Тесты интеллекта в «Энциклопедии психодиагностики»
* Ошибки в тесте Айзенка  2012 йыл 16 ноябрь архивланған.
* Габумба тест центр  2013 йыл 8 май архивланған.  (инг.)
* Бесплатный визуальный тест IQ  (инг.)
* Общество Мега  (инг.)
* Давыдов А. А. Коэффициет интеллектуальности (IQ) и инновационное развитие
# Йыйым (иҡтисад)

**Йыйым** — ойошмаларҙан һәм физик шәхестәрҙән алына торған мотлаҡ иғәнә, уны түләү дәүләт органдары, вәкәләтле  башҡа органдар һәм вазифалы кешеләр тарафынан йыйым түләүселәргә ҡарата юридик әһәмиәттәге эш итеүҙәр, шул иҫәптән ниндәй ҙә булһа хоҡуҡтар йәки рөхсәттәр (лицензиялар) биреү шарты булып тора, йә уларҙы түләү ошо йыйым индерелгән территорияла эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенең айырым төрҙәрен тормошҡа ашырыу менән бәйләнгән була (п. 2 ст. 8 Рәсәй Федерацияһы Һалым кодексының 8-се статьяһы 2-се пункты).

Хәҙерге ваҡытта йыйымдарға бөтә төр дәүләт пошлиналары, хайуандар донъяһы объекттары һәм һыуҙың биологик ресурстары менән файҙаланған өсөн йыйымдар, таможня йыйымдары инә.

## Һылтанмалар

*   2014 йыл 29 сентябрь архивланған.
*   2016 йыл 4 март архивланған.
*   2016 йыл 4 март архивланған.
*
# Ситләтелгән һалым

**Ситләтелгән һалым** — тауарҙарҙың һәм хеҙмәттәрҙең хаҡына йә тарифына өҫтәмә рәүешендә билдәләнә торған һалым. Тауарҙар етештереүсе йә хеҙмәттәр күрһәтеүсе өҫтәмәне иҫәпкә алып һата һәм дәүләткә төшөмдән тейешле һалым суммаһын түләй, йәғни ул —һалымды йыйыусы, ә һатып алыусы ситләтелгән һалымды түләүсе булып тора.

## Ситләтелгән һалым төрҙәре

* Индивидуаль һалымдар (акциздар) — тауарҙарҙың һатыу хаҡына ҡарата проценттарҙа билдәләнә торған ситләтелгән һалымдар; ҡағиҙә булараҡ, улар юғары рентабелле тауарҙарҙан етештереүселәр алған үтә юғары килемде дәүләт бюджетына алыу өсөн тәғәйенләнә.

* Универсаль һалымдар (өҫтәмә ҡиммәткә һалым);

* Фискаль монополиялар — юридик һәм физик шәхестәрҙең уларға дәүләт ойошмалары күрһәткән хеҙмәттәр өсөн түләүҙәре; мәҫәлән, дәүләт лицензиялары, рөхсәттәр, документтар төҙөтөү өсөн түләүҙәр һ.б. Әйләнештән һалымдар ҙа ошо пунктҡа инә.

* Таможня пошлинаһы — импорт, экспорт һәм (һирәгерәк) транзит тауарҙар өсөн иғәнә (түләү) рәүешендәге ситләтелгән һалым төрө.

## Әҙәбиәт

* Правовые аспекты косвенного налогообложения: теория и практика — учебн. пособие для студентов, обучающихся по специальности «Налоги и налогообложение» / науч. ред. С. О. Шохин — Wolters , 2006 — ISBN Wolters Kluwer Russia, 2006
# Ирекле сауҙа (фритредерлыҡ)

**Фритредерлыҡ** (ингл. free trade — ирекле сауҙа), **манчестерлыҡ** (Манчестер мәктәбе атамаһынан) — иҡтисад теорияһында, сәйәсәттә һәм хужалыҡ итеүҙә сауҙа иркен һәм шәхси эшҡыуарлыҡҡа дәүләттең ҡыҫылмауын алға һөрөүсе йүнәлеш.

Ғәҙәттә сауҙа ирке юғары экспорт һәм импорт пошлиналарының, сауҙаға монетар булмаған сикләүҙәрҙең, мәҫәлән, теге йәки был тауарҙы импортлауға квоталарҙың һәм урындағы етештереүселәргә субсидиялар булмауын күҙҙә тота. Либераль партиялар һәм ағымдар ирекле сауҙаны яҡлай, ә һул партияларҙың һәм хәрәкәттәрҙең күпселеге, кеше хоҡуҡтарын һәм тирә-яҡ мөхитте яҡлаусылар, шулай уҡ профсоюздар уға ҡаршы сыға.

Европала XVI быуатта барлыҡҡа килгән меркантилизм иртә сауҙа теорияларының береһе була. XVIII быуатта ирекле сауҙаның теоретик нигеҙен хасил иткән тәғлимәттең авторы Адам Смит тарафынан протекционизм ҡаты тәнҡитләнә. XIX быуатта Смиттың ҡараштары Давид Рикардо хеҙмәттәрендә үҫтерелә. Иҡтисади либерализм концепцияһын Манчестер мәктәбе бөгөнгө шарттарға яраҡлаштыра.

## Оппозиция

Ирекле сауҙаның социаль эҙемтәләре тураһында ғалимдар, хөкүмәттәр һәм башҡа ҡыҙыҡһынған төркөмдәр баш вата.

Ирекле сауҙа битлек кейгән колониализм һәм империализм тип ҡарала. Әхләҡи категория түбәндәге проблемаларҙы эсенә ала: табыштарҙың тиң түгеллеге, тирә-яҡ мөхиттең боҙолоуы, балаларҙы эшләтеү, ауыр эш шарттары, йән аҫрау өсөн көрәш, ялланма ҡоллоҡ, фәҡир илдәрҙә ярлылыҡ көсәйеү, милли оборонаға зыян килеү, мәҙәни үҙгәрештәргә дусар булыу. Рациональ һайлау теорияһына ярашлы, кешеләр йыш ҡына тик үҙҙәренең сығымдарын ғына һанай, ә башҡаларға төшә торған сығымдарҙы иҫәпкә лә алмай.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* *Савельев Н. Н.* Река времени: История глобализации мирового развития (Краснодар: Пересвет, 2002. — 260 с.: ил.)
* *Ведута Е. Н.* Стратегия и экономическая политика государства.  2017 йыл 11 декабрь архивланған. — М.: Академический проспект, 2004. — 456 с.
* *Ведута Е. Н.* Государственные экономические стратегии  2017 йыл 11 декабрь архивланған. / Рос. эк. акад. М., 1998. 440 с.
* История экономических учений / Под ред. В. Автономова, О. Ананьина, Н. Макашевой. — М.: ИНФРА-М, 2010. — 784 с.
* *Сутырин С. Ф.* История экономических учений / С. Ф. Сутырин, М. В. Шишкин, Г. В. Борисов. — М.: Эксмо, 2010. — 368 с.
* *Холопов А. В.* История экономических учений — М.: Эксмо, 2009. — 464 с.
* *Холопов А. В.* История экономических учений — М.: Эксмо, 2009. — 464 с.
* *Бастиа Ф.* Кобден и Лига. Движение за свободу торговли в Англии / Пер. с франц. Ю. А. Школенко. — Челябинск: Социум, 2003. — 732 с. — ISBN 5-901901-10-X.
# Арканзас

|  |
| --- |
| АҠШ Штаты |
| **Арканзас** ингл. Arkansas  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Штат флагы | Штат мөһөрө |

 |
|  |
| **Штат девизы** | «Халыҡ идара итә» (лат. *Regnat populus*) |
| **Штат йыры** | Arkansas (song) Arkansas (You Run Deep in Me) Oh, Arkansas |
| **Штат ҡушаматы** | *«Тәбиғи штат» (ингл. The Natural State)* |
| **Баш ҡала** | Литл-Рок |
| **Иң ҙур ҡала** | Литл-Рок |
| **Эре ҡалалар** | Форт-Смит Фейетвилл Спрингдейл Джонсборо |
| **Халыҡ һаны** | 2 937 979 (2011 йыл) АҠШ-та 32-сө/-се |
| Халыҡ тығыҙлығы  | 21,33 кеше/км² |  |
| **Майҙан** | 29-се/-сө урын |
| бөтәһе  | 137 732 км²  |
| һыу өҫтө  | 2 876 км² (2,09 %) |
| киңлеге  | 33°0' т. к. башлап 36°30' т. к. тиклем 385 км  |
| оҙонлоғо | 89°41' көнбайыш о. башлап 94°42' көнбайыш о. тиклем 420 км  |  |
| **Диңгеҙ кимәленән бейеклеге** |  |
| максималь | 839 м  |
| уртаса | 20 м  |
| минималь  | 17 м |  |
| **Штат статусын алыу** |
| штат статусын алғанға тиклем  | Арканзас ере |  |
| **Губернатор** | Майк Биб |
| **Вице-губернатор** | Марк Дарр |
| **Закондар сығарыу органы** | Арканзастын Генераль Ассамблеяһы |
| юғары палата | Арканзастын Сенат  |
| түбәнге палата | Арканзастын вәкилдәр палатаһы |  |
| **Сенаторы** | Марк Прайор Джон Бузман |
| **Сәғәт бүлкәте** | Үҙәк ваҡыт: GMT-6/-5 |
| **Ҡыҫҡа исеме** | AR |
| **Рәсми сайт:** |  |
|  **Арканзас Викимилектә** |

**Арканза́с** (ингл. Arkansas, МФА: [ˈɑrkənsɔː]) — АҠШ-тың көнсығышында урынлашҡан штат. Халҡы- 2 937 979 кеше (АҠШ штаттары араһында 32-се урын). Баш ҡалаһы — Литл-Рок, ул шулай уҡ штаттың иң эре ҡалаһы.

* Арканзаста көҙ. Шүрәле йорто күпере
* Арканзас йылғаһы
* Буффало Йылғаһы милли паркы
* Уошито Йылғаһы, Монро

## Һылтанмалар

* Official State website Homepage
* Facts About Arkansas  2006 йыл 24 август архивланған.
* U.S. Census Bureau  2011 йыл 4 ғинуар архивланған. (Бюро переписи США)
* Arkansas Newspapers  2008 йыл 23 июль архивланған.
* Arkansas State Code (the state statutes of Arkansas)  2008 йыл 13 октябрь архивланған.
* Literature of Arkansas  2008 йыл 23 июль архивланған.

## Иҫкәрмәләр