# Йәйге Олимпия уйындары

Йәйге Олимпия уйындары уҙғарылған урындар
**Йәйге Олимпия уйындары** — йәйге һәм бөтә миҙгел спорт төрҙәре буйынса иң ҙур халыҡ-ара ярыштары. Халыҡ-ара олимпия комитеты эгидаһы менән 4 йылға бер тапҡыр уҙғарыла. Олимпия уйындары 1896 йылдан алып үткәрелә башлай. Олимпия хәрәкәтенең хәҙерге заманда яңынан барлыҡҡа килеүе барон Пьер де Кубертен эшмәкәрлегенә бәйле.

## Уҙғарыу йылдары һәм урындары

| Уйындар | Йыл | Асыу тантанаһы | Ябыу тантанаһы | Ҡала | Дәүләт | Дәүләттәр иҫәбе | Спорт төрҙәре иҫәбе |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| I | 1896 | 6 апрель | 15 апрель | Афины |  Греция | 14 | 9 |
| II | 1900 | 14 май | 28 октябрь | Париж |  Франция | 24 | 20 |
| III | 1904 | 1 июль | 23 ноябрь | Сент-Луис |  АҠШ | 12 | 18 |
| —(**1**) | 1906 | 9 апрель | 19 апрель | Афины |  Греция | 21 |  |
| IV | 1908 | 27 апрель | 31 октябрь | Лондон |  Бөйөк Британия | 22 | 22 |
| V | 1912 | 5 июнь | 27 июль | Стокгольм |  Швеция | 28 | 14 |
| VI(**2**) | 1916 | \_\_ | \_\_ | Берлин |  Герман империяһы | \_\_ | \_\_ |
| VII | 1920 | 14 август | 29 август | Антверпен |  Бельгия | 29 | 22 |
| VIII | 1924 | 5 июль | 27 июль | Париж |  Франция | 44 | 17 |
| IX | 1928 | 17 май | 12 август | Амстердам |  Нидерланд | 46 | 14 |
| X | 1932 | 30 июль | 14 август | Лос-Анджелес |  АҠШ | 37 | 14 |
| XI | 1936 | 1 август | 16 август | Берлин |  Германия | 51 | 19 |
| XII(**3**) | 1940 | \_\_ | \_\_ | Токио → Хельсинки |  Япония →  Финляндия | \_\_ | \_\_ |
| XIII(**4**) | 1944 | \_\_ | \_\_ | Лондон |  Бөйөк Британия | \_\_ | \_\_ |
| XIV | 1948 | 29 июль | 14 август | Лондон |  Бөйөк Британия | 59 | 17 |
| XV | 1952 | 19 июль | 3 август | Хельсинки |  Финляндия | 69 | 17 |
| XVI(**5**) | 1956 | 22 ноябрь 10 июнь | 8 декабрь 17 июнь | Мельбурн Стокгольм |  Австралия  Швеция | 67 | 17 (ат спорты) |
| XVII | 1960 | 25 август | 11 сентябрь | Рим |  Италия | 83 | 17 |
| XVIII | 1964 | 10 октябрь | 24 октябрь | Токио |  Япония | 93 | 19 |
| XIX | 1968 | 12 октябрь | 27 октябрь | Мехико |  Мексика | 112 | 20 |
| XX | 1972 | 26 август | 11 сентябрь | Мюнхен |  ФРГ | 121 | 23 |
| XXI | 1976 | 17 июль | 1 август | Монреаль |  Канада | 92 | 21 |
| XXII(**6**) | 1980 | 19 июль | 3 август | Мәскәү |  СССР | 80 | 21 |
| XXIII(**7**) | 1984 | 28 июль | 12 август | Лос-Анджелес |  АҠШ | 140 | 23 |
| XXIV | 1988 | 17 сентябрь | 2 октябрь | Сеул |  Корея Республикаһы | 159 | 27 |
| XXV | 1992 | 25 июль | 9 август | Барселона |  Испания | 169 | 32 |
| XXVI | 1996 | 19 июль | 4 август | Атланта |  АҠШ | 197 | 26 |
| XXVII | 2000 | 15 сентябрь | 1 октябрь | Сидней |  Австралия | 199 | 28 |
| XXVIII | 2004 | 13 август | 29 август | Афины |  Греция | 201 | 28 |
| XXIX | 2008 | 8 август | 24 август | Пекин |  Ҡытай | 204 | 28 |
| XXX | 2012 | 27 июль | 12 август | Лондон |  Бөйөк Британия | 204 | 26 |
| XXXI | 2016 | 5 август | 21 август | Рио-де-Жанейро |  Бразилия | 203 |  |
| XXXII | 2020 | 24 июль | 9 август | Токио |  Япония |  |  |
| XXXIII | 2024 |  |  |  |  |  |  |
| XXXIV | 2028 |  |  |  |  |  |  |

**1** Халыҡ-ара олимпия комитеты менән танылмаған рәсми булмаған уйындар.
**2** Беренсе донъя һуғышы арҡаһында уҙғарылмай.
**3** Токиола үткәрелергә тейешле уйындар япон-ҡытай һуғышы башланғас Хельсинкиға күсерелә, ә һуңынан Икенсе донъя һуғышы арҡаһында бөтөнләй уҙғарылмай.
**4** Икенсе донъя һуғышы арҡаһында бөтөнләй уҙғарылмай.
**5** Ат спорты буйынса ярыштар Стокгольмда уҙғарыла.
**6** 65 дәүләт, шул иҫәптән АҠШ, Канада, Төркиә, Көньяҡ Корея, Япония, СССР-ҙағы уйындарға бойокт иғлан итәләр.

**7** Мәскәү Олимпиадаһына бойкотҡа яуап итеп Ҡытай, Югославия һәм Румыниянан башҡа барлыҡ социалистик илдәр АҠШ-тағы уйындарға бойкот иғлан итәләр.

## Миҙалдар һаны буйынса лидерҙар

### Алтын миҙалдар

Йөҙөүсе Майкл Фелпс Олимпия уйындары тарихында 23 алтын миҙал яулай
*Кәмендә һигеҙ алтын миҙал*

| № | Спортсы | Милли олимпия комитеты | Спорт төрө | Уйындар |  |  |  | Всего |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 01 !1 | Майкл Фелпс |  АҠШ | Йөҙөү | 2004—2016 | 23 | 3 | 2 | 28 |
| 02 !2 | Лариса Латынина |  СССР | Спорт гимнастикаһы | 1956—1964 | 9 | 5 | 4 | 18 |
| 03 !3 | Пааво Нурми |  Финляндия | еңел атлетика | 1920—1928 | 9 | 3 | 0 | 12 |
| 04 !4 | Марк Спитц |  АҠШ | Йөҙөү | 1968—1972 | 9 | 1 | 1 | 11 |
| 05 !5 | Карл Льюис |  АҠШ | Еңел атлетика | 1984—1996 | 9 | 1 | 0 | 10 |
| 06 !6 | Биргит Фишер |  ГДР  Германия | Байдарка һәм каноэла ишеү | 1980—2004 | 8 | 4 | 0 | 12 |
| 007 !7 | Савао Като |  Япония | Спорт гимнастикаһы | 1968—1976 | 8 | 3 | 1 | 12 |
| Дженни Томпсон |  АҠШ | Йөҙөү | 1992—2004 | 8 | 3 | 1 | 12 |
| 09 !9 | Мэтт Бионди |  АҠШ | Йөҙөү | 1984—1992 | 8 | 2 | 1 | 11 |
| 10 | Рэй Юри |  АҠШ | Еңел атлетика | 1900—1908 | 8 | 0 | 0 | 8 |
| Усэйн Болт |  Ямайка | Еңел атлетика | 2008—2016 | 8 | 0 | 0 | 8 |

## Призёрҙар

1896—2021 йылдарҙа үткән 29 уйында команда ярыштарында йәйге Олимпия уйындары еңеүселәре:

* АҠШ — 19 тапҡыр.
* СССР/ Олимпия уйындарында Берләшкән команда — 7 тапҡыр.
* Франция — 1 тапҡыр.
* Бөйөк Британия — 1 тапҡыр.
* Германия — 1 тапҡыр.
* КНР — 1 тапҡыр.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Олимпия уйындары
* Ҡышҡы Олимпия уйындары
* Паралимпия уйындары

## Һылтанмалар

* Подготовка к олимпиаде в Рио  2015 йыл 20 май архивланған..
* Инфографика по Олимпийским играм — 2012, новости соревнований, архив игр
* История летней Олимпиады  2014 йыл 9 февраль архивланған.