# Канада

**КанадаCanada**|

|  |  |
| --- | --- |
| Ҡалып:Канада байрағы
 |  |
| Канада байрағы
 | Канада гербы
 |

 |
|  |
| Милли девиз: *«A Mari Usque Ad Mare»* |
| Гимн: Канада гимны
  |
| **Бойондороҡһоҙлоҡ яулауы** | 1 июль 1867 (ТАБ тураһында акт) 11 декабрь 1931 (Вестминстер Статуты) 17 апреля 1982 (Канада Акты) (Бөйөк Британия иленән) |
| **Рәсми телдәр** | инглиз теле, француз теле
 |
| **Баш ҡала** | Оттава
 |
| **Иң ҙур ҡалалары** | Торонто
 |
| **Идара итеү формаһы** | конституцион монархия
 |
| Дәүләт башлығы Генерал-губернатор Премьер-министр
 | Charles III Мэри Саймон Марк Карни
 |
| **Территория**   • Барыһы   • % һыу.
  | 2 урын 9 984 670 км² 8,62 |
| **ЭТП**   • Бөтәһе (2021)   • Кеше башына
  | 15 урын 2,027 трлн $ 53 089 $ |
| **Валюта** | Канада доллары (CAD, код 124)
  |
| **Интернет-домен** | .ca |
| **Телефон коды** | +1 |
| **Сәғәт бүлкәте** | UTC -3.5...-8
  |

**Кана́да** (ингл. Canada [ˈkænədə], франц. *Canada* [kanaˈda]) — Төньяҡ Америкала урынлашҡан дәүләт, ҙурлығы буйынса донъяла өсөнсө урында. Атлантик, Тымыҡ һәм Төньяҡ Боҙло океандары менән йыуыла. Көньяҡтан һәм төньяҡ-көнбайыштан АҠШ, төньяҡ-көнсығыштан Дания (Гренландия) һәм көнсығыштан Франция (Сен-Пьер һәм Микелон) менән сиктәш. Канада менән АҠШ сиге — донъялағы иң оҙон дәүләт-ара сик.

Халыҡ һаны буйынса донъяла 37-се ил (2023 йылдың 1 февраленә 39 432 111 кеше

Канада — инглиз һәм француз телдәре федераль кимәлдә рәсми тип таналған, ике телле, мәҙәниәте күп ҡырлы, парламентар системалағы конституцион монархия иле. Канаданың иҡтисады күп тармаҡлы, тәбиғи ресурстарға һәм сауҙаға нигеҙләнгән, сәнәғәте технологик яҡтан киң үҫешкән ил.

## Этимологияһы

Жак Картье һәйкәле, Сен-Мало, Франция
Канада атамаһы kanata һүҙенән килеп сыҡҡан, ул «ултыраҡ», «ауыл» һәм «ер», «ер» тигәнде аңлата. Улар — Жак Картье Гаспела 1534 йылдың йәйендә үҙҙәренең йәйге лагерында осратҡан тәүге индеецтар (минго ҡәбиләһе телендә kanötayë' — «ауыл, ҡала» һәм онондага ҡәбиләһе телендә ganatáje — «ҡала»). 1535 йылда хәҙерге Квебек ҡалаһы ерендә йәшәүселәр, был һүҙҙе Стадакон ауылына ебәрер өсөн ҡулланған). Картье экспедициянан һуң күп тә үтмәй лаврентий ҡәбиләһе эҙһеҙ юғала. Бының сәбәптәре тураһында бер нисә гипотеза бар, шул иҫәптән европалылар индергән ауырыуҙар һәм гурондар йәки ирокез конфедерацияһы тарафынан баҫып алына, әммә уларҙың береһе лә аныҡ ҡына раҫланмаған.

## Физик-географик ҡылыҡһырлама

### Географияһы

Канаданың Йыһандан фотоһүрәте
Канада Төньяҡ Американың күпселек өлөшөн биләй. Ҙурлығы буйынса донъяла икенсе ил. Дөйөм майҙаны 9 984 670 км² тәшкил итә, шуларҙың 9 053 507 км² — ҡоро ерҠалып:Ciawfb. Илдең территорияһына 52 меңдән ашыу утрау инә, шуларҙың иң ҙуры — Баффин Еренең майҙаны 0,5 миллион километрҙан ашыу тәшкил итә. Илдең дөйөм майҙанының 27 проценттан ашыуы урман сигенән төньяҡтараҡ урынлашҡан. Канадала донъялағы иң төньяҡ даими кеше ултырағы Алет (Нунавут), Элсмир утрауының төньяҡ осонда, Төньяҡ полюстан 817 км алыҫлыҡта, Канада Ҡораллы Көстәре базаһы урынлашҡан.

Канада Атлантик океандан (Баффин һәм Лабрадор диңгеҙҙәре менән) көнсығыштан көнбайышта Тымыҡ океанға һәм илдең төньяғында Бофорт диңгеҙе менән Төньяҡ Боҙло океанға тиклем һуҙыла. Ил территорияһының көнсығыштан көнбайышҡа табан иң ҙур оҙонлоғо — Ньюфаундленд утрауындағы Спир мороно һәм Аляска менән Юкон сиге араһы - 5514 км, ә төньяҡтан көньяҡҡа — Элсмир утрауындағы Колумбия мороно һәм Эри күлендәге (Онтарио) Мидл утрауы араһы - 4634 км. Канаданың Арктика архипелагының яр буйын индереп, яр буйы һыҙығының оҙонлоғо 202 мең километрҙан ашыу — донъяла иң юғары күрһәткес. 2022 йылдың июненә тиклем Канаданың бер генә дәүләт (Америка Ҡушма Штаттары) менән ҡоро ер сиге була. Канада менән АҠШ араһындағы ҡоро ер сигенең дөйөм оҙонлоғо — 8891 км (шул иҫәптән Аляска менән 2475 км)Ҡалып:Ciawfb. 2022 йылдың июнендә Канада һәм Дания Арктикалағы Ганс утрауын бүлешә, шулай итеп Дания Канада менән ҡоро ер сигенә эйә булған икенсе ил була (оҙонлоғо яҡынса 1 км). Диңгеҙ буйынса Канада Франция (Сен-Пьер һәм Микелон) менән сиктәш.

### Рельефы и ер аҫты байлыҡтары

Канаданың топографик картаһы
Британ энциклопедияһына ярашлы, Канада территорияһы 6 физик-географик зонаға бүленә: Канада ҡалҡаны, эске тигеҙлектәр, Бөйөк күлдәр һәм Изге Лаврентий йылғаһы уйһыулығы, Аппалачи тауҙары, Көнбайыш Кордиллерҙар һәм Канаданың Арктика архипелагы.

Канада рельефын схематик яҡтан диаметры 5,2 мең км-ҙан ашыу булған киң депрессия тип күрһәтергә мөмкин, шулай уҡ АҠШ территорияһының бер өлөшөн биләй. Депрессияның уйһыу өлөшө диңгеҙ кимәленән 600 м юғары бейеклектәге Канада ҡалҡанын барлыҡҡа килтерә, уның иң тәрән үҙәк өлөшөндә Гудзон ҡултығы урынлашҡан. Барлыҡҡа килгән «ҡалҡандың» ситтәре көнбайышта көнсығыштағыға ҡарағанда юғарыраҡ.

Канада ҡалҡаны илдең дөйөм майҙанының яҡынса яртыһын биләй. Ул - боронғо Прекамбрия тоҡомдарынан барлыҡҡа килгән һәм һуңғы боҙлоҡ дәүерендә уңдырышлы тупраҡ ҡатламын юғалтҡан ташлы өлкә. Канада ҡалҡаны тирәләй ултырма тоҡомдарҙан торған уйһыулыҡтар. Канада ҡалҡанынан көньяҡ-көнсығышҡа табан Бөйөк күлдәр менән йәнәш һәм Изге Лаврентий йылғаһы үҙәне буйлап һуҙылған уйһыулыҡтар урынлашҡан. Былар майҙаны буйынса сағыштырмаса ҙур булмаған уйһыулыҡтар, унда халыҡ тығыҙ урынлашҡан һәм ере уңдырышлы, сәнәғәт һәм ауыл хужалығы үҫешкән.

## Тарих

1867 йыл — Бөйөк Британия илгә доминион статусын бирҙе.

## Халҡы

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| [күрһәтергә]1605 йылдан 2023 йылға тиклем халыҡ һаны буйынса статистика |
| --- |
|

| Йыл | Халыҡ һаны |
| --- | --- |
| 1605 | 44 |  |
| 1608 | 28 |  |
| 1620 | 602 |  |
| 1622 | 32 |  |
| 1628 | 76 |  |
| 1629 | 117 |  |
| 1641 | 240 |  |
| 1653 | 2000 |  |
| 1663 | 2500 |  |
| 1666 | 3215 |  |
| 1667 | 3918 |  |
| 1668 | 6282 |  |
| 1673 | 6768 |  |
| 1675 | 7832 |  |
| 1676 | 8415 |  |
| 1680 | 10 679 |  |
| 1681 | 9677 |  |
| 1683 | 10 251 |  |
| 1685 | 12 263 |  |
| 1686 | 13 258 |  |
| 1688 | 11 562 |  |
| 1692 | 12 808 |  |
| 1695 | 13 688 |  |
| 1698 | 17 832 |  |
| 1706 | 16 417 |  |
| 1707 | 18 688 |  |
| 1712 | 18 440 |  |
| 1713 | 18 119 |  |
| 1714 | 20 737 |  |
| 1716 | 20 531 |  |
| 1718 | 22 983 |  |
| 1719 | 22 530 |  |
| 1720 | 24 534 |  |
| 1721 | 24 951 |  |
| 1722 | 25 053 |  |
| 1723 | 26 479 |  |
| 1724 | 26 710 |  |
| 1726 | 29 396 |  |
| 1727 | 30 613 |  |
| 1730 | 33 682 |  |
| 1732 | 35 164 |  |
| 1734 | 37 716 |  |
| 1736 | 39 063 |  |
| 1737 | 126 943 |  |
| 1739 | 42 817 |  |
| 1754 | 55 009 |  |
| 1760 | 70 000 |  |
| 1763 | 78 880 |  |
| 1765 | 89 749 |  |
| 1775 | 90 000 |  |
| 1784 | 166 012 |  |
| 1790 | 191 311 |  |
| 1806 | 391 899 |  |
| 1814 | 430 000 |  |
| 1825 | 692 930 |  |
| 1827 | 774 279 |  |
| 1831 | 792 226 |  |
| 1848 | 1 557 434 |  |
| 1851 | 2 414 519 |  |
| 1861 | 3 174 442 |  |
| 1867 | 3 463 000 |  |
| 1868 | 3 511 000 |  |
| 1869 | 3 565 000 |  |
| 1870 | 3 625 000 |  |
| 1871 | 3 689 000 |  |
| 1872 | 3 754 000 |  |
| 1873 | 3 826 000 |  |

 |

| Йыл | Халыҡ һаны |
| --- | --- |
| 1874 | 3 895 000 |  |
| 1875 | 3 954 000 |  |
| 1876 | 4 009 000 |  |
| 1877 | 4 064 000 |  |
| 1878 | 4 120 000 |  |
| 1879 | 4 185 000 |  |
| 1880 | 4 255 000 |  |
| 1881 | 4 324 810 |  |
| 1882 | 4 375 000 |  |
| 1883 | 4 430 000 |  |
| 1884 | 4 487 000 |  |
| 1885 | 4 537 000 |  |
| 1886 | 4 580 000 |  |
| 1887 | 4 626 000 |  |
| 1888 | 4 678 000 |  |
| 1889 | 4 729 000 |  |
| 1890 | 4 779 000 |  |
| 1891 | 4 833 239 |  |
| 1892 | 4 883 000 |  |
| 1893 | 4 931 000 |  |
| 1894 | 4 979 000 |  |
| 1895 | 5 026 000 |  |
| 1896 | 5 074 000 |  |
| 1897 | 5 122 000 |  |
| 1898 | 5 175 000 |  |
| 1899 | 5 235 000 |  |
| 1900 | 5 301 000 |  |
| 1901 | 5 371 315 |  |
| 1902 | 5 494 000 |  |
| 1903 | 5 651 000 |  |
| 1904 | 5 827 000 |  |
| 1905 | 6 002 000 |  |
| 1906 | 6 097 000 |  |
| 1907 | 6 411 000 |  |
| 1908 | 6 625 000 |  |
| 1909 | 6 800 000 |  |
| 1910 | 6 988 000 |  |
| 1911 | 7 206 643 |  |
| 1912 | 7 389 000 |  |
| 1913 | 7 632 000 |  |
| 1914 | 7 879 000 |  |
| 1915 | 7 981 000 |  |
| 1916 | 8 001 000 |  |
| 1917 | 8 060 000 |  |
| 1918 | 8 148 000 |  |
| 1919 | 8 311 000 |  |
| 1920 | 8 556 000 |  |
| 1921 | 8 787 949 |  |
| 1922 | 8 919 000 |  |
| 1923 | 9 010 000 |  |
| 1924 | 9 143 000 |  |
| 1925 | 9 294 000 |  |
| 1926 | 9 451 000 |  |
| 1927 | 9 637 000 |  |
| 1928 | 9 835 000 |  |
| 1929 | 10 029 000 |  |
| 1930 | 10 208 000 |  |
| 1931 | 10 376 786 |  |
| 1932 | 10 510 000 |  |
| 1933 | 10 633 000 |  |
| 1934 | 10 741 000 |  |
| 1935 | 10 845 000 |  |
| 1936 | 10 950 000 |  |
| 1937 | 11 045 000 |  |
| 1938 | 11 152 000 |  |
| 1939 | 11 267 000 |  |
| 1940 | 11 381 000 |  |

 |

| Йыл | Халыҡ һаны |
| --- | --- |
| 1941 | 11 506 655 |  |
| 1942 | 11 654 000 |  |
| 1943 | 11 795 000 |  |
| 1944 | 11 946 000 |  |
| 1945 | 12 072 000 |  |
| 1946 | 12 292 000 |  |
| 1947 | 12 551 000 |  |
| 1948 | 12 823 000 |  |
| 1949 | 13 447 000 |  |
| 1950 | 13 712 000 |  |
| 1951 | 14 009 429 |  |
| 1952 | 14 459 000 |  |
| 1953 | 14 845 000 |  |
| 1954 | 15 287 000 |  |
| 1955 | 15 698 000 |  |
| 1956 | 16 080 791 |  |
| 1956 | 16 081 000 |  |
| 1957 | 16 610 000 |  |
| 1958 | 17 080 000 |  |
| 1959 | 17 483 000 |  |
| 1960 | 17 909 009 |  |
| 1961 | 18 271 000 |  |
| 1961 | 18 238 000 |  |
| 1962 | 18 614 000 |  |
| 1962 | 18 583 000 |  |
| 1963 | 18 964 000 |  |
| 1963 | 18 931 000 |  |
| 1964 | 19 325 000 |  |
| 1964 | 19 291 000 |  |
| 1965 | 19 678 000 |  |
| 1965 | 19 644 000 |  |
| 1966 | 20 048 000 |  |
| 1966 | 20 015 000 |  |
| 1967 | 20 412 000 |  |
| 1967 | 20 378 000 |  |
| 1968 | 20 744 000 |  |
| 1968 | 20 701 000 |  |
| 1969 | 21 028 000 |  |
| 1969 | 21 001 000 |  |
| 1970 | 21 324 000 |  |
| 1970 | 21 297 000 |  |
| 1971 | 21 645 535 |  |
| 1971 | 21 961 999 |  |
| 1972 | 21 993 631 |  |
| 1972 | 22 218 475 |  |
| 1973 | 22 369 408 |  |
| 1973 | 22 491 757 |  |
| 1974 | 22 774 087 |  |
| 1974 | 22 807 918 |  |
| 1975 | 23 209 000 |  |
| 1975 | 23 143 192 |  |
| 1976 | 23 518 000 |  |
| 1976 | 23 449 791 |  |
| 1977 | 23 796 000 |  |
| 1977 | 23 725 921 |  |
| 1978 | 24 036 000 |  |
| 1978 | 23 963 370 |  |
| 1979 | 24 277 000 |  |
| 1979 | 24 201 801 |  |
| 1980 | 24 593 000 |  |
| 1980 | 24 516 071 |  |
| 1981 | 24 900 000 |  |
| 1981 | 24 820 393 |  |
| 1982 | 25 202 000 |  |
| 1982 | 25 117 442 |  |
| 1983 | 25 456 000 |  |
| 1983 | 25 366 969 |  |

 |

| Йыл | Халыҡ һаны |
| --- | --- |
| 1984 | 25 702 000 |  |
| 1984 | 25 607 651 |  |
| 1985 | 25 942 000 |  |
| 1985 | 25 842 736 |  |
| 1986 | 26 204 000 |  |
| 1986 | 26 101 155 |  |
| 1987 | 26 550 000 |  |
| 1987 | 26 448 855 |  |
| 1988 | 26 895 000 |  |
| 1988 | 26 795 383 |  |
| 1989 | 27 379 000 |  |
| 1989 | 27 281 795 |  |
| 1990 | 27 791 000 |  |
| 1990 | 27 697 530 |  |
| 1991 | 28 171 682 |  |
| 1991 | 28 031 394 |  |
| 1992 | 28 519 597 |  |
| 1992 | 28 366 737 |  |
| 1993 | 28 833 410 |  |
| 1993 | 28 681 676 |  |
| 1994 | 29 111 906 |  |
| 1994 | 28 999 006 |  |
| 1995 | 29 354 000 |  |
| 1995 | 29 302 091 |  |
| 1996 | 29 671 900 |  |
| 1996 | 29 610 757 |  |
| 1997 | 29 987 200 |  |
| 1997 | 29 907 172 |  |
| 1998 | 30 247 900 |  |
| 1998 | 30 157 082 |  |
| 1999 | 30 499 200 |  |
| 1999 | 30 403 878 |  |
| 2000 | 30 769 700 |  |
| 2000 | 30 689 035 |  |
| 2001 | 31 081 900 |  |
| 2001 | 31 021 251 |  |
| 2002 | 31 362 000 |  |
| 2002 | 31 372 587 |  |
| 2003 | 31 676 000 |  |
| 2003 | 31 676 077 |  |
| 2004 | 31 995 000 |  |
| 2004 | 31 989 454 |  |
| 2005 | 32 312 000 |  |
| 2005 | 32 299 496 |  |
| 2006 | 32 570 505 |  |
| 2006 | 32 623 490 |  |
| 2007 | 32 887 928 |  |
| 2007 | 32 976 026 |  |
| 2008 | 33 245 773 |  |
| 2009 | 33 628 571 |  |
| 2010 | 34 005 274 |  |
| 2011 | 33 476 688 |  |
| 2011 | 34 342 780 |  |
| 2012 | 34 752 128 |  |
| 2013 | 35 154 279 |  |
| 2013 | 35 158 300 |  |
| 2015 | 35 702 707 |  |
| 2016 | 35 151 728 |  |
| 2017 | 36 708 083 |  |
| 2018 | 37 065 084 |  |
| 2019 | 37 601 230 |  |
| 2020 | 38 037 204 |  |
| 2021 | 36 991 981 |  |
| 2023 | 40 000 000 |  |

 |

 |

2021 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Канадала 36 991 981 кеше йәшәгән, был 2016 йыл менән сағыштырғанда 5,2 процентҡа артыҡ. Халыҡ һаны буйынса Канада донъяла 38-се урынды биләйҠалып:Ciawfb, һәм халыҡ тығыҙлығы (1 км²-ға яҡынса 4,2 кеше) — донъяла иң түбәндәрҙең береһе.

Торонто — Канаданың иң ҙур ҡалаһы
Майҙаны ҙур булыуға ҡарамаҫтан, Канада халҡының яҡынса 80 проценты АҠШ сигенән 150 км алыҫлыҡта йәшәй.

## Ҡоролош

Бөгөнгө көндә Канада 10 провинция һәм 3 территорияны берләштергән федератив дәүләт.

### Провинциялар

| Флагы | Гербы | Провинция | Почта коды | Баш ҡала | Иң эре ҡала (халыҡ буйынса) | Конфедерацияға инеү | Халыҡ (2011) | Майҙан, ҡоро ер (км2) | Майҙан, һыу (km2) | Майҙан, тотош (km2) | Тел | Канада Парламенты: Общиналар палатаһында вәкилдәр һаны | Канада Парламенты: Сенатта вәкилдәр һаны |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Онтарио | ON | Торонтo | Торонто | 1 июль, 1867 | 12,851,821 | 917,741 | 158,654 | 1,076,395 | English | 106 | 24 |
|  |  | Квебек | QC | Квебек ҡалаһы | Монреаль | 1 июль, 1867 | 7,903,001 | 1,356,128 | 185,928 | 1,542,056 | French | 75 | 24 |
|  |  | Яңы Шотландия | NS | Галифакс | Halifax | 1 июль, 1867 | 921,727 | 53,338 | 1,946 | 55,284 | English | 11 | 10 |
|  |  | Нью-Брансуик | NB | Фредериктон | Сент-Джон | 1 июль, 1867 | 751,171 | 71,450 | 1,458 | 72,908 | English French | 10 | 10 |
|  |  | Манитоба | MB | Виннипег | Виннипег | 15 июль, 1870 | 1,208,268 | 553,556 | 94,241 | 647,797 | English, | 14 | 6 |
|  |  | Британ Колумбияһы | BC | Виктория | Ванкувер | 20 июль, 1871 | 4,400,057 | 925,186 | 19,549 | 944,735 | English | 36 | 6 |
|  |  | Эдуард Принцы Утрауы | PE | Шарлоттаун | Шарлоттаун | 1 июль, 1873 | 140,204 | 5,660 | 0 | 5,660 | English | 4 | 4 |
|  |  | Саскачеван | SK | Реджайна | Саскатун | 1 сентябрь, 1905 | 1,033,381 | 591,670 | 59,366 | 651,036 | English | 14 | 6 |
|  |  | Альберта | AB | Эдмонтон | Калгари | 1 сентябрь, 1905 | 3,645,257 | 642,317 | 19,531 | 661,848 | English | 28 | 6 |
|  |  | Ньюфаундленд һәм Лабрадор | NL | Сент-Джон | St. John’s | 31 март, 1949 | 514,536 | 373,872 | 31,340 | 405,212 | English | 7 | 6 |
| Бөтә провинциялар | &&&&&&&033369423.&&&&&033 369 423 | &&&&&&&&05499918.&&&&&05 499 918 | &&&&&&&&&0563013.&&&&&0563 013 | &&&&&&&&06062931.&&&&&06 062 931 | — | &&&&&&&&&&&&0305.&&&&&0305 | &&&&&&&&&&&&0102.&&&&&0102 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

Иҫкәрмәләр:

A.**↑**  Де-факто; Француз теле лә конституция буйынса рәсми тел тип һанала
B.**↑**  Де-факто; Инглиз теле лә конституция буйынса рәсми тел тип һанала
C.**↑**  Иң эре муниципалитет
D.**↑**  Яңы Шотландияла билингво муниципалитеттар бик әҙ, ләкин бар
E.**↑**  16 раздел, Канада Конституцияһы
 F.**↑**  Манитоба Акты
#### Квебек

**Квебе́к** (ингл. Quebec, МФА: [kwəˈbɛk] или [kəˈbɛk], франц. *Québec* МФА (фр.): [ke.bɛk]) — Канаданың майҙан буйынса иң эре провинция. Баш ҡала — Квебек, 735 мең кеше. Иң эре ҡала — Монреаль.

Халыҡ — 7,8 миллион кеше.

### Территориялар

1. Нунавут
2. Көньяҡ-көнбайыш территориялар
3. Юкон

## Канадаға иммиграция

Иммиграция һәм тыуыу Канадала. Ҡыҙыл — тыуыу. Күк — иммгранттар инеү
«Килегеҙ, ҡалырға өсөн» — XIX быуаатағы плакат. Канадаға күсерғә саҡыра
**Канадаға Иммиграция** — Канадаға халыҡтын күсеүе, иммиграция процессы.

Канада — иммигранттар иле. Канаданың юғары үсешле, этник дискриминацияһыҙ һәм конфликтһыҙ ил тип глобаль репутацияһы бар.
2006 йылда Канада 236 756 иммигрант ҡабул итте. Беренсе 10 илдәр-лидерҙар: Ҡытай (28 896), Индия (28 520), Филиппин (19 718), Пакистан (9808), АҠШ (8750), Бөйөк Британия (7324), Иран (7195), Көньяҡ Корея (5909), Колумбия (5382) һәм Шри-Ланка (4068).

Артабан Франция (4026), Марокко (4025), Румыния, Рәсәй, Алжир бара. Һәр ил 3500 иммигрант бирҙе.

1976 йылда Канадала Эммиграция Законы, 2002 — Ҡасаҡтар тураһында Закондар ҡабул ителә.

2010 йылда илдә 34 миллион кеше тормош күрә. Халыҡ үсеше — 5,6 %.

### Иммиграция категориялар

**Иҡтисад иммигранттар**.

**Ғаилә.Ҡасаҡтар** .
Иммигрант Канадала 1095 көн йәшәһә (3 йыл), мотлаҡ Канада гражданы булырға тейеш.

## Рәсәйҙә Канада Илселеге

 Н. И. Казаков йорто. (Староконюшенный тыҡрығы, 23).
 **Рәсәйҙә Канада Илселеге**  — Канаданың РФ-ла дипломатик миссияһы. Илсе: Джон Слоан (John C. Sloan).
Илселек йорто Хамовникила, Староконюшенный тыҡрығында Н. И. Казаков йортонда тора. 1898 йылда мәскәй архитекторы К. К. Гиппиус (1864—1941) проекты буйынса төҙөлә, эклектика һәм модерн стиле.

* Адрес: Староконюшенный переулок, дом 23, Москва, 119002, Россия (Старый Арбат ур. янында, «Кропоткинская» метро станцияһы).
* Дипломат автомобиль индексы: 003.

РФ-ла илселәр

* Ральф Лисишин (Ralph Lysyshyn; 2006—2010)
* Джон Слоан (John C. Sloan; 2011 йылдан)

## Иҡтисады

Канадала(2011 йылғы хаҡтарҙа) халыҡтың йән башына эске тулайым продукт үҫеше, 1910—2018 йылдар
Милли валюта — Канада доллары. 1970 йылдан Канаданың доллары курсы йөҙөүсән; был ваҡыт эсендә минималь курс 0,62 АҠШ доллары (2002 йылда) тәшкил итә, ә максималь — 1,07 АҠШ доллары (2007 йылда).

Канада иҡтисады донъяла иң үҫешкән иҡтисадтар иҫәбенә инә. 2020 йыл иҫәпләүҙәре буйынса, Канаданың реаль ЭТП-һы 1,742 триллион АҠШ доллары тәшкил итә, был күрһәткес буйынса ил донъяла 15-се урынды биләй. Йән башына реаль килем 2020 йылда 45,9 мең доллар тәшкил итә — донъяла 34-се күрһәткесҠалып:Ciawfb. Иҡтисад структураһы һиҙелерлек үҙгәрештәр кисерә. Әгәр 1870 йылда иҡтисадтың иң мөһим секторы булып ауыл хужалығы торһа (37 %, хеҙмәтләндереү өлкәһендә — 36 %, сәнәғәттә — 22 % һәм тәбиғи ресурстар сығарыуҙа — 4 %), 1997 йылға Канада иҡтисады индустриаль һыҙаттар ала. Дөйөм милли продукттың 2/3 өлөшө һәм уның эшсе көстәренең 3/4 өлөшө самаһы хеҙмәтләндереү өлкәһенә тура килә. Милли продуктта сәнәғәттең өлөшө — 18 процент. Эшсе көстәр — 15,5 процент. Ауыл хужалығы һәм тәбиғи ресурстар милли продукттың 15 проценттан кәмерәк өлөшөн һәм эшсе көстәрҙең 5 проценттан саҡ ҡына күберәк өлөшөн тәшкил итә. 2010 йылда Канадала хеҙмәт күрһәтеү өлкәһендә дөйөм халыҡтың 39 проценты, сәнәғәт етештереүендә — 10 %, ауыл хужалығында — 1 % эшләй. Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң тәүге ярты быуат эсендә эшләүсе ҡатын-ҡыҙҙар һанының артыуы иҫәбенә эш көсө составында ҡатнашыу кимәле 55 % алып 64,8 % тиклем артҡан (ҡатын-ҡыҙҙар араһында — 24,7 % алып 57,4 % тиклем). 1980-се йылдарҙың беренсе яртыһында 9,9 процентҡа еткән милли эшһеҙлек кимәле шул ваҡыттан алып кәмей бара һәм 2019 йылда 5,67 % тип баһаланаҠалып:Ciawfb.

Канадала, башҡа алдынғы иҡтисадтарҙағы кеүек үк, Джини коэффициенты — халыҡтың иң бай һәм ярлы ҡатламдары араһында килем тигеҙһеҙлеге индексы әкренләп арта бара. Әммә 2020 йылдар башында Канадала ул Ҙур Ете илдәрендә иң түбәне булып ҡала, ә Халыҡ-ара иҡтисади хеҙмәттәшлек һәм үҫеш ойошмаһы илдәре араһында ул дәүләт тарафынан табышты ҡайтанан бүлгәнгә тиклем 9-сы урынды һәм ошо ҡайтанан бүлеүҙән һуң исемлектең уртаһына яҡыныраҡ урынды биләй.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Рәсәйҙә Канада Илселеге Рәсми сайты