Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Веб-форум

**Веб-форум** (ингл. web forum йәғни "интернет селтәрендәге форум"]) — теләгән темаға интернет селтәрендә бәхәсләшеү мөмкинселеге биргән майҙан. Форумдың бер темаһын айырым ҡулға алғанда ул "ҡунаҡ дәфтәре" тәшкил итә.

Интернет ҡулланыусылары темаға ҡағылышлы фекерҙәрен белдерә ала, һорау-яуап рәүешендә әңгәмәләшә ала, кәңәштәр бирә ала.

Веб-форумдар дөйөм мәсәләләргә арналған була ала  һәм билдәле темаларға иғтибар иткән форумдар ҙа була: музыка, сәйәхәт, эшҡыуарлыҡ һ.б. Форум тематикаһын хужаһы билдәләй.

Форум биттәре айырым, әүҙем бит тә була ала, берәй веб-порталдың өлөшө лә була ала.
# Арыҫлан

|  |
| --- |
| Арыҫлан |
|
Луисвилл зоопаргында арыҫлан |
| Фәнни классификация |
| арауыҡтағы ранг[күрһәтергә]

|  |  |
| --- | --- |
| Домен:  | Эукариоттар |

|  |  |
| --- | --- |
| Батшалыҡ:  | Хайуандар |

|  |  |
| --- | --- |
| Суб-батшалыҡ:  | Эуметазойҙар |

|  |  |
| --- | --- |
| Тип/Бүлек:  | Ике яҡлы - симметриялы |

|  |  |
| --- | --- |
| Суб-тип:  | Икенсел ауыҙлылар |

|  |  |
| --- | --- |
| Тип:  | Хордалылар |

|  |  |
| --- | --- |
| Клад:  | Баш һөйәклеләр |

|  |  |
| --- | --- |
| Суб-тип:  | Умыртҡалылар |

|  |  |
| --- | --- |
| Инфратип:  | Башһөйәклеләр |

|  |  |
| --- | --- |
| Супер-класс:  | Дүрт аяҡлылар |

|  |  |
| --- | --- |
| Класс:  | Һөтимәрҙәр |

|  |  |
| --- | --- |
| Суб-класс:  | Йәнлектәр |

|  |  |
| --- | --- |
| Инфра-класс:  | Плаценталылар |

|  |  |
| --- | --- |
| Отряд:  | Йыртҡыстар |

|  |  |
| --- | --- |
| Ярым отряд:  | Бесәй һымаҡтар |

|  |  |
| --- | --- |
| Ғаилә:  | Бесәй һымаҡтар |

|  |  |
| --- | --- |
| Ярым ғаилә:  | Ҙүр бесәйҙәр |

|  |  |
| --- | --- |
| Төркөм:  | Ҡаплан |

|  |  |
| --- | --- |
| Төр:  | **Лев** |

 |
| Халыҡ-ара фәнни исеме |
| Panthera leo Linnaeus, 1758 |
| Бүлендек таксондар |
|

]
 |
| Ареал |
|
     Урта быуаттарҙа йәшәү ареалы      Хәҙерге ареал |
| Һаҡлау статусы |
| Юғалыуға бирешеүсе төр IUCN 3.1 *Vulnerable* : 15951 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Викитөркөмдә Систематика |  Викиһаҡлағыста рәсемдәр |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS  |  183803 |
| NCBI  |  9689 |
| EOL  |  328672 |

 |

 |

Арыҫлан
**Арыҫлан** (лат. *Panthera leo*) — ҙур һөтимәр йыртҡыс төрө, пантералар төркөмөнөң ҙур бесәйҙәр ярым ғаиләһенә ҡарай. Арыҫландар башлыса Африкала йәшәй. Шулай уҡ боронғо арыҫландар Азияла көн итә. Юлбарыҫ менән бер рәттән әлеге көндә йәшәүсе иң ҙур бесәй булып тора, ҡайһы бер ата арыҫландарҙың ауырлығы 250 кг тәшкил итә.

Борон арыҫландарҙың таралыу өлкәһе күпкә киңерәк булған. Урта быуаттар башында арыҫлан Африканың бөтә территорияһында , Яҡын Көнсығышта, Иранда һәм хатта Европаның көньяғында ла осраған. Төньяҡ һәм Төньяҡ-Көнбайыш Һиндостанда ул ғәҙәти йыртҡыс булған. Әммә кешенең эҙәрлекләүе һәм йәшәү мөхите тарайыу арҡаһында хәҙер Африкала Сахаранан көньяҡҡараҡ ҡына һаҡланып ҡалған. Азияла бәләкәй генә популяция Һиндостандың Гуджарат штатындағы Гир урманында бар.
# Неолит

Скара-Брей, Шотландия. Тулыһынса һаҡланып ҡалған неолит ауылы
**Неоли́т** (юнан. νέος — яңы, λίθος — таш) — яңы таш быуат, таш быуаттың һүңғы осоро.
Ауыл хужалығы, малсылыҡ, көршәк эшләү кәсебе барлыҡҡа килеү менән таусирлана. Беренсе неолит мәҙәниәте беҙҙең эраға тиклем 7000 йыл элек Яҡын көнсығыштың «Бәрәкәтле ярымай» зонаһында барлыҡҡа килә. Һуңынан Урта диңгеҙ, Һинд йылғаһы үҙәненә, Ҡытай һәм Көньяҡ-көнсығыш Азияға тарала.

Кешеләр һаны артыуы аҙыҡ-түлеккә мохтажлыҡты арта, был ауыл хужалығының бик тиҙ үҫешенә килтерә. Ауыл хужалығында ер эшкәртеү, урыу, үҫемлектәрҙе ваҡлау өсөн таш ҡоралдар ҡулланыла.

Шотландиянан йыраҡ түгел Окрней утрауындаға Скара-Брей ауылы неолит ауылының миҫалы булып тора. Был ауылда таш карауат, кәштә һ.б. фаҙаланылған.

## Ҡарағыҙ

* Палеолит
* Энеолит

*Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ*.
# XVII быуат

|  |
| --- |
| II мең йыллыҡ
 |
| XV быуат — XVI быуат — **XVII быуат** — XVIII быуат — XIX быуат
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1590-се йылдар |  1590
 |  1591
 |  1592
 |  1593
 |  1594
 |  1595
 |  1596
 |  1597
 |  1598
 |  1599
 |
|  |
| 1600-се йылдар |  1600
 |  1601
 |  1602
 |  1603
 |  1604
 |  1605
 |  1606
 |  1607
 |  1608
 |  1609
 |
| 1610-се йылдар |  1610
 |  1611
 |  1612
 |  1613
 |  1614
 |  1615
 |  1616
 |  1617
 |  1618
 |  1619
 |
| 1620-се йылдар |  1620
 |  1621
 |  1622
 |  1623
 |  1624
 |  1625
 |  1626
 |  1627
 |  1628
 |  1629
 |
| 1630-се йылдар |  1630
 |  1631
 |  1632
 |  1633
 |  1634
 |  1635
 |  1636
 |  1637
 |  1638
 |  1639
 |
| 1640-се йылдар |  1640
 |  1641
 |  1642
 |  1643
 |  1644
 |  1645
 |  1646
 |  1647
 |  1648
 |  1649
 |
| 1650-се йылдар |  1650
 |  1651
 |  1652
 |  1653
 |  1654
 |  1655
 |  1656
 |  1657
 |  1658
 |  1659
 |
| 1660-се йылдар |  1660
 |  1661
 |  1662
 |  1663
 |  1664
 |  1665
 |  1666
 |  1667
 |  1668
 |  1669
 |
| 1670-се йылдар |  1670
 |  1671
 |  1672
 |  1673
 |  1674
 |  1675
 |  1676
 |  1677
 |  1678
 |  1679
 |
| 1680-се йылдар |  1680
 |  1681
 |  1682
 |  1683
 |  1684
 |  1685
 |  1686
 |  1687
 |  1688
 |  1689
 |
| 1690-се йылдар |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700-се йылдар |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

*Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ*.
# XII быуат

|  |
| --- |
| II мең йыллыҡ
 |
| X быуат — XI быуат — **XII быуат** — XIII быуат — XIV быуат
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1090-се йылдар |  1090
 |  1091
 |  1092
 |  1093
 |  1094
 |  1095
 |  1096
 |  1097
 |  1098
 |  1099
 |
|  |
| 1100-се йылдар |  1100
 |  1101
 |  1102
 |  1103
 |  1104
 |  1105
 |  1106
 |  1107
 |  1108
 |  1109
 |
| 1110-се йылдар |  1110
 |  1111
 |  1112
 |  1113
 |  1114
 |  1115
 |  1116
 |  1117
 |  1118
 |  1119
 |
| 1120-се йылдар |  1120
 |  1121
 |  1122
 |  1123
 |  1124
 |  1125
 |  1126
 |  1127
 |  1128
 |  1129
 |
| 1130-се йылдар |  1130
 |  1131
 |  1132
 |  1133
 |  1134
 |  1135
 |  1136
 |  1137
 |  1138
 |  1139
 |
| 1140-се йылдар |  1140
 |  1141
 |  1142
 |  1143
 |  1144
 |  1145
 |  1146
 |  1147
 |  1148
 |  1149
 |
| 1150-се йылдар |  1150
 |  1151
 |  1152
 |  1153
 |  1154
 |  1155
 |  1156
 |  1157
 |  1158
 |  1159
 |
| 1160-се йылдар |  1160
 |  1161
 |  1162
 |  1163
 |  1164
 |  1165
 |  1166
 |  1167
 |  1168
 |  1169
 |
| 1170-се йылдар |  1170
 |  1171
 |  1172
 |  1173
 |  1174
 |  1175
 |  1176
 |  1177
 |  1178
 |  1179
 |
| 1180-се йылдар |  1180
 |  1181
 |  1182
 |  1183
 |  1184
 |  1185
 |  1186
 |  1187
 |  1188
 |  1189
 |
| 1190-се йылдар |  1190
 |  1191
 |  1192
 |  1193
 |  1194
 |  1195
 |  1196
 |  1197
 |  1198
 |  1199
 |
|  |
| 1200-се йылдар |  1200
 |  1201
 |  1202
 |  1203
 |  1204
 |  1205
 |  1206
 |  1207
 |  1208
 |  1209
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

*Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ*.