Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Һатып алыу мөмкинлеге паритеты

Бер кешеғә Эске тулайым продукт, һатып алыу мөмкинлеге паритеты буйынса хисапланған (АҠШ долларҙа, 2005 йыл)
     Максимум: Люксембург — 58 600 долл. (Ватикан тикшерелмәне)
     Минимум: Көнсығыш Тимор — 400 долл.
     Уртаса донъяла: 8800 долл.
     Дөйөм ер шары буйынса: 55,5 трлн долл.
**Һатып алыу мөмкинлеге паритеты**  (ингл. purchasing power parity) — ике (йәки күберәк) аҡса берәмәктәр бәйләнеше. Ҡайһы бер тауарҙар һәм хеҙмәттәр йыйылмаһы һаҡы төрлө илдәрҙен аҡсаһында хисаплана.
Һатып алыу мөмкинлеге паритеты теорияһы буйынса 190 һумға АҠШта бер литр һөт алырға мөмкин ????

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* О результатах Глобального раунда международных сопоставлений ВВП  2013 йыл 15 июнь архивланған.

*Был иҡтисад буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып  Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ*.
# Мезолит

Скара-Брей, Шотландия. Тулыһынса һаҡланып ҡалған неолит ауылы
**Мезоли́т** (бор. юнан. *μέσος* — урта, λίθος — таш) – урта таш быуат; ауыл хужалығы, малсылыҡ, көршәк эшләү кәсебе барлыҡҡа килеү менән тасуирлана. Беренсе неолит мәҙәниәте б.э.т. 7000 йыл элек Яҡын көнсығыштың «Бәрәкәтле ярымай» зонаһында барлыҡҡа килә. Һуңынан Урта диңгеҙ, Һинд йылғаһы үҙәненә, Ҡытай һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияға тарала.

Кешеләр һаны артыуы аҙыҡ-түлеккә мохтажлыҡты арттыра, был ауыл хужалығының бик тиҙ үҫешенә килтерә. Ауыл хужалығында ер эшкәртеү, урыу, үҫемлектәрҙе ваҡлау өсөн таш ҡоралдар ҡулланыла.

## Theviecc ҡәберлеге – Тулуз музейы күргәҙмәһенән

*
*
*
*

Шотландиянан йыраҡ түгел Оркней утрауындағы Скара-Брей ауылы неолит ауылының миҫалы булып тора. Был ауылда таш карауат, кәштә һ.б. файҙаланылған.
# АҠШ Дәүләт департаменты

| AҠШ Дәүләт департаменты *ингл. United States Department of State* |
| --- |
|  |
| Эмблемаһы |
|  |
| Гарри Трумэн Билдинг йорто, 1947 йылдан департаменттын штаб-фатир |
| Дөйөм мәғлүмәт |
| Мөһим документ | (и т. д.) |
| Сайт |
|  |

 **AҠШ Дәүләт департаменты** (ингл. United States Department of State) —1789 йылда төҙөлгән АҠШ-тың тышҡы сәйәсәте буйынса илден дәүләт органы. Беренсе AҠШ Дәүләт сәркәтибе Томас Джефферсон булды.

Депратаментта АҠШ гербы – АҠШ ҙур мисәте һаҡлана.

Ойошма Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министрлығы һәм башҡа илдәрҙә булған сит илдәр буйынса министрлыҡтар аналогы булып тора.

Вашингтонда урынлашҡан.

## Етәкселәр

 **AҠШ Дәүләт серкәтибе** (ингл. United States Secretary of State) – АҠШ-тын «Дәүләт департаменты» етәксеһе. Дәүләт департамент, 1789 йылда төҙөлгән илден тышҡы сәйәсәте буйынса илден дәүләт органы.

1. Хиллари Клинтон
2. Джон Керри (1.02.2013 көндән)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* сайт  (инг.)
* IIP Digital  2014 йыл 21 март архивланған. Ҡалып:Ru icon/MUL
# Мөхәррәм

**Мөхәррәм** — һижри иҫәп менән йылдың беренсе айы. 29 йәки 30 көндән килә.

| Һ | М | Беренсе көн | Аҙаҡҡы көн |
| --- | --- | --- | --- |
| 1431 | 2009 2010 | 18 декабрь | 15 гыйнвар |
| 1432 | 2010 2011 |   7 декабрь |   4 ғинуар |
| 1433 | 2011 | 26 ноябрь | 25 декабрь |
| 1434 | 2012 | 15 ноябрь | 13 декабрь |
| 1435 | 2013 |   4 ноябрь |   3 декабрь |
| 1436 | 2014 | 25 октябрь | 22 ноябрь |
| 1437 | 2015 | 14 октябрь | 12 ноябрь |
| Мөхәррәм айы |

Мөхәррәм айының тәүге йома көнөндә — был иһә Миләди йыл иҫәбе менән 622 йылдың 16 июле була, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт Мостафа салалаһу ғәләйһи үә сәләм Мәккәнән Мәҙинәгә күсеп килә. Һижри иҫәп Мөхәррәм айының беренән башлана. Мөхәррәм — изге ай, хәрәм ай. Был айҙа һуғыштар, яу сабыуҙар тыйыла.

Мөхәррәм айының 10-сы көнө, Ғәшүрә. Ул айҙың иң мөбәрәк көнө. Ғәшүрә көнө изге мосолман байрамдарынан иҫәпләнә, ун ваҡиға хөрмәтләп иҫкә алына. Шуның өсөн был көндө биргән саҙаҡалар иң изгеләрҙән иҫәпләнә.

Мөхәммәт пәйғәмбәр "Рамаҙан айынан һуң ураҙа тотор өсөн иң яҡшы ай — Мөхәррәм..."- ти.

16 мөхәррәм — эске Рәсәй мосолмандарының рәсми рәүештә Ислам динен, Ҡөрьән Кәрим хөкөмдәрен, Аллаһы Тәғәләнең рәхмәт юлын үҙ ихтыярҙары менән саф күңелдән ҡабул итеү көнө. Һижри йыл менән 310 йыл, миләди йыл менән 922 йыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Мосолман календары
# Вайн (Vine)

|  |
| --- |
| Vine Camera (ранее Vine) |
|  |
| URL: | vine.co |
| Коммерция: |
да
 |
| Сайт тибы: | мобильное приложение |
| Теркәлеү: |
необязательная
 |
| Теле: | Русский и ещё 24 языка |
| Милексе: | Twitter |
| Автор: | Колин Кролл[d] һәм Рус Юсупов[d] |
| Эшләй башлаған: | 24 января 2013 |
| Туҡтаған: | 17 января 2017 |
| Ағымдағы статус: |
архивный (только просмотр)
 |
|  **Vine Camera (ранее Vine)** Викимилектә |

**Vine** — 6 секундлыҡ видеотаҫма булдырыу өсөн мобиль ҡушымта. Эйәһе- Твиттер компанияһы, ул уны 2012 йылдың октябрь айында һатып алған. Сервис 2013 йылдың 24 ғинуарында киң тамашасы өсөн асылған. 2013 йылдың 9 апрелендә iOS APP Store-ҙа Вайн иң йыш алына торған түләүһеҙ ҡушымтаға әйләнә. Бер килке ҡулланыусылар һаны 200 млн еткән. Шуға ҡарамаҫтан, һуңыраҡ сервис Instagram, Смайл һәм YouTube менән конкуренция арҡаһында аудитория юғалта башлаған, һөҙөмтәлә 2016 йылдың 27 октябрендә яңы видеолар һалыу ябылған. 2017 йылдың 20 ғинуарында Twitter бөтә һалынған "вайн"дар менән архивты эшләтә башлай.

Vinе Twitter түгел, әммә унда Vine ҡулланған «дуҫтар»ҙы өҫтәп була.

Сервис Instagram, Coub һәм MixBit (YouTube) ҡушымталары менән ярыша.

## Техник нескәлектәре

Видео төшөрөр өсөн мобиль ҡоролманың экранына бармаҡ менән баҫып тороға кәрәк . Ҡушымта видео яҙҙырыуҙы туҡтатырға һәм уны яңынан башларға мөмкинлек бирә. Һөҙөмтәлә килеп сыҡҡан видеоролик GIF форматына оҡшай. Ҡушымта шулай уҡ тауыш яҙҙырырға, элементар монтаж эшләргә, видео күрһәтеү тиҙлеген арттырырға һәм уға һүрәт мөмкинлек бирә. Быға өҫтәп,2013 йылдың 3 июлендәге яңыртылған версияла үтеп киткән кадрҙы ҡарар өсөн Ghost Tools функцияһы өҫтәләг.

Ҡушымта эшләй башлағанда уны тик iOS Apple смартфондары булған ҡулланыусылар ғына файҙалана алған. 2013 йылдың 3 июнендә Android өсөн версия сыҡты. 2013 йылдың ноябренән Vine менән Windows Phone ҡоролмаһында ла файҙаланып була.

## Facebook менән мөнәсәбәттәр

Эшләй башлағандан алып, ҡушымта ҡулланыусыларға Facebook социаль селтәрендәге дуҫтарын да өҫтәргә мөмкинлек бирә. Күрәһең, был Twitterҙың Facebook һатып алғандан һуң Instagram ҡушымтаһына дуҫтар эҙләргә бирмәүенә яуап булғандыр.

## Иҫкәрмә

* Официальный сайт  2022 йыл 6 ғинуар архивланған.
# Европеоид раса

**Европео́ид ра́са** (шулай уҡ **евразия расаһы** йәки **кавказоид раса**) — Бөйөк географик асыштарға тиклем Европала, Алғы Азияла, Төньяҡ Африкала, өлөшләтә Урта Азияла һәм Һиндостанда табылған; һуңғараҡ — барлыҡ ҡитғаларҙа ла асыҡланған раса. Европеоидтар бигерәк тә Төньяҡ Америкала һәм Көньяҡ Америкала, Көньяҡ Африкала һәм Австралияла киң таралған. Ер йөҙөндәге иң күп һанлы раса (планета халҡының 40%-ы).

Карлстон Стивенс Кун индергән иҫке таксономия буйынса расалар коллажы: Төньяҡ Нигериянан ҡара кеше; азия сығышлы кеше («монголоид раса»); Бали үҙәне ҡәбиләһе кешеһе («австралоид раса»); Амазонка шаманы («монголоид раса»); Исландер («европеоид раса»); Сан-ир («Капоид раса»)
## Үҙенсәлекле билдәләре

Үҙенсәлекле билдәләренә, барыһынан алда, ортогнат йөҙ инә, биттәре горизонталь яҫылыҡта ныҡ ҡына алға сығып тора. Сәстәре тура йәки тулҡынлы, ҡағиҙә булараҡ, йомшаҡ (атап әйткәндә, төньяҡ төркөмдәрҙә), күҙҙәре киң генә, мәгәр ҙур түгел, танауҙары бейек билле, уртаса ҙурлыҡта йәки ҙур, ирендәре йоҡа йәки уртаса ҡалынлыҡта, йөҙөндә һәм тәнендә төктәр ныҡ йәки уртаса үҫә. Ҡулдары һәм аяҡтары яҫы. Тән тиреһе, сәс һәм күҙ төҫтәре төрлө: төньяҡ төркөмдәрҙә зәңгәрһыуҙан башлап, көньяҡ һәм көнсығыш популяцияларҙа ҡараға тиклем осрай.

## Барлыҡҡа килеүе

Фараз итеүҙәренсә, европеоид раса көньяҡ-көнбайыш Азия, Көньяҡ Европа һәм төньяҡ Африканы эсенә алған ҙур майҙанда барлыҡҡа килгән. Протоевропеоидтар ареалына, ихтимал, Алғы Азияның тауҙарға тиклемге өлөшө, шулай уҡ Урта диңгеҙ төбәктәре ингән булыуы мөмкин. Шунан инде улар Европаға һәм төньяҡ Африкаға таралып киткәндәрҙер

Мезолит осоронда уҡ Европала йәшәүселәрҙә зәңгәр күҙҙәр осраған, мәгәр бронза быуатында ғына 100 % йышлыҡ менән нығынған.

Европеоидтар ике — төньяҡ һәм көньяҡ — тармаҡтарға бүленә. Улар башлыса тән тиреһе, күҙ һәм сәс пигментацияһы менән генә айырыла. Был ике тармаҡ араһында урталыҡта торған халыҡтар бар. Совет этнографы һәм тарих фәндәре докторы Н. Н. Чебоксаров 1930-сы йылдарҙа уҡ көньяҡ европеоидтар баштағы типҡа яҡыныраҡ, улар төньяҡҡа күсә бара депигментацияға бирелгән, тип белдергән булған

## Башҡорт антропологияһында

Башҡорттар европеоид һәм монголоид раса аралығындағы һыҙаттарға эйә. Антропологик тикшеренеүҙәр башҡорттарҙың дүрт төп антропологик тибы араһында аҡ йөҙлө европеоид төрсә лә булыуын асыҡлаған.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Anthropologica.net  2020 йыл 19 сентябрь архивланған.
# Кәнфит

Шоколад кәнфиттәр
**Кәнфит** (от лат. *confectum*, «эшләнгән») — төрлө-төрлө, шәкәрле йәки шоколадлы кондитер изделиеһы. Уға шәкәрләнгән емештәр, пралине инә. Ҡағиҙә булараҡ, кәнфиттәрҙең составында 60-75 % шәкәр була. Улар глазурле (глазурь менән ҡапланған), глазурһеҙ һәм шоколад эслеге булған кәнфиттәргә бүленә.
«Кәнфит» термины — аптекала эшләүселәрҙең профессиональ жаргонынан килеп сыҡҡан. XVI быуатта был термин, дауаланыу маҡсатында файҙаланылған һәм шәкәрләнгән йәки ҡайнатма итеп эшкәртелгән емеш-еләкте аңлата. Тора-бара ул төрлө ингредиенттарҙан торған кондитер изделиеларының киңерәк теҙмәһен аңлата.

## Кондитер продукцияларының төрҙәре

Сүриәнең баш ҡалаһы Дамаск баҙарында кәнфиттәр
* Карамель
* Ирис (кәнфит)
* Шоколад кәнфиттәр
* Лакрица кәнфиттәр
* Трюфелдәр
* марципан — мәҫәлән, моцарткугель
* Пралин
* Помадка кәнфиттәр
* Емеш-еләкле
* Ҡаймаҡлы
* Ликерлы
* Вафля нигеҙендә эшләнгән
* Күп ҡатлы
* Кремлы
* Батончиктар
* Сәтләүекле, шул иҫәптә грильяж да
* Салмиаклы кәнфиттәр
* Желе кәнфиттәр
* Цукаттар
* Имә (һура) торған кәнфиттәр
* Туңдырманан кәнфиттәр

Был кондитер изделиеларының бөтәһе лә составы һәм стурктуралы-механик үҙенсәлектәре буйынса айырыла. Улар төрлө массанан эшләнә һәм уларға төрлө алымдар менән формалар бирелә.

## Галерея

*
* Венгерские рождественские конфеты салонцукор
*
* Был шоколадҡа шәкәр ҡушылмай
* Төрлө емеш-еләк формаһындағы карамель
* Шоколадтан яһалған сәскәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Компэйто
* Конфетти — боронғо карнавал традицияларына ярашлы, ысын кәнфиттәр урынына ташлау өсөн эшләнгән ялған кәнфиттәр
* Көнсығыш тәм-томо
* Мармелад
* Грильяж

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Конфеты // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
* Конфеты // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
# Ганеша

|  |
| --- |
| Ганеша |
| санскр. गणेश |
|  |
| Зат | ир-ат |
| Атаһы | Шива |
| Әсәһе | Парвати |
| Бер туғандары | Сканда |
| Хәләл ефете | Sidhi[d] һәм Ridhi[d] |
| Алла ... ҡарай | Индуизм һәм Буддизм |
| Менге хайуан | домовые мыши[d] |
| Вики-проект | Проект:Индуизм[d], WikiProject Shaivism[d], Проект:Индия[d], Проект:Религия[d], Проект:Мифология[d], Проект:Непал[d] һәм WikiProject QRpedia[d] |
|  Ганеша Викимилектә |

**Ганеша** — индуизм илаһтарының береһе. Шулай уҡ **Ганапати**, **Винаяка**, **Пиллаяр** һәм **Бинаяк** булараҡ мәғлүм. Уның һүрәтен Таиланд, Непал, Һиндостанда, Шри-Ланкала йыш күреп була.

* Индонезияла, Балила Ганеша ғибаҙатханаһы.
* Ганеша, Мадхья Прадеш.
* Ганешаның XIII быуат һыны, Хойсала империяһе стиле, Карнатака.

Барлыҡ индуизм ағымдарында ла Ганешаға табыныу бар. Ганешаны киртәләрне юҡ итеүсе булараҡ хөрмәт итәләр. Шулай уҡ ул сәнғәттәр һәм фәндәр яҡлаусыһы һәм зирәклек Дэваһы (Илаһы).
Ганеша тураһында төп тексттар Ганеша Пурана, Мудгала Пурана һәм Ганапати Атхарвавирша.
Башлаулар Илаһы булараҡ уңа ритуалдар һәм церемонияләр башында ихтирам күрсәтәләр.
Ганеша йыш сысҡанға, ертишкескә яки күсегә атланған итеп һүрәтләнә.

## Һылтанмалар

* Ganesha at Encyclopædia Britannica
* Ganesh: Symbol and presence

## Әҙәбиәт

* *Павел Александрович Гринцер.* Ганеша // Мифы народов мира (энциклопедия) / Ред. Сергей Александрович Токарев]]. — М.: Советская энциклопедия, 1991. — Т. 1. — С. 265.
* *Ирина Петровна Глушкова.* Общеиндийский бог Ганеша // Древо индуизма / Отв. ред. И. П. Глушкова. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999. — С. 283—312. — 559 с. — (Культура народов Востока). — 2500 экз. — ISBN 5-02-018032-7.
* *Александр Михайлович Дубянский.* Ганеша (Ганапати) // Индуизм. Джайнизм. Сикхизм / Под общ.ред. Маргариты Фёдоровны Альбедиль и Александра Михайловича Дубянского. — М.: Республика, 1996. — С. 138—139. — 576 с. — ISBN 5-250-02557-9. Архивировано 18 сентябрь 2014 года.
* Brown, R. (1991), *«Ganesh: Studies of an Asian God»*, Albany: State University of New York Press, ISBN 0-7914-0657-1, <
* Doniger W. Ganesha(недоступная ссылка) // Encyclopædia Britannica, 03.06.2015
* *Getty A.* Gaņeśa: A Monograph on the Elephant-Faced God. — 1992 reprint. — Clarendon Press, 1936. — ISBN 81-215-0377-9.
* Grimes, J. A. (1995), *«Ganapati: Song of the Self»*, SUNY Series in Religious Studies, Albany: State University of New York Press, ISBN 0-7914-2440-5, <
* Krishan, Y. (1981–1982), "«IAST»", *Artibus Asiae* (Artibus Asiae Publishers) . — Т. 43 (4): 285–301, DOI 10.2307/3249845
* Krishan, Y. (1999), *«Gaņeśa: Unravelling An Enigma»*, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, ISBN 81-208-1413-4, <

## Иҫкәрмәләр
# Джива

"Джива"ларҙың классификацияһы
Индуизм динендә һәм Джайнизм динендә "'джива"' (Санскрит телендә: जीव, IAST:jīva) йәки “джив” (Һинди телендә:जीव, IAST:jīv), ул тере мәхлүкәт, йәки тормош көсө булған теләсә ниндәй берлек.
Джайнизм һәм Индуизм яҙмаларында дживаның аҙаҡҡы маҡсаты төрлө ысулдар менән тасуирлана (конкрет фәлсәфәүи мәктәпкә ҡарап):

* матди булыуҙан «азат булыу» (мокша);
* Хоҙайға саф мәхәббәткә етеү (бхакти);
* матди донъяның бәхетенән һәм ҡайғыларынан арыныу (дживанмукти).

«Бхагавад-гита»ла яҙылғанса, джива үҙгәрмәүсән, даими һәм емереүлмәүсән итеп тасуирлана. Ул тыумай һәм үлмәй. Ул беркайчан да барлыҡҡа килмәгән һәм барлыҡҡа килмәй һәм барлыҡҡа килмәйәсәк. Ул тумаған, даими, һис тә булыусы һәм иң тәүҙә булыусы. Ул тән вафат булғас, вафат булмай. "Бхагавад-гита"ла әйтелгәнсә, джива матди дөньяныҡы түгел, ә "рухи" тәбиғәткә эйә. Реинкарнация процессы дауамында, физик тәндең үлеменән һуң, джива, үҙенең кармаһы һәм шәхси теләктәренә ярашлы рәүештә яңы материаль тән ала.

>
> « Кеше иске кейемдәрен һалып, яңыларын кигән кеүек үк, джива иҫке һәм файҙаһы булмаған тәнде ҡалдырып яңы матди тәндәргә инә.[4] »
>
>
>

Һүҙ үҙе үк Санскрит "дживас"тан килеп сыҡҡан, тамыры "джив-" "һуларға" тигәнде аңлата. Ул Һинд-Европа тамыры латин һүҙе "vivus" - "тере" менән бер тамырлы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Индуизм
* Һиндстан диндәре
* Атман (Индуизм)
* Брахман
* Аң
* Тиртханкара
* Веданта

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* "The Science of the Emotions" by Bhagavan Das
* 'Jiva' - usage in Bhagavata Purana
* Terms 'jiva' and 'soul' in Western and Eastern philosophy religion and  2021 йыл 20 ноябрь архивланған.  (инг.)Ҡалып:Icon cs
# Йәһүд алфавиты

**Йәһүд алфавиты**, **йәһүд әлифбаһы** ул йәһүд теленең һәм йәһүд диаспора телдәренең яҙылышы.

## Хәрефтәр

Йәһүд әлифбаһы 23 хәрефтән тора.

| Хәреф | Исем | Ашкеназ исеме | Йәһүд телендә исеме | Транскрипцияһы |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| א | Алеф | Алеф | אָלֶף | ['] |
| ב | Бет | Бейс | בֵּית | [b] (дагеш белән); [v] |
| ג | Гимель | Гимель | גִימֶל | [g] |
| ד | Далет | Долес | דָלֶת | [d] |
| ה | Һей (Һе) | Һей | הֵא | [h] |
| ו | Вав | Вов | וָו | [v] |
| ז | Зайин | Зайин | זַיִן | [z] |
| ח | Хет | Хэс, хэйс | חֵית | [x] |
| ט | Тет | Тэс (Тэйс) | טֵית | [t] |
| י | Юд | Йод | יוֹד | [j] |
| כךְ | Каф | Коф | כָּף | [k] (дагеш белән); [x] |
| ל | Ламед | Ламед (Ломед) | לָמֶד | [l] |
| מם | Мем | Мем | מֵם | [m] |
| נן | Нун | Нун | נוּן | [n] |
| ס | Самех | Сомех | סָמֶך | [s] |
| ע | Айин | Аин, айин | עַיִן | [`] |
| פף | Пэ | Пэй | פֵּא | [p] (дагеш белән); [f] |
| צץ | Цади | Цоди, цодик | צָדִי | [ts] |
| ק | Куф | Коф | קוֹף | [k] |
| ר | Рэш | Рэйш | רֵיש | [ ʁ ] |
| שׁ | Шин | Шин | שִׁין | [ ʃ ] |
| שׂ | Син | Син | שִׂין | [s] |
| ת | Тав | Тов, сов | תָו | [t] |

## Диакритика

### Некудот

Некудот (йәһ. ‎נְקֻדּוֹת‎‎‎) тамғалары һуҙынҡы өндәрҙе билдәләр өсөн ҡулланыла.

| Никуд | Исем | Транскрипцияһы |
| --- | --- | --- |
| ַ | Патах | [a] |
| ָ | Камац гадоль | [a] |
| ֵ | Цере хасэр | [e] |
| י ֵ | Цере мале; юдлы/йодлы цере | [e] |
| ֶ | Сэголь | [e] |
| ִ | Хирик хасэр | [i] |
| י ִ | Хирик мале; юдлы/йодлы хирик | [i] |
| ׂ | Холам хасэр | [o] |
| וׂ | Холам мале | [o] |
| ָ | Камац катан | [o] |
| ֻ | Кубуц | [u] |
| וּ | Шурук | [u] |
| ְ | Шва | [ə] |

### Хатафтар

Хатафтар, (йәһ. חֲטַף‎) ҡыҫҡа һуҙынҡы өндәрҙе билдәләү өсөн ҡулланыла.

| Хатаф | Хатафтың исеме | Транскрипцияһы |
| --- | --- | --- |
| ֲ | Хатаф-патах | [a] |
| ֳ | Хатаф-камац | [o] |
| ֱ | Хатаф-сэголь | [e] |

## Некудоттың баш классификацияһы

| Өн | Большие (оҙон һуҙынҡы өндәр булған) | Малые (ҡыҫҡа һуҙынҡы өндәр булған) | Хатафтар (биҡ ҡыҫҡа һуҙынҡы өндәр булған) |
| --- | --- | --- | --- |
| полные | неполные |
| [i] | אִי |  | אִ |  |
| [e] | אֵי | אֵ | אֶ | אֲ |
| [a] |  | אָ | אַ | אֲ |
| [o] | אוֹ | אׁ | אָ | אֳ |
| [u] | אוּ |  | אֻ |  |