Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Изге Валентин көнө

1910 йылғы открытка-«валентинка»

**Ғашиҡтар көнө (Изге Валентин көнө) —** 14 февралдә бөтә донъяла үткәрелгән ғашиҡтар көнө. Был көндә яратҡан һәм ҡәҙерле кешеләргә йөрәк формаһындағы открыткалар — валентинкалар бүләк итеү ҡабул ителгән. Валентинкалар етештереүсе компаниялар үткәргән маркетинг сәйәсәте был байрамды Рәсәйгә бөтә доняъға таратты. Уның тарихы романтик мөхәббәткә бәйле.

 Валентинкалар
Беҙҙең эраның 269 йылында Рим императоры Клавдий өйләнешеүҙе тыйыусы Указ сығара. Ғаилә ирҙәрҙе өйгә бәйләй, ә улар яҡшы һалдат булыу өсөн яратылған, тип иҫәпләй ул. Валентин исемле йәш христиан руханийы указды тыңламай, бер-береһен һөйгән йәрҙәрҙе йәшереп йәрәштерә. «Законһыҙ өйләнешеүҙәр» тураһында белеп ҡалған император уны язаларға һәм үлтерергә ҡуша.

Тотҡонда Валентин ваҡыт үткәреү өсөн төрмә начальнигының ҡыҙына мөхәббәт хаттары яҙа. Ауыр мәлдәр һәм үлем яҡынлашып килеүенә ҡарамаҫтан, йәштәр араһында ҡайнар мөхәббәт хистәре уяна. Хөкөм алдынан, 270 йылдың февралендә, егет ҡыҙға «Валентиндан» тип кенә яҙылған хушлашыу ҡағыҙы ебәрә. Ул аҙаҡ ғүмерлек мөхәббәт һәм тоғролоҡ символы булып китә. Күп йылдар үтеү менән Валентиндың көлөн Римдәге Изге Плаксидис сиркәүенә ерләйҙәр, ә ҡапҡаларын «Валентин — ҡапҡалары» тип атай башлайҙар. Һуңғараҡ сиркәү уны изгеләр рәтенә индерә, ә ғашиҡтар үҙҙәренең яҡлаусыһы сифатында ҡабул итә.

Был көн бөгөн дә онотолмаған, киреһенсә, халык, бигерәк тә йәштәр араһында киң тарала. Ғашиҡтар көнөндә, йола буйынса, бер-береһен һөйгәндәр бүләктәр бирешә, "валентинка"лар менән алмаша.

Изге Валентин байрамының сәскә эмблемаһы — ҡыҙыл рауза. Сөнки, антик легенда буйынса, ҡыҙыл рауза мөхәббәт аллаһы Афродита арҡаһында барлыҡҡа килгән, имеш. Алиһә үҙенең яраланған һөйгәне янына йүгергәндә, аҡ рауза ҡыуағына баҫа һәм энәләренә аяғын йәрәхәтләй. Уның илаһи ҡаны сәскәне ҡыҙыл төҫкә буяй.

## Һылтанма

* Всемирный Самый большой Валентин  2011 йыл 1 февраль архивланған.
* Символы и традиции дня святого Валентина.
* Әлфиә Әйүпова әҙерләгән материал ҡулланылды.
# Айдахо

|  |
| --- |
| АҠШ Штаты |
| **Айдахо** ингл. State of Idaho  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Штат флагы | Штат мөһөрө |

 |
|  |
| **Штат девизы** | Esto Perpetua |
| **Штат ҡушаматы** | *Аҫыл-таш штат* |
| **Баш ҡала** | Бойсе |
| **Халыҡ һаны** | ▲1 584 985 (2011 йыл)  |
| Халыҡ тығыҙлығы  | 7,3 кеше/км² |  |
| **Майҙан** | 14-се/-сө урын |
| бөтәһе  | 216 632 км²  |
| һыу өҫтө  | 1 035 км² (0,98 %) |
| киңлеге  | 491 км  |
| оҙонлоғо | 771 км  |  |
| **Диңгеҙ кимәленән бейеклеге** |  |
| максималь |  |
| уртаса |  |
| минималь  |  |  |
| **Штат статусын алыу** |
| штат статусын алғанға тиклем  | Айова территорияһы |  |
| **Закондар сығарыу органы** |  |
| юғары палата |  |
| түбәнге палата |  |  |
| **Сәғәт бүлкәте** | GMT-6/-5 |
| **Ҡыҫҡа исеме** | ID |
| **Рәсми сайт:** | www.idaho.gov (ингл.). Архивировано 4 август 2012 года. |
|  **Айдахо Викимилектә** |

**Айдахо** (ингл. State of Idaho) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 14. 1890 йылдың 3 июлендә төҙөлгән. Элек Айова территорияһы исеме менән йөрөгән.
Штаттың ҡушаматы — Аҫыл-таш штат.

2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Айдахо штатында ▲1 584 985 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 7,3 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 39.

Майҙаны 216 632 кв.км, шуның 0,98 % һыу майҙаны.

## Климат

## Иҡтисад

## Эре ҡалалар

|  |
| --- |
|  **10 мең кеше йәшәғән ҡалалар** 2010 йыл)  |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Бойсе** | ▬205,7
  | **Пост-Фолс** | ▲27,6
  |
| **Нампа** | ▲81,6
  | **Москоу** | ▼23,8
  |
| **Меридиан** | ▲75,1
  | **Игл** | ▲19,9
  |
| **Айдахо-Фолс** | ▲56,8
  | **Куна** | ▲15,2
  |
| **Покателло** | ▼54,3
  | **Маунтин-Хом** | ▲14,2
  |
| **Колдуэлл** | ▲46,2
  | **Чаббак** | ▲13,9
  |
| **Кёр-д’Ален** | ▲44,1
  | **Аммон** | ▼13,8
  |
| **Туин-Фолс** | ▲44,1
  | **Хейден** | ▲13,3
  |
| **Льюистон** | ▬31,9
  | **Блэкфут** | ▲11,9
  |
| **Рексберг** | ▲28,9
  | **Гарден-Сити** | ▼10,9 |

 |

## Тағы ҡарағыҙ

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

*Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ*.
# Лело бурти

|  |
| --- |
| Лело бурти |

Шухути ауылында йыл да Пасха байрамында лело уйнап, тубын һуңғы ерләнгән кеше ҡәберенә илтеп ҡуялар
**Лело** йәки **лело бурти** - (груз. ლელო ბურთი, һүҙмә-һүҙ «ялан тубы») — грузинский халыҡ спорт төрө, командалап туп менән уйнау, традицион регби уйынын хәтерләтә.

## Тасуирламаһы

Грузин регби терминологияһында «лело» һүҙе «эшләп ҡара (әйҙә)» мәғәнәһендә, фанаттар «Лело, лело, Сакартвело» тип ҡысҡырыуҙы ғәҙәт итеп алғандар (*Әйҙә, әйҙә, Грузия*). 2014 йылда лело бурти һәм хридоли һуғыш сәнғәте милли әһәмиәткә эйә булған дәүләт күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.

Был уйын Шота Руставелиҙың «Арыҫлан тиреһе ябынған батыр» XII быуат поэмаһында телгә алына. Лело бурти милли спорт төрө тип танылғанлыҡтан, грузиндар регби буйынса донңя кимәлендәге уңыштарын уның менән бәйләй, регби спортын улар ошо уйын хөрмәтенә «лело» тип атай ҙа.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Список недвижимых памятников культуры национального значения

## Әҙәбиәт

### Урыҫ телендә

* *Галицкий А., Переплетчиков Л.* Путешествие в страну игр. — М.: Физкультура и спорт, 1971.
* *Лукашин Ю.С.* Я учусь играть в футбол: Энциклопедия юного футболиста. — М.: Лабиринт пресс, 2004.

### Инглиз телендә

* *Huw Richards.* A Game for Hooligans: The History of Rugby Union. — Edinburgh: Mainstream Publishing, 2007. — ISBN 978-1-84596-255-5.
* *Victor Louis, Jennifer Louis.* Sport in the Soviet Union. — Oxford Pergamon, 1980. — ISBN 0-08-024506-4.
* *Richard Bath.* The Complete Book of Rugby. — Seven Oaks Ltd, 1997. — ISBN 1-86200-013-1.

## Иҫкәрмәләр