# Бысраныу

|  |
| --- |
| Бысраныу |
|  |
| Ҡайҙа өйрәнелә | pollution and contamination[d] |
| Тасуирлау биттәре | servicios.infoleg.gob.ar/… |
| Способствовавшим фактором является | перенаселение[d] |
| Относится к цели, задаче или показателю устойчивого развития | Target 3.9 of the Sustainable Development Goals[d] |
| Вики-проект | Проект:Загрязнение[d] |
| Обрабатывается, смягчается или управляется | pollution prevention[d] һәм pollution control[d] |
|  |
| Берекмәләре | исемлекте ҡарағыҙ[d] |
|  Бысраныу Викимилектә |

**Бысраныу** (*тирә-яҡ мөхит*, *тәбиғәт мөхите*, *биосфера*, уларҙа ғәҙәти булмаған физик, химик йәки биологик агенттар (бысратыусы) барлыҡҡа килеүе, йәки уларҙың күп йылдар дауамындағы күрһәткестәрҙең уртаса кимәле артыу арҡаһында кире һөҙөмтәләргә килтереүе
.

Төп субъектты билдәләгәндә тәбиғи һәм антропоген бысраныуҙарҙы бүлеп ҡарайҙар . Төп объекттар — тупраҡ, атмосфера иһәм һыу ятҡылыҡтары. Бысраныу төрҙәре буйынса кластарға бүлеү дүрт өлөштән тора: механик, физик, химик һәм биологик. Дәүмәле буйынса иһә локаль, төбәк кимәлендә һәм глобаль бысраныуҙар айырып ҡарала .

## Бысраныу төрҙәре

* *Биологик* — бысратыусы булып кеше өсөн дә, дөйөм алғанда экосистема өсөн дә зыянлы организмдарҙың килеп сығыуы һәм үрсеүе. Улар тәбиғи юл менән дә, ә ҡайһы бер осраҡта - кеше эшмәкәрлеге эҙемтәһе үтеп инеүе мөмкин. Бының ҡушма өлөшө булараҡ микробиологик бысраныу ҙа иҫәпкә алына.
* *Механик* — мөхиттең химик һәм физик инерт сүп-сар менән бысраныуы, ҡағиҙә булараҡ, уның сифаты насарайыуына килтерә һәм унда йәшәгән организмдарға йоғонто яһай. Ғәмлдә механик бысраныу физик-химичк бысраныу менән берлектә барыусан.
* *Физик* — бысратыусы мөхиттең физик параметрҙары үҙгәреүенә килтерә. Быларға температура-энергетика (йылылыҡ менән бысраныу), тулҡын (яҡтылыҡ, тауыш, электромагнит бысраныу), радиациялы (радиоактив бысраныу) һәм башҡалар.
* *Химик* — бысратыусы мөхиттең тәбиғи химик үҙенсәлектәре үҙгәреүенә килтерә: уларҙың концентрацияһы арта, йәки мөхиттә элек булмаған матдәләр үтеп инә. Химик бысраныуҙарға аэрозоль инә.

## Бысраныу сығанаҡтары бүленеше

**Тирә-яҡ мөхитте бысратыу**|

| *Параметрик* |
| --- |
|  • йылылыҡ
 |
|  • тауыш
 |
|  • яҡтылыҡ
 |
|  • радиация
 |
|  • электромагнит
 |

 |  |  |

| *Биоценотик* |
| --- |
|  • борсолоуҙың комплекслы факторы
  |
|  • популяция балансы боҙолоу
  |
|  • көйләнмәгән йыйыу, аулау, атып алыу
  |
|  • осраҡлы һәм йүнәлешле интродукция һәм акклиматизация
 |
|  • тәбиғәттән кәрәгенән артыҡ алыу
  |

 |  |  |

| *Стациаль-деструктив* |
| --- |
|  • ағас ҡырҡыу
 |
|  • тупраҡ эрозияһы
 |
|  • һыу ағымын тейешһеҙ көйләү
  |
|  • ҡаҙылдыҡтарҙы карьер ҡаҙып сығарыу
  |
|  • юл төҙөлөшө
  |
|  • һаҙлыҡтарҙы киптереү
 |
|  • урбанизация
 |
|  • урман һәм дала янғындары
 |
|  • башҡалар
  |

 |  |  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Ингредиентҡа бәйле*

| Минераль | Органик
  |
| --- | --- |
|  • ҡаҙылма яғыулыҡ яныу продукттары |  • көнкүреш йыуынтылары һәм сүп-сар
  |
|  • двигателдәрҙә яныу продукттары ↔ |  • микробиологик препараттар
  |
|  •  Химик сәнәғәт ҡалдыҡтары ↔ |  • Аҙыҡ-түлек сәнәғәте ҡалдыҡтары
  |
|  •  акваторияларҙа авария һөҙөмтәһендә ташлау ↔ |  •  Малсылыҡ ҡалдыҡтары
  |
|  • Пестицидтар һәм ашлама ↔ |  • башҡалар
  |
|  • нефть сығарыу һәм нефть эшкәртеү ↔
  |
|  • тау эштәре убалары һәм террикондар
 |
|  • металлургия ҡалдыҡтары
  |
|  • башҡалар
  |

 |

 |

## Шулай уҡ ҡара

* Космостағы сүп-сар
* Яҡтылыҡ менән бысраныу

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Экологическая энциклопедия: В 6 т. / Глав. ред. В.И. Данилов-Данильян. — М.: ООО «Издательство „Энциклопедия“», 2010. — Т. 2. Г-И. — 448 с.
* Экологический энциклопедический словарь / Глав. ред. А.С. Монин. — М.: Издательский дом «Ноосфера», 1999. — 930 с. — ISBN 5-8126-0003-1.

== СсылкиҺылтанмаларнешние ссылки}}