Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Дәүләт идара итеү формаһы

**Дәүләт идара итеү формаһы** — дәүләт форма характеристикаларының береһе. Ул берәй дәүләттең власть органдарының системаһын һәм дәүләт власының характеристикаһы.

## Дәүләт идара итеү формалары

* Монархия
	+ Абсолют монархия
	+ Конституция монархияһы
		- Дуалистик монархия
		- Парламентар монархия

* Республика (власть халыҡ тарафынан һайланған органдар ҡулында)
	+ Президент республикаһы
	+ Парламентар республика
	+ Ҡатнаш республика
	+ Совет республикаһы
	+ Суперпрезидент республикаһы (ҡайһы бер ғалимдар классификацияһы буйынса)
# Бром

|  |
| --- |
| Бром |
|  |
| Кем хөрмәтенә аталған | вонь[d] |
| Грозящая опасность | отравление бромом[d] |
| Барлыҡҡа килгән, эшләнгән | морская вода[d] һәм рапа[d] |
| Асыусы йәки уйлап табыусы | Карл Якоб Лёвих[d] һәм Антуан Жером Балар[d] |
| Асыу датаһы | 1825 |
| Табылыу урыны | Франция |
| Элемент символы | Br |
| Атом һаны | 35 |
| Электр кирелеге | 3 |
| Ионный радиус | 1,96 ангстрем, 0,31 ангстрем, 0,25 ангстрем һәм 0,39 ангстрем |
| Энергия ионизации | 10,55 ± 0,01 электронвольт |
| Масса | 79,904 ± 0,003 массаның атом берәмеге |
|  |
|  Бром Викимилектә |

**Бром** (лат. Bromum) — Менделеевтың периодик таблицаһының VII төркемендә, 35-се һанында урынлашҡан химик элемент. Бромдың атом массаһы 79,904. Бромды 1826 йылда, Урта диңгеҙ тоҙ табыу урындарынан алынған тоҙло һыуҙы тикшергән ваҡытта, француз химигы Антуан Жером Балар аса. Бром исеме грек һүҙе bromos — "тәмһеҙ еҫ"тән алынған.

|  |  |
| --- | --- |
| 35 | Бром |
| Br79,904 |
| 3d104s24p5 |

## Тәбиғәттә таралышы

Бром ер ҡабығының 1,6\*10−4%ын (масса буйынса) алып тора, 1015-1016 т тирәһе. Бром — хлорҙың даими юлдашы. Хлор тоҙҙары ятҡылыҡтарында бром тоҙҙары (NaBr, KBr, MgBr 2) була. Бром диңгеҙ һыуында ирегән хәлдә була.

## Физик һәм химик үҙенсәлектәре

— 7,20 та, ҡыҙыл-ҡуңыр-һары кристалға әйләнеп, бром ҡата башлай. Ҡайнау температураһы 58,78 С, бром парҙары ҡыҙғылт-һары төҫтә була. Шыйыҡ бромдың тығыҙлығы (200 С-та) 3,1 г/см3. Бром һыуҙа аҙ ирей ((200С-та 100 г һыуҙа 3,58 г бром). Органик иреткестәрҙә бром бик яҡшы ирей. Бром ҡаты, шыйыҡ һәм газ хәлендәге халәттә ике атомлы молекулаларҙан тора. 8000 С-та һиҙелерлек диссоциация башлана; шулай уҡ яҡтылыҡ тәьҫирендә лә диссоциация күҙәтелә.

Бром атомының тышҡы электрон конфигурацияһы 4s 2 4p 5 .

Химик яҡтан бром бик актив. Бром көкөрт, селен, теллур, фосфор, мышаяҡ һәм сурьма менән тәьҫирләшкәндә, бик күп йылы бүленә, ҡайһы ваҡыт ялҡын да сығырға мөмкин.
Шулай уҡ бром ҡайһы бер металдар менән дә (мәҫәлән калий һәм алюмин) әүҙем тәьҫирләшә. Металдарҙан, ҙур температура һәм дым булғанда ла, көмөш, ҡурғаш, платина һәм тантал уның менән тәьҫирләшмәйҙәр. Бром кислород, азот һәм углерод менән ҙур температураларҙа ла ҡушылмай.

## Ҡулланылышы

Бромдың миҡдары күп бромлы этил һәмдибромэтан (бензиндарҙың детонация тотороҡлоғон арттыра торған этил шыйыҡлығына инеүсе матдәләр) етештереү өсөн ҡулланыла. Бром ҡушылмаларын төрлө химик анализдарҙа, медицинала ҡулланалар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Бром// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 4-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

## Һылтанмалар

* Бром//Большая российская энциклопедия(недоступная ссылка)
# Энтомология

|  |
| --- |
| Зоология бүлектәре
**Энтомология**
 |
| **Зоология тармаҡтары** |
|
Акарология • Физик антропология
Апиология • Арахнология
Гельминтология • Герпетология
Ихтиология • Карцинология
Кетология • Конхиология
Малакология • Нейроэтология
Мирмекология • Нематология
Оология • Орнитология
Палеозоология • Планктология
Приматология • Протозоология
Териология • Хироптерология
Энтомология • Этология |
| **Билдәле зоологтар** |
|
Жорж Кювье • Чарльз Дарвин
Карл Линней • Конрад Лоренц
Томас Сэй • Эдвард Уилсон
Альфред Рассел Уоллес •
башҡалар…  |
| **Биология тарихы** |

**Энтомология** (бор. юнан. *ἔντομον* — бөжәктәр һәм λόγος — һүҙ, өйрәнеү) — бөжәктәр тураһындағы фән, зоология тармағы. Бөжәктәр төрлөлөгө күп булғанға (3 млн-дан артыҡ), уларҙың әһәмиәте һәм уларҙы өйрәнеүсе белгестәр бик күп.

## Әҙәбиәт

* Жерихин В. В., Пономаренко А. Г., Расницын А. П. *Введение в палеоэнтомологию*. — М.: КМК, 2008. — 371 с.  2011 йыл 18 июль архивланған.
* Росс Г., Росс Ч., Росс. Д. Энтомология. — М.: Мир, 1985 г. — 572 с.
* Воронцов А. И. Лесная энтомология. — М.: Высшая школа, 1982 г. — 384 с.
* Историческое развитие класса насекомых. — М.: Наука, 1980 г. — 270 с.