# Эске тулайым продукт

Номиналь ЭТП бер кешеғә (АҠШ долларҙа, 2008 йылға)
 Паритет покупательной способности буйынса ЭТП һәр кешеғә, АҠШ долларҙа, 2008 йылда

\* **Максимум:** Люксембург — 58 600 долл. США
\* **Минимум:** Восточный Тимор — 400 долл. США
\* **Среднее по всему миру:** 8800 долл. США
**Эске тулайым продукт** (ингл. gross domestic product, GDP) — макроиҡтисад күрһәткес, илдең йыл буйына етештергән тауарҙар һәм хеҙмәттәр хаҡын күрһәтә. 1934 йылда Саймон Кузнец тарафынан индерелә.
Номиналь һәм ысын ЭТП (ингл. nominal and real GDP) була. Номиналь (абсолют) ЭТП һәҙерге һаҡта күрһәтелә. Ысын (инфляция менән) — үткән йыл (йәки башҡа нигеҙ йыл һаҡта) күрһәтелә. Номиналь ЭТП ысын ЭТП-ға бүлеү- ЭТПның дефляторы тип атала.

## Төшөнсә

«Экономикс» дәреслеге (К. Р. Макконнелл һәм С. Л. Брю) нигеҙендә **Эске тулайым продукт** — йыл дауамында ил территорияһында етештерелгән әҙер тауар һәм хеҙмәттәрҙәң дөйөм баҙар хаҡы.
Эске тулайым продуктты бөтә тармаҡтарҙың (йәки институциональ секторҙарҙаң) тулайым өҫтәлмә хаҡы, рлюс продукттарға һалымдар (продукттарға субсидияларҙы иҫәпләп сығарғандар һуң аҙыҡ-түлеккә һалым) күләме булараҡ иҫәпләргә мөмкин..

## Иҫәпләү ысулдары

* килемдәр буйынса
* сығымдар буйынса
* өҫтәү һаҡы буйынса

### килемдәр буйынса

**ЭТП = милли килемдәр + амортизация + ситләтелгән һалымдар — субсидиялар — сит илдән таҙа фактор килемдәр (йәки + гастарбайтерҙар таҙа фактор килемдәр**, ҡайҙа:
 **милли килемдәр = эш хаҡы + аренда хаҡы + процент түләүҙәр + корпорация килемдәре**.
### сығымдар буйынса

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , ҡайҙа
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
**ЭТП = һуңғы ҡулланыу + капитал йыйыу (фирмаға инвестициялар; станоктар, йыһаҙ алыу)) + дәүләт сығымдары + таҙа экспорт (Экспорт — Импорт)**.

### өҫтәү хаҡы буйынса

**ЭТП = өҫтәү хаҡы буйынса ҡушылдығы**.
 **фирманың өҫтәү һаҡы = фирманың килеме — тауарҙы сығарыу хаҡы**.
'.

## ЭТП буынса алдынғы илдәр

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **Халыҡ-ара валюта фонды исемлеге**  (2010) | **Донъя банкы** исемлеге (2010) |  **АҠШтың Үҙәк шәйлек идаралығы**  (2009) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Урын** | **ИЛ** | **ЭТП (ППС буйынса) млн. $** |
| — | **Ер шары** | **74,384,980** |
| — | *Европа Берләшмәһе* | *15,203,145* |
| 1 | АҠШ | 14,526,550 |
| 2 | Ҡытай | 10,119,896 |
| 3 | Япония | 4,323,504 |
| 4 | Индия | 4,000,002 |
| 5 | Германия | 2,944,352 |
| 6 | Рәсәй | 2,230,954 |
| 7 | Бөйөк Британия | 2,181,456 |
| 8 | Бразилия | 2,178,529 |
| 9 | Франция | 2,134,941 |
| 10 | Италия | 1,778,832 |
| 11 | Мексика | 1,564,872 |
| 12 | Көньяҡ Корея | 1,466,125 |
| 13 | Испания | 1,372,720 |
| 14 | Канада | 1,334,143 |
| 15 | Индонезия | 1,032,952 |
| 16 | Төркиә | 968,604 |
| 17 | Иран | 888,355 |
| 18 | Австралия | 883,807 |
| 19 | Тайвань | 824,671 |
| 20 | Польша | 723,032 |

Сығанаҡ:
* Международный валютный фонд, World Economic Outlook Database, Сентябрь 2011
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Урын** | **Ил** | **ЭТП (ППС) млн. $** |
| — | **Ер шары** | **76,287,673** |
| — | *Европа Берләшмәһе* | *-* |
| 1 | АҠШ | 14,582,400 |
| 2 | Ҡытай | 10,084,764 |
| 3 | Япония | 4,332,537 |
| 4 | Индия | 4,198,609 |
| 5 | Германия | 3,071,282 |
| 6 | Рәсәй | 2,812,383 |
| 7 | Бөйөк Британия | 2,231,150 |
| 8 | Франция | 2,194,118 |
| 9 | Бразилия | 2,169,180 |
| 10 | Италия | 1,908,569 |
| 11 | Мексика | 1,652,168 |
| 12 | Испания | 1,477,840 |
| 13 | Көньяҡ Корея | 1,417,549 |
| 14 | Канада | 1,327,345 |
| 15 | Төркиә | 1,115,994 |
| 16 | Индонезия | 1,029,789 |
| 17 | Австралия | 865,043 |
| 18 | Иран | 838,695 |
| 19 | Польша | 754,097 |
| 20 | Нидерланды | 705,601 |

Сығанаҡ
* Всемирный банк — Июль 2010
 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Урын** |  **ил** | **ЭТП (ППС) млн. $** | **Үсеш** |
| — | **Ер шары** | **- — -** | ▼ 3,0 % |
| — | *Европа Берләшмәһе* | *14 820 000* | ▼ 4,1 % |
| 1 | АҠШ | 14 660 000 | ▼ 2,6 % |
| 2 | Ҡытай | 10 090 000 | ▲ 9,2 % |
| 3 | Япония | 4 310 000 | ▼ 6,3 % |
| 4 | Индия | 4 060 000 | ▲ 6,8 % |
| 5 | Германия | 2 940 000 | ▼ 4,7 % |
| 6 | Рәсәй | 2 223 000 | ▼ 7,8 % |
| 7 | Бөйөк Британия | 2 173 000 | ▼ 4,9 % |
| 8 | Бразилия | 2 172 000 | ▼ 0,6 % |
| 9 | Франция | 2 145 000 | ▼ 2,5 % |
| 10 | Италия | 1 774 000 | ▼ 5,2 % |
| 11 | Мексика | 1 482 000 | ▼ 6,1 % |
| 12 | Көньяҡ Корея | 1 459 000 | ▲ 0,2 % |
| 13 | Испания | 1 359 000 | ▼ 3,7 % |
| 14 | Канада | 1 330 000 | ▼ 2,5 % |
| 15 | Индонезия | 1 030 200 | ▲ 4,6 % |
| 16 | Төркиә | 960 500 | ▲ 4,7 % |
| 17 | Австралия | 882 400 | ▼ 1,3 % |
| 18 | Тайвань | *821 800* | ▼ 1,9 % |
| 19 | *Иран* | 818 700 | ▲ 0,1 % |
| 20 | Польша | 721 300 | ▲ 1,7 % |

Сығанаҡ
* Справочник ЦРУ по странам мира, Центральное разведывательное управление США, оценка 2009
 |

## Рәсәйҙең ЭТПһы

2010 йылда Рәсәйҙең ЭТПһы хәҙерге хаҡта **45 166,0** млрд һум булды.

|  |
| --- |
|
*РФ ЭТП үҙгәреүе(2008 йылдағы хаҡта)* |

### Рәсәйҙең ЭТП үҙгәреше

|  | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Номиналь ЭТП** | 1 428,5 | 2007,8 | 2 342,5 | 2 629,6 | 4 823,2 | 7 305,6 | 8 943,6 | 10 830,5 | 13 243,2 | 17 048,1 | 21 609,8 | 26 917,2 | 33 247,5 | 41 428,6 | 38 808,7 | 45 166,0 |
|  **Ысын ЭТП** |
| 1995 йыл хаҡта | 1 428,5 | 1 377,1 | 1 396,4 | 1 322,3 | 1 407,0 | 1 547,7 | 1 626,6 | 1 703,1 | 1 827,4 | 1 959,0 | 2 084,3 | 2 238,6 | 2 419,9 |  |
| 2000 йыл хаҡта | 6 748,2 | 6 505,2 | 6 596,3 | 6 246,7 | 6 646,5 | 7 305,6 | 7 677,6 | 8 041,8 | 8 632,7 | 9 249,4 | 9 846,3 | 10 574,9 | 11 431,4 |  |
| 2007 йыл хаҡта | 19 473,7 | 18 772,7 | 19 035,5 | 18 026,6 | 19 180,3 | 21 098,3 | 22 174,4 | 23 216,6 | 24 911,4 | 26 705,0 | 28 414,1 | 30 516,7 | 32 988,6 |  |
| **Динамика изменения реального ВВП** |
| үткән йыл алдынан |  — | 96,4 % | 101,4 % | 94,7 % | 106,4 % | 110,0 % | 105,1 % | 104,7 % | 107,3 % | 107,2 % | 106,4 % | 107,7 % | 108,1 % | 105.6 % |
| 1995 йыла | 100,0 % | 96,4 % | 97,7 % | 92,6 % | 98,5 % | 108,3 % | 113,9 % | 119,2 % | 127,9 % | 137,1 % | 145,9 % | 156,7 % | 169,4 % |  |
| 2000 йылға | 92,3 % | 89,0 % | 90,2 % | 85,4 % | 90,9 % | 100,0 % | 105,1 % | 110,0 % | 118,1 % | 126,6 % | 134,7 % | 144,6 % | 156,4 % |  |
| 2007йылға | 59,0 % | 56,9 % | 57,7 % | 54,6 % | 58,1 % | 64,0 % | 67,2 % | 70,4 % | 75,5 % | 81,0 % | 86,1 % | 92,5 % | 100,0 % |  |
| **Индекс-дефлятор** |
| үткән йылға |  — | 145,8 % | 115,1 % | 118,5 % | 172,4 % | 137,7 % | 116,5 % | 115,7 % | 114,0 % | 120,1 % | 119,2 % | 115,8 % | 113,5 % |  |
| 1995 йылға | 100,0 % | 145,8 % | 167,8 % | 198,9 % | 342,8 % | 472,0 % | 549,8 % | 635,9 % | 724,7 % | 870,3 % | 1037,5 % | 1200,9 % | 1363,2 % |  |
| 2000 йылға | 21,2 % | 30,9 % | 35,5 % | 42,1 % | 72,6 % | 100,0 % | 116,4 % | 134,6 % | 153,4 % | 184,2 % | 219,6 % | 254,2 % | 288,6 % |  |
| 2007 йылға | 7,3 % | 10,7 % | 12,3 % | 14,6 % | 25,1 % | 34,6 % | 40,3 % | 46,6 % | 53,2 % | 63,8 % | 76,1 % | 88,1 % | 100,0 % |  |
| **Инфляция в 2007 году [\*\*]** |
| йыл буйынса |  — | 1263,2 % | 835,0 % | 712,6 % | 585,5 % | 297,7 % | 188,8 % | 147,9 % | 114,4 % | 88,1 % | 56,6 % | 31,4 % | 13,5 % |  |

Файл:Real gdp rus.PNG РФ ЭТП үҙгәреү графигы
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Бюро экономического анализа США
* Статистический сборник «Международные сопоставления валового внутреннего продукта» на сайте Росстата
* Статистика ВВП по разным странам
* Окончательные результаты международных сопоставлений ВВП по странам мира по данным за 2005 г. (Публикация декабрь 2007)