# Баш бит

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|
Башҡорт Википедияһына рәхим итегеҙ!
300-ләп телдәге ирекле интернет энциклопедияның
башҡортса бүлегендә 64 282 мәҡәлә бар.

---

 Уны төҙөүҙә **һәр кем** ҡатнаша ала.
 Һеҙҙе лә берҙәм ирекмәндәр ғаиләһенә саҡырабыҙ!
Welcome to the Embassy! \* Добро пожаловать в Посольство!
 |

 |

|  |
| --- |
| **Порталдар**

---

 |
|
Башҡортостан
Башҡортостан шәхестәре
Башҡортостан ауылдары  |
Фән
География
Тарих  |
Техника
Йәмғиәт
Ислам  |
|

---

Яңы портал: Башҡорт әҙәбиәте |
|

---

Әүҙем порталдар: Башҡорт әҙәбиәте, Бөрйән, Салауат, Нуриман райондары |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

Көн рәсеме

Һайланған мәҡәлә

**Э́рих Эрнст Па́уль Хо́неккер** (1912 йыл, 25 август, Нойнкирхен — 1994 йыл, 29 май, Сантьяго-де-Чили) — һул яҡ Германия дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре . 18 йыл буйы Германия Демократик Республикаһының иң юғары дәүләт һәм партия вазифаларында эшләй. 1971 йылдың 3 майынан 1989 йылдың 18 октябренә тиклем Германия социалистик берҙәм партияһы Үҙәк комитетының ( СЕПГ) беренсе (һуңыраҡ Генераль) секретары. Ике тапҡыр ГДР Геройы (1982, 1987), ГДР-ҙың Хеҙмәт Геройы (1962), Советтар Союзы Геройы (1982).
Икенсе донъя һуғышына тиклем Эрих Хонеккер Германия коммунистар партияһының яуаплы хеҙмәткәре була һәм национал-социалистар суды тарафынан ун йылға иркенән мәхрүм ителә . Хонеккер Азат немец йәштәре союзына (FDJ) нигеҙ һала һәм 1946—1955 йылдарҙа был ойошманың рәйесе була.Ул- Германия социалистик берҙәм партияһының хәүфһеҙлек буйынса секретары вазифаһында Берлин стенаһын төҙөүҙе ойоштороусыларҙың береһе һәм был стенаны- Германияның ике өлөшкә бүлеп торған сикте законһыҙ аша сығыусыларға ҡаршы ҡорал ҡулланған өсөн яуаплылыҡ уның иңенә төшә. Бик оҙаҡ ваҡыт Германия социалистик берҙәм партия Үҙәк Комитетының Генераль секретары , ГДР Дәүләт Советы рәйесе һәм ГДР оборонаһының милли советы рәйесе вазифаларында эшләй. Эрих Хонеккерҙың эшмәкәрлегендә иң ҙур ҡаҙаныштарының береһе — ГДР-ҙың халыҡ-ара кимәлдә танылыуы һәм 1973 йылда Берләшкән Милләттәр Ойошмаһына ағза итеп алыныуы.
1980 йылдар аҙағында иҡтисади хәл һәм Советтар Союзы етәкселеге менән мөнәсәбәттәр насарая, ГДР-ҙағы эске сәйәси хәл ҡырҡыулаша башлай . Хонеккер Михаил Горбачёвтың СССР-ҙа һәм башҡа Варшава Килешеүе Ойошмаһына ингән илдәрҙә үткәргән « үҙгәртеп ҡороу» сәйәсәте менән ризалашмай. 1987 йылдың сентябрь айында Хонеккер Германия Федератив Республикаһында эшлекле сәфәрҙә була, уны шул саҡтағы ГФР-ҙың баш ҡалаһы Боннда федераль канцлер Гельмут Коль рәсми шарттарҙа
*↪ дауамы…*
*Архив • Кандидаттар • Төҙәтеү*

Шуларҙы беләһегеҙме?
Дауыт Юлтыйға 120 йәш* 1930 йылдың 18 апрелендә **Би-би-си** радиоһы дикторы «Бөгөн һөйләрлек яңылыҡтар бөтөнләй юҡ» тигән белдереү яһай. Яңылыҡтар урынына радионан көнө буйы фортепиано музыкаһы тапшырыла.
* 364 миллион йыл элек, **девон осоронда**, диңгеҙҙәге төрҙәрҙең 50 % юҡҡа сыға.
* Бөгөнгө көндә ҡайһы бер ғалимдар **венгрҙарҙы** Волганан көнсығыштағы Көньяҡ Урал далаларын һәм Тарихи Башҡортостан биләмәләрен төбәк иткән төрки һәм уғыр ҡәбиләләренең союзы тип иҫәпләй.
* **Эмпайр-стейт-билдинг** бинаһы бейеклеге буйынса Ҡушма Штаттарҙа дүртенсе урында тора.
* Боронғо грек мифологияһындағы батша улы **Ясон** алтын тире эҙләп сәйәхәт иткән ваҡытта тик ҡатын-ҡыҙҙар хакимлек иткән Лемнос утрауына юлыға.
* 18 апрелдә күренекле башҡорт яҙыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре **Дауыт Юлтый** тыуыуына 120 йәш тула.

*Архив • Тәҡдим • Төҙәтеү*

Һайланған исемлек һәм портал
*Һуңғы сифатлы мәҡәлә:* Йәнбәков Рәмил Әхмәт улы.
*Һуңғы һайланған портал:* Башҡортостан ауылдары.
Сифатлы мәҡәләләр (17) | Исемлектәр һәм порталдар (1, 1) | Үҙгәртеү |  |

| Яңы мәҡәлә |
| --- |
|
Мәҡәлә оҫтаһы | Тиҙ башланғыс |

| Бөгөн: **10 июнь** ♦ Кисәге: 9 июнь ♦ Иртәгә: 11 июнь ♦ Барлыҡ көндәр ♦ |
| --- |
|  Байрамдар
 Халыҡ-ара
* Ер: Геральдика көнө.
	+ Һөнәрселек көнө.
	+ Модерн көнө.
	+ Туңдырма көнө.
	+ Шариклы ручканың тыуған көнө.

 Милли
* Гаити: Балалар көнө.
* АҠШ: Үләндәр һәм тәмләткестәр көнө.
* Япония: Сәғәттәр көнө.

 Һөнәри байрамдар
* Молдова: Сик һаҡсылары көнө.
* Рәсәй Федерацияһы: Эске эштәр министрлығының Матбуғат хеҙмәте һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш подразделениелары көнө.

 |

| 10 июнь юбилярҙары |
| --- |
| * Протвинь Иван Степанович (1926—18.08.1944), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. Уҡсылар полкының танкыға ҡаршы ҡорал тоҫҡаусыһы, ефрейтор. Советтар Союзы Геройы (1945 йыл, үлгәндән һуң).
* Мөхәмәтйәнов Ишбулды Хәйелҡул улы (1941), хеҙмәт ветераны, ауыл хужалығы алдынғыһы. Көйөргәҙе районы «Искра» колхозының элекке тракторсы-машинисы. Башҡорт АССР-ы ауыл хужалығының атҡаҙанған механиаторы һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Райондың почётлы гражданы. Сығышы менән Үрге Баба ауылынан.
* Сәлимгәрәева Зилә Зәкәриә ҡыҙы (1941), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип-терапевт. 1969 йылдан Саҡмағош үҙәк район дауаханаһының терапея бүлеге мөдире, 1997 йылдан —участка терапевы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1995). Сығышы менән ошо райондың Имәнлеҡул ауылынан.
* Ниәтшин Тимерйән Әбдрәхим улы (1946), хеҙмәт ветераны, инженер-электрик, шағир. 1994 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы.
* Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы (1946), сәнғәт өлкәһе ветераны, ҡурсаҡ театры артисы. 1967—1986 йылдарҙа Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры артисы. 1975 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1985) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984), СССР халыҡтары милли драматургияһының Бөтә союз фестивалы дипломанты (Горький ҡалаһы, 1978).
* Ғафаров Руслан Муллабай улы (1951), төҙөлөш тармағы һәм муниципаль хеҙмәт ветераны, инженер-төҙөүсе. 1994—2003 йылдарҙа Нефтекама ҡала хакимиәтенең беренсе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2001). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы Яңыбай ауылынан.
* Фәттәхов Венер Әхнәф улы (1956), эске эштәр органдары ветераны, отставкалағы милиция подполковнигы, шағир, популяр йырҙар авторы, драматург. 2014 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. Сығышы менән Дүртөйлө ҡалаһынан.
* Абдрахманова Лена Абдулбарый ҡыҙы (1971), уҡытыусы, журналист. 2002 йылдан Мәләүез ҡалаһы һәм Мәләүез районының «Көнгәк» гәзите корректоры, тәржемәсеһе, 2006 йылдан — бүлек мөдире. 2006 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостандың Журналистар союзы ағзаһы. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2010).
* Закирова Нэлли Эрик ҡыҙы (1971), ғалим-кардиолог. 2007 йылдан Өфөләге 21-се дауахананың баш табип урынбаҫары, 2008 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, 2010 йылдан БДМУ-ның Дипломдан һуң белем биреү институтында клиник функциональ диагностика кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (2006). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
 |

Яҡшы мәҡәлә
1. Төньяҡ ҡотоп
Көньяҡ магнит ҡотоп
**Көньяҡ ҡотоп, Көньяҡ полюс** — Ер шарының әйләнеү күсәре Көньяҡ ярымшар яғында ер йөҙөн киҫеп үткән урын. Антарктидалағы Поляр яҫы тау эсендә бейеклектә урынлашҡан.
Көньяҡ ҡотоп тирәһендә боҙ ҡалынлығы — 2840 метр. Һауаның уртаса температураһы −48,9 °C (иң юғары −12,3 °C, иң түбән −82,8 °C).
1911 йылдың декабрь айында Көньяҡ Ҡотопҡа Руаль Амундсен етәкселегндәге норвег экспедицияһы барып етә. Был төркөмдә шулай уҡ Олаф Бьоланд, Сверр Хассел, Хельмер Хансен һәм Оскар Вистинг була. 1912 йылдың ғинуар айында — Роберт Скотт етәкселегендәге инглиз экспедицияһы Көньяҡ Ҡотопты яйлай. 1929 йылда американлы Р. Бэрд беренсе булып Көньяҡ Ҡотоп өҫтөнән самолётта осоп үтә. 1958 йылда В. Фукс һәм Э. Хиллари етәкселегендәге британ-Яңы Зеландия экспедицияһы Уэдделл дингеҙенән Росс дингеҙенә Көньяҡ Ҡотоп аша беренсе тапҡыр саңғыла һәм сылбырлы тәгәрмәсле тракторҙа трансарктик юл үтә.
Көньяҡ Ҡотопта 1957 йылдан АҠШ-тың Амундсен-Скотт ғилми станцияһы эшләй. Боҙҙар күсеше арҡаһында 2006 йылда станция ҡотоптан 100 метр самаһы ситтә булыуы билдәләнә. Көньяҡ ҡотопта боҙ аҫтында юғары энергиялы нейтрино детекторы *IceCube* эшләй. Детектор 1450—2450 метр боҙ аҫтында урынлашҡан, 1 кубик километр боҙ Черенков радиаторы урынына файҙаланыла.
1819 йылдың 31 мартында Крузенштерн диңгеҙ министры де Траверсеға поляр һыуҙарҙы өйрәнеү зарурлығы тураһында хат ебәрә. Хатта Крузенштерн ике экспедиция әҙерлергә тәҡдим итә — Төньяҡ һәм Көньяҡ ҡотопҡа. Һәр экспедицияға икешәр судно ебәрергә планлаштыра. 1819—1821 йылдарҙағы Көньяҡ ҡотоп экспедицияһына айырыуса иғтибар бүлә.
Нәтижәлә Антарктиданы аса, әммә көньяк материктың һыҙаттары һәм геологияһы XIX быуат аҙағына тиклем билдәһеҙ булап ҡала.

*↪ д а у а м ы…*
*Архив • Кандидаттар • Төҙәтеү* |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Дәреслек | Китапхана | Өҙөмтә | Һүҙлек | Милек | Викидата | Яңылыҡтар | Мета | Инкубатор | Төрҙәр | Сәйәхәт | Университет |