Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Билдә

|  |
| --- |
| Билдә |
|  |
| Ҡайҙа өйрәнелә | семиотика[d] |
|  Билдә Викимилектә |

«Отделение»ны белдергән англосаксон *шартлы билдәһе*
**Билдә**—  нигә булһа ла билдәле бер мәғәнә биреү тураһында асыҡ йә йәшерен килешеү;   билге, тамға һалыу.

Бындай килешеүҙе   мәғлүмәт  тапшырыу өсөн ҡулланыуҙың аныҡ осрағында билдә тип йөрөтәләр. Билдә ҡатмарлы булырға, йәғни бер нисә башҡа билдәнән торорға мөмкин.

Цифрҙар  һандарҙың билдәһе булып тора. Хәрефтәр  өндәрҙең билдәһе була һәм  һүҙҙәр менән бергә кеше теленең билдәһе була.[*прояснить*]

Совет һәм Рәсәй әҙәбиәт белгесе, семиотик Ю. М. Лотман раҫлауынса, билдәләр ике төркөмгә бүленә: шартлы һәм рәсемле.

* *Шартлы билдә*— сағылыш менән йөкмәтке араһында эске бәйләнеш юҡ. Иң киң таралған шартлы билдә — *һүҙ*.
* *Рәсемле* йәки *икона рәүешендәге билдә* —  мәғәнәне сағылдырған билдә. Иң киң таралған рәсемле билдә  — *һүрәт*.

Билдә  системалары тураһындағы фән  семиотика тип атала. Билдәнең барлыҡҡа килеү күренеше  семиотизация була.

## Йәмғиәттә

* Күкрәккә таҡмалы отличие билдәһе.

Юриспруденцияла
Рәсәй империяһында Александр  II заманында суд ведомствоһы, шул иҫәптән адвокаттар өсөн билдәләр раҫлана.

Хәрби эштә
* Офицер билдәһе;
* Баш кейеменә таҡмалы  отличие билдәләре;
* Айырыу билдәләре;
* Яраланыу билдәләре;
* Шартлы билдә — карталарҙа  формированиеларҙы,  ҡоралдарҙы, техниканы  һәм башҡаларҙы билдәләү символдары;
* Урындарға ултырыу билдәһе;
* Хәрби һауа көстәренең танытыу билдәләре.

 полиграфияла
* Китап билдәһе.

## Картографияла

* Шартлы билдәләр.

## Математикала һәм программалауҙа

* *Һан билдәһе*— нулдән башҡа бөтә ысын һандарға хас булған һәм уларҙың ыңғай йә кире һандарҙың аҫкүмәклектәренә ҡарауын күрһәткән билдә. Ыңғай һандар — плюс («`+`»), кире һандар минус («`−`») билдәһе менән бирелә. Билдә киңәйтелгән һанлы күсәрҙең сикһеҙ алыҫ нөктәһенә лә бирелә ала.
* «Сигнум» («билдә») функцияһы — һан билдәһен индикациялау өсөн формаль ҡорал.
* Бөтә баҫма һәм баҫма булмаған билдәләр  бирелмәләрҙең символлы тибының алмаш дәүмәлдәрендә һаҡлана.
* Lisp — символлы эшкәртеү теле.

## Юл билдәләре

Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрендә ҡулланылалар.

## Яҙмала

Иероглифтар.

## Сәнғәттә

Билдәләрҙең шартлыға һәм рәсемлегә бүленеүенә нигеҙләнгән ике сәнғәт төрө бар: һүрәт төшөрөү сәнғәте һәм һүҙ сәнғәте.

### Әҙәбиәттә

Әҙәбиәт — шартлы билдәләр материалынан һүҙ менән тасуирланған образ тыуҙырырға тырышҡан һүҙле сәнғәт.

### Дизайнда

Дизайнда билдә  —  логотиптың рәсемле өлөшө.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* «Условные знаки для употребления на Топографических, Географических и Квартирных Картах и Военных планах», утверждённые начальником Главного штаба, в июне 1822 года.
* *Луков Вл. А.* Знаки и символы молодежи // *Знание. Понимание. Умение*. — 2005. — № 3. — С. 209—211.

## Һылтанмалар

* Условные знаки формирований, в России.
# Ил

Европаның физик картаһы
Шундай уҡ Европаның картаһы, сәйәси илдәр менән
**Ил** — тарихи биләмәле сәйәси илде тотҡан территория, үҙенә хас булған климат һәм мәҙәниәте бар. Ил бойондороҡһоҙло дәүләт булырға мөмкин йәки икенсе дәүләткә бойоноуы ла бар.

## Ил йәки дәүләт

*Ил* һүҙе (сәйәси-географик аңлатыуҙа) һәм *дәүләт* мәғәнәһе буйынса бик яҡын һүҙҙәр, ләкин ҡайһы бер осраҡтарҙа *ил* термины сифатында *дәүләт синоним кеүек ҡулланыла* (бындай осраҡтарҙа *сәйәси ил* булараҡ, дәүләт территорияһы аңлатыла). Дәүләт төшөнсәһе беренсе сиратта, территориялағы урынлашҡан дәүләттең төҙөлөшөн ала.. Ил термины киреһенсә мәҙәни-тарихи, социаль-иҡтисади рухи байлыҡҡа бәйле, шуға бәйле рәүештә, ул үҙ эсенә милли берләшмә төшөнсәләр ала (менталитет, йола, тел һ.б). Д. С. Лихачев билдәләп үтеүенсә, ил — ул халыҡ, тәбиғәт һәм мәҙәниәт берҙәмлеге. Шуға ла, айырым алғанда, территория, дәүләт сиге, шулай уҡ тарихи-географические биләмәләр ҙә ил өйрәнеү фәненең предметы булып тора..

Ғәмәлдә ил һәм дәүләт төшөнсәләре колониаль империяла асыҡ мәҫәл, бер ил кеүек түгел, ә бойондороҡһыҙ дәүләт сифатында күҙәтелә. Ҡайһы бер дәүләттәрҙе емереү һәм икенсе төҙөлөшлө итеп шул уҡ территорияла төҙөү, башҡа өлгөлө мәҫәл булып тора, һәм дә иҡтисади һәм тарихи-мәҙәниәттең быуындан-быуынға күсеүен һаҡлай.

Шул уҡ ваҡытта тарихи илдең төшөнсәһе быуындан-быуынға күсеүҙе талап итмәй, өлөшө менән генә күсеүе мөмкин: шулай итеп, **тарихи Нидерланд** Нидерланд (билдәләнгән ил территорияһы урыҫ исеме буйынса Голландия), Бельгия, Люксембург һәм Франция дәүләттәрендә тупланған. Шул уҡ ваҡытта тарихи Нидерланд сәйәси генә түгел, ә мәҙәни үҙ-ара бәйләнеш тыуҙырмай, сөнки был илдең бер өлөшө француз мәҙәниәтенә, ә бер өлөшө — германия һәм британияныҡына бәйле. Нидерланд менән миҫал шул уҡ сиктәр тура килмәүе менән уны бәләкәй масштабта күрһәтә: Люксембургтың тарихи өлкәһе (тарихи Нидерландтың тарихи өлкәләренең береһе, бер рәттән Голландия, Зеландия һ. б.) Бельгия провинцияһының көнбайыш, һәм бойондороҡһоҙ Люксембург Бөйөк герцоглығының көнсығыш өлөшөндә тора. Климат, мәҙәниәт, һәм этник берҙәмлеген күрһәтә алмаһалар ҙа, шул дәүләттәр араһында Төркөстан (алты дәүләт территориялары бер-береһенән климат һәм мәҙәниәт менән айырыла), Корея (ике дәүләтте яңы социаль-сәйәси һәм мәҙәни ҡиммәттәр бүлә), Монголия (ике дәүләтте яңы аң-белемгә эйә ҡиммәттәр айыра), Бенгал (ике дәүләттә, һәр береһендә яңы дини-мәҙәни ҡиммәттәр формалаша). Шул уҡ ваҡытта формалаштырыуҙар илдәге интеграция процестарын еңә алмай — төньяҡ һәм көньяҡ Вьетнамды көсләп берләштереү, йәки ҡыйынлыҡһыҙ тыныс ҡына көнбайыш һәм көнсығыш Германияны берләштереү.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Дәүләт

## Иҫкәрмәләр
# Континенталь ғәскәр

Континенталь йәйәүле ғәскәр
**Континенталь ғәскәр** (ингл. Continental Army) — халыҡ ополчениеһы, американ сепаратистлар, Америка үҙаллылығы өсөн һуғышта актив ҡатнашаусылар. Джордж Вашингтон — алмашһыҙ башлығы.

## Һылтанмалар

## Иҫкәрмәләр