# Баш бит

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|
Башҡорт Википедияһына рәхим итегеҙ!
300-ләп телдәге ирекле интернет энциклопедияның
башҡортса бүлегендә 64 278 мәҡәлә бар.

---

 Уны төҙөүҙә **һәр кем** ҡатнаша ала.
 Һеҙҙе лә берҙәм ирекмәндәр ғаиләһенә саҡырабыҙ!
Welcome to the Embassy! \* Добро пожаловать в Посольство!
 |

 |

|  |
| --- |
| **Порталдар**

---

 |
|
Башҡортостан
Башҡортостан шәхестәре
Башҡортостан ауылдары  |
Фән
География
Тарих  |
Техника
Йәмғиәт
Ислам  |
|

---

Яңы портал: Башҡорт әҙәбиәте |
|

---

Әүҙем порталдар: Башҡорт әҙәбиәте, Бөрйән, Салауат, Нуриман райондары |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

Көн рәсеме

Һайланған мәҡәлә
Рёкалағы рун яҙмалы таш, көнбайыш яғы
**Рун** — боронғо германдарҙың яҙмаһы. I—II быуаттарҙан алып XII быуаттар араһында — хәҙерге Дания, Швеция һәм Норвегияла, X—XIII быуаттарҙа — Исландия һәм Гренландияла, ә швед провинцияһы Даларнала XIX быуат башынаса ҡулланылған. Рундар (символдар) ташта, металда, ағаста, һөйәктә ырып, уйып яҙылған, уның үҙенсәлекле ҡырлы формаһы ырып яҙыуға көйләнгән.
Европа илдәрендә христиан дине ҡабул ителгәс, латин яҙмаһы рун яҙмаһын ҡыҫырыҡлап сығарған. «Рун» термины боронғо герман телендәге *run* («сер») тамырына бәйләп аңлатыла. Донъяла рун хәрефтәренән торған бөтәһе 5 000-ләп яҙыу табылған, шуларҙың иң ҙур өлөшө — Швецияла. Бынан тыш, Урта быуаттарҙағы Европала рун календарҙары булған.
Боронғо төркиҙәрҙең ҡырлап, мөйөшләп яҙылған алфавитын да рун тип йөрөтәләр.
*↪ дауамы…*:
*Архив • Кандидаттар • Төҙәтеү*

Шуларҙы беләһегеҙме?
Өфө паркындағы таҡтаташ* 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителә.
* 840-сы йылдарҙа Көньяҡ Уралда ғәрәп сәйәхәтсеһе Сәлләм Тәржемән була, ул башҡорт илен тәүгеләрҙән булып үҙ исеме менән атап һүрәтләй.
* Исмәғил Тасимов, Туҡтамыш Ишбулатов, Мөхәмәтғата Мансуров сығышы менән ғәйнә ырыуы башҡорттары.
* 1921—1922 йылдарҙағы аслыҡ арҡаһында Башҡортостандың халҡы 650 мең кешегә йәғни 22 процентҡа кәмей.
* Мәхмүт Ҡашғари (1029—1101) билдәләүенсә, **башҡорттарҙың теле** төрки телдәргә ҡарай.
* Башҡортостанды Урта Азия илдәре менән тоташтырыусы боронғо каруан сауҙа юлының аҙ ғына өлөшө әле лә һаҡланған.
* Самрау иле образында **башҡорттар** сәйәси идеал күргән.
* Тәүге тапҡыр 1907 йылда Мөхәммәтша Буранғолов яҙып алған «**Аҡһаҡ ҡола**» эпосының егермегә яҡын варианты билдәле.
* 1391 йылдың 18 июнендә Урта Азия әмире Аҡһаҡ Тимер һуғышсылары һәм Алтын Урҙаның Туҡтамыш хан етәкселегендәге ғәскәре араһында булған Ҡондорса буйындағы яу башҡорт ҡәбиләләре биләмәләрендә барған һәм был ерҙәргә иҫ киткес ҙур һәләкәт килтергән.
* Иҫән хан, Ғәли Соҡорой, Ғарифулла Кейеков, Әнғәм Атнабаев, Салауат Фәтхетдинов, Хәниә Фәрхи сығыштары менән башҡорттарҙың **ирәкте** ырыуынан.
* Геродот (б.э.т. 484 — б.э.т. 425) тәүгеләрҙән булып Урал халыҡтарын тасуирлай.

*Архив • Тәҡдим • Төҙәтеү*

Һайланған исемлек һәм портал
*Һуңғы сифатлы мәҡәлә:* Хәмит Зөбәйер Ҡушай.
*Һуңғы һайланған исемлек:* Нобель премияһын алған ҡатын-ҡыҙҙар исемлеге.
*Һуңғы һайланған портал:* Башҡортостан ауылдары.
Сифатлы мәҡәләләр (17) | Исемлектәр һәм порталдар (1, 1) | Үҙгәртеү |  |

| Яңы мәҡәлә |
| --- |
|
Мәҡәлә оҫтаһы | Тиҙ башланғыс |

| Бөгөн: **5 июнь** ♦ Кисәге: 4 июнь ♦ Иртәгә: 6 июнь ♦ Барлыҡ көндәр ♦ |
| --- |
|  Байрамдар
 Халыҡ-ара
* : Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау көнө.

 Милли
* Дания: Конституция көнө.
* Колумбия: Рәхмәт әйтеү көнө.

 Һөнәри
* Рәсәй Федерацияһы: Экологтар көнө.
	+ Мелиораторҙар көнө.
	+ Үҫемлектәр карантины дәүләт хеҙмәте көнө.
	+ Полиция органдары ойошторолған көн.

 |

| 5 июнь юбилярҙары |
| --- |
| * Тереғолов Әхмәтйән Хөсәйен улы (1896—9.03.1977), хәрби эшмәкәр. Полковник. 1922—1923 йылдарҙа Башҡортостан АССР-ының хәрби комиссары. Беренсе донъя, граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Ленин ордены кавалеры (1967). Башҡорт дворяндары Тереғоловтар нәҫеленән.
* Истамғолов Әмир Мираҫ улы (1931—3.08.2009), ауыл хужалығы алдынғыһы. 1949—1992 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы «Ҡыҙыл Башҡортостан» совхозы Һамар бүлексәһе механизаторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).
* Аксёнов Александр Юрьевич (1956), педагогик хеҙмәт ветераны, мәғариф эшмәкәре. Өфө районы мәғариф бүлегенең элекке етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
 |

Яҡшы мәҡәлә

**Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы** — РСФСР составында башҡорт халҡының автономлы республикаһы.
1919 йылдың 20 мартында Ырымбур губернаһының төньяҡ өйәҙҙәре (кантондары) биләмәләрендә ойошторолған. Территорияһында ҡалалар булмағанлыҡтан, тәүге ваҡытта күрше Өфө губернаһында урынлашҡан Стәрлетамаҡ ҡалаһынан идара ителгән.
1925 йылдың 27 мартында БАССР-ҙың беренсе Конституцияһы ҡабул ителә. Был конституция Башҡортостандың кантондарға бүленешен билдәләгән; уның буйынса Башҡорт АССР-ы Арғаяш, Бәләбәй, Бөрө, Йылайыр, Мәсәғүт, Стәрлетамаҡ, Тамъян-Ҡатай һәм Өфө кантондарынан торған. Граждандар йыйылыштарҙа, судта, идаралыҡта һәм ижтимағи тормошта үҙ телендә һөйләшеү һәм яҙыу хоҡуғын алған. Бер үк ваҡытта республикала йәшәгән аҙ һанлы милләттәргә лә мәктәптә үҙ телдәрендә уҡытыу хоҡуғы тәьмин ителгән. Рәсми телдәр булып башҡорт һәм урыҫ телдәре танылған.
1990 йылдың 11 октябрендә «Башҡорт АССР-ы суверенитеты тураһында» декларация ҡабул ителә.
1992 йылдың 25 февралендә Башҡорт АССР-ы үҙ атамаһын Башҡортостан Республикаһы тип үҙгәртә.
1992 йылдың 31 мартында Рәсәйҙең башҡа республикалары менән бергә Башҡортостан исеменән дә яңы федератив килешеүгә ҡул ҡуйыла.
*↪ д а у а м ы…*
*Архив • Кандидаттар • Төҙәтеү* |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Дәреслек | Китапхана | Өҙөмтә | Һүҙлек | Милек | Викидата | Яңылыҡтар | Мета | Инкубатор | Төрҙәр | Сәйәхәт | Университет |