Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# لائو زی

لائو زی
**لائو زی** (چینجه: 老子)٬ لائو تزو٬ لائوتسه٬ یا دا لائوزی — تائوچولوغون قۇروجوسو. «لائو» چینجه «یاشلی»٬ «زی» ایسه «اوستا»٬ «بیلگه» آنلامینا گئچر. دائو دئ چینق کیتابی‌نین یازاری‌دیر.

لائو زی‌نین تانیتدیردیغی تائوئیزم آدلانان معنوی اؤیردیملر هله ده یایغیندیر. اوْنون میلاددان اؤنجه آلتینجی عصرده ژو سولاله‌سی درباریندا بیر یازار اوْلدوغو سؤیلنیر. دئییملره گؤره لائو زی درباردان بئزه‌رک چینین غرب سرحدلرینه گئدیر. سرحددن گئچرکن سرحدچی اوْنو تانی‌ییب اوْندان بیر کیتاب یازماسینی ایسته‌ییر؛ بئله‌جه تائو دئ چینق کیتابی یارانیر. آنجاق تائو دئ چینق کیتابی‌نین بیر چوْخ یازار طرفیندن یازیلمیش اوْلدوغو دا مؤحتملدیر. هرحالدا عصرلر بوْیونجا لائو زی و تائو دئ چینق حاقّینداکی داستانلار چینین مۆختلیف فلسفه مکتبلریندن گئچمیشلر.

## قایناقلار

* آنادوْلو تۆرکجه‌سی ویکی‌پدیاسی٬ Laozi
# شیاپی دؤیوشو

| Battle of Xiapi |
| --- |
| بیر پارچاسی:the wars at the end of the Han dynasty Campaign against Yuan Shu |
|

|  |  |
| --- | --- |
| تاریخ | Winter of 198 to 7 February 199 |
| یئر | Xiapi, Xu Province (present-day Pizhou, Jiangsu, چین) |
| نتیجه |
Decisive Cao Cao and Liu Bei victory |

 |
| دویوشچولر |
|
کائو کائو لیو بی |
Lü Bu |
| باشچیلار و لیدرلر |
|
Cao Cao Liu Bei Xiahou Dun Yu Jin Xu Huang Yue Jin Guo Jia Xun You |
Lü Bu  Gao Shun  Zhang Liao  Cheng Lian (اسیر) Chen Gong  Hou Cheng  Zang Ba  |

**شیاپی دؤیوشو** (اینگیلیسجه: Battle of Xiapi) میلادی ۱۹۸ ایلینده چینده **لو بو** گوچلری ایله سائو سائو و لیو بی آراسیندا اوز وئرن ساواش. بو ساواشین سونو سائو سائو و لیو بی غلبه‌سیله سونا چاتدی و لو بو اعدام اولوندو.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«شیاپی دؤیوشو»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **شیاپی دؤیوشو** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا

قایناق خطاسی برچسب `<ref>` برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با `<references group="lower-alpha"/>` یافت نشد.
# سارای

**سارای**، حاکیملر، سولطانلار، حؤکومدارلار و یا دینی لیدرلرین ایقامت ائتدیگی بؤیوک و گؤستریشلی یاپی دیر.

عالاقاپی سارایی (شمس‌العماره)، تبریز
## قایناقلار
# ادام چنق

| Adam Cheng |
| --- |
| Adam Cheng, 2019 |
| دوغوم | ۲۴ فوریهٔ ۱۹۴۷ ‏(۷۹ یاش) British Hong Kong |
| پئشه | Actor, Singer |
| اکتیو ایللر | 1967 - present |
| حیات‌یولداشی(لاری) | Koon Jing-wah |
| اوشاقلاری | * Cheng On-yee (daughter)
* جویس چنق (daughter)
* Winnie Cheng (daughter)
* Cecily Cheng (daughter)
 |
| جایزه‌لر | **Golden Needle Award** 2006 Lifetime Achievement |
|  |
|  |
| چینجه آدی |
| Traditional Chinese | 鄭少秋 |
| Simplified Chinese | 郑少秋 |
|

| ترانسکریپسییالار |
| --- |
| Standard Mandarin |
| پین‌یین | Zhèng Shào qiū |
| Yue: Cantonese |
| Jyutping | Zeng6 Siu3 Cau1 |

 |
|  |
|  |
| **Musical career** |
| باشقا آدلار | 秋官 |
| کؤک | هونق کونق |
| ژانرلار | Cantopop |
|  |

**ادام چنق** (اینگیلیسجه: Adam Cheng) اویونچو، شارکیچی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ادام چنق ۲۴ فوریه ۱۹۴۷ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.

## قایناقلار

قارداش پروژه‌لرده **ادام چنق** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# چین یازیسی

| Chinese characters  |
| --- |
| نوع |  Logographic
 |
| دیللر | Chinese, Japanese, Korean, Ryukyuan, Vietnamese, Zhuang, Miao, etc |
| چاغ | 13th century BC to present |
| آنا سیستملر | Oracle bone script* Chinese characters
 |
| جهت | Left-to-right |
| ISO 15924 | `Hani, 500` |
| Unicode alias | Han |
|

| چین یازیسی |
| --- |
|  |
| Hanzi (Chinese character) in traditional (left) and simplified form (right) |
| چینجه آدی |
| Simplified Chinese | 汉字 |
| Traditional Chinese | 漢字 |
| Literal meaning | "Han characters" |
|

| [گؤستر]ترانسکریپسییالار |
| --- |
| Standard Mandarin |
| پین‌یین | hànzì |
| Bopomofo | ㄏㄢˋ ㄗˋ |
| Gwoyeu Romatzyh | Hanntzyh |
| Wade–Giles | han4-tzŭ4 |
| IPA | [xân.tsɨ̂] |
| Wu |
| Shanghainese Romanization | [høz] |
| قان |
| Romanization | hon5-ci5 |
| هاکا |
| Romanization | hon55 sii55 |
| Yue: Cantonese |
| Yale Romanization | hon-jih |
| Jyutping | hon3-zi6 |
| IPA | [hɔ̄ːn.tsìː] |
| گونئی مین دیلی |
| هاکین دیلی POJ | hàn-jī |
| Tâi-lô | hàn-jī |
| Teochew Peng'im | hang3 ri7 |
| مین دونق دیلی |
| Fuzhou BUC | háng-cê |
| Middle Chinese |
| Middle Chinese | xanCdzɨC |

 |
| Vietnamese name |
| Vietnamese alphabet | *chữ Hán chữ Nho Hán tự* |
| Hán-Nôm | 𡨸漢 𡨸儒 |
| Chữ Hán | 漢字 |
| Thai name |
| Thai | อักษรจีน |
| Zhuang name |
| Zhuang | 𭨡倱 Sawgun |
| Korean name |
| Hangul | 한자 |
| Hanja | 漢字 |
|

| [گؤستر]ترانسکریپسییالار |
| --- |
| Revised Romanization | Hanja |
| McCune–Reischauer | hancha |

 |
| ژاپونجا آدی |
| Kanji | 漢字 |
| Hiragana | かんじ |
|

| [گؤستر]ترانسکریپسییالار |
| --- |
| Revised Hepburn | kanji |
| Kunrei-shiki | kanzi |

 |
| Khmer name |
| Khmer | តួអក្សរចិន |
|  |

چین یازیسی
**چین یازیسی** (اینگیلیسجه: Chinese characters) ۳۰۰۰ ایل اؤنجه دن بو یازی سیستمی وارمیش چین ده هانزی دئیلیر (汉字/漢字) ژاپون دا کانجی و کوره ده هانجا و ویئتنام دا چو هان. چین یازی سیستمینده هر نوماد بیر کلمه یوخسا سؤزجۆ نو گؤستریر آما الیفبا دا هر نوماد بیر سس دیر.

## قایناقلار

شابلون:Chinese language
شابلون:List of writing systems
# جومونق

| جومونق |
| --- |
| Statue of King Dongmyeong at the Tomb of King Dongmyeong in پیونق‌یانق |
| شاه‌لیق | 37 BCE – 19 BCE |
| سوْنراکی | Yuri of Goguryeo |
| دوغوم | 58 BCE |
| اولوم | 19 BCE (aged 39) |
| دفن | پیونق‌یانق |
| حیات یولداشی | Lady Ye Soseono |
| اوشاقلار | See جومونق |
| آتا | هائه موسو |
| آنا | Lady Yuhwa |
| دین | Won Buddhism |

|  |
| --- |
| جومونق |
| Chosŏn'gŭl | 동명성왕 or 동명왕 |
| Hancha | 東明聖王 or 東明王 |
| Revised Romanization | Dongmyeong-seongwang or Dongmyeong-wang |
| McCune–Reischauer | Tongmyŏng-sŏngwang or Tongmyŏng-wang |
| Birth name |
| Chosŏn'gŭl | 고주몽 or 추모 |
| Hancha | 高朱蒙 or 鄒牟 |
| Revised Romanization | Go Jumong or Chumo |
| McCune–Reischauer | Ko Chumong or Ch'umo |

جومونقون مزاری قوزئی کوره

**جومونق** (دوغوم: ۵۸ م.ق. اؤلوم: ۱۹ م.ق. -شاهلیقی ۳۷ دن ۱۹ ایل میلاددان قاباق) بوتون آدی دانقمیونق سئونق وانق  اسکی کوره تاریخینده بیر شاه آدی.جومونگ کوره دیلینده پاخچی اوخ آتان.قوقوریو ایمپراتورلوغون بنا ائتدی.کوره اؤلکه سینده اوچ ایمپیراتورلوق تاریخده قورولدو ,قوقوریو لاب شمالی سرحد صاحیبی اولوردی.بو ایمپیراتورلوق ایندیکی منچوری و قوزئی کوره (شمالی کوره) اؤلکه لرینده قورولدو.قوانقائتو لوحه سینده اونون آدی چومووانق (چومو شاهی) یازیلیب.هابئله ایکی تاریخی کیتاب سامقوک ساقی و سامقوک یوسا یازیسیندا اونون آدی جومونق و لقبی "قو" یازیلیب. بیلینیر اونون آدی سامقوک ساقی یازیسیندا چومونق یا سانقائی آد وئریلیب. اونون آدی ومونق، جونقمو یا دومو و مزاری قوزئی کوره ده اولور.

## قایناقلار
# متالوژی

**متالوژی** یا **ارینتی‌بیلیم** (اینگیلیسجه: Metallurgy) فیلیزلری و قاریشمیش فیلیزلری (نئچه جوره فیلیزی بیر بیر لرییله قاریشدیرماق) آراشدیریر . بو بیلیمین ایکی بوداغی واردیر شیمیایی ارینتی بیلیم و فیزیکی ارینتی بیلیم . ارینتی بیلیم فیلیزلی شئی لری آراشدیریر، گئنیشلندیریر و دۆزلدیر. اؤرنک اوتوموبیل اۆزو یوخسا بدنه‌سی.

## بیر ده باخ

فیلیز

ارینتی

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

قارداش پروژه‌لرده **متالوژی** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 سؤزجوک‌لر ویکی‌سؤزلوک‌ده
 کیتاب‌لار ویکی‌کیتاب‌دا
 سؤزلر ویکی‌سؤزده
 قایناق متن‌لر ویکی‌قایناق‌دا
 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
 خبرلر ویکی‌خبرده

* ویکی‌مدیا کامنز-ده Metallurgy ایله علاقه‌لی مدیا
* شابلون:Wikiversity-inline

شابلون:Engineering fields
شابلون:Branches of materials science
شابلون:Prehistoric technology
شابلون:Branches of chemistry
# نائیب‌السلطنه

**نائیب‌السلطنه** — بیر مقامی‌ایدی کی افشار و قاجار دؤنمینده بعضی شاهزادهلره و یا بعضی سارای اهالی‌سینه وئریریلدی.
نائیب‌السلطنه شاه موسافیرته گدنده و یا هر دلیله گؤره شاه حاضیر اوْلمایاندا، حاکیم و تام‌الاختیار ساییلیردی.
نائیب‌السلطنه عۆمومی تعریفی: پادیشاه یوْخلۇغۇ و یا آزیاشلیغی دؤورۆنده دؤولت باشچی‌سی فونکسیاسینی یئرینه یئتیرن شخص (نائیب‌السلطنه / regent) و یا کوللگیال اورقان (نائیب‌السلطنه شوراسی).

## قایناقلار
# ساری توربان عوصیانی

| Yellow Turban Rebellion |
| --- |
| بیر پارچاسی:the wars at the end of the Han dynasty |
|  Map showing the extent of the Yellow Turban Rebellion in China in 184 AD |
|

|  |  |
| --- | --- |
| تاریخ | 184–205 AD |
| یئر | Various locations in چین |
| نتیجه |
Rebellion suppressed, Han victory |

 |
| دویوشچولر |
|
Han dynasty |
Yellow Turban rebels |
| باشچیلار و لیدرلر |
|
Emperor Ling He Jin Huangfu Song Lu Zhi Zhu Jun |
Zhang Jue Zhang Bao ⚔ Zhang Liang ⚔ |
| گوج |
|
350,000 |
2,000,000 (360,000 were initially followers of Zhang Jue) |
| تلفاتلار و ایتکیلر |
|
Death toll said to be from 3–7 million |

ساری توربان عوصیانی** (اینگیلیسجه: Yellow Turban Rebellion) چین یئرینده اوز وئرمیش‌دیر*

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Yellow Turban Rebellion»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **ساری توربان عوصیانی** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# ۱۱۳ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۱ - **عصر ۲** - عصر ۳ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۸۰  ۹۰  ۱۰۰  ۱۱۰  ۱۲۰  ۱۳۰  ۱۴۰
 |
| **ایل:** | ۱۱۰ ۱۱۱ ۱۱۲ - **۱۱۳** - ۱۱۴ ۱۱۵ ۱۱۶ |

۱۱۳آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۵۰۹ هیجرتدن قاباق – ۵۰۸ هیجرتدن قاباق |
| میلادی تقویم | ۱۱۳ *CXIII* |
| اتیوپی تقویمی | ۱۰۵–۱۰۶ |
| ائرمنی تقویمی | *نامعلوم* |
| ایسلامی تقویم | ۵۲۵ هیجرتدن قاباق – ۵۲۴ هیجرتدن قاباق |
| ایگبو تقویمی | −۸۸۷ – −۸۸۶ |
| آشوری تقویمی | ۴۸۶۳ |
| بربری تقویمی | ۱۰۶۳ |
| بنقالی تقویمی | −۴۸۰ |
| بهائی تقویمی | −۱۷۳۱ – −۱۷۳۰ |
| بودایی تقویمی | ۶۵۷ |
| بیزانس تقویمی | ۵۶۲۱–۵۶۲۲ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 壬子年 (سو سئچان) ۲۸۰۹ یا ۲۷۴۹     *— تا —* 癸丑年 (سو اینک) ۲۸۱۰ یا ۲۷۵۰ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۶۵۶ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۱۲۷۹ |
| ژاپون تقویمی | *نامعلوم* |
| ژولین تقویمی | ۱۱۳ *CXIII* |
| برمه نین سونتی تقویمی | −۵۲۵ |
| عبری تقویمی | ۳۸۷۳–۳۸۷۴ |
| قطب تقویم | −۱۷۱ – −۱۷۰ |
| کوره تقویمی | ۲۴۴۶ |
| مینگو تقویمی | ۱۷۹۹ قاباق چین تقویمی 民前۱۷۹۹年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۰۱۱۳ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۶۹–۱۷۰ |
|  - *شاکا ساموات* | ۳۵–۳۶ |
|  - *کالی یوگا* | ۳۲۱۴–۳۲۱۵ |
| رم تاریخی | ۸۶۶ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | *نامعلوم* |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۱۱۳-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا یۆز اوْن اۆچونجو ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

## قایناق‌لار
# اینتیحار

| اینتیحار |
| --- |
|  |
| *Le Suicidé* by Édouard Manet |
| ایختیصاص | سایکیاتری, Clinical psychology, clinical social work |
| عادی باشلانغیج | ۱۵-۳۰ و ۷۰+ یاش |
| ریسک فاکتورلاری | دپرسلیک، بایپولار پوزغونلوق, اوتیسم، ایسکیزوفرنی، شخصیت پوزغونلوقلار، ناراحاتلیق پوزوقلوقلار، الکولیزم، ماده‌دن سوی-ایستیفاده  |
| قاباقین آلماق | Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful media reporting about suicide, improving social and economic conditions |
| سیخیلیق | ایلده ۱۰۰٬۰۰۰-ه ۱۲ |
| اؤلوملر | ۷۹۳٬۰۰۰ / اؤلوملرین ۱.۵٪-ی (۲۰۱۶) |

**اینتیحار** (انتحار) یا **اؤز جانینا قصد** یا دا **اؤزونو اؤلدورمه** - قصداً اؤزونون اؤلومونه سبب اوْلان حرکتدیر. ریسک فاکتورلاردان ، دپرسیف ایختیلالی، ایکی قۇطبلو پوْزونتو، شیزوفرنی، شخصیت پوْزغونلوغو کیمی رۇحی ناسازلیقلار دا عایددیر. اینتیحار مالی چَتینلیکلردن، مۆناسیبتلر ایله باغلی چَتینلیکلردن و یا ظۇلمدان یارانا بیلر.

## قایناقلار

## چوخ اوخو

* Gambotto A (2004). *The Eclipse: A Memoir of Suicide*. Australia: Broken Ankle Books. ISBN 978-0-9751075-1-5.
* Goeschel C (2009). *Suicide in Nazi Germany*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-953256-8.

## ائشیک باغلانتیلار

* اینتیحار Curlie دا
* *Preventing suicide: a global imperative* (PDF). WHO. 2014. ISBN 978-92-4-156477-9.
* Freakonomics podcast: The Suicide Paradox

شابلون:Suicide navbox
# روان جی

| روان جی |
| --- |
|  |
| دؤغوم‌تاریخی | 210 |
| اؤلوم‌تاریخی | 263 (aged 53) |

**روان جی** (اینگیلیسجه: **Ruan Ji**) یازیچی -

## بیرده باخ

* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ruan Ji»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

قارداش پروژه‌لرده **روان جی** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# ایجی یوشیکاوا

| ایجی یوشیکاوا |
| --- |
|  |
| دؤغوم‌تاریخی | ۱۱ اوت ۱۸۹۲ کاناقاوا اوستانی, Japan |
| اؤلوم‌تاریخی | ۷ سپتامبر ۱۹۶۲ (۷۰ یاش) Tokyo, Japan |
| ایش | یازیچی |
| دیل | ژاپون دیلی |
| میللیت | ژاپون |
| وطن‌داشلیق | Japanese |
| دیرلی‌ایشلری | Miyamoto Musashi |

**ایجی یوشیکاوا** (اینگیلیسجه: **Eiji Yoshikawa**) یازیچی - ۱۱ آقوست ۱۸۹۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۰  ایل عومر ائله‌ییب و ۷ سپتامبر ۱۹۶۲ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ژاپون دیلینده یازیب.

## بیرده باخ

* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Eiji Yoshikawa»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

قارداش پروژه‌لرده **ایجی یوشیکاوا** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# پوترا بیلیم‌یوردو

پوترا بیلیم‌یوردو

**پوترا بیلیم‌یوردو** (اینگیلیسجه: Universiti Putra Malaysia, فارسجا: دانشگاه پوترا، عربجه: جامعة بوترا ماليزيا)بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی.

## گؤرونتولر

## مزون‌لار

قارداش پروژه‌لرده **پوترا بیلیم‌یوردو** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# باتی یان سولا‌له‌سی

| Western Yan (西燕)燕 |
| --- |
| 384–394 |
| Emperor |   |
|  |
| • 384  | Murong Hong |
|  |
| تاریخی دؤنم |   |
|  |
| • یارادیلدی  | 384 |
| • Murong Chong's claim of imperial title  | 27 January 385 |
| • Capturing of Chang'an  | 385 |
| • Abandoning of Chang'an  | 386 |
| • ییخیلدی  | 394 |
|  |

**باتی یان سولا‌له‌سی** (اینگیلیسجه: Western Yan، روسجا: Западная Янь) آسیادا بیر اسکی دؤولت. باتی یان سولا‌له‌سی 384 میلادی ایلینده قۇرولدو و 394 میلادی ایلینده داغیلدی.

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# ۲۶۴ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۲ - **عصر ۳** - عصر ۴ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۲۳۰  ۲۴۰  ۲۵۰  ۲۶۰  ۲۷۰  ۲۸۰  ۲۹۰
 |
| **ایل:** | ۲۶۱ ۲۶۲ ۲۶۳ - **۲۶۴** - ۲۶۵ ۲۶۶ ۲۶۷ |

۲۶۴آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۳۵۸ هیجرتدن قاباق – ۳۵۷ هیجرتدن قاباق |
| میلادی تقویم | ۲۶۴ *CCLXIV* |
| اتیوپی تقویمی | ۲۵۶–۲۵۷ |
| ائرمنی تقویمی | *نامعلوم* |
| ایسلامی تقویم | ۳۶۹ هیجرتدن قاباق – ۳۶۸ هیجرتدن قاباق |
| ایگبو تقویمی | −۷۳۶ – −۷۳۵ |
| آشوری تقویمی | ۵۰۱۴ |
| بربری تقویمی | ۱۲۱۴ |
| بنقالی تقویمی | −۳۲۹ |
| بهائی تقویمی | −۱۵۸۰ – −۱۵۷۹ |
| بودایی تقویمی | ۸۰۸ |
| بیزانس تقویمی | ۵۷۷۲–۵۷۷۳ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 癸未年 (سو گئچی) ۲۹۶۰ یا ۲۹۰۰     *— تا —* 甲申年 (تخته میمون) ۲۹۶۱ یا ۲۹۰۱ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۸۰۷ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۱۴۳۰ |
| ژاپون تقویمی | *نامعلوم* |
| ژولین تقویمی | ۲۶۴ *CCLXIV* |
| برمه نین سونتی تقویمی | −۳۷۴ |
| عبری تقویمی | ۴۰۲۴–۴۰۲۵ |
| قطب تقویم | −۲۰ – −۱۹ |
| کوره تقویمی | ۲۵۹۷ |
| مینگو تقویمی | ۱۶۴۸ قاباق چین تقویمی 民前۱۶۴۸年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۰۲۶۴ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۳۲۰–۳۲۱ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۸۶–۱۸۷ |
|  - *کالی یوگا* | ۳۳۶۵–۳۳۶۶ |
| رم تاریخی | ۱۰۱۷ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | *نامعلوم* |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۲۶۴-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا ایکی یۆز آلتمیش دؤردونجو ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

## قایناق‌لار
# ۳۱۶ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۳ - **عصر ۴** - عصر ۵ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۲۸۰  ۲۹۰  ۳۰۰  ۳۱۰  ۳۲۰  ۳۳۰  ۳۴۰
 |
| **ایل:** | ۳۱۳ ۳۱۴ ۳۱۵ - **۳۱۶** - ۳۱۷ ۳۱۸ ۳۱۹ |

۳۱۶آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۳۰۶ هیجرتدن قاباق – ۳۰۵ هیجرتدن قاباق |
| میلادی تقویم | ۳۱۶ *CCCXVI* |
| اتیوپی تقویمی | ۳۰۸–۳۰۹ |
| ائرمنی تقویمی | *نامعلوم* |
| ایسلامی تقویم | ۳۱۵ هیجرتدن قاباق – ۳۱۴ هیجرتدن قاباق |
| ایگبو تقویمی | −۶۸۴ – −۶۸۳ |
| آشوری تقویمی | ۵۰۶۶ |
| بربری تقویمی | ۱۲۶۶ |
| بنقالی تقویمی | −۲۷۷ |
| بهائی تقویمی | −۱۵۲۸ – −۱۵۲۷ |
| بودایی تقویمی | ۸۶۰ |
| بیزانس تقویمی | ۵۸۲۴–۵۸۲۵ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 乙亥年 (تخته خوک) ۳۰۱۲ یا ۲۹۵۲     *— تا —* 丙子年 (اود سئچان) ۳۰۱۳ یا ۲۹۵۳ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۸۵۹ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۱۴۸۲ |
| ژاپون تقویمی | *نامعلوم* |
| ژولین تقویمی | ۳۱۶ *CCCXVI* |
| برمه نین سونتی تقویمی | −۳۲۲ |
| عبری تقویمی | ۴۰۷۶–۴۰۷۷ |
| قطب تقویم | ۳۲–۳۳ |
| کوره تقویمی | ۲۶۴۹ |
| مینگو تقویمی | ۱۵۹۶ قاباق چین تقویمی 民前۱۵۹۶年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۰۳۱۶ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۳۷۲–۳۷۳ |
|  - *شاکا ساموات* | ۲۳۸–۲۳۹ |
|  - *کالی یوگا* | ۳۴۱۷–۳۴۱۸ |
| رم تاریخی | ۱۰۶۹ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | *نامعلوم* |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۳۱۶-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا اۆچ یۆز اوْن آلتینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

## قایناق‌لار
# آغ هونلار ایمپیراتورلوغو

| Hephthalite Empire |
| --- |
| ۴۰۸–۶۷۰ |
|  |
| وضعیت | Nomadic empire |
| عۆموُمی دیللر | باختری دیلی |
| دین  | بودیزم |
| Tegin |   |
|  |
| • ۴۳۰/۴۴۰ – ≈۴۹۰  | Khingila |
|  |
| تاریخی دؤنم | Late Antiquity |
|  |
| • یارادیلدی  | ۴۰۸ |
| • ییخیلدی  | ۶۷۰ |
|  |

**آغ هونلار ایمپیراتورلوغو** (اینگیلیسجه: Hephthalite Empire, فارسجا: هپتالیان، عربجه: الهياطلة، فرانسیزجا: Shvetahûna, آلمانجا: *Hephthaliten*, ایتالیاجا: *Unni bianchi*, روسجا: Эфталиты) آسیادا بیر اسکی دؤولت. بودیزم بۇ اؤلکه‌نین رسمی دینیدی. آغ هونلار ایمپیراتورلوغو ۴۰۸ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۶۷۰ میلادی ایلینده داغیلدی.

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی‌پدیا
# قایا کونفدراسیاسی

| قایا کونفدراسیاسی가야 (加倻) |
| --- |
| 42–562 |
| Map showing the approximate location of selected Gaya polities relative to Silla and Baekje |
| عۆموُمی دیللر | Gaya language (Part of Old Korean) |
| دین  | بودیزم, Korean shamanism |
| دؤولت | Monarchy |
|  |
| • 42–199  | پادشاه سورو از قیم قوان قایا (first, Geumgwan) |
| • ?-562  | Doseolji (last, Dae) |
|  |
| تاریخی دؤنم | Ancient |
|  |
| • Establishment  | 42 |
| • Submission to شیلا  | 562 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **قاباقکی** | **سونراکی** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Byeonhan confederacy |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Silla |  |
| Baekje |  |

 |

 |
| بوگون بیر حیصه‌سی |  جنوبی کوره |

|  |
| --- |
| قایا کونفدراسیاسی |
| Duck-shaped pottery from Gaya, 5th or 6th century. |
| Korean name |
| Hangul | 가야 |
| Hanja | 加耶 or 伽倻 |
| Revised Romanization | Gaya |
| McCune–Reischauer | Kaya |

**قایا کونفدراسیاسی** اینگیلیسجه: Gaya confederacy، بیر اسکی دؤولت.

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار
# ۴۲۲ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۴ - **عصر ۵** - عصر ۶ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۳۹۰  ۴۰۰  ۴۱۰  ۴۲۰  ۴۳۰  ۴۴۰  ۴۵۰
 |
| **ایل:** | ۴۱۹ ۴۲۰ ۴۲۱ - **۴۲۲** - ۴۲۳ ۴۲۴ ۴۲۵ |

۴۲۲آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۲۰۰ هیجرتدن قاباق – ۱۹۹ هیجرتدن قاباق |
| میلادی تقویم | ۴۲۲ *CDXXII* |
| اتیوپی تقویمی | ۴۱۴–۴۱۵ |
| ائرمنی تقویمی | *نامعلوم* |
| ایسلامی تقویم | ۲۰۶ هیجرتدن قاباق – ۲۰۵ هیجرتدن قاباق |
| ایگبو تقویمی | −۵۷۸ – −۵۷۷ |
| آشوری تقویمی | ۵۱۷۲ |
| بربری تقویمی | ۱۳۷۲ |
| بنقالی تقویمی | −۱۷۱ |
| بهائی تقویمی | −۱۴۲۲ – −۱۴۲۱ |
| بودایی تقویمی | ۹۶۶ |
| بیزانس تقویمی | ۵۹۳۰–۵۹۳۱ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 辛酉年 (دمیر آئیی) ۳۱۱۸ یا ۳۰۵۸     *— تا —* 壬戌年 (سو سگ) ۳۱۱۹ یا ۳۰۵۹ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۹۶۵ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۱۵۸۸ |
| ژاپون تقویمی | *نامعلوم* |
| ژولین تقویمی | ۴۲۲ *CDXXII* |
| برمه نین سونتی تقویمی | −۲۱۶ |
| عبری تقویمی | ۴۱۸۲–۴۱۸۳ |
| قطب تقویم | ۱۳۸–۱۳۹ |
| کوره تقویمی | ۲۷۵۵ |
| مینگو تقویمی | ۱۴۹۰ قاباق چین تقویمی 民前۱۴۹۰年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۰۴۲۲ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۴۷۸–۴۷۹ |
|  - *شاکا ساموات* | ۳۴۴–۳۴۵ |
|  - *کالی یوگا* | ۳۵۲۳–۳۵۲۴ |
| رم تاریخی | ۱۱۷۵ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | *نامعلوم* |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۴۲۲-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا دؤرد یۆز ایگیرمی ایکینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

## قایناق‌لار
# علیل‌لیک

علیلیک نیشانی
**علیل‌لیک** اینگیلیسجه (Disability) ،علیل اینسان لار بیر تورلو گۆجسوزلوک یوخسا نقص لری اولور. اؤرنک قیچی چولاق اولور یا قولو یا گؤزۆ هئچ گؤرمور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* علیل‌لیک Curlie دا
* ویکی‌مدیا کامنز-ده Disabilities ایله علاقه‌لی مدیا

شابلون:Disability navbox
شابلون:Disability by country
# ۵۸۸ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۵ - **عصر ۶** - عصر ۷ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۵۵۰  ۵۶۰  ۵۷۰  ۵۸۰  ۵۹۰  ۶۰۰  ۶۱۰
 |
| **ایل:** | ۵۸۵ ۵۸۶ ۵۸۷ - **۵۸۸** - ۵۸۹ ۵۹۰ ۵۹۱ |

۵۸۸آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۳۴ هیجرتدن قاباق – ۳۳ هیجرتدن قاباق |
| میلادی تقویم | ۵۸۸ *DLXXXVIII* |
| اتیوپی تقویمی | ۵۸۰–۵۸۱ |
| ائرمنی تقویمی | ۳۷ ԹՎ ԼԷ |
| ایسلامی تقویم | ۳۵ هیجرتدن قاباق – ۳۴ هیجرتدن قاباق |
| ایگبو تقویمی | −۴۱۲ – −۴۱۱ |
| آشوری تقویمی | ۵۳۳۸ |
| بربری تقویمی | ۱۵۳۸ |
| بنقالی تقویمی | −۵ |
| بهائی تقویمی | −۱۲۵۶ – −۱۲۵۵ |
| بودایی تقویمی | ۱۱۳۲ |
| بیزانس تقویمی | ۶۰۹۶–۶۰۹۷ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 丁未年 (اود گئچی) ۳۲۸۴ یا ۳۲۲۴     *— تا —* 戊申年 (یئر میمون) ۳۲۸۵ یا ۳۲۲۵ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۱۱۳۱ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۱۷۵۴ |
| ژاپون تقویمی | *نامعلوم* |
| ژولین تقویمی | ۵۸۸ *DLXXXVIII* |
| برمه نین سونتی تقویمی | −۵۰ |
| عبری تقویمی | ۴۳۴۸–۴۳۴۹ |
| قطب تقویم | ۳۰۴–۳۰۵ |
| کوره تقویمی | ۲۹۲۱ |
| مینگو تقویمی | ۱۳۲۴ قاباق چین تقویمی 民前۱۳۲۴年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۰۵۸۸ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۶۴۴–۶۴۵ |
|  - *شاکا ساموات* | ۵۱۰–۵۱۱ |
|  - *کالی یوگا* | ۳۶۸۹–۳۶۹۰ |
| رم تاریخی | ۱۳۴۱ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | *نامعلوم* |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۵۸۸-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا بئش یۆز سکسن سککیزینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

## قایناق‌لار
# ۴۴۷ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۴ - **عصر ۵** - عصر ۶ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۴۱۰  ۴۲۰  ۴۳۰  ۴۴۰  ۴۵۰  ۴۶۰  ۴۷۰
 |
| **ایل:** | ۴۴۴ ۴۴۵ ۴۴۶ - **۴۴۷** - ۴۴۸ ۴۴۹ ۴۵۰ |

۴۴۷آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۱۷۵ هیجرتدن قاباق – ۱۷۴ هیجرتدن قاباق |
| میلادی تقویم | ۴۴۷ *CDXLVII* |
| اتیوپی تقویمی | ۴۳۹–۴۴۰ |
| ائرمنی تقویمی | *نامعلوم* |
| ایسلامی تقویم | ۱۸۰ هیجرتدن قاباق – ۱۷۹ هیجرتدن قاباق |
| ایگبو تقویمی | −۵۵۳ – −۵۵۲ |
| آشوری تقویمی | ۵۱۹۷ |
| بربری تقویمی | ۱۳۹۷ |
| بنقالی تقویمی | −۱۴۶ |
| بهائی تقویمی | −۱۳۹۷ – −۱۳۹۶ |
| بودایی تقویمی | ۹۹۱ |
| بیزانس تقویمی | ۵۹۵۵–۵۹۵۶ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 丙戌年 (اود سگ) ۳۱۴۳ یا ۳۰۸۳     *— تا —* 丁亥年 (اود خوک) ۳۱۴۴ یا ۳۰۸۴ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۹۹۰ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۱۶۱۳ |
| ژاپون تقویمی | *نامعلوم* |
| ژولین تقویمی | ۴۴۷ *CDXLVII* |
| برمه نین سونتی تقویمی | −۱۹۱ |
| عبری تقویمی | ۴۲۰۷–۴۲۰۸ |
| قطب تقویم | ۱۶۳–۱۶۴ |
| کوره تقویمی | ۲۷۸۰ |
| مینگو تقویمی | ۱۴۶۵ قاباق چین تقویمی 民前۱۴۶۵年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۰۴۴۷ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۵۰۳–۵۰۴ |
|  - *شاکا ساموات* | ۳۶۹–۳۷۰ |
|  - *کالی یوگا* | ۳۵۴۸–۳۵۴۹ |
| رم تاریخی | ۱۲۰۰ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | *نامعلوم* |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۴۴۷-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا دؤرد یۆز قیرخ یئددینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

## قایناق‌لار
# ۵۴۹ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۵ - **عصر ۶** - عصر ۷ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۵۱۰  ۵۲۰  ۵۳۰  ۵۴۰  ۵۵۰  ۵۶۰  ۵۷۰
 |
| **ایل:** | ۵۴۶ ۵۴۷ ۵۴۸ - **۵۴۹** - ۵۵۰ ۵۵۱ ۵۵۲ |

۵۴۹آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۷۳ هیجرتدن قاباق – ۷۲ هیجرتدن قاباق |
| میلادی تقویم | ۵۴۹ *DXLIX* |
| اتیوپی تقویمی | ۵۴۱–۵۴۲ |
| ائرمنی تقویمی | *نامعلوم* |
| ایسلامی تقویم | ۷۵ هیجرتدن قاباق – ۷۴ هیجرتدن قاباق |
| ایگبو تقویمی | −۴۵۱ – −۴۵۰ |
| آشوری تقویمی | ۵۲۹۹ |
| بربری تقویمی | ۱۴۹۹ |
| بنقالی تقویمی | −۴۴ |
| بهائی تقویمی | −۱۲۹۵ – −۱۲۹۴ |
| بودایی تقویمی | ۱۰۹۳ |
| بیزانس تقویمی | ۶۰۵۷–۶۰۵۸ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 戊辰年 (یئر اژدها) ۳۲۴۵ یا ۳۱۸۵     *— تا —* 己巳年 (یئر ایلان) ۳۲۴۶ یا ۳۱۸۶ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۱۰۹۲ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۱۷۱۵ |
| ژاپون تقویمی | *نامعلوم* |
| ژولین تقویمی | ۵۴۹ *DXLIX* |
| برمه نین سونتی تقویمی | −۸۹ |
| عبری تقویمی | ۴۳۰۹–۴۳۱۰ |
| قطب تقویم | ۲۶۵–۲۶۶ |
| کوره تقویمی | ۲۸۸۲ |
| مینگو تقویمی | ۱۳۶۳ قاباق چین تقویمی 民前۱۳۶۳年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۰۵۴۹ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۶۰۵–۶۰۶ |
|  - *شاکا ساموات* | ۴۷۱–۴۷۲ |
|  - *کالی یوگا* | ۳۶۵۰–۳۶۵۱ |
| رم تاریخی | ۱۳۰۲ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | *نامعلوم* |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۵۴۹-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا بئش یۆز قیرخ دوْققوزونجو ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

## قایناق‌لار
# اراضی

**اراضی** - هر هانسی بیر سرحد چرچیوه‌سیله ایحاطه ائدیلمیش سطح. اراضی کوادرات‌متر-له (m۲) اؤلچولور، بوندان علاوه دیگر اؤلچو واحیدلری ده ایستیفاده اولونا بیلر:

آر = ۱۰۰ موربع متر
هکتار = ۱۰،۰۰۰ موربع متر
موربع کیلومتر = ۱،۰۰۰،۰۰۰ موربع متر
## قایناقلار