Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ۵۰۰ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۴ - **عصر ۵** - عصر ۶ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۴۷۰  ۴۸۰  ۴۹۰  ۵۰۰  ۵۱۰  ۵۲۰  ۵۳۰
 |
| **ایل:** | ۴۹۷ ۴۹۸ ۴۹۹ - **۵۰۰** - ۵۰۱ ۵۰۲ ۵۰۳ |

۵۰۰آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۱۲۲ هیجرتدن قاباق – ۱۲۱ هیجرتدن قاباق |
| میلادی تقویم | ۵۰۰ *D* |
| اتیوپی تقویمی | ۴۹۲–۴۹۳ |
| ائرمنی تقویمی | *نامعلوم* |
| ایسلامی تقویم | ۱۲۶ هیجرتدن قاباق – ۱۲۵ هیجرتدن قاباق |
| ایگبو تقویمی | −۵۰۰ – −۴۹۹ |
| آشوری تقویمی | ۵۲۵۰ |
| بربری تقویمی | ۱۴۵۰ |
| بنقالی تقویمی | −۹۳ |
| بهائی تقویمی | −۱۳۴۴ – −۱۳۴۳ |
| بودایی تقویمی | ۱۰۴۴ |
| بیزانس تقویمی | ۶۰۰۸–۶۰۰۹ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 己卯年 (یئر دوشان) ۳۱۹۶ یا ۳۱۳۶     *— تا —* 庚辰年 (دمیر اژدها) ۳۱۹۷ یا ۳۱۳۷ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۱۰۴۳ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۱۶۶۶ |
| ژاپون تقویمی | *نامعلوم* |
| ژولین تقویمی | ۵۰۰ *D* |
| برمه نین سونتی تقویمی | −۱۳۸ |
| عبری تقویمی | ۴۲۶۰–۴۲۶۱ |
| قطب تقویم | ۲۱۶–۲۱۷ |
| کوره تقویمی | ۲۸۳۳ |
| مینگو تقویمی | ۱۴۱۲ قاباق چین تقویمی 民前۱۴۱۲年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۰۵۰۰ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۵۵۶–۵۵۷ |
|  - *شاکا ساموات* | ۴۲۲–۴۲۳ |
|  - *کالی یوگا* | ۳۶۰۱–۳۶۰۲ |
| رم تاریخی | ۱۲۵۳ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | *نامعلوم* |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۵۰۰-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا بئش یۆزونجو ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

## قایناق‌لار
# قوتاما بودا

بۇدا مۆجسّمه‌سی، هیند
**قوْتاما بۇدا** -۵۶۳–۴۸۳م. اؤ آراسیندا هیندوستاندا یاشادیغی تخمین ائدیلن رۇحانی عالیم و بۇدیزمین قۇروجوسو.

## آدی

سیدارتا، عائیله‌سی‌نین اوْنا وئردیگی آدی‌دیر. «آماجینا چاتمیش» دئمکدیر. قوتاما ایسه، بۇدانین منسوب اوْلدوغو عائیله‌نین آدیدیر. بۇدا اوْلاراق تانیلان سیدارتا قوتاما، تاتاقاتا (قوصورسوز بیلگه‌لیگه چاتمیش کیمسه) اوْلاراق دا بیلینیر.

## یاشاییشی

دوْغوم و اؤلوم تاریخلری کسین بللی دئییل. میلاددان اؤنجه ۵۶۳ ایلینده آنادان اوْلدوغو تخمین ائدیلیر. آنجاق ائدیلن یئنی آراشدیرمالار بۇ تاریخی دییشمیشدیر. الده ائدیلن بۇ یئنی بیلگی‌لره گؤره، سیدارتا تخمین ائدیلن تاریخدن اوْن ایل، بلکی ده یۆز ایل سوْنرا آنادان اوْلموشدور. ۲۰-جی یۆزایل بیلیم‌آداملاری‌نین چوْخو اؤلومونو م. اؤ ۵۶۰ دوْغومونو م. اؤ ۴۸۳ بیلرکن، اؤلومو اۆچون ۴۱۰ ایله ۴۰۰ ایل‌لرینی تخمین ائدن تاریخچیلر ده واردیر. بیر سؤیلنتی‌یه گؤره، سیدارتا قوتاما، هیندوستانین قۇزئی‌شرقینده بۇگۆنکو نِپال سرحدّی‌نین یاخینلیق‌لاریندا یئر آلان لومبینی‌ده آنادان اوْلموشدور. نپال سرحدّی‌نین یاخینلیق‌لاریندا کاپیلاواستو شهرینده حؤکم سۆرن ساکیا خاندانینا منسوبدور.

## قایناقلار

آنادوْلو تۆرکجه‌سی ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[[:tr:Gotama Buda]] Gotama\_Buda]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
# ۵۴۲ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۵ - **عصر ۶** - عصر ۷ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۵۱۰  ۵۲۰  ۵۳۰  ۵۴۰  ۵۵۰  ۵۶۰  ۵۷۰
 |
| **ایل:** | ۵۳۹ ۵۴۰ ۵۴۱ - **۵۴۲** - ۵۴۳ ۵۴۴ ۵۴۵ |

۵۴۲آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۸۰ هیجرتدن قاباق – ۷۹ هیجرتدن قاباق |
| میلادی تقویم | ۵۴۲ *DXLII* |
| اتیوپی تقویمی | ۵۳۴–۵۳۵ |
| ائرمنی تقویمی | *نامعلوم* |
| ایسلامی تقویم | ۸۳ هیجرتدن قاباق – ۸۱ هیجرتدن قاباق |
| ایگبو تقویمی | −۴۵۸ – −۴۵۷ |
| آشوری تقویمی | ۵۲۹۲ |
| بربری تقویمی | ۱۴۹۲ |
| بنقالی تقویمی | −۵۱ |
| بهائی تقویمی | −۱۳۰۲ – −۱۳۰۱ |
| بودایی تقویمی | ۱۰۸۶ |
| بیزانس تقویمی | ۶۰۵۰–۶۰۵۱ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 辛酉年 (دمیر آئیی) ۳۲۳۸ یا ۳۱۷۸     *— تا —* 壬戌年 (سو سگ) ۳۲۳۹ یا ۳۱۷۹ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۱۰۸۵ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۱۷۰۸ |
| ژاپون تقویمی | *نامعلوم* |
| ژولین تقویمی | ۵۴۲ *DXLII* |
| برمه نین سونتی تقویمی | −۹۶ |
| عبری تقویمی | ۴۳۰۲–۴۳۰۳ |
| قطب تقویم | ۲۵۸–۲۵۹ |
| کوره تقویمی | ۲۸۷۵ |
| مینگو تقویمی | ۱۳۷۰ قاباق چین تقویمی 民前۱۳۷۰年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۰۵۴۲ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۵۹۸–۵۹۹ |
|  - *شاکا ساموات* | ۴۶۴–۴۶۵ |
|  - *کالی یوگا* | ۳۶۴۳–۳۶۴۴ |
| رم تاریخی | ۱۲۹۵ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | *نامعلوم* |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۵۴۲-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا بئش یۆز قیرخ ایکینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

## قایناق‌لار
# ۵۶۵ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۵ - **عصر ۶** - عصر ۷ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۵۳۰  ۵۴۰  ۵۵۰  ۵۶۰  ۵۷۰  ۵۸۰  ۵۹۰
 |
| **ایل:** | ۵۶۲ ۵۶۳ ۵۶۴ - **۵۶۵** - ۵۶۶ ۵۶۷ ۵۶۸ |

۵۶۵آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۵۷ هیجرتدن قاباق – ۵۶ هیجرتدن قاباق |
| میلادی تقویم | ۵۶۵ *DLXV* |
| اتیوپی تقویمی | ۵۵۷–۵۵۸ |
| ائرمنی تقویمی | ۱۴ ԹՎ ԺԴ |
| ایسلامی تقویم | ۵۹ هیجرتدن قاباق – ۵۸ هیجرتدن قاباق |
| ایگبو تقویمی | −۴۳۵ – −۴۳۴ |
| آشوری تقویمی | ۵۳۱۵ |
| بربری تقویمی | ۱۵۱۵ |
| بنقالی تقویمی | −۲۸ |
| بهائی تقویمی | −۱۲۷۹ – −۱۲۷۸ |
| بودایی تقویمی | ۱۱۰۹ |
| بیزانس تقویمی | ۶۰۷۳–۶۰۷۴ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 甲申年 (تخته میمون) ۳۲۶۱ یا ۳۲۰۱     *— تا —* 乙酉年 (تخته آئیی) ۳۲۶۲ یا ۳۲۰۲ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۱۱۰۸ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۱۷۳۱ |
| ژاپون تقویمی | *نامعلوم* |
| ژولین تقویمی | ۵۶۵ *DLXV* |
| برمه نین سونتی تقویمی | −۷۳ |
| عبری تقویمی | ۴۳۲۵–۴۳۲۶ |
| قطب تقویم | ۲۸۱–۲۸۲ |
| کوره تقویمی | ۲۸۹۸ |
| مینگو تقویمی | ۱۳۴۷ قاباق چین تقویمی 民前۱۳۴۷年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۰۵۶۵ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۶۲۱–۶۲۲ |
|  - *شاکا ساموات* | ۴۸۷–۴۸۸ |
|  - *کالی یوگا* | ۳۶۶۶–۳۶۶۷ |
| رم تاریخی | ۱۳۱۸ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | *نامعلوم* |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۵۶۵-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا بئش یۆز آلتمیش بئشینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

## قایناق‌لار
# عسگرلیک خیدمتی

نؤبه توتان بیر قازاخ عسگری
**عسگرلیک خیدمتی** هرهانکی بیر اؤلکه‌ده بئلیرلی(موعیّن) بیر یاشا گلن وطنداشلارین، ایجباری اولاراق، بئلیرلی بیر مودّت اوردودا گؤرٍو یاپماسی و یا آنلاشمالی اولدوقلاری بیر مودّت بویونجا مسلک اولاراق ایجرا ائتمه‌سی. آیریجا عسگرلیک و یا وطنی قورماق اولاراق دا بیلینیر.

## بیرده باخ

* عسگر
* ایجباری عسگرلیک

## قایناق‌لار
# مین سولاله‌سی

| Great Ming大明 |
| --- |
| 1368–1644 |
|  |
| عۆموُمی دیللر | Official language: |
| دین  | Heaven worship, Taoism, Confucianism, بودیزم, Chinese folk religion, ایسلام, کاتولیک کلیساسی |
| دؤولت | موطلق کراللیق |
| Emperor (皇帝) |   |
|  |
| • 1368–1398  | Hongwu Emperor |
|  |
| تاریخی دؤنم |   |
|  |
| • Established in Nanjing  | 1368 |
| • Beijing designated as capital  | 28 October 1420 |
| • Fall of Beijing  | 1644 |
|  |

**مین سولا‌له‌سی** (اینگیلیسجه: Ming dynasty، فارسجا: دودمان مینگ، عربجه: سلالة مينغ الحاكمة، فرانسیزجا: Dynastie Ming، آلمانجا: *Ming-Dynastie*، ایتالیاجا: *Dinastia Ming*، روسجا: Империя Мин) آسیادا بیر اسکی دؤولت. مین سولا‌له‌سی 1368 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1644 میلادی ایلینده داغیلدی.

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# سومالی

| Federal Republic of Somalia**Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya** (Somali) جمهورية الصومال الفيدرالية (عرب دیلی) **Jumhūrīyat aṣ-Ṣūmāl al-Fidirālīyah** |
| --- |
|
بایراق

میلی نیشان

 |
| **میلی مارش:** [*Qolobaa Calankeed*] خطا: {{Lang}}: متن ده ایری‌یازی ایشاره‌له‌مه‌سی وار (کؤمک) |
| Location of Somalia. |
|  |
| پایتختو بؤیوک شهری | Mogadishu ﻿ / ﻿ |
| رسمی دیللر | * Somali
* عرب دیلی
 |
| دین  | Islam |
| دمونیم(لر) | Somali |
| دؤولت | فدرال حوکومت parliamentary republic |
|  |
| • President  | Mohamed Abdullahi Mohamed |
| • Prime Minister  | Hassan Ali Khayre |
|  |
| قانون اوقانی | Federal Parliament |
| Formation |
|  |
| • Somali city-states  | ت 200 BCE |
| • Sultanate of Mogadishu  | 10th century |
| • Adal Sultanate  | 13th century |
| • وارسانقالی سولطانلیغی  | 13th century |
| • Ajuran Sultanate  | 13th century |
| • Majeerteen Sultanate  | 17th century |
| • Sultanate of the Geledi  | 17th century |
| • هوبیو سولطانلیغی  | 19th century |
| • British Somaliland  | 1884 |
| • Italian Somaliland  | 1889 |
| • Dervish state  | 20th century |
| • Union, Independence and Original Constitution  | 1 July 1960 |
| • Current Constitution  | 1 August 2012 |
|  |
| اراضی |
| • جمعی | ۶۳۷٬۶۵۷ km2 (۲۴۶٬۲۰۱ sq mi)Convert internal error: unknown message (43rd) |
| جمعیت |
| • 2016 تخمینی | 14,317,996 (76th) |
| • سیخیلیق | ۱۹٫۳۱/km2 (۵۰٫۰/sq mi)Convert internal error: unknown message (199th) |
| جی‌دی‌پی (PPP) | 2014 تخمینی |
| • جمعی | $4.431 billion (163rd) |
| • آدام‌باشی | $400 |
| جی‌دی‌پی (نامینل) | 2014 تخمینی |
| • جمعی | $5.8 billion |
| • آدام‌باشی | $300–600 |
| پول واحیدی | Somali shilling (SOS) |
| چاغ بؤلگه‌سی | UTC+3 (EAT) |
| • یای (دی‌اس‌تی) | UTC+3 (not observed) |
| تاریخ فورمتی | dd/mm/yyyy |
| سوروجولوک طرفی | right |
| تیلفون کودو | +252 |
| ایزو ۳۱۶۶ کودو | SO |
| اینترنت ال‌تی‌دی | .so |

سومالی اؤلکه‌سی‌نین بایراغی

سومالی نقشه اوستونده یئری
**سومالی** (اینگیلیسجه: Somalia) بیر اؤلکه دیر و باشکندی موقادیشو شهردیر. عمومی داخیلی محصولو ۴٫۴۳۱ میلیارد دولار دیر. و ۶۳۷٬۶۵۷ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

## قایناق‌لار

قارداش پروژه‌لرده **سومالی** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# خالق

**خالق** و یا **ائل** — مۆختلیف میلتلردن اوْلوب، بیر دؤولتی تمثیل ائدن اینسان جامیعه سینه دئییلیر. مۆختلیف میللتلرین فرقلی اینسانلار بیر حوقوق مکانیندا یاشاییرلار، دؤولت قارشیسیندا عینی مسئولیّتی داشییر.

یئرده یاشایان بۆتون اینسانلار منشأیینه گؤره عینیدیر. لاکین بۆتون اینسانلار آیری-آیری قروپلارا آیریلیر کی، بۇ قروپلار دا **خالق** آدلانیر. هر بیر خالقین اؤزون‌مخصوص کولتوری، دیلی، دینی، عادت-عنعنه‌سی، یاشاییش طرزی، ملی پالتارلاری، فولکلورو، ملی مطبخی اوْلور.

یئر اَهالیسی دیلینه و باشقا ملی علامتلرینه گؤره بؤیوک و کیچیک قروپلارا بؤلونور. بئله اَهالی قروپونا خالق دئییلیر. خالق سؤزو بیر نئچه معنادا ایشلدیلیر:

1. آدی معنادا - دؤولتین، اؤلکه‌نین اَهالیسی
2. علمی معنادا - اینسانلارین تاریخاً دییشمکده اوْلان بیلگیسی

یئرده سایجا اَن بؤیوک خالق چینلیلردیر. اوْنلارین عدد ۱ میلیارددان چوخدور. خالق - اینسانلارین بیرلیگینین تاریخاً قبیله - طایفه بیرلیگینین آردینجا گلن و اساس ایجماع قورلوشونون اؤزل مۆلکییتشیلیک مۆناسیبتلری ایله عوض ائدیله‌‌‌‌مسی، صینیفلرین مئیدانا گمه‌سی و اینکیشافی شرایطینده مۆختلیف طایفه لرین قوووشماسی، بیرلشمه‌سی نتیجه‌سینده برقرار اوْلموش فوْرمالاردان بیریدیر.

هر بیر خالقین اؤزونون توپلو آدی واردیر. خالق آنلاییشی هم قول ساخلاماق هم ده فئودالیسم قورلوشلاری اۆچون خاصدیر. کاپیتالیست مۆناسیبتلرین اینکیشافیندا اینسان بیرلیگینین یئنی فوْرماسی میلت عمله گلیر.

یئرده سای اعتیباریله بیر چوخ بؤیوک و قدیم خالقلار مؤوجوددور. بۇنلارا مثال اوْلاراق چینلیلری، هیندلی‌لری، آذربایجان تورکلری، عربلری و ... مثال گؤستره بیلریک. بۇ خالقلارین اؤزون‌مخصوص تاریخی، کولتوری و عادت-عنعنه‌لری واردیر.

چینلیلر و هیندوستانلیلار گونئی دوغو آسیادا، تۆرکلر ایسه اورتا آسیا و آلتای داغلاری اطرافیندا یاشاییشیشلار. بۇ خالقلارین هر بیرینین اؤزون‌مخصوص دینلری، عادت-عنعنه‌لری اوْلموشدور. بشر تاریخینده بیر چوخ یئنیلیکلر محض بۇ خالقلارین سایه‌سینده اَلده ائدیلیب. کاغیذ، کومپاس، باریت چینلیلر; شطرنج، ۰ رقمی ده هیندلیلر طرفیندن یارادیلیب. چینلیلر کونفوسیوس تعلیمینه ، هیندوستانلیلار بوددیزمه ، تۆرکلر ایسه سما جیسیملرینه ، شامانلیغا اینانمیشلار.

## قایناقلار
# ۷ دسامبر

۷ دسامبر:

* ۱۶۷۸ - لویی هنپین نیاگارا شلاله‌سینی کشف ائدن ایلک اوروپالی اوْلوب.
* ۱۸۷۷ - توماس ادیسونون فونوگرافی ایلک دفعه گؤستریلیب.
* ۱۹۱۷ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اوتریش-ماجاریستانا ساواش اعلان ائدیب.
* ۱۹۱۸ - آذربایجان خالق جۆمهۇریتینین پارلمانی ایشه باشلامیشدیر.
* ۱۹۲۲ - آذربایجان شوروی داغلیق قاراباغ موختار ولایتی مرکزی ایجراییّه کومیته‌سی سئچیلیب.
* ۱۹۳۴ - تۆرک قادینلار بیرلیگی٬ ایستانبولدا بیر میتینگ‌له قادینلارین میلّت‌وکیلی سئچیب-سئچیلمه حاقّینی قۇتلادی.
* ۱۹۴۱ - ژاپون آمریکانین هاوایی آدالارینداکی «پرل هاربور» بازاسینی٬ فیلیپین آدالارینی و بریتانیا مالزی‌سینی بومبالاییب.
* ۱۹۷۲ - آیا اۇچان سوْنونجو آمریکا فضایی گمیسی «آپولون ۱۷» فضایا بۇراخیلیب.
* ۱۹۸۴ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین عۆضوو اوْلان اؤلکه‌لر شوری‌نین دؤولت تروریزمینی پیسله‌ین قطعنامه قبول ائدیب.
* ۱۹۸۵ - ترورچولار پاریسده دۆکانلار شبکه‌سینده ۴۱ نفرین اؤلومونه سبب اوْلان پارتلاییش‌لار تؤره‌دیبلر.
* ۱۹۸۸ - ائرمنیستان قۇزئیینده باش وئرن گۆجلو زلزله نتیجه‌سینده لنیناکان٬ کیروواکان و ایسپیتاک شهرلری باتمیشدیر. رسمی قایناقلارا گؤره اؤلنلرین سایی ۲۵٫۰۰۰ نفری کئچیب. طبیعی فلاکت زوناسینا ایلک کؤمک آذربایجاندان گلیب.
* ۱۹۹۳ - پنتاگون نوادادا خبردارلیقسیز ۲۰۴ اتوم سیناغی کئچیریلدیگینی بلیرتیب.
* ۲۰۰۲ - تۆرکیه گؤزلی عذرا آکین لندنده دۆنیا گؤزلی سئچیلیب.
# دانتئ آلیقیئری

| دانتئ آلیقیئری |
| --- |
|  |
| آد | دانتئ آلیقیری |
| قیسا بیلگی | شاعیر |
| دوْغوم تاریخ | فلورانس |
| اؤلوم تاریخ | راونا |
| میللیت | ایتالیا |

Dante, poised between the mountain of purgatory and the city of Florence, displays the incipit *Nel mezzo del cammin di nostra vita* in a detail of Domenico di Michelino's painting, Florence, 1465.
**دانتئ آلیقیری** (اصل آدیٛ Dante Alighieri; دوْغۇم تاریخی|۱۲۶۵|۵|۱۴، فلورنسییا — وفات تاریخی|۱۳۲۱|۹|۱۴ راونا) — ایتالیان شاعیری، ایتالیان ادبی دیلینین بانیسی. قدیم زادگان نسلیندندیر. بوْلوْنیا یۇنیورسیتتینده تحصیل آلمیٛش، حۆقۇق و فلسفنی اؤیرنمیشدیر. گنج یاشلاریٛندان فلوْرنسییانیٛن ایجتیماعی حیاتیٛندا فعال ایشتیراک ائتمیش، "اغ" گوئلف پارتییاسیٛنا قوْشۇلمۇشدۇر. "قاراً گوئلفلرین قلبسیندن سوْنرا غییابی اوْلاراق یاندیٛریٛلماغا محکۇم ائدیلمیشدیر (۱۳۰۲). دیدرگین حیات سۆرمۆش، ۱۳۱۵-جی ایلده ایکینجی دفه اؤلۆم محکۇم اوْلۇنمۇشدۇر (همین حؤکم ۱۹۶۶-جیٛ ایلده لغو ائدیلمیشدیر). عؤمرۆنۆن سوْن ۶ ایلینی راونادا یاشامیٛشدیٛر.

A recreated death mask of Dante Alighieri in Palazzo Vecchio, Florence
Dante Alighieri, attributed to Giotto, in the chapel of the Bargello palace in Florence. This oldest picture of Dante was painted just prior to his exile and has since been heavily restored.
یارادیٛجیٛلیٛغیٛنیٛن ایلک دؤورۆنده باتریچ آدلیٛ گنج بیر قیٛزیٛ وصف ائتمیش، اوْنۇن واختسیٛز اؤلۆمۆندن دوْغان کدر و حۆزن دوْلۇ شعرلر یاراتمیٛشدیٛر ("ینی حیات" کیتابیٛ، ۱۲۹۲). ۱۳۰۴-۱۳۰۷-جی ایللرده دانت فلسفی-اخلاقی اثرلر یازمیٛشدیٛر. "ضیافت" اثرینده اینسان ایدراکیٛنیٛن مۆستقیللییی و آزادلیٛغیٛ مۆدافی اوْلۇنۇر. "موْنارخییا حاققیٛندا" (۱۳۱۲-۱۳۱۳) سیاسی ریسالسینده واحید عۆمۇم دۆنیا موْنارخییاسیٛ ایدیاسیٛ اینسانلاریٛن امین-امانلیٛغیٛنیٛ، ایجتیماعی ادالتی تأمین ائد بیلجک دؤولت قۇرۇلۇشۇ کیمی مۆدافی ائدیلیر.

Mural of Dante in the Uffizi Gallery, by Andrea del Castagno, c. 1450
آدیٛ تاریخده ۱۰۰ ان چوْخ اؤیرنیلمیش شخصیییتلر سییاحیٛسیٛنا داخیل ائدیلیب.

Statue of Dante in the Piazza di Santa Croce in Florence, Enrico Pazzi, 1865
## اثرلری

* الهی کوْمدییا

## قایناق

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## منابع
# قاره فلسفه‌سی

**قاره فلسفه‌سی** اینگیلیسجه: Continental philosophy، موعاصیر اوروپا فلسفه‌سینین ایکی اساس "دب"ندن بیرینی بیلدیرمک اۆچون ایستیفاده اولونان ایصطلاحدیر. بئله آدلانديرمادان بو دبی اينگيليس-آمريکان فلسفه‌سيندن و يا آناليتيک فلسفه‌دن (تحلیلی فلسفه) فرقلنديرمک اۆچون ايستيفاده ائديرلر. بئله کی، فرق بیرینجی دفعه اوزه چيخاريلاندا (۲۰ عصرين اورتالاريندا) قاره فلسفه‌سی بوتون اوروپادا دومینات فلسفه ایدی، آناليتيک فلسفه(تحلیلی فلسفه) ده اينگيليس‌دیللی دونیادا اساس دب ساییلیردی.

## قایناقلار
# آمریکالی‌لار

آمریکالی‌لار
Americans| آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین بایراغی |
| اهالی سایی‌سی |
| ت. 308 million 2010 United States Census ت 320 million 2015 estimate |
| توپلام اولاراق یاشادیق‌لاری اؤلکه‌لر |
| مکزیک | 738,100–1,000,000 |
| 316,350–1,000,000 |
| فیلیپین | 250,000–600,000 |
| آلمان | 324,000 |
| ايسرائيل | 200,000 |
| بؤیوک بریتانیا | 139,000–197,143 |
| جنوبی کوره | 120,000–158,000 |
| کاستاریکا | 130,000 |
| فرانسه | 100,000 |
| چین | 71,493 |
| برزیل | 28,000–70,000 |
| کولومبیا | 60,000 |
| هونگ کونگ | 60,000 |
| هیندوستان | 60,000 |
| استرالیا | 56,276 |

**آمریکالی‌لار**—آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین اساس وطنداشلاری، اهالی‌سی.

آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آمریکانلاری اؤلکه اهالیسینین ۸۹ %-نی تشکیل ائدیر

## گروپلارین ترکیبی

بئله‌لیک‌له عۆمومی اؤلکه اهالیسینین ۸۹ %-ا قدرینی تشکیل ائدن آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آمریکانلاری داخیلینده ۴ گروپ آیریلیر و اوْنلارین فایز گؤستریجیلری آشاغی‌داکیلاردیر:

1. آوروپا-کانادا منشأ‌لی – ۷۱ %؛
2. آفریقا منشأ‌لی – ۱۲،۷ %؛
3. لاتین آمریکاسی منشأ‌لی – ۱۳ %؛
4. آرام اوقیانوس ساحلی آسیا منشأ‌لی – ۳،۳ %.

حال-حاضیردا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا «رنگ‌لی اهالی» و یا «رنگ‌لیلر» آنلاییشین‌دان ایستیفاده اوْلونور. «رنگ‌لی اهالی» و یا «غیری-آوروپالی» گت-گده بؤیوک فایز اۆستونلویونه مالیک اوْلورلار. اوْنلار اؤز دیلینی و عادت-عنعنه‌سینی ساخلاماقلاری ایله فخر ائدیرلر. عومومیت‌له اؤلکه اهالیسینین ۱۴ %-i دؤولت دیلی ساییلان اینگیلیس دیلینی بیلمیرلر. «رنگ‌لی» شهرلره میامی، دترویت، لوس-آنجلوس، هیوستون، یئنی-اوْرلان، نیویورک مثال‌دیر. آمریکان اکسپرتلری‌نین فیکرینجه ۲۰۸۰-جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا «آغ دری‌لیلر» ایله «غیری-آغ دری‌لیلر» عینی‌لیک تشکیل ائده‌جکلر.

## قایناق‌لار

== گؤرونتولر ==

*
# رومان دیلی

| Romani |
| --- |
| *romani čhib* |
| دوْغما دانیشانلار | c. 1.5 million (SIL Ethnologue)  (2015) |
| دیل عائیله‌سی | Indo-European
* هیند-ایران دیللری
	+ **Romani**
 |
| رسمی وضعیت |
| تانینمیش آزینلیق دیلی | * آلبانی
* اوتریش
* بوسنی و هرزقووین
* بولغاریستان
* کولومبیا
* فنلاند
* فرانسه
* آلمان
* ماجاریستان
* کوزووو
* مقدونیه جومهوریتی
* هولند
* نوروژ
* لهیستان
* پورتوقال
* رومانی
* ایسلوواکی
* صربیستان
* سوئد
* اوکراین
* بؤیوک بریتانیا
 |
| دیل کوْدلاری |
| ISO 639-2 | `rom` |
| ISO 639-3 | `rom` – inclusive code Individual codes: `rmn` – Balkan Romani `rml` – Baltic Romani `rmc` – Carpathian Romani `rmf` – Finnish Kalo `rmo` – Sinte Romani `rmy` – Vlax Romani `rmw` – Welsh-Romani |
| Glottolog | `roma1329` |
|

**رومان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Romani language، عرب‌جه: لغة رومنية، آنادولو تورکجه‌سی: Çingenece، فارسجا: زبان رومانی) ۱٫۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

## **قایناقلار**
# ویزی قوتلار

**ویزی قوتلار** (لاتین دیلی : Visigothi) ژرمن ائللریندن بیریدیر.اولارین اؤلکه سی «قوتتی ودا» دونوب چایلاقیندا و قارا دنیزین قوزئی طرفی اولوردو.روم ایمپراطوری سین کؤچ چاغیندا قاریشدیردیلار.

Gutthiuda قوتتی ودا, ویزی قوتلار اؤلکه سی
ویزیقوت ائللری کؤچماقی
## قایناق

* اینگیلیسجه ویکی پدیا یوخلاما 2017 فوریه

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*