Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# جنوبی آمریکا

جنوبی آمریکا|  |
| اراضی | ۱۷٬۸۴۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع |
| اهالی | ۴۱۰٬۰۱۳٬۴۹۲ |
| اهالی سیخیلیقی | ۲۱٫۴ نفر در کیلومتر مربع |
| اؤلکه‌لر | ۱۲ |
| باغیملیلیکلر | ۳ |
| دیل‌لر | پرتغالی، ایسپانیا دیلی، اینگیلیس دیلی، فرانسه دیلی، هلندی، کچوا و شمار زیادی از زبان‌های محلی سرخ‌پوستی |
| چاغ بؤلگه‌لری | یوتی‌سی ۲:۰۰- تا یوتی‌سی ۵:۰۰- |
| بویوک شهرلر | سانپائولو لیما بوگوتا ریو دو ژانیرو سانتیاگو کاراکاس بوئنوس آیرس سالوادور، باهیا برازیلیا فورتالزا رسیفی بلو هوریزونته مدئین ولپریسو لاسرنا |

**جنوبی آمریکا** یادا **گونئی آمریکا** غربی یاریم‌کوره‌ده یئرلَشن بیر قارّه دیر. بیر تعریفه گؤره بۇ قارّه آمریکا قاره‌سینین جنوبونا وئریلن آد کیمی ده نظرده آلینیر.

## اؤلکه‌لر

* آرژانتین
* برزیل
* بولیوی
* شیلی
* کولومبیا
* اکوادور
* قویان
* پاراگوئه
* پرو
* سورینام
* اوروگوئه
* ونزوئلا

## قایناق‌لار

## منابع

## گؤرونتولر

* فایل:0
* فایل:0
* فایل:0
* فایل:0
* فایل:0
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# کاستاریکا

**کاستاریکا** اورتا آمریکا بؤلگه سینده بیر اوْلکه.

## گؤرونتولر

* فایل:0
* فایل:0
* فایل:0
* فایل:0
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# کارائیب دنیزی

**کارائیب** یا **کاراییب دنیزی** (قوزئی آذربایجان تۆرکجه‌سی: Karib dənizi) باتی یاریم کوره‌سینده آمریکا قاره‌سی و اطلس اوقیانوسو آراسیندا بیر دنیزدیر. ساحه‌سی ۲.۷۵۹.۰۰۰ متر مۆربع دیر. ان درین نوقطه سی ۷.۶۸۶ متردیر. گونئی آمریکا و اورتا آمریکانین ساحه‌سینده دیر.

کریستوفور‌کولومب ایسپانیادان بو دنیزه گلیب 1492.
مکزیک
A popular and tropical سن آندریاس آداسی کارائیب دنیزینده.
## قایناق

قوزئی آذربایجان ویکی پدیاسی یوخلاما 2017 فوریه
# ایسپانیا ایمپیراتورلوغو

| ایسپانیا ایمپیراتورلوغو
* Spanish universal monarchy
* Imperio Español
* Monarquía universal Española
* Monarquía Hispánica
 |
| --- |
| ۱۴۹۲–۱۹۷۵ |
|

بایراق |
| **شوعار:**"Plus ultra" (لاتین) "Further Beyond" |
| The areas of the world that at one time were territories of the Spanish Monarchy or Empire. |
| وضعیت | Catholic Empire |
| پایتخت | * مادرید (۱۵۶۱–۱۶۰۱)
* وایادولید (۱۶۰۱–۰۶)
* مادرید (from 1606)
 |
| عۆموُمی دیللر | ایسپانیا دیلی, آراقون دیلی, آستورییا دیلی, هولند دیلی, باسک دیلی, کاتالان دیلی, قالیسی دیلی, Occitan, ساردینیا دیلی, Italian, فرانسه دیلی, Quechua, ناهواتل دیلی, مایا دیللری, Tagalog, عرب دیلی |
| دین  | کاتولیک کلیساسی |
| دؤولت | * Composite monarchy (Habsburgs)
* Absolute monarchy (Bourbons)
 |
| King |   |
| تاریخی دؤنم |   |
|  |
| • یارادیلدی  | ۱۴۹۲ |
| • ییخیلدی  | ۱۹۷۵ |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **قاباقکی** | **سونراکی** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Crown of Castile |
|  | Crown of Aragon |
|  | Kingdom of Granada |
|  | Burgundian Netherlands |
|  | Episcopal principality of Utrecht |
|  | آزتک ایمپیراتورلوغو |
|  | اینکا ایمپیراتورلوغو |
|  | Maya Civilization |
|  | Indigenous peoples of the Americas |
|  | Kingdom of Tondo |
|  | Confederation of Madja-as |
|  | Louisiana (New France) |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ایسپانیا |  |
| First Mexican Empire |  |
| Gran Colombia |  |
| United Provinces of the Río de la Plata |  |
| پاراگوئه |  |
| بولیوی |  |
| پرو |  |
| First Philippine Republic |  |
| Equatorial Guinea |  |
| Sahrawi Arab Democratic Republic |  |

 |

 |
| بوگون بیر حیصه‌سی |
47 countries
* الجزاییر
* آندورا
* آرژانتین
* باهاما
* بلژیک
* بلیز
* بولیوی
* برزیل
* شیلی
* کانادا
* کولومبیا
* کاستاریکا
* کوبا
* دومینیکن جومهوریتی
* اکوادور
* السالوادور
* اوستوایی قینه
* میکرونئزیا فدراتیو ایالتلری
* فرانسه
* آلمان
* قواتمالا
* هائیتی
* هندوراس
* اندونزی
* ایتالیا
* جاماییکا
* لوکزامبورق
* لیبی
* مالت
* مارشال آدالاری
* مکزیک
* مراکش
* هولند
* نیکاراقوئه
* پالاو
* پاناما
* پاراقوئه
* پرو
* فیلیپین
* پورتوقال
* ایسپانیا
* تایوان
* تونس
* بیرلشمیش ایالتلر
* اوروقوئه
* ونزوئلا
* غربی صاحارا
 |
|   پورتوقال ایمپیراتورلوغو during the Iberian Union (1581–1640).
  Territories held before the Treaties of Utrecht–Baden (1713–1714).
  Territories held before the Spanish American wars of independence (1808–1833).
  Territories held before the Spanish–American War (1898–1899).
  Territories granted independence during the Decolonisation of Africa (1956–1976).
  Current territories administered by Spain. |

**ایسپانیا ایمپیراتورلوغو** — ۱۴۹۲-جی ایلده قرانادانین توتولماسیندان، ۱۸۹۸-جی ایلده ایسپانیانین کولونیاسی فیلیپین اراضیسینین آمریکا بیرلشمیش ایالتلری طرفیندن ایشغال ائدیلمه‌سینه قدرکی دؤورو ایحاطه ائتمیشدیر.

## قایناق
# ۱۶. یوز ایل

---Sidenote START---
## اوْلایلار

### ۱۵۰۰لر

* ۱۵۰۰: پورتوقال لی دنیزچی آلوارئس پدرو کابرال برزیل 'یی رسمی اوْلاراق کشف ائتدی.
* ۱۵۰۳: لئوناردو داوینچی، اۆچ دؤرد ایل سوْنرا تاماملایاجاغی  *مونا لیسا*  آدلی جدولینه باشلادی.
* ۱۵۰۳: ایسپانیا، کریگنولا ساواشی 'ندا فرانسه' یی مغلوب ائتدی. تاریخ‌ده باروت‌لو کیچیک سیلاحلارلا قازانیلان ایلک دؤیوش ساییلیر.
* ۱۵۰۶: کریستوفورکولومب، ایسپانیا 'نین وایادولید شهرینده وفات ائتدی.
* ۱۵۰۶: لهیستان، قیریم خانلیغی 'ندان گلن تاتارلار طرفیندن ایشغال ائدیلدی.

### ۱۵۱۰لر

* ۱۵۱۴ چالدیران ساواشی

### ۱۵۲۰لر

۱۵۲۰ - سلیمان قانونی تاختا کئچدی. (د. ۱۴۹۴)

۱۵۲۲ - سلیمان قانونی رودوس آداسینی آلدی

### ۱۵۳۰لر

* ۱۵۳۸ - قانونی، عراقی فتح ائتدی.
* ۱۵۳۸ - سلیمان قانونی، بیر قیسیم عربلر توْرپاقلاری ایله یمن "ی فتح ائتدی.

### ۱۵۴۰لر

۱۵۴۱-قانونی سلطان سولئیمان ماجاریستان سفرینه چیخدی.

### ۱۵۵۰لر

سلیمان قانونی، ترابلوسگارپی فتح ائتدی.

* ۱۵۷۵: لهیستان، عثمانلی ایمپیراتورلوغو حمایه‌سینه گیردی.

### ۱۵۸۰لر

* ۱۵۸۷: لوریستان اوستانی عثمانلیلار طرفیندن ایشغال ائدیلدی.

### ۱۵۹۰لر

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# بؤیوک کولومبیا جومهوریتی

| Republic of ColombiaRepública de Colombia |
| --- |
| 1821–1831 |
|
بایراق

میلی نیشان

 |
|  |
| عۆموُمی دیللر | Spanish |
| دین  | مسیحیت‏ |
| دؤولت | جومهوریت |
| Presidents |   |
|  |
| • 1819–30  | Simón Bolívar |
|  |
| تاریخی دؤنم |   |
|  |
| • یارادیلدی  | 1821 |
| • Constitution of Cúcuta  | August 30, 1821 |
| • Colombia – Peru War  | 1828–1829 |
| • ییخیلدی  | 1831 |
|  |

**بؤیوک کولومبیا جومهوریتی** (اینگیلیسجه: Gran Colombia، فارسجا: کلمبیای بزرگ، عربجه: كولومبيا الكبرى، فرانسیزجا: Grande Colombie، آلمانجا: *Großkolumbien*، ایتالیاجا: *Grande Colombia*، روسجا: Великая Колумбия) گونئی آمریکادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت‏ بۇ اؤلکه‌نین رسمی دینیدی. بؤیوک کولومبیا جومهوریتی 1821 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1831 میلادی ایلینده داغیلدی.

## گؤرونتولر

*
*
*

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# اکوادور

| **Republic of EcuadorRepública del Ecuador*  (ایسپانیا) |
| --- |
|
بایراق

میلی نیشان

 |
| **شوعار: "Dios, patria y libertad" (ایسپانیا)
* "Pro Deo, Patria et Libertate" (لاتین)
* "God, homeland and freedom"
 |
| **میلی مارش:Salve, Oh Patria*  (ایسپانیا) *Hail, Oh Homeland*  |
|  اکوادور یئری نقشه اوستونده (dark green)in جنوبی آمریکا (grey) |
| پایتخت | Quito ﻿ / ﻿ |
| بؤیوک شهری | Guayaquil |
| رسمی دیللر | Spanish |
| Recognized regional languages | کیچوا دیلی (Quichua), Shuar and others "are in official use for indigenous peoples" |
| اتنیک قروپلار () | * 71.9% مستیزو
* 7.4% Montubio
* 7.2% Afro-Ecuadorian
* 7% Amerindian
* 6.1% White
* 0.4% others
 |
| دمونیم(لر) | Ecuadorian |
| دؤولت | Unitary presidential جومهوریت |
|  |
| • President  | Lenín Moreno |
| • Vice President  | Jorge Glas |
|  |
| قانون اوقانی | National Assembly |
| Independence |
|  |
| • Declared  | August 10, 1809 |
| • from ایسپانیا  | May 24, 1822 |
| • from بؤیوک کولومبیا جومهوریتی | May 13, 1830 |
| • Recognized by Spain  | February 16, 1840 |
| • Current constitution  | September 28, 2008 |
|  |
| اراضی |
| • جمعی | ۲۸۳٬۵۶۱ km2 (۱۰۹٬۴۸۴ sq mi)Convert internal error: unknown messagea (73rd) |
| • سو (%) | 5 |
| جمعیت |
| • 2016 تخمینی | 16,385,068 (65th) |
| • 2010 census | 14,483,499 |
| • سیخیلیق | ۵۸٫۹۵/km2 (۱۵۲٫۷/sq mi)Convert internal error: unknown message (151st) |
| جی‌دی‌پی (PPP) | 2016 تخمینی |
| • جمعی | $194.845 billion |
| • آدام‌باشی | $11,788 |
| جی‌دی‌پی (نامینل) | 2016 تخمینی |
| • جمعی | $109.759 billion (64th) |
| • آدام‌باشی | $6,640 |
| جینی (2014) |  45.4 اورتا |
| اچ‌دی‌آی (2015) |  0.739 یوخاری · 89th |
| پول واحیدی | آمریکا دولاریb (USD) |
| چاغ بؤلگه‌سی | UTC−5 / −6 (ECT / GALT) |
| سوروجولوک طرفی | right |
| تیلفون کودو | +593 |
| ایزو ۳۱۶۶ کودو | EC |
| اینترنت ال‌تی‌دی | .ec |
| 1. Including Galápagos.
2. Sucre until 2000, replaced by the US$ and Ecuadorian centavo coins.
 |

**اکوادور** (اینگیلیسجه: Ecuador) بیر اؤلکه دیر و باشکندی کیتو شهردیر. عمومی داخیلی محصولو ۱۹۴٫۸۴۵ میلیارد دولار دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۴٬۴۸۳٬۴۹۹ نفر دیر. و ۲۸۳٬۵۶۱ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

اکوادور اؤلکه‌سی‌نین بایراغی

اکوادور نقشه اوستونده یئری
## قایناق‌لار

قارداش پروژه‌لرده **اکوادور** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# ۱۸۳۱ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۱۸ - **عصر ۱۹** - عصر ۲۰ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۱۸۰۰  ۱۸۱۰  ۱۸۲۰  ۱۸۳۰  ۱۸۴۰  ۱۸۵۰  ۱۸۶۰
 |
| **ایل:** | ۱۸۲۸ ۱۸۲۹ ۱۸۳۰ - **۱۸۳۱** - ۱۸۳۲ ۱۸۳۳ ۱۸۳۴ |

۱۸۳۱آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۱۲۰۹–۱۲۱۰ |
| میلادی تقویم | ۱۸۳۱ *MDCCCXXXI* |
| اتیوپی تقویمی | ۱۸۲۳–۱۸۲۴ |
| ائرمنی تقویمی | ۱۲۸۰ ԹՎ ՌՄՁ |
| ایسلامی تقویم | ۱۲۴۶–۱۲۴۷ |
| ایگبو تقویمی | ۸۳۱–۸۳۲ |
| آشوری تقویمی | ۶۵۸۱ |
| بربری تقویمی | ۲۷۸۱ |
| بنقالی تقویمی | ۱۲۳۸ |
| بهائی تقویمی | −۱۳ – −۱۲ |
| بودایی تقویمی | ۲۳۷۵ |
| بیزانس تقویمی | ۷۳۳۹–۷۳۴۰ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 庚寅年 (دمیر ببر) ۴۵۲۷ یا ۴۴۶۷     *— تا —* 辛卯年 (دمیر دوشان) ۴۵۲۸ یا ۴۴۶۸ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۲۳۷۴ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۲۹۹۷ |
| ژاپون تقویمی | Tenpō ۲ (天保２年) |
| ژولین تقویمی | میلادی دان ۱۲ گون آز |
| برمه نین سونتی تقویمی | ۱۱۹۳ |
| عبری تقویمی | ۵۵۹۱–۵۵۹۲ |
| قطب تقویم | ۱۵۴۷–۱۵۴۸ |
| کوره تقویمی | ۴۱۶۴ |
| مینگو تقویمی | ۸۱ قاباق چین تقویمی 民前۸۱年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۱۸۳۱ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۸۸۷–۱۸۸۸ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۷۵۳–۱۷۵۴ |
|  - *کالی یوگا* | ۴۹۳۲–۴۹۳۳ |
| رم تاریخی | ۲۵۸۴ |
| سلطنت ایلی بریتانیا | ۱ دؤردونجو ویلیام – ۲ دؤردونجو ویلیام |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۱۸۳۱-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْتوز بیرینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر

* ۲۷ دسامبر - چارلز داروینین ایچینده اوْلدوغو بیگل آدلی کشف گمیسی یوْلا دۆشدو.

## قایناق‌لار
# ۱۹۰۳ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۱۹ - **عصر ۲۰** - عصر ۲۱ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۱۸۷۰  ۱۸۸۰  ۱۸۹۰  ۱۹۰۰  ۱۹۱۰  ۱۹۲۰  ۱۹۳۰
 |
| **ایل:** | ۱۹۰۰ ۱۹۰۱ ۱۹۰۲ - **۱۹۰۳** - ۱۹۰۴ ۱۹۰۵ ۱۹۰۶ |

۱۹۰۳آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۱۲۸۱–۱۲۸۲ |
| میلادی تقویم | ۱۹۰۳ *MCMIII* |
| اتیوپی تقویمی | ۱۸۹۵–۱۸۹۶ |
| ائرمنی تقویمی | ۱۳۵۲ ԹՎ ՌՅԾԲ |
| ایسلامی تقویم | ۱۳۲۰–۱۳۲۱ |
| ایگبو تقویمی | ۹۰۳–۹۰۴ |
| آشوری تقویمی | ۶۶۵۳ |
| بربری تقویمی | ۲۸۵۳ |
| بنقالی تقویمی | ۱۳۱۰ |
| بهائی تقویمی | ۵۹–۶۰ |
| بودایی تقویمی | ۲۴۴۷ |
| بیزانس تقویمی | ۷۴۱۱–۷۴۱۲ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 壬寅年 (سو ببر) ۴۵۹۹ یا ۴۵۳۹     *— تا —* 癸卯年 (سو دوشان) ۴۶۰۰ یا ۴۵۴۰ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۲۴۴۶ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۳۰۶۹ |
| ژاپون تقویمی | میجی ۳۶ (明治３６年) |
| ژولین تقویمی | میلادی دان ۱۳ گون آز |
| برمه نین سونتی تقویمی | ۱۲۶۵ |
| عبری تقویمی | ۵۶۶۳–۵۶۶۴ |
| قطب تقویم | ۱۶۱۹–۱۶۲۰ |
| کوره تقویمی | ۴۲۳۶ |
| مینگو تقویمی | ۹ قاباق چین تقویمی 民前۹年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۱۹۰۳ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۹۵۹–۱۹۶۰ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۸۲۵–۱۸۲۶ |
|  - *کالی یوگا* | ۵۰۰۴–۵۰۰۵ |
| رم تاریخی | ۲۶۵۶ |
| سلطنت ایلی بریتانیا | ۲ یئدینجی ادوارد – ۳ یئدینجی ادوارد |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۱۹۰۳-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اۆچونجو ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر

* ۱۸ دسامبر - پاناما کانالی داییمی اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلری نظارتی آلتینا کئچمیشدیر.
* ۳۰ دسامبر - شیکاقوْ تئاتریندا یانغین نتیجه‌سینده ۶۰۰ نفر هلاک اوْلوب.
* ۲۳ فوریه - کوبا قۇآنتاناموداکی بازانی آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینه عؤمورلوک ایجاره وئردی.
* ۱۹ مارس - تۆرکیهنین ایلک ایدمان کلوبو اوْلان بئشیک‌تاش ژ.ک. قۇرولدو.
* ۱۹ ژانویه - اوقیانوس آشیری ایلک رادیو یایینی آمریکایلا بریتانیا آراسیندا گئرچکلشدی.
* ۱۸ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی تئودور روزولتین بیرلشمیش شاهلیق شاهی ۷-جی ادواردا گؤندردیگی رادیو مساژی٬ آمریکادان رادیو ایله گؤندریلن ایلک اوقیانوسدان اۇزاغا مساژی اوْلموشدور.
* ۱۷ دسامبر - تاریخده ایلک طیاره هاوایا قالخمیشدیر.

## قایناق‌لار
# ۱۹۱۴ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۱۹ - **عصر ۲۰** - عصر ۲۱ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۱۸۸۰  ۱۸۹۰  ۱۹۰۰  ۱۹۱۰  ۱۹۲۰  ۱۹۳۰  ۱۹۴۰
 |
| **ایل:** | ۱۹۱۱ ۱۹۱۲ ۱۹۱۳ - **۱۹۱۴** - ۱۹۱۵ ۱۹۱۶ ۱۹۱۷ |

۱۹۱۴آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۱۲۹۲–۱۲۹۳ |
| میلادی تقویم | ۱۹۱۴ *MCMXIV* |
| اتیوپی تقویمی | ۱۹۰۶–۱۹۰۷ |
| ائرمنی تقویمی | ۱۳۶۳ ԹՎ ՌՅԿԳ |
| ایسلامی تقویم | ۱۳۳۲–۱۳۳۳ |
| ایگبو تقویمی | ۹۱۴–۹۱۵ |
| آشوری تقویمی | ۶۶۶۴ |
| بربری تقویمی | ۲۸۶۴ |
| بنقالی تقویمی | ۱۳۲۱ |
| بهائی تقویمی | ۷۰–۷۱ |
| بودایی تقویمی | ۲۴۵۸ |
| بیزانس تقویمی | ۷۴۲۲–۷۴۲۳ |
| جوچه تقویمی | ۳ |
| چین تقویمی | 癸丑年 (سو اینک) ۴۶۱۰ یا ۴۵۵۰     *— تا —* 甲寅年 (تخته ببر) ۴۶۱۱ یا ۴۵۵۱ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۲۴۵۷ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۳۰۸۰ |
| ژاپون تقویمی | تایشو ۳ (大正３年) |
| ژولین تقویمی | میلادی دان ۱۳ گون آز |
| برمه نین سونتی تقویمی | ۱۲۷۶ |
| عبری تقویمی | ۵۶۷۴–۵۶۷۵ |
| قطب تقویم | ۱۶۳۰–۱۶۳۱ |
| کوره تقویمی | ۴۲۴۷ |
| مینگو تقویمی | چین تقویمی ۳ 民國۳年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۱۹۱۴ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۹۷۰–۱۹۷۱ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۸۳۶–۱۸۳۷ |
|  - *کالی یوگا* | ۵۰۱۵–۵۰۱۶ |
| رم تاریخی | ۲۶۶۷ |
| سلطنت ایلی بریتانیا | ۳ بئشینجی جرج – ۴ بئشینجی جرج |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۱۹۱۴-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْن دؤردونجو ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر

* ۳۱ ژولای - لوئی دوفونس؛ اسپانیالی کؤکلو اولاراق فرانسه لی آکتور و کمدین

## قایناق‌لار
# پاناما کانالی

| Panama Canal *Canal de Panamá* |
| --- |
|  |
| Specifications |
| Locks | 3 locks up, 3 down per transit; all three lanes (3 lanes of locks) |
| Status | Open, expansion opened June 26, 2016 |
| تاریخچه |
| Principal engineer | John Findlay Wallace (1904–1905), John Frank Stevens (1905–1907), George Washington Goethals (1907–1914) |
| Date of first use | ۱۵ اوت ۱۹۱۴ |

**پاناما کانالی**،اورتا آمریکا دا بیر سو یولو. اطلس اوقیانوسو نو آرام اوقیانوسو نا وصل ائدن کانال. پاناما کانالی پاناما اؤلکه سینده یئر آلیر.

## قایناقلار
# ۱۹۷۹ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۱۹ - **عصر ۲۰** - عصر ۲۱ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۱۹۴۰  ۱۹۵۰  ۱۹۶۰  ۱۹۷۰  ۱۹۸۰  ۱۹۹۰  ۲۰۰۰
 |
| **ایل:** | ۱۹۷۶ ۱۹۷۷ ۱۹۷۸ - **۱۹۷۹** - ۱۹۸۰ ۱۹۸۱ ۱۹۸۲ |

۱۹۷۹آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۱۳۵۷–۱۳۵۸ |
| میلادی تقویم | ۱۹۷۹ *MCMLXXIX* |
| اتیوپی تقویمی | ۱۹۷۱–۱۹۷۲ |
| ائرمنی تقویمی | ۱۴۲۸ ԹՎ ՌՆԻԸ |
| ایسلامی تقویم | ۱۳۹۹–۱۴۰۰ |
| ایگبو تقویمی | ۹۷۹–۹۸۰ |
| آشوری تقویمی | ۶۷۲۹ |
| بربری تقویمی | ۲۹۲۹ |
| بنقالی تقویمی | ۱۳۸۶ |
| بهائی تقویمی | ۱۳۵–۱۳۶ |
| بودایی تقویمی | ۲۵۲۳ |
| بیزانس تقویمی | ۷۴۸۷–۷۴۸۸ |
| جوچه تقویمی | ۶۸ |
| چین تقویمی | 戊午年 (یئر آت) ۴۶۷۵ یا ۴۶۱۵     *— تا —* 己未年 (یئر گئچی) ۴۶۷۶ یا ۴۶۱۶ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۲۵۲۲ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۳۱۴۵ |
| ژاپون تقویمی | شووا ۵۴ (昭和５４年) |
| ژولین تقویمی | میلادی دان ۱۳ گون آز |
| برمه نین سونتی تقویمی | ۱۳۴۱ |
| عبری تقویمی | ۵۷۳۹–۵۷۴۰ |
| قطب تقویم | ۱۶۹۵–۱۶۹۶ |
| کوره تقویمی | ۴۳۱۲ |
| مینگو تقویمی | چین تقویمی ۶۸ 民國۶۸年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۱۹۷۹ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۲۰۳۵–۲۰۳۶ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۹۰۱–۱۹۰۲ |
|  - *کالی یوگا* | ۵۰۸۰–۵۰۸۱ |
| رم تاریخی | ۲۷۳۲ |
| سلطنت ایلی بریتانیا | ۲۷ ایکینجی الیزابت – ۲۸ ایکینجی الیزابت |
| یونیکس ساعات | ۲۸۳۹۹۶۸۰۰–۳۱۵۵۳۲۷۹۹ |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۱۹۷۹-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش دوْققوزونجو ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر

* ۷ ژانویه - ویئتنام قوْشونلاری کامبوج‌دا پوْل پوْت رژیمینی دئویردی.
* ۵ نوْوامبر - آبش سفیرلیگی‌نین تۇتولماسی‌نین ائرته‌سی گۆنو ایمام خمینی آبش-ؽ ان بؤیوک شئیطان آدلاندیرمیشدیر.
* ۴ نوْوامبر - اؤیرنجیلر تهرانداکی آمریکا سفیرلیگی‌نین امکداشلارینی گیرو گؤتورموشلر.
* ۳۱ مارس - مالتداکی سوْن اینگیلیس بیرلیک‌لری ده آدادان چکیلدی.
* ۳ مئی - مارقارت تاچر٬ اینگیلیس و اوروپانین ایلک قادین باشقانی اوْلدو.
* ۲۹ نوْوامبر - آمریکا حؤکومتی سفیرلیک امکداشلاری‌نین گیروْو گؤتورولمه‌سینه گؤره ایراندان لاهه محکمه‌سینه شیکایت ائتمیشدیر.
* ۲۹ ژولای - هربرت مارکوزه؛ آلمانلی فیلسوف و سوسیولوق، فرانکفورت مکتبینین اصلی اؤیه لریندن
* ۲۷ دسامبر - شوروی اؤزل بیر بیرلیگی‌نین کابول هاواآلانینی اله کئچیرمه‌سی‌نین آردیندان٬ کابول‌داکی افغان حؤکومتی ییخیلدی.
* ۲۶ مارس - ایسرائیل-میصر باریش آندلاشماسی: انور سادات٬ بگین و جیمی کارتر واشینقتون‌دا آندلاشمانی ایمضالادیلار.
* ۲۳ دسامبر - شوروی اوْردو حیصّه‌لری افغانیستانا گیردی.
* ۲۱ مارس - آتینا یۇخاری محکمه‌سی آلدیغی قرارلا٬ تۆرکیه‌نین قیبریسا ائتدیگی مۆداخیله٬ زوریخ آندلاشماسینا گؤره قانونی اوْلدوغونو تأیید ائتدی.
* ۲۱ دسامبر - شوروی افغانیستانی تۇتدو.
* ۱۶ مارس - چین-ویئتنام ساواشی: چین خلق قۇرتولوش اوْردوسو اؤلکه‌سینه گئری دؤندو. ساواش سوْنا چاتدی.
* ۱۶ ژانویه - ایران ایسلام اینقیلابی سیراسیندا٬ محمدرضا پهلوی٬ عاییله‌سی ایله بیرلیکده ایراندان چیخدی.
* ۱۲ نوْوامبر - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین سفیرلیگی امکداشلاری‌نین تهراندا گیروْو گؤتورولمه‌سیندن سوْنرا آمریکانین جۇمهور باشقانی جیمی کارتر ایران نفتینی تحریم ائتمیشدیر.
* ۱۲ دسامبر - رودزیا آدینی دییشدیره‌رک زیمباوه آدلاندیریلمیشدیر.
* ۱۱ آقوست - ۲ تو-۱۳۴ طياره‌سی‌نین توققوشماسی نتیجه‌سینده ۱۷۸ نفر، او جومله‌‌دن پاختاکور داشکند فوتبول کلوبونون عۆضولری هلاک اولدولار.

## قایناق‌لار
# میصر هرملری

جیزه هرملری
**هرملر** یوخسا عربجه: الاهرام-اسکی میصرده فرعونلار و باشچیلار مقبره سی.

میصریده 2008 جی میلادی ایلجه 118 هرم تانینیب. بوهرملر باشچیلارین وفرعونلارین مزاری و مقبره سیدی بو هرملر میصرین هر طرفینده گوروشور.

## قایناق

## قالری

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# مینی ماوس

| مینی ماوس |
| --- |
|  |
| First appearance | *Steamboat Willie* (1928) |
| Created by | * والت دیزنی
* Ub Iwerks
 |
| Voiced by | * Walt Disney (1928–1929)
* Marjorie Ralston (1929)
* Marcellite Garner (1930–1939; 1942; 2013)
* Thelma Boardman (1941–1942)
* روث کلیفورد (1947–1952)
* جانت والدو (1974)
* Russi Taylor (1986–2019)
* Kaitlyn Robrock (2019–present)
 |
| In-universe information |
| Species | Mouse |
| Gender | خانیم |
| Family | Minnie Mouse family |
| Pet cat | پینوکیو |

**مینی ماوس** (اینگیلیسجه: Minnie Mouse) بیر کارتون شخصیتی دیر کی والت دیزنی شیرکتی اونو یارادیب.

## قایناقلار
# عکاسلیق

Photography| A person photographing near the Boven-Slinge stream at Winterswijk, Netherlands |
| Other names | Science or art of creating durable images |
| Types | Recording light or other electromagnetic radiation |
| Inventor | Louis Daguerre (1839) Henry Fox Talbot (1839) |
| Related | Stereoscopic, Full-spectrum, Light field, Electrophotography, Photograms, Scanner |

فوتوقرافی
**عکّاسلیق** یوخسا **فوتوقرافچیلیق** (اینگیلیسجه: Photography) کامیرا ایله عکس چکمکدیر . عکس سالانا عکاس یوخسا فوتوقرافچی یوخسا فوتوقرافر دئییلیر و چکدیگی شکیله فوتوقراف یوخسا عکس دئییلیر. بو ایش اینجه صنعت دن ساییلیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* World History of Photography Archived 2010-10-31 at the Wayback Machine. From The History of Art.
* Daguerreotype to Digital: A Brief History of the Photographic Process From the State Library & Archives of Florida.

شابلون:Photography
شابلون:Branches of the visual arts
# چین ایچ ساواشی

| چین ایچ ساواشی |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| بؤلگه | چین |
| سبب | حاکمیت مۆناقیشه‌سی |
| نتیجه | کومونیسلرین ظفری |
| جوغرافی دییشیکلیکلر | تایوانین آیریلماسی |

 |
| طرفلر |
| جین کومونیست پارتیاسی | چین جومهوریتی |
| باشچیلار |
| مائو تسه تونق | چانق کای شک |
| ایتکینلر |
| ۲۵۰٬۰۰۰ اؤلو | ۱٬۵۰۰٬۰۰۰اؤلو |

**چین ایچ ساواشی** -ایکینجی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا چین اؤلکه‌سینده میلّیتچیلر ایله کوْمونیستلر آراسیندا حاکمیت مۆناقیشه‌سی اۆستونده چیخان ساواشدیر.ایکی طرفین جمعاً ۲ میلیونا یاخین تلفات وئردیگی ساواشدا میلّیتچیلرین رهبری *چیانق کای‌شک* ایکن کوْمونیستلرین رهبری *مائو تسه‌توْنق* دور.کوْمونیستلرین ۱۹۴۹دا میلّیتچیلری اؤلکه‌دن چیخاردمالاریلا ساواش سوْنا چاتمیشدی.اؤلکه‌دن چیخان میلّیتچیلر تایوانی اله کئچیریب اوْرادا چین جۇمهوریتی آدیلا حؤکومت قوْرموشلار.

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# پادیشاه

بیر پادیشاه
**پادیشاه** یا دا **پاشا** و یا **حؤکومدار** بیر عونوان و بیر مقام دیر. پادیشاه مقامی او اؤلکهلرده کی کراللیق سیستمینده ایداره اولونورلار، ان اوست مقام سایا گلیر.

## قایناقلار
# پادشاه جینپیونق

| Jinpyeong |
| --- |
| Royal tomb of King Jinpyeong in Gyeongju |
| King of Silla |
| شاه‌لیق | 579 – 20 January 632 |
| تاج قویما | 17 July 579 |
| قاباقکی | King Jinji |
| سوْنراکی | Queen Seondeok |
|  |
| دوغوم | 567? |
| اولوم | ۲۰ ژانویه ۶۳۲ (**عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «{»** یاش) |
| حیات یولداشی | Queen Maya |
| اوشاقلار | Queen Seondeok Princess Cheonmyeong Princess Seonhwa |
| سولاله | House of Kim |
| آتا | Crown Prince Dongryun |
| آنا | Lady Mano of the Kim clan |

**پادشاه جینپیونق** (اینگیلیسی‌جه: Jinpyeong of Silla) بیر شاهزاده ایدی. ۵۷۹ – ۲۰ ژانویه ۶۳۲ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب.
# مورابیطلر دؤولتی

| مورابیطلر دؤولتیImṛabḍen, ⵉⵎⵕⴰⴱⴹⴻⵏ |
| --- |
| 1040–1147 |
|  |
| وضعیت | Ruling dynasty of Morocco |
| عۆموُمی دیللر | بربر دیلی, عرب دیلی, مست عربی دیلی |
| دین  | ایسلام |
| دؤولت | کراللیق |
| Emir |   |
|  |
| • 1040–1059  | Abdallah ibn Yasin |
|  |
| تاریخی دؤنم |   |
|  |
| • یارادیلدی  | 1040 |
| • ییخیلدی  | 1147 |
|  |

**مۆرابیطلر دؤولتی** (عربجه: الدَّوْلَة الْمُرَابِطِيَّة) آفریقادا بیر اسکی دؤولت. ایسلام بۇ اؤلکه‌نین رسمی دینیدی. مورابیطلر 1040 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1147 میلادی ایلینده داغیلدی.

## گؤرونتولر

*

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# شان سولا‌له‌سی

| Shang商 |
| --- |
| 1600 میلاددان اؤنجه–1046 میلاددان اؤنجه |
|  |
| وضعیت | Kingdom |
| عۆموُمی دیللر | Old Chinese |
| دین  | Chinese folk religion |
| دؤولت | کراللیق |
| King |   |
| تاریخی دؤنم | Bronze Age |
|  |
| • یارادیلدی  | 1600 میلاددان اؤنجه |
| • Zhou conquest  | 1046 میلاددان اؤنجه |
|  |

**شان سولا‌له‌سی** (اینگیلیسجه: Shang dynasty، فارسجا: دودمان شانگ، عربجه: مملكة شانغ، فرانسیزجا: Dynastie Shang، آلمانجا: *Shang-Dynastie*، ایتالیاجا: *Dinastia Shang*، روسجا: Шан (династия)) آسیادا بیر اسکی دؤولت. شان سولا‌له‌سی 1600 میلاددان اؤنجه قۇرولدو و 1046 میلاددان اؤنجه داغیلدی.

## گؤرونتولر

*
*
*
*

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# لیائو چایی

| لیائو چایی |
| --- |
|  |
|  |
| Native name | 辽河 |
| Location |
| اؤلکه‌ | چین |
| Physical characteristics |
| شابلون:Infobox river/source |
| شابلون:Infobox river/source |
| شابلون:Infobox river/source |
| شابلون:Infobox river/source |
| شابلون:Infobox river/source |
| شابلون:Infobox river/source |
| Length | 1345 **units?** |
| شابلون:Infobox river/discharge |
| شابلون:Infobox river/discharge |
| شابلون:Infobox river/discharge |
| شابلون:Infobox river/discharge |
| شابلون:Infobox river/discharge |

**لیائو چایی** (اینگیلیسجه: Liao River، فارسجا: رود لیائو، آلمانجا: *Liao He*، ایتالیاجا: *Liao*، عربجه: نهر لياو، آنادولو تورکجه‌سی: Liao Nehri، روسجا: Ляохэ) چین اؤلکه‌سینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۳۴۵ کیلومتر دیر.

## بیرده باخ

* چای
* دۆنیانین ان اۇزون چایلاری
* دۆنیانین ان بؤیوک حؤوضه‌لری

## ائشیک باغلانتی‌لار

* دۆنیانین اساس چایلاری

قارداش پروژه‌لرده **لیائو چایی** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Liao River»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).