Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# علیخان تؤره ساغونی

| علیخان تؤره ساغونی |
| --- |
|  |
| آد | علیخان تؤره ساغونی |
| قیسا بیلگی | شرقی تورکوستان ایکینجی ایسلام جمهوریّتینین باشچی‌سی |
| دوْغوم تاریخ | ۱۸۸۴-جو میلادی ایلین ۳-جو آینین ۲۱-جی گونی بالاساغون (توْقموْق) |
| اؤلوم تاریخ | ۱۹۷۶-جی میلادی ایلین ۲-جی آیینین ۲۸-جی گونی تاشکند |
| میللیت | تورک |
| آیری آدلار | علیخان تؤره ساغونی شاکیرجان خوجا اوغلو |

**علیخان تؤره ساغونی** (بۆتون آد: علیخان تؤره ساغونی شاکیرجان خوجا اوغلو) شرقی تورکوستان ایکینجی ایسلام جمهوریّتینین باشچی‌سی و آدلیم یازیچی، شاعیر و تاریخچی دیر.

## حیاتی

علیخان تؤره ۱۹۴۴-جی میلادی ایلین نووامبریندان ۱۹۴۶-جی میلادین ایلین جۇن آییناجان شرقی تورکوستان جمهوریّتینین باشچی‌سی ایدی. شرقی تورکوستان باشچی‌لاری ایچینده یالنیز علیخان ایستالینین، ایلی میلّی اوردوسون اۇرومچودان گئری قایتارماق، بویوروغی ایله موخالیفت ائتدی.

## اثرلر

علیخان سوْوئت بیرلیگی ساغیندان تاشکندده گؤز آلتینا آلینان چاغدا اۆچ کیتاب یازیب‌دیر:

1. تورکوستان قایغوسو
2. تاریخ محمّدی
3. شفاء العلل
4. ساغونی دیوانی

بۇنلاردان علاوه نئچه کیتابی دا ترجۆمه ائتمیشدیر:

1. نوادر الوقایع (یازیچی: احمد دانش)
2. موسیقی رساله‌سی (یازیچی: درویش علی چنگی)
3. تیمور توزوکلری

## ادبی یارادیچیلیغی

علیخان تؤره ساغونی تورک ادبیاتی ساحه‌سینده چالیشانلاردانیدی. بیر شعر دیوانی و نئچه اثر اوندان گۆنوموزه قالیبدیر. شعرلریندن نئچه میثال آشاغیدا یئرلشیبدیر.

|  |
| --- |
| اۇمیدین بوْلسون ساغۇنی، اۇمیدین گؤزگۆسو باردۇر |
| قارانغۇ گئجه سوْنگی‌دن، قۇیاشنینگ چیقغۇسی باردۇر |

آذربایجان تۆرکجه‌سی:

|  |
| --- |
| اۇمیدین اوْلسون ساغۇنی، اۇمیدین گؤزگۆسو واردیر |
| قارانلیق گئجه سوْنوندان، گۆنَشین چیخماسی واردیر |

داها

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ائشیت مندن وطن اوغلی نصیحت |  | قبول قیلسڭ کلور باشیڭقه دؤولت |
| جهان کؤرگن قارینیڭ سؤزین آلغیل |  | عمل ایلب اونی کؤڭلیڭقه سالغیل |
| ایگیتلیک دؤورینی ایش وقتی دئب بیل |  | غنیمت دیر گرک ایشنی بیلیب قیل |
| جهان خلقی اؤلیک دیر یا تیریک دیر |  | تیریک یۆرگن بیلیکسیزلر اؤلیک دیر |

آذربایجان تۆرکجه‌سی:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ائشیت مندن وطن اوغلی نصیحت |  | قبول قیلسان گلر باشینا دؤولت |
| جهان گؤرموش قارینین (قوجانین) سؤزون آلغیل |  | عمل ائدیب اونو کؤنلونه سالغیل |
| ایگیتلیک دؤورونو ایش وقتی دئب (دئییب) بیل |  | غنیمت دیر گرک ایشی بیلیب قیل (ائت، ائیله) |
| جهان خلقی اؤلو دور یا دیری دیر |  | دیری یۆرن بیلیکسیزلر اؤلو دور |

## قایناقلار

* تۈرکیستان قایغۇسی، نەشرگە تەییارلیغۇچی ھاجی ئابدۇررەشید کېریمی، دۇنیا ئۇیغۇر قۇرۇلتییی
# فرانسه دیلی

آنا دیلی اولان منطقه‌لر
  رسمی دیل اولان منطقه‌لر
  ایکینجی دبل اولان منطقه‌لر
  آزینلیق دیلی اولان منطقه‌لر

 **فرانسه دیلی** (Français) هیند اوروپا دیللرینین بیر عضوو و رومن دیلرینین آلت قولوندان بیر دیل دیر. بۇ دیل هم اوروپادا هم‌ده فرانسه نین قدیم موستعمیره اؤلکه لرینده رسمی دیر. بۇ دیلی ۱۳۶ میلیون اینسان آنادیل عنوانیندا و۱۹۰ میلیون اینسان دا ایکینجی دیل دانیشیرلار. فرانسه دیلی بیرلشمیش میللتلر و ۲۲ اؤلکه ده رسمی دی. فرانسه دیلی ،اوروپا بیرلیگینده اینگیلیس و آلمان دیللریندن سوْنرا اؤچونجو بؤیوک دیل دیر.

## قایناقلار

فارسجا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«زبان فرانسوی»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۰۴ فوریه ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).