Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# آرالیق دنیزی

آق دنیز خریطه‌سی
**آرالؽق دنیزی** یا دا **آغ دنیز** — اوروپا، آفریقا و آسیا نین آراسیندا یئرلشن بیر دنیز. بو دنیز جبل‌الطارق بوغازی واسیطه‌سی ایله اطلس اوقیانوسونا باغلانیر. آرالیق دنیزی باتی دان جبل الطارق بوغازی و اطلس اوقیانوسو ایله، گونئی-دوغو دان ایسه میصرده‌کی سوئز کانالی و قیزیل دنیزله بیرلشیر.

آرالیق دنیزی تخمیناً ۴ میلیون km²-لیک بیر اراضینی ایحاطه ائدیر. کئچمیش‌ده‌کی بؤیوک آنتیک مدنییتلار اوْنون حؤوضه‌سینده فوْرمالاشمیش‌دیر.

## آدلاری

* آنادولو تورکجه‌سینده - *آک دنیز*؛
* اینگیلیس دیلینده - *مدیتررانانه*. بۇ دا لاتین دیلینده‌کی *مدیتررانوستان* (مدی: اوْرتا + تررا: توْرپاق، یئر) معناسینا گلیر.
* یونان دیلینده - *مسوگیوس*.
* عرب دیلینده - قارشی‌لیغی *البحر المتوسط* «اوْرتادا اوْلان دنیز» مناسیندادیر.
* فارس دیلینده - آرالیق دنیزی اۆچون ایستیفاده ائدیلن *بحر سفید* آدی عثمانلی ایمپیراتورلوغو دؤورو خریطه‌لرینده ده گؤرونمک‌ده‌دیر.
* روم ایمپیراتورلوغودا - *ماره نوستروم* دییرلر کی، بۇ دا *بیزیم دنیز* معناسینا گلیر.
* تورک دیللی خالقلاردان بۇ دنیزه تورکمنلر اورتایئر دنیزی، اویغورلار یئر اوتتورا دنیزی، قیرقیزلار یئر اوتتورلوق دنیز، اؤزبکلر اورتا دنیز، چوواشلار ویتتاشئر دینئزی، قیریم‌تاتارلاری آق دنیز، باشقورتلار اورتا دینگز، قازاقلار دا ژئراورتا دئنیزی دئییرلر.

## آرالیق دنیزینه ساحلی اوْلان اؤلکه‌لر

دوغو آق دنیز (شکیل ده یونان اراضی‌لری گوْرسنیر)
* آوروپادا (باتی دان دوغویا): ایسپانیا، فرانسه، موناکو، ایتالیا، مالت، ایسلوونی، کروواسی، بوسنی و هرزقووین، مونتینیقرو، آلبانی، یونان، تورکیه (آوروپا دا اوُلان اراضی‌لر).
* آسیادا (قوزئی دن گونئیه): تورکیه، سوریه، قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی، قیبریس جومهوریتی، لوبنان، ایسرائیل، میصر (آسیا دا اوُلان اراضی‌لر).
* آفریقادا (دوغو دان باتیا): میصر، لیبی، تونیس، الجزاییر، مراکش، ایسپانیا (سوتا و ملیلیا).

## دنیزین بؤیوک آدالاری

* سیسیل (ایتالیا)
* ساردینیا (ایتالیا)
* قیبریس
	+ قیبریس جومهوریتی
	+ قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی
* کورسیکا (فرانسه)
* کرت (یونان)

## گؤرونتولر

*
*
*

## قایناقلار

## منابع
# کاقوشیما اوستانی

| **کاقوشیما اوستانی** |
| --- |
| اؤلکه‌ | ژاپون |
| ماشین کودو | \_ |

**کاقوشیما اوستانی** (اینگیلیسجه: **Kagoshima Prefecture**)
ژاپون دا یئر آلان بیر اوستان دیر.

## گؤرونتولر

## بیرده باخ

* ژاپون

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kagoshima Prefecture»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

قارداش پروژه‌لرده **کاقوشیما اوستانی** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# رأس‌السرطان مداری

رأس‌السرطان مداری
**رأس‌السرطان مداری** (اینگیلیسجه: Tropic of Cancer) بئش اصلی یئر مدارلاریندان بیریدیر . بو مدار یئرین قوزئی بؤلۆمۆنده دیر. بو مدار گئچدیگی یئرلرین چوخو قورو یئرلردیرلر میثال اوچون (بؤیۆک صحراسی ، عربیستان صحراسی ، لوت وکویر ایراندا و...)

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Temporal Epoch Calculations
* Useful constants See: Obliquity of the ecliptic

شابلون:Geographical coordinates
# عربیستان یاریم‌آداسی

**عربیستان یاریم‌آداسی** (عربجه: شبه الجزيرة العربية) – باتی آسیادا یاریم‌آدا. ساحه‌سینه گؤره دۆنیا‌دا ان بؤیوک یاریم‌آدا‌دیر.

شرق‌ده فارس خلیجی و عومان کؤرفزی، جنوب‌دا عرب دنیزی و عدن کؤرفزی، غرب‌ده قیزیل دنیز ایله ایحاطه اوْلونوب.

ژئولوژی جهت دن یاریما‌دا یئرین عرب طبقه‌سینی تشکیل ائدیر. واختی ایله اوْ آفریقا کونتیننتال کۆتله‌نین بیر قیسمه تینی تشکیل ائدیب. عربیستان یاریم‌آدا‌سی تماماً صحرالارلا اؤرتولوب. اوْنون شیمال حیصّه ‌سینده نفود، جنوب حیصّه ‌سینده ایسه روب ال-خالی صحرالاری یئرلشیر.

عربیستان یاریماداسیندا و اطرافین‌داکی آدالاردا عربیستان، یمن،عومان، ایمارات، بحرئین، قطر، کویت یئرلشیر.
یاریم‌آدایا یاخین اراضی‌ده میصر، ايسرائيل، اوردون و عراق یئرلشیر.

## جوغرافی خۆصیّتلری

عربیستان یاریم‌آدا‌سی آسیا قاره‌سینین جنوب-غربینده بؤیوک یاریم‌آدا اوْلماقلا آسیا‌دان ایران کؤرفزی واسطه‌سی‌له آیریلیر. بۇ یاریم‌آدا هیند اوقیانوسینین بیر حیصّه ‌سینی و اوْنونلا علاقه دار سوریه-عربیستان صحرا‌سینی بیرلشدیریر. عربیستان یاریم‌آدا‌سی، عربیستان دنیزی، قیرمیزی دنیز و ایران کؤرفزی ایله اۆچ طرف‌دن ایحاطه اوْلونوب. عربیستانین ساحه‌سی سینای یاریما‌دا‌سی و سوریه سرحدلری‌نین داخیل ائتمک‌له ۳.۱۵۸.۰۰۰ km²-دیر. بۇ دا آوروپا قاره‌سینین اراضیسینین ۲۵%-نه برابردیر. یاریما‌دانین بؤیوک حیصّه ‌سی صحرا‌دیر. یاشیل واهه‌لر و محصولدار توْرپاقلار چوْخ آزدیر. عربیستان‌دا هئچ بیر بؤیوک چای یوْخدور.چونکی حَددیندن آرتیق قیزان قوم سولاری تئز قۇرودور. عربیستان‌دا ائله ایللر اوْلور کی، هئچ یاغیش یاغ‌میر. عربیستان‌دا ان محصولدار توْرپاق ساحه‌لری یمن‌ده، قیرمیزی دنیزین جنوب-غرب ساحللرینده یئرلشیر. اوْنا گؤره بۇ ویلایت همیشه محصولدار و اها‌لی‌سی چوْخ اوْلموش‌دور.
# قیرمیزی دنیز

**قیرمیزی دنیزقؽرمؽزؽ دنیز(عربجه:البحرالاحمر)* عربیستان یاریم‌آداسی و آفریقانین شومال-شرق قیسمتی‌نین آراسؽندا بیر دنیز، قوزئی‌دن سوئز کانالی ایله آرالیق دنیزی‌نه و گونئی‌دن باب المندب بوغازیلا هیند اوقیانوسونا باغلانیر.

## قایناقلار