Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ماداقاسکار

| Republic of Madagascar* *Repoblikan'i Madagasikara*  (Malagasy)
* *République de Madagascar*  (فرانسه)
 |
| --- |
|
بایراق

Seal

 |
| **شوعار: "Fitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana" (Malagasy)
* "Amour, Patrie, Progrès" (فرانسه)
* "Love, Land of Our Ancestors, Progress"
 |
| **میلی مارش:Ry Tanindrazanay malala ô!* *Oh, Beloved Land of our Ancestors!*  |
|  ماداقاسکار یئری نقشه اوستونده (dark blue)– in Africa (light blue & dark grey) – in the African Union (light blue) |
| پایتختو بؤیوک شهری | Antananarivo ﻿ / ﻿ |
| رسمی دیللر | * Malagasy
* فرانسه دیلی
 |
| اتنیک قروپلار (2004) | * 26% Merina
* 15% Betsimisaraka
* 12% Betsileo
* 7% Tsimihety
* 6% Sakalava
* 5% Antaisaka
* 5% Antandroy
* 24% others
 |
| دمونیم(لر) | Malagasy |
| دؤولت | Unitary semi-presidential جومهوریت |
|  |
| • President  | Hery Rajaonarimampianina |
| • Prime Minister  | Olivier Solonandrasana |
|  |
| قانون اوقانی | Parliament |
| • یوخاری مجلیس | Senate |
| • آشاغی مجلیس | National Assembly |
| Independence |
|  |
| • from فرانسه  | 26 June 1960 |
| • Current constitution  | 17 November 2010 |
|  |
| اراضی |
| • جمعی | ۵۸۷٬۰۴۱ km2 (۲۲۶٬۶۵۸ sq mi)Convert internal error: unknown message (46th) |
| • سو | ۵٬۵۰۱ km2 (۲٬۱۲۴ sq mi)Convert internal error: unknown message |
| • سو (%) | 0.9% |
| جمعیت |
| • 2016 تخمینی | 24,894,551 (52nd) |
| • 1993 census | 12,238,914 |
| • سیخیلیق | ۳۵٫۲/km2 (۹۱٫۲/sq mi)Convert internal error: unknown message (174th) |
| جی‌دی‌پی (PPP) | 2017 تخمینی |
| • جمعی | $40.055 billion |
| • آدام‌باشی | $1,563 |
| جی‌دی‌پی (نامینل) | 2017 تخمینی |
| • جمعی | $10.372 billion |
| • آدام‌باشی | $405 |
| جینی (2010) | 44.1 اورتا |
| اچ‌دی‌آی (2015) |  0.512 آشاغی · 158th |
| پول واحیدی | Malagasy ariary (MGA) |
| چاغ بؤلگه‌سی | UTC+3 (EAT) |
| • یای (دی‌اس‌تی) | UTC+3 (not observed) |
| سوروجولوک طرفی | right |
| تیلفون کودو | +261 |
| ایزو ۳۱۶۶ کودو | MG |
| اینترنت ال‌تی‌دی | .mg |

 ماداقاسکار اؤلکه‌سی‌نین بایراغی

 ماداقاسکار نقشه اوستونده یئری
**ماداقاسکار** (اینگیلیسجه: Madagascar) بیر اؤلکه دیر و باشکندی آنتاناناریوو شهردیر. عمومی داخیلی محصولو ۴۰٫۰۵۵ میلیارد دولار دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۲٬۲۳۸٬۹۱۴ نفر دیر. و ۵۸۷٬۰۴۱ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

## قایناق‌لار

قارداش پروژه‌لرده **ماداقاسکار** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا

## گؤرونتولر

*
*
*
*
# ۲۰۰۱ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۲۰ - **عصر ۲۱** - عصر ۲۲ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۱۹۷۰  ۱۹۸۰  ۱۹۹۰  ۲۰۰۰  ۲۰۱۰  ۲۰۲۰  ۲۰۳۰
 |
| **ایل:** | ۱۹۹۸ ۱۹۹۹ ۲۰۰۰ - **۲۰۰۱** - ۲۰۰۲ ۲۰۰۳ ۲۰۰۴ |

۲۰۰۱آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۱۳۷۹–۱۳۸۰ |
| میلادی تقویم | ۲۰۰۱ *MMI* |
| اتیوپی تقویمی | ۱۹۹۳–۱۹۹۴ |
| ائرمنی تقویمی | ۱۴۵۰ ԹՎ ՌՆԾ |
| ایسلامی تقویم | ۱۴۲۱–۱۴۲۲ |
| ایگبو تقویمی | ۱۰۰۱–۱۰۰۲ |
| آشوری تقویمی | ۶۷۵۱ |
| بربری تقویمی | ۲۹۵۱ |
| بنقالی تقویمی | ۱۴۰۸ |
| بهائی تقویمی | ۱۵۷–۱۵۸ |
| بودایی تقویمی | ۲۵۴۵ |
| بیزانس تقویمی | ۷۵۰۹–۷۵۱۰ |
| جوچه تقویمی | ۹۰ |
| چین تقویمی | 庚辰年 (دمیر اژدها) ۴۶۹۷ یا ۴۶۳۷     *— تا —* 辛巳年 (دمیر ایلان) ۴۶۹۸ یا ۴۶۳۸ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۲۵۴۴ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۳۱۶۷ |
| ژاپون تقویمی | هیسه‌ای ۱۳ (平成１３年) |
| ژولین تقویمی | میلادی دان ۱۳ گون آز |
| برمه نین سونتی تقویمی | ۱۳۶۳ |
| عبری تقویمی | ۵۷۶۱–۵۷۶۲ |
| قطب تقویم | ۱۷۱۷–۱۷۱۸ |
| کوره تقویمی | ۴۳۳۴ |
| مینگو تقویمی | چین تقویمی ۹۰ 民國۹۰年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۲۰۰۱ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۲۰۵۷–۲۰۵۸ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۹۲۳–۱۹۲۴ |
|  - *کالی یوگا* | ۵۱۰۲–۵۱۰۳ |
| رم تاریخی | ۲۷۵۴ |
| سلطنت ایلی بریتانیا | ۴۹ ایکینجی الیزابت – ۵۰ ایکینجی الیزابت |
| یونیکس ساعات | ۹۷۸۳۰۷۲۰۰–۱۰۰۹۸۴۳۱۹۹ |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۲۰۰۱-جۆ ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا ایکی مین بیرینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

### ژانویه

### فئوریه

### مارس

### آوریل

### مئی

### ژوئن

### ژولای

### آقوست

### سپتامبر

### اوْکتوبر

### نوْوامبر

### دسامبر

### حادیثه‌لر

* ۸ اوْکتوبر - دومان نتیجه‌سینده میلان فورودگاهیندا ۲ طیاره توققوشموش، ۱۱۸ نفر هلاک اوْلموشدور.
* ۷ اوْکتوبر - آمریکا افغانیستاندا حربی عملیاتلارا باشلامیشدیر.
* ۶ مئی - سوریهیه گئتدیگی بیر گزی سیراسیندا بیر جامیع مسجیدی زیارت ائدن پاپ ایکینجی ژان پوْل٬ بیر جامیعه گیرن ایلک پاپ اوْلدو.
* ۵ مارس - مکّهده حجده چیخان ایزدیحامدا ۳۵ نفر اؤلدو.
* ۲۷ نوْوامبر - هابل تلسکوْپو واسطه‌سیله ایلک دفعه گۆنش سیستمیندن کناردا آتموْسفر آشکار ائدیلیب.
* ۲۶ فوریه - طالیبان افغانیستانین بامیان ولایتینده‌کی بۇدا هئیکل‌لرینی داغیتدی. بۇ حادیثه بؤیوک دیپلوماتیک بؤحران یاراتدی.
* ۲۵ اوْکتوبر - مایکروسافت Windows XP عملیات سیستیمی ساتیشا چیخاریلدی.
* ۲۳ مارس - ناتو٬ کوزوْووْ ساواشیندا اورانیوم مرمی‌سی ایشلتدیگینی اعتیراف ائتدی.
* ۲۰ ژانویه - جورج دبیلیو بوش٬ آمریکانین ۴۳-جو باشقانی سئچیلدی.
* ۱۳ نوْوامبر - قۇزئی ائتیلافی قوْشونلاری کابول و جلال‌آبادی طالیبان قۆووه‌لریندن تمیزله‌میشدیر.
* ۱۳ ژانویه - سالوادوْردا زلزله ۸۰۰-دن چوْخ اینسانین حیاتینا سوْن قوْیور.
* ۱۲ نوْوامبر - تۆرکیه٬ اؤلوم حؤکمونو قاداغان ائدن آنلاشمانی ایمضالامیشدیر.
* ۱۲ سپتامبر - یازی‌چی، ترجومه‌چی ماناف سولیمانوو وفات ائتمیش‌دیر.
* ۱۱ سپتامبر - آمریکادا ۱۱ سپتامبر ترور عملی: دونیا تیجارت مرکزی‌نین اکیز قولله‌لری و آمریکا مودافعه ناظیرلییی‌نین بیناسی طیاره حمله‌لرینه معروض قال‌دی، ۲ مترو ایستگاهی یارارسیز حالا دوش‌دو.
* ۱۱ دسامبر - چین رسمی اوْلاراق عۆمۇم‌دۆنیا تیجارت تشکیلاتینا قاتیلدی.
* ۱۰ نوْوامبر - باکیدا دۆنيا آذربایجانلیلاری‌نین بیر قۇرولتايی باشا چاتمیشدیر.
* ۱۰ ژانویه - ویکی‌پدیا٬ نوپدیانین بیر پارچاسی اوْلاراق حیاتا گئچدی. بئش گۆن سوْنرا آیری بیر سایت اوْلدو.
# ایوو آندریچ

| ایوو آندریچ |
| --- |
|  |
| دؤغوم‌تاریخی | ۹ اکتبر ۱۸۹۲ Dolac, Travnik, Condominium of Bosnia and Herzegovina, اوتریش-ماجاریستان |
| اؤلوم‌تاریخی | ۱۳ مارس ۱۹۷۵ (۸۲ یاش) بلقراد, SR Serbia, یوقوسلاوی سوسیالیست فدراتیو جومهوریتی |
| یاشایش یئری | New Cemetery, Belgrade |
| ایش | یازیچی, دیپلومات, سیاستچی |
| دیل | Serbo-Croatian |
| وطن‌داشلیق | Yugoslav |
| دیرلی‌جایزه‌لر | Nobel Prize in Literature (1961) |
| اکتیو ایللر | 1911–1974 |
| حیات یوْلداشی | --> |

**ایوو آندریچ** (اینگیلیسجه: **Ivo Andrić**) یازیچی - ۹ اوْکتوبر ۱۸۹۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۲  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۳ مارس ۱۹۷۵ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.

## بیرده باخ

* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ivo Andrić»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

قارداش پروژه‌لرده **ایوو آندریچ** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا

## گؤرونتولر

*
*
*
*
# دنیز

آرالیق دنیزی، تورکیه 'دکی، آنتالیا ساحللری
 دالغا
اوقیانوسون بیر حیصّه‌سی‌دیر. دۆنیانین ان بؤیوک دنیزلری آرالیق دنیزی، برینق دنیزی، کارائیب دنیزی، فیلیپین دنیزی و … ساییلیر.
**دنیز** بیر اوقیانوس ایله باغی اوْلان و بؤیوک بیر ساحه‌سی اؤرتن و عومومیتله دوز لو اوْلان سو کوتله‌سی. ایصطلاحین عومومیتله اوقیانوس ایصطلاحینی یئرینه ده ایستیفاده ائدیلر.
دنیزلر یئر سطحینین ۷۰٪ -نی ایحاطه ائدیر. یئر اۆزون‌ده کاپلادیکلاری ۱٬۳۳۸ میلیارد کیلومتر موربّع حجم‌لی دۆنیا اۆزرین‌ده‌کی سو وارلیغینین% ۹۶٬۵'اینی مئیدانا گتیرمکددیرلر.
دنیزلر اۆزرین‌دن حیاتا کئچیریلن تیجارت، هاوا یوْلو ایله داشینماسی گئتدیکجه اینکیشافینا قارشی، اهمیتین‌دن چوخ بیر شی ایتیرممیش‌دیر. دۆنیا تیجارتین‌ده کؤچورولن ماللارین% ۹۲'سی، ایلده ۵٬۷ میلیارد تون، دنیز یوْلو اۆزرین‌دن داشینیر.

## دۆنیا دنیزلرینین سیاهی‌سی

* قوزئی بۇز اوْقیانوسو
* بارنس دنیزی
* قارا دنیز
* آزوف دنیزی
* بالتیک دنیزی
* بیسکای کؤرفزی
* کارائیب دنیزی
* قوزئی دنیزی
* مکزیک خلیجی

؛ بؤیوک اوقیانوس

* گونئی چین دنیزی
* ساری دنیز
* گونئی اوْقیانوسو
* هیند اوقیانوسو
* عدن کؤرفزی
* آندامان دنیزی
* فارس خلیجی
* بنقال کؤرفزی
* قیزیل دنیز
* عرب دنیزی

## بیرده باخ

* آرال گؤلو
* خزر دنیزی
* اولو دنیز

## منابع
# ۱۸۱۶ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۱۸ - **عصر ۱۹** - عصر ۲۰ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۱۷۸۰  ۱۷۹۰  ۱۸۰۰  ۱۸۱۰  ۱۸۲۰  ۱۸۳۰  ۱۸۴۰
 |
| **ایل:** | ۱۸۱۳ ۱۸۱۴ ۱۸۱۵ - **۱۸۱۶** - ۱۸۱۷ ۱۸۱۸ ۱۸۱۹ |

۱۸۱۶آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۱۱۹۴–۱۱۹۵ |
| میلادی تقویم | ۱۸۱۶ *MDCCCXVI* |
| اتیوپی تقویمی | ۱۸۰۸–۱۸۰۹ |
| ائرمنی تقویمی | ۱۲۶۵ ԹՎ ՌՄԿԵ |
| ایسلامی تقویم | ۱۲۳۱–۱۲۳۲ |
| ایگبو تقویمی | ۸۱۶–۸۱۷ |
| آشوری تقویمی | ۶۵۶۶ |
| بربری تقویمی | ۲۷۶۶ |
| بنقالی تقویمی | ۱۲۲۳ |
| بهائی تقویمی | −۲۸ – −۲۷ |
| بودایی تقویمی | ۲۳۶۰ |
| بیزانس تقویمی | ۷۳۲۴–۷۳۲۵ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 乙亥年 (تخته خوک) ۴۵۱۲ یا ۴۴۵۲     *— تا —* 丙子年 (اود سئچان) ۴۵۱۳ یا ۴۴۵۳ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۲۳۵۹ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۲۹۸۲ |
| ژاپون تقویمی | Bunka ۱۳ (文化１３年) |
| ژولین تقویمی | میلادی دان ۱۲ گون آز |
| برمه نین سونتی تقویمی | ۱۱۷۸ |
| عبری تقویمی | ۵۵۷۶–۵۵۷۷ |
| قطب تقویم | ۱۵۳۲–۱۵۳۳ |
| کوره تقویمی | ۴۱۴۹ |
| مینگو تقویمی | ۹۶ قاباق چین تقویمی 民前۹۶年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۱۸۱۶ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۸۷۲–۱۸۷۳ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۷۳۸–۱۷۳۹ |
|  - *کالی یوگا* | ۴۹۱۷–۴۹۱۸ |
| رم تاریخی | ۲۵۶۹ |
| سلطنت ایلی بریتانیا | ۵۶ اۆچونجو جرج – ۵۷ اۆچونجو جرج |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۱۸۱۶-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن آلتینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر

* ۱۷ مارس - ۳۸ توْن‌لوق «الیزه» بۇخارلی گمی٬ مانش دنیزینه آشان ایلک بۇخارلی گمی اوْلدو.

## قایناق‌لار
# کازینو رویال (فیلم، ۱۹۶۷)

| کازینو رویال |
| --- |
|  |
| یؤنتمن | جان هیوستون کن هیوز رابرت پریش جوزف مک‌گراس وال گست |
| یاپیمجی | چارلز ک. فلدمن جری برسلر |
| سناریو یازان | ووْلف مانکوْویتس جان لاو میشل سایرس تری ساوسرن |
| اۇیغونلاشما | کازینو رویال، ایان فلمینگ طرفیندن |
| اوْیونچولار | دیوید نیون پیتر سلرز اوْرسولا آندرس وودی آلن جوانا پتت اورسن ولز دالیا لاوی دبورا کار ویلیام هولدن شارل بوآیه ژان-پل بلموندو جرج رافت جان هیوستون ترنس کوپر باربارا بوشه قابریلا لیکودی تریسی رید تریسی کریسپ کرت کاشنر الین تیلور آنجلا اسکولار |
| موزیک | برت بکراک |
| گؤرونتو یؤنتمنی | جک هیلیارد جان ویلکاکس نیکلاس روق |
| ائدیتوْر | بیل لنی |
| دۆزلدن شیرکت  | فیمس آرتیست پروداکشنز |
| داغیتیجی | کولومبیا پیکچرز |
| یاییلما تاریخی | * ۱۳ آوریل ۱۹۶۷ (۱۹۶۷-04-۱۳) (لندن)
* ۲۸ آوریل ۱۹۶۷ (۱۹۶۷-04-۲۸) (آمریکا)
 |
| زامان | ۱۳۱ دقیقه |
| اؤلکه | بیرلشمیش شاهلیق آمریکا بیرلشمیش ایالتلری |
| دیل | اینگلیسجه |
| بودجه | ۱۲ میلیون $ |
| ساتیش | ۴۱٫۷ میلیون $ |

**کازینو رویال** (اینگیلیسجه: Casino Royale)، ۱۹۶۷-جی ایلده جان هیوستون، کن هیوز، رابرت پریش، جوزف مک‌گراس و وال گست طرفیندن یؤنتیلن جاسوس کوْمدی فیلمی دیر.

## اوْیونچولار

* دیوید نیون: جیمز باند
* پیتر سلرز: ائولین ترمبل
* اوْرسولا آندرس: وسپر لیند
* وودی آلن: دوکتور نوح
* جوانا پتت: ماتا باند
* اورسن ولز: له چیفئر
* دالیا لاوی: دئتاینر
* دبورا کار: آژان میمی
* ویلیام هولدن: رانسام
* شارل بوآیه: لئگراند
* ژان-پل بلموندو: فرانسه لئژیونری
* جرج رافت: جرج رافت
* جان هیوستون: M
* ترنس کوپر: کوپ
* باربارا بوشه: مانی‌پنی
* قابریلا لیکودی: الیزا
* تریسی رید: فنگ لیدر
* کرت کاشنر: اسمرنوْو
* الین تیلور: پئگ
* آنجلا اسکولار: باتئرکوپ

## قایناقلار
# رومی اعداد

**روم سای سیستمی** — قدیم روم‌دا ایستیفاده ائدیلن سای سیستمی. سیستم قدیم دؤورلردن ایستیفاده ائدیلمیش، اورتا عصرلرده معین قدر دَییشدیریلمیش و موعاصیر وضعیته دوشموش‌دور.

بۇ سیستم‌ده رقملری مووافیق حرفلرله اوز ائدیرلر. روم رقملری اساساً نؤمررلنمیش سیاهیلاردا، سیفربلاتلاردا، تاریخلرین یازیلماسیندا ایستیفاده اولونور.

## سمبول‌لاری

روما رقم‌لرینین یازیلیشیندا ۷ سمبول‌دان ایستیفاده اولونور

| سمبول | قارشی‌لیغی |
| --- | --- |
| I | ۱ |
| V | ۵ |
| X | ۱۰ |
| L | ۵۰ |
| C | ۱۰۰ |
| D | ۵۰۰ |
| M | ۱۰۰۰ |

بۇ سمبول‌لار تکرارالانما اوصولو ایله عرب رقملرینین یازیلماسیندا ایستیفاده اولونور. لاکین بعضی حاللاردا قیسالاش‌دیرماق اۆچون یئردییشمدن ده ایستیفاده ایستیفاده اولونور. مثلاً ۴ رقمی قیسا اولماسی اۆچون اونو IIII یوخ IV-جو کیمی یازیرلار؛ ۴۰ رقمی ده همچینین XXXX یوخ، XL کیمی یازیلیر.
۵ میلیون‌دان یوخاری رقملرین یازیلیشی موختلیف جور اولور.

## روم اعدادی

| عدد | روم سایی |
| --- | --- |
| ۱ | I |
| ۲ | II |
| ۳ | III |
| ۴ | IV |
| ۵ | V |
| ۶ | VI |
| ۷ | VII |
| ۸ | VIII |
| ۹ | IX |
| ۱۰ | X |
| ۱۵ | XV |
| ۲۰ | XX |
| ۲۵ | XXV |
| ۳۰ | XXX |
| ۳۵ | XXXV |
| ۴۰ | XL |
| ۴۵ | XLV |
| ۵۰ | L |
| ۵۵ | LV |
| ۶۰ | LX |
| ۶۵ | LXV |
| ۷۰ | LXX |
| ۷۵ | LXXV |
| ۸۰ | LXXX |
| ۸۵ | LXXXV |
| ۹۰ | XC |
| ۹۵ | XCV |
| ۱۰۰ | C |
| ۲۰۰ | CC |
| ۵۰۰ | D |
| ۶۰۰ | DC |
| ۹۰۰ | CM |
| ۱۰۰۰ | M |
| ۱۵۰۰ | MD |
# دوبراوکا اوقرشیچ

| دوبراوکا اوقرشیچ |
| --- |
|  |
| دؤغوم‌تاریخی | ۲۷ مارس ۱۹۴۹ ‏(۷۷ یاش) Kutina, کروواسی سوسیالیست جومهوریتی, یوقوسلاوی سوسیالیست فدراتیو جومهوریتی |
| ایش | یازیچی |
| میللیت | هولند Croatian |
| وطن‌داشلیق | Amsterdam, Netherlands |
| دیرلی‌جایزه‌لر | Neustadt International Prize for Literature (2016), Vilenica Prize (2016) |

**دوبراوکا اوقرشیچ** (اینگیلیسجه: **Dubravka Ugrešić**) یازیچی - 17984 تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب.

## بیرده باخ

* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dubravka Ugrešić»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

قارداش پروژه‌لرده **دوبراوکا اوقرشیچ** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# ۱۹۰۰ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۱۸ - **عصر ۱۹** - عصر ۲۰ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۱۸۷۰  ۱۸۸۰  ۱۸۹۰  ۱۹۰۰  ۱۹۱۰  ۱۹۲۰  ۱۹۳۰
 |
| **ایل:** | ۱۸۹۷ ۱۸۹۸ ۱۸۹۹ - **۱۹۰۰** - ۱۹۰۱ ۱۹۰۲ ۱۹۰۳ |

۱۹۰۰آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۱۲۷۸–۱۲۷۹ |
| میلادی تقویم | ۱۹۰۰ *MCM* |
| اتیوپی تقویمی | ۱۸۹۲–۱۸۹۳ |
| ائرمنی تقویمی | ۱۳۴۹ ԹՎ ՌՅԽԹ |
| ایسلامی تقویم | ۱۳۱۷–۱۳۱۸ |
| ایگبو تقویمی | ۹۰۰–۹۰۱ |
| آشوری تقویمی | ۶۶۵۰ |
| بربری تقویمی | ۲۸۵۰ |
| بنقالی تقویمی | ۱۳۰۷ |
| بهائی تقویمی | ۵۶–۵۷ |
| بودایی تقویمی | ۲۴۴۴ |
| بیزانس تقویمی | ۷۴۰۸–۷۴۰۹ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 己亥年 (یئر خوک) ۴۵۹۶ یا ۴۵۳۶     *— تا —* 庚子年 (دمیر سئچان) ۴۵۹۷ یا ۴۵۳۷ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۲۴۴۳ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۳۰۶۶ |
| ژاپون تقویمی | میجی ۳۳ (明治３３年) |
| ژولین تقویمی | میلادی دان ۱۲ یادا ۱۳ گون آز |
| برمه نین سونتی تقویمی | ۱۲۶۲ |
| عبری تقویمی | ۵۶۶۰–۵۶۶۱ |
| قطب تقویم | ۱۶۱۶–۱۶۱۷ |
| کوره تقویمی | ۴۲۳۳ |
| مینگو تقویمی | ۱۲ قاباق چین تقویمی 民前۱۲年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۱۹۰۰ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۹۵۶–۱۹۵۷ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۸۲۲–۱۸۲۳ |
|  - *کالی یوگا* | ۵۰۰۱–۵۰۰۲ |
| رم تاریخی | ۲۶۵۳ |
| سلطنت ایلی بریتانیا | ۶۳ ملکه ویکتوریا – ۶۴ ملکه ویکتوریا |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۱۹۰۰-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆزونجو ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر

* ۲۹ ژولای - ایویند جانسون؛ سوئدلی یازیچی ، ۱۹۷۴-جو ایلده هاری مارتینسون بیرلیکده ادبیات ساحه سینده نوبل اؤدولونو قازاندی
* ۲۷ فوریه - «باواریا» مۆنهن فوتبال کلوبو قۇرولدو.
* ۱۹ نوْوامبر - باکی اهالیسی و پوْلیسین فعالیتیندن بحث ائدن «باکی جاماعتی‌نین حیاتی و وِلیکوکنیاز پروسپکتی ایله حرکتی» فیلمی ایلک دفعه اکرانا چیخمیشدیر.
* ۱۷ سپتامبر - اوسترالیا ایتفاقی‌نین یارادیلدیغی اعلان اولونموش‌دور.
* ۱۴ دسامبر - آلمانلی فیزیک عالیمی ماکس پلانک کوانت نظریه‌سینی آچیقلامیشدیر.

## قایناق‌لار
# والتر زنگا

والتر زنگا (ایتالیاجا: *Walter Zenga*) ایتالیا فۇتبولچو. ۱۹۸۶ ایلده ایتالیا میلّی فوتبول تاخیمیسینین اۆیه سی اوْلوب. اوْ۵۸ میلّی اوْیوندا مئیدانا گئدیب؛ و اوْنون سوْن میلّی اوْیونو ۱۹۹۲ جی ایلده اوْلوب؛ و بۇ ایل لرده ۲۱ میلّی گوْل وۇروب.

## قایناق‌لار

 "
# ۱۸۷۷ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۱۸ - **عصر ۱۹** - عصر ۲۰ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۱۸۴۰  ۱۸۵۰  ۱۸۶۰  ۱۸۷۰  ۱۸۸۰  ۱۸۹۰  ۱۹۰۰
 |
| **ایل:** | ۱۸۷۴ ۱۸۷۵ ۱۸۷۶ - **۱۸۷۷** - ۱۸۷۸ ۱۸۷۹ ۱۸۸۰ |

۱۸۷۷آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۱۲۵۵–۱۲۵۶ |
| میلادی تقویم | ۱۸۷۷ *MDCCCLXXVII* |
| اتیوپی تقویمی | ۱۸۶۹–۱۸۷۰ |
| ائرمنی تقویمی | ۱۳۲۶ ԹՎ ՌՅԻԶ |
| ایسلامی تقویم | ۱۲۹۳–۱۲۹۴ |
| ایگبو تقویمی | ۸۷۷–۸۷۸ |
| آشوری تقویمی | ۶۶۲۷ |
| بربری تقویمی | ۲۸۲۷ |
| بنقالی تقویمی | ۱۲۸۴ |
| بهائی تقویمی | ۳۳–۳۴ |
| بودایی تقویمی | ۲۴۲۱ |
| بیزانس تقویمی | ۷۳۸۵–۷۳۸۶ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 丙子年 (اود سئچان) ۴۵۷۳ یا ۴۵۱۳     *— تا —* 丁丑年 (اود اینک) ۴۵۷۴ یا ۴۵۱۴ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۲۴۲۰ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۳۰۴۳ |
| ژاپون تقویمی | میجی ۱۰ (明治１０年) |
| ژولین تقویمی | میلادی دان ۱۲ گون آز |
| برمه نین سونتی تقویمی | ۱۲۳۹ |
| عبری تقویمی | ۵۶۳۷–۵۶۳۸ |
| قطب تقویم | ۱۵۹۳–۱۵۹۴ |
| کوره تقویمی | ۴۲۱۰ |
| مینگو تقویمی | ۳۵ قاباق چین تقویمی 民前۳۵年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۱۸۷۷ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۹۳۳–۱۹۳۴ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۷۹۹–۱۸۰۰ |
|  - *کالی یوگا* | ۴۹۷۸–۴۹۷۹ |
| رم تاریخی | ۲۶۳۰ |
| سلطنت ایلی بریتانیا | ۴۰ ملکه ویکتوریا – ۴۱ ملکه ویکتوریا |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۱۸۷۷-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیش یئددینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر

* ۷ دسامبر - توماس ادیسونون فونوگرافی ایلک دفعه گؤستریلیب.
* ۶ مئی - سیوک قیزیل‌دریلی‌لرین رییسی «چیلغین آت»٬ آمریکا بیرلیک‌لرینه تسلیم اوْلدو.
* ۶ دسامبر - توماس ادیسون ایلک دفعه سسی لِنته یازمیشدیر.
* ۴ دسامبر - توْماس ادیسوْن فوْنوْقراف جیهازی‌نین تقدیماتینی کئچیرمیشدیر.
* ۲۱ نوْوامبر - توْماس ائدیسون سسيازان جیهاز (فوْنوْقراف) ایجاد ائتدیگینی بیلدیرمیشدیر.
* ۱۷ نوْوامبر - روسیه اوْردوسو قارصا حمله ائتمیشدیر.

## قایناق‌لار
# ناپولئونون روسیه تهاجومو

{{Infobox military conflict
| conflict = French Invasion of Russia
| partof = the ناپلئون ساواشلاری
| image = French invasion of Russia collage.jpg
| image\_size = 300px
| caption = Clockwise from top left: The بورودینو دؤیوشو by Louis Lejeune; The Fire of Moscow by Albrecht Adam; Marshal Ney at the battle of Kaunas by Auguste Raffet; French retreat by Illarion Pryanishnikov
| date = 24 June 1812 – 14 December 1812
(۵ آی، ۲ هفته و ۶ گون)
| place = روسیه ایمپیراتورلوغو
| result =
Decisive Russian victory

* Start of the آلتینجی ائتلاف ساواشی

| combatant1 =  France

* ورشو دوکلیغی
* Kingdom of Italy
* Naples
* رن کونفدراسیونو
	+ شابلون:Country data Baden
	+ Bavaria
	+ Berg
	+ Saxony
	+ شابلون:Country data Westphalia
* Swiss Confederation
* Napoleonic Spain

**Allies:**
 Austria
 پروس شاهلیغی
 Denmark–Norway
| combatant2 =  روسیه ایمپیراتورلوغو

| commander1 =

* **ناپلئون بوناپارت**
	+ Louis Alexandre Berthier
	+ Louis-Nicolas Davout
	+ Michel Ney
	+ Jacques MacDonald
	+ Nicolas Oudinot
* شابلون:Country data Westphalia Jerome I
* Józef Poniatowski
* ژواکیم مورات
* Eugène de Beauharnais
* Prince of Schwarzenberg
* Johann Yorck
* Julius von Grawert

ناپولئونون روسیه تهاجومو** (اینگیلیسجه: French invasion of Russia) روسیه ایمپیراتورلوغو و قوْنشو اؤلکه‌سی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.ناپلئون ساواشلارینین بیر قیسمی‌دیر. روسیه ایمپیراتورلوغو یئرینده اوز وئرمیش‌دیر*

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«French invasion of Russia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **ناپولئونون روسیه تهاجومو** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# وولتاژ

**ووْلتاژ**، **گرگینلیک** یا **گئریلیم** (هابئله **الکتریک پوتانسیئلی فرقی** آدلانیر)، الکتریک مئیدانیندا الکترونلاری الکتروایستاتیک میئدانین قاباغیندا حرکت ائتدیرن قۆوّه‌دیر.
بیر الکتریک مئیدانی‌نین ایچینده‌کی ایکی نوقطه آراسینداکی پوتانسیئل فرقلی اولاراق دا تعریف اولونور.

## تعریفلر

پوتانسیئل: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

ووْلتاژ : WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

وولتاژ ایکی نوقطه‌نین آراسینداکی پوتانسیئل‌لرین فرقی اولاراق، علامتی U و یا E حرفلریدیر، بیریمی ده V حرفی ایله گؤستریلن «ووْلت»دور.
# آمازون ایالتی

| **آمازون ایالتی** |
| --- |
| Motto(s): Honor y Lealtad |
| آمازون ایالتی نقشه اوستونده یئری |
| اؤلکه‌ | ونزوئلا |
| اراضی |
|  • جمع | ۱۸۳٬۵۰۰ km2 (۷۰٬۸۰۰ sq mi) |
| ماشین کودو | \_ |
| وئب سایت |  |

**آمازون ایالتی** (اینگیلیسجه: **Amazonas (Venezuelan state)**)
ونزوئلا دا یئر آلان بیر ایالت دیر. و ۱۸۳۵۰۰ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

## گؤرونتولر

## بیرده باخ

* ونزوئلا

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Amazonas (Venezuelan state)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

قارداش پروژه‌لرده **آمازون ایالتی** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# یوز ایل

**یوز ایل** یادا **عصر** — زامان اؤلچو لریندن بیریدیر. ۱۰۰ ایل بیر یوز ایله برابر دیر. میثال اۆچۆن ۲۰. یوز ایل، ۱ ژانویه ۱۹۰۱-جی ایلدن ۳۱ دسامبر ۲۰۰۰-جی ایلین آراسینداکی واخت دیر.

## قایناقلار
# باسک‌لار

Basques| Euskaldunak |
| --- |
| اهالی سایی‌سی |
| ت 3 million |
|  |
|  فرانسه (people living in the French Basque Country, not all of whom identify as Basque) | 239,000 |
|  بیرلشمیش ایالتلر (self-identifying as having Basque ancestry) | 57,793 |
|  کانادا (including those of mixed ancestry) | 6,965 |
| دیل‌لری |
| باسک دیلی, ایسپانیا دیلی, فرانسه دیلی |
| دین‌لری |
| مسیحیت (mostly کاتولیک کلیساسی), others |

Banu Bariq| اهالی سایی‌سی |
| --- |
| 100,000 to 50,000. |
| توپلام اولاراق یاشادیق‌لاری اؤلکه‌لر |
| Bareq, kufa |
| دیل‌لری |
| عرب دیلی |
| دین‌لری |
| ایسلام |

**باسک‌لار** (اینگیلیسی‌جه: Basques، عرب‌جه: باسكيون، آنادولو تورکجه‌سی: Basklar، فارسجا: باسک) - بیر قومی گروه

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## قایناقلار
# ماترا

| Matera |
| --- |
| کومونا |
| Comune di Matera |
| Panorama of Matera |
| Matera within the Province of Matera |
| Matera یئری
 |
| **لوآ خطاسیماژول:Location\_map-ین 522-جی/جو خطینده: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/Italy باسیلیکاتا" does not exist.** |
| موختصاتلار: ﻿ / ﻿ |
| اؤلکه | ایتالیا |
| بؤلگه | باسیلیکاتا |
| اوستان | Matera (MT) |
| *Frazioni* | La Martella, Venusio, Picciano A, Picciano B |
| ایداره |
|  • بلدیه‌باشچی‌سی | Raffaello De Ruggieri |
| اراضی |
|  • جمع | ۳۸۷٫۴ km2 (۱۴۹٫۶ sq mi) |
| اوجالیق | ۴۰۱ m (۱٬۳۱۶ ft) |
| جمعیت (September 2012) |
|  • جمع | ۶۰٬۰۲۳ |
|  • سیخلیق | ۱۵۰/km2 (۴۰۰/sq mi) |
| دمونیم | Materani |
| ساعات قورشاغی | یوتی‌سی ۱+ (CET) |
|  • یای (DST) | یوتی‌سی ۲+ (CEST) |
| پوْست کودو | 75100 |
| تلفن کودو | 0835 |
| Patron saint | Madonna della Bruna |
| Saint day | 2 July |
| وئب سایت | رسمی وب‌سایت |

**ماترا** (ایتالیاجا: Matera) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۰۰۲۳ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۰۱ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و باسیلیکاتا اوستانیندا یئرلشیب.

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## بیرده باخ

ایتالیا شهرلرین لیستی

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Matera»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **ماترا** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# ۱۱۱۱ (میلادی)

|  |  |
| --- | --- |
| **عصر:**  | عصر ۱۱ - **عصر ۱۲** - عصر ۱۳ |
| **اون‌ایلیک:** |  ۱۰۸۰  ۱۰۹۰  ۱۱۰۰  ۱۱۱۰  ۱۱۲۰  ۱۱۳۰  ۱۱۴۰
 |
| **ایل:** | ۱۱۰۸ ۱۱۰۹ ۱۱۱۰ - **۱۱۱۱** - ۱۱۱۲ ۱۱۱۳ ۱۱۱۴ |

۱۱۱۱آیری تقویم‌لرده| ایران تقویمی | ۴۸۹–۴۹۰ |
| میلادی تقویم | ۱۱۱۱ *MCXI* |
| اتیوپی تقویمی | ۱۱۰۳–۱۱۰۴ |
| ائرمنی تقویمی | ۵۶۰ ԹՎ ՇԿ |
| ایسلامی تقویم | ۵۰۴–۵۰۵ |
| ایگبو تقویمی | ۱۱۱–۱۱۲ |
| آشوری تقویمی | ۵۸۶۱ |
| بربری تقویمی | ۲۰۶۱ |
| بنقالی تقویمی | ۵۱۸ |
| بهائی تقویمی | −۷۳۳ – −۷۳۲ |
| بودایی تقویمی | ۱۶۵۵ |
| بیزانس تقویمی | ۶۶۱۹–۶۶۲۰ |
| جوچه تقویمی | *نامعلوم* |
| چین تقویمی | 庚寅年 (دمیر ببر) ۳۸۰۷ یا ۳۷۴۷     *— تا —* 辛卯年 (دمیر دوشان) ۳۸۰۸ یا ۳۷۴۸ |
| تایلندین گونش تقویمی | ۱۶۵۴ |
| دیسکوردیان تقویمی | ۲۲۷۷ |
| ژاپون تقویمی | Ten'ei ۲ (天永２年) |
| ژولین تقویمی | ۱۱۱۱ *MCXI* |
| برمه نین سونتی تقویمی | ۴۷۳ |
| عبری تقویمی | ۴۸۷۱–۴۸۷۲ |
| قطب تقویم | ۸۲۷–۸۲۸ |
| کوره تقویمی | ۳۴۴۴ |
| مینگو تقویمی | ۸۰۱ قاباق چین تقویمی 民前۸۰۱年 |
| هولوسن تقویمی | ۱۱۱۱۱ |
| هندو تقویم لری |  |
|  - *ویکرم سموت* | ۱۱۶۷–۱۱۶۸ |
|  - *شاکا ساموات* | ۱۰۳۳–۱۰۳۴ |
|  - *کالی یوگا* | ۴۲۱۲–۴۲۱۳ |
| رم تاریخی | ۱۸۶۴ |
| سلطنت ایلی اینگیلیس | ۱۱ بیرینجی هنری (اینگیلیس) – ۱۲ بیرینجی هنری (اینگیلیس) |
| This box: * باخ
* دانیش
* دییش
 |

 **میلادی ۱۱۱۱-جی ایل** گریگوری تقویمی اساسیندا مین یۆز اوْن بیرینجی ایل.

## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر

* ۱۳ آوریل - بئشینجی هنریک مۆقدّس روم ایمپیراتورو اوْلاراق تاج گئیدی.

## قایناق‌لار
# آتوم انرژی‌سی

اتومی گوج قورولوشو
اتوم انرژیسی نوکلییر آنلام دا
آغئر سو
**آتوم انرژیسی** (اینگیلیسجه: Atomic energy) - بو انرژی آتوملارلا داشینیر. بو ترم ۱۹۰۳ ده ارنست رادرفورد یاراتمیش راترفورد ایلک اتوم انرژیسینین مومکین اولان دانیشماغا باشلامیش. اتوم انرژی بونلاردان دیر : اتوم چکیردکی زورونلوق انرژیسی اتوم چکیردکین نوکلئوس آیریلماق ایستین انرژی چکیردکی پتانسیل انرژیسی نوکوئوس ایچینده اولان ذره لرین پتانسیل انرژیسی نوکلییر دونوشوکلوگی بیر پروسه دیر کی چکیردکی ذره لرین تقابول ادیر لر کی تزه گلنلرین یوخسا موبتدی لرین تولیدینین سونوجی دیر. رادیواکتیو داغیلماسی بیر فرقلی توپلوم پروسسلر کی ناپایدار یوخسا دایانامییان نوکلیید اتوم لار اتوم ایچینده کی اولان ذره لری یاییر. اتوم لار آرسیندا اولان یوخسا شیمیایی باغلامالار کی اتوم لاری بیر بیرینین یانیندا قاریشیقلی ساخلییر .
اینگیلیسجه ویکیپدیا </ref> .