Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# تحصیل

**تحصیل** — اینسانین معنوی سیماسی اوْلوب، مدنیّت، تعلیم-تربیه و معنوی دَیرلرین تأثیری آلتیندا یارانیر. بۇرادا بیلیک حجمی اساس دئییل، اوْندان مۆستقیل اوْلاراق فایدالانماق کئیفیت‌لری اساس ساییلیر.

## بعضی اؤلکه‌لرده تحصیل ایل‌لری‌نین باشلانما تاریخی

|  | اؤلکه | تحصیل ایلی‌نین باشلانما تاریخی | تحصیل ایلی‌نین بیتمه تاریخی |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱. |  ایران | ۱ مهر (گۆنش ایلی) | ۳۱ خورداد |
| ۲. |  ژاپون | ۱ آوریل | ۱ مارس |
| ۳. |  هیندوستان | ۱ ژوئن | ۱ مارس |
| ۵. |  تورکیه | ۱ آقوست | ۱۵ سپتامبر |
# قبریستانلیق

بیر موسلمان قبریستانلیغی، ایستانبول
**قبریستانلیق**، **قبریستان** یا دا **مزارلیق**، اؤلنلرین دفن ائدیلدیگی مزارلارین تشکیل وئردیگی دفن اراضی‌سینه وئریلن آد دیر. اؤلن اینسان، خریستیانلیق دینینه گؤره تابوت ایچینده، ایسلام و یهودیلیک اینانجینا گؤره ایسه تابوتسوز بیر شکیلده تورپاغا دفن ائدیلیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ویکی‌آمباردا قبریستانلیق ایله مربوط فایل وار.  |
# چیلخاسیز گلیر

ايشليلر و فردلر اوچون، **چیلخاسیز گلیر** هر جور موزد، دستمزد، قازانج، سود، ائيرات و باشقا قازانجلارين ساييدير، هر جور کسیرمه و باجدان قاباق. او، چیلخا قازانجلارا قارشی دیر، بو قازانجلارین کلوبو و باجلار و باشقا کسیرلر (مثال اولاراق، اجباری امکلیلیک قارشیلاشمالاری) دن باشقا دئییلیر.

## قایناقلار
# آمریکا بیرلشمیش ایالترینین سنا مجلیسی

Members of the United States Senate for the 116th Congress
**بیرلشمیش ایالتلرین سنا مجلیسی** (اینگیلیس دیلی:United States Senate) — آمریکانین باش مجلیسی و آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین کنقره سینه اعلا مجلیس ساییلیر.بو مجلیسین 100 نفر عوضو وار و هر ایالتین (یوخسا کیچیک یا بؤیوک) ایکی نماینده یا سناتورو وار. سناتورلار ۶ ایللیق سئچیلر و نئچه دفعه‌لرجه سناتور اولا بیلر.

سناتورلارین سئچیلماغی هر ایکی ایلدن بیر اولار. اوچ دسته سناتور بؤلونور بیری 33 عوضو و ایکی ۳۳ عوضو و اوچونجو ۳۴ عوضوو اولار، و ایکی ایلدن بیر، بیر دسته‌نین عوضوو سئچیلیب و ۶ ایللیق سناتور اولار.

A typical Senate desk
## قایناقلار
# تام کوبرن

| Tom Coburn |
| --- |
|  |
|  |
| United States Senator from اوکلاهوما ایالتی |
| **ایشده** January 3, 2005 – January 3, 2015 |
| قاباقکی | Don Nickles |
| سونراکی | James Lankford |
| U.S. نوماینده‌لر  مجلیسی-نین عوضوو منطقه‌سی: اوکلاهوما ایالتی 2nd بؤلگه |
| **ایشده** January 3, 1995 – January 3, 2001 |
| قاباقکی | Mike Synar |
| سونراکی | Brad Carson |
|  |
| شخصی بیلگیلر |
| دوغوم | Thomas Allen Coburn ۱۴ مارس ۱۹۴۸ ‏(۷۸ یاش) Casper, وایومینگ ایالتی, آمریکا |
| سیاسی حزبی | جومهوری |
| حیات یولداشلاری | Carolyn Coburn |

**تام کوبرن** (اینگیلیسجه:Tom Coburn) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو.

## گؤرونتولر

*
*
*

## قایناقلار
# پروکوئست

ProQuest| ProQuest headquarters 789 Eisenhower Pkwy., Ann Arbor, MI 48104 |
| نؤوع | Private; subsidiary |
| صنعت | Information & data provider |
| قۇرولوش | 1938 |
| باش قرارگاهی | ان آربر، میشیقان, میشیقان ایالتی, USA |
| اساس نفرلر | * Andy Snyder, Chairman
* Matti Shem-Tov, CEO
* Robert VanHees, CFO
* Rich Belanger
 |
| Parent | Cambridge Information Group |
| وئب‌سایتی | www.proquest.com |

**پروکوئست** (اینگیلیسجه: ProQuest) خوصوصی شیرکت

## گؤرونتولر

*

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«ProQuest»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **پروکوئست** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# کومونیسم

**کومونیسم** (لاتینجه: *commūnis* - *عۆمومی*) — کاپیتالیزمی عوض ائده‌جک اجتماعی-ایقتیصادی فوْرماسی: اۆرتیم (تولید) واسطه‌لری اۆزرینده اجتماعی مولکیته اساس‌لانیر. دار معنادا همین فورماسیانین سوسیالیزمه نیسبتاً داها یۆکسک اینکیشاف پیلله‌سی.

فلسفی ، سوسیال ، سیاسی ، و ایقتیصادی ایدئولوژی و حرکت کی سون آماجی کمونیست بیر سوسیال قورماخ ، آددا سوسیال- ایقتیصادی یایگین یوخسا عمومی مولکییت ایده لرینده یاپیلمیش. کمونیسم سوسالیسمین اوزل بیر فورماسی دیر.

مارکسیزمه گؤره، سوسیالیست اینقیلابی اینکیشاف ائتمیش کاپیتالیست اؤلکه‌لرینده، اؤزو ده دۆنیادا عئینی واخت‌دا باش وئرمه‌لیدیر. ولادیمیر لنین ایسه کشف ائتدی کی، ایمپریالیزم کاپیتالیزمین اؤزل فوْرماسی‌دیر. ایمپریالیزم دؤورونده سوسیالیست اینقیلابی ایقتیصادی جهت‌دن گئری قالمیش تک بیر اؤلکه‌ده ده غالیب گله بیلر.

۱۸۴۸ ده مارکس و انگلس کمونیست دن یئنی بیر تعریف تکلیف اتدی لر و بو آدی(کمونیسم) آدلی بیر بروشورنان (کومونیست مانیفستی) پوپولرلشتیریلدی.

قیرمیزی اۇلدوز (کوممونیزم)
## کومونیسمین یارانماسی

کوممونیزمین یارانماسینی باشا دۆشمک اۆچون موطلق **۱۸** و **۱۹-جو یوز ایل** آوروپا مدنیتینه نظر سالماق لازیمدیر. ۲-جی عصرین‌دن اعتباراً آوروپا قیطعه‌سینده مسیحیّت دینی مرحله-مرحله قبول اوْلونموش و بۇ مسیحیّت مدنیتی «مااریفلنمه دؤورو» آدلانان دؤوره قدر داوام ائتمیشدیر.

## قایناقلار
# ایش

**ایش** یوخسا **بیزینس** (محصول و خیدمت کیمی محصوللار) اۆرتیم (تولید) ائتمک و یا ساتماقلا (مثلاً محصول و خیدمت) پول قازانماق و یا پول قازانما فعالیّتی‌دیر.

## قایناق
# آمریکا ایشاره دیلی

| American Sign Language (ASL) |
| --- |
|  |
| منطقه | شومالی آمریکا, West Africa, Central Africa |
| دوْغما دانیشانلار | ناشناخته (250,000–500,000 in the United States اشاره‌شده 1972) L2 users: Used as L2 by many hearing people and by Hawaii Sign Language speakers. |
| دیل عائیله‌سی | Default* **American Sign Language (ASL)**
 |
| لهجه‌لر | * Black American Sign Language
* Bolivian Sign
* Ghanaian Sign
* Nigerian Sign
* Francophone African Sign
 |
| یازی سیستمی | None are widely accepted si5s (ASLwrite), ASL-phabet, Stokoe notation, SignWriting |
| رسمی وضعیت |
| رسمی دیلی | none |
| تانینمیش آزینلیق دیلی | Ontario only in domains of: legislation, education and judiciary proceedings. 40 US states recognize ASL to varying degrees, from a foreign language for school credits to the official language of that state's deaf population. |
| دیل کوْدلاری |
| ISO 639-3 | `ase` |
| Glottolog | `asli1244`  ASL family `amer1248`  ASL proper |
|   Areas where ASL or a dialect/derivative thereof is the national sign language  Areas where ASL is in significant use alongside another sign language |

**آمریکا ایشاره دیلی** (اینگیلیسی‌جه: American Sign Language، عرب‌جه: لغة الإشارة الأمريكية، آنادولو تورکجه‌سی: Amerikan işaret dili، فارسجا: زبان اشاره آمریکایی) ۲۵۰٬۰۰۰–۵۰۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آمریکا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. دیواناقری ایله یازیلیر.
# سکولاریسم

**سکولاریسم** یوخسا **سکولاریتی** یعنی دین دن و دینی قوروم لاردان آیری اولماق. هر شئی ده دین قوروم لاریندان حوزه علمیه، مسجید ، کیلیسا و باشقا دین قوروم لاریندان آیری اولماق اؤرنک یاسا یوخسا قانون دا شریعت دن آیری قانون یوخسا یاسا قورماق .

## سکولار اؤلکه لر

تۆرکیه ، فرانسه ، شوروی ، آمریکا بیرلشمیش ایلاتلری ، آذربایجان جومهوریتی ، قازاقیستان و... .

## دینی اولان(تئوکراسی) اؤلکه لر

ایران ، افغانیستان ، پاکیستان ، سعودی عربیستان ، یمن و... .

## قایناقلار

## قایناقلار

|  |  |
| --- | --- |
|  |  پولسوز سؤزلوک اوْلان ویکی‌سؤزلوکده secularism باخین.  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  ویکی‌سؤز ده سکولاریسم ایله مربوط اولان سؤز وار.  |

* Iain Benson "Considering Secularism"
* Steven Kettell, *Secularism and Religion*, Oxford Research Encyclopedias.

شابلون:Relpolnav
# دین اؤزگورلوگو

**دین اؤزگورلوگو** یوخسا **دین آزادلیغی** (اینگیلیسجه: Freedom of religion) بیر توپلومسال ده هر اینسان ایسته‌دیگی و سئچدیگی دینه اینانا بیلمگینه دئییلیر .

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Religion and Foreign Policy Initiative Archived 2009-09-16 at the Library of Congress, Council on Foreign Relations.
* The Complexity of Religion and the Definition of "Religion" in International Law Harvard Human Rights Journal article from the President and Fellows of Harvard College (2003)
* Human Rights Brief No. 3, Freedom Of Religion and Belief Australian Human Rights and Equal Opportunity Commission (HREOC)
* U.S. State Department country reports
* Institute for Global Engagement
* Institute for Religious Freedom Archived 2019-07-23 at the Wayback Machine.
* Universal Declaration of Human Rights
* Religious Freedom and the Constitution by Christopher L. Eisgruber, Lawrence G. Sager
* Religious Freedom Publications and Resources from the Anti-Defamation League
* What is Freedom of Religion? booklet
* Religious Freedom Resources from Mormon Newsroom

شابلون:Liberty
شابلون:Particular human rights
شابلون:Religion topics
شابلون:Christianity and politics
# سان دیقو

| City of San Diego |
| --- |
|
From top, left to right: Downtown, Coronado Bridge, Casa de Balboa, Old Point Loma lighthouse, Presidio Park |
| بایراقSeal |
| لقب(لر): "America's Finest City" |
| Motto(s): *Semper Vigilans* (شابلون:Langnf) |
| Location within San Diego County |
| San DiegoLocation within CaliforniaShow map of CaliforniaSan DiegoLocation within the United StatesShow map of the USSan DiegoLocation within North AmericaShow map of North America |
| موختصاتلار: ﻿ / ﻿ |
| اؤلکه |  بیرلشمیش ایالتلر |
| State |  کالیفرنیا |
| County |  San Diego |
| Established | July 16, 1769 |
| Incorporated | March 27, 1850 |
| آدلاندیرما سببی | Saint Didacus of Alcalá |
| ایداره |
|  • نووع | Strong mayor |
|  • اورقانی | San Diego City Council |
|  • Mayor | Kevin Faulconer (R) |
|  • City Attorney | Mara Elliott |

**سان دیقو** (اینگیلیسجه: San Diego) آمریکادا یئرلشن بیر شهر. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۷۶۹ -جو ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۱۴۲۵۹۷۶ نفر ایدی.

## قایناقلار

قارداش پروژه‌لرده **سان دیقو** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# ایسرائیل کراللیغی (بیرلشیک مونارشی)

| Kingdom of Israel |
| --- |
| 1050 میلاددان اؤنجه–930 میلاددان اؤنجه |
|  |
| عۆموُمی دیللر | Aramaic |
| دین  | Judaism (Yahwism) |
| دؤولت | Hereditary, theocratic, and absolute monarchy. |
| King |   |
|  |
| • 1050–1010 BCE  | Saul |
|  |
| تاریخی دؤنم | Iron Age |
|  |
| • Saul's ascension  | 1050 میلاددان اؤنجه |
| • Jeroboam's Revolt  | 930 میلاددان اؤنجه |
|  |
| ایزو ۳۱۶۶ کودو | IL |

**ایسرائیل کراللیغی** (بیرلشیک مونارشی) (اینگیلیسجه: Kingdom of Israel (united monarchy)، فارسجا: پادشاهی اسرائیل (پادشاهی متحد)، عربجه: مملكة إسرائيل الموحدة، فرانسیزجا: Monarchie unifiée d'Israël et Juda، آلمانجا: *Königreich Israel*، ایتالیاجا: *Regno di Giuda e Israele*، روسجا: Израильское царство) آسیادا بیر اسکی دؤولت. ایسرائیل کراللیغی (بیرلشیک مونارشی) 1050 میلاددان اؤنجه قۇرولدو و 930 میلاددان اؤنجه داغیلدی.

## گؤرونتولر

*
*

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# ملانی جوی

| ملانی جوی |
| --- |
|  |
| آد | ملانی جوی |
| قیسا بیلگی | آمریکالی یازیچیپروْفسور - مؤلف |
| دوْغوم تاریخ | 1966 (age **عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «۲»**–**عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «۲»**)**عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «۲»** |
| میللیت | آمریکا |
| تحصیل | هاروارد بیلیم‌یوردو (M.Ed.) |
| ایش | پروْفسور - مؤلف |
| وب‌سایت | carnism.org |

**ملانی جوی** (اینگیلیسجه: Melanie Joy، دوْغوم تاریخ:1966 (age **عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «۲»**–**عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «۲»**)**عیبارت خطاسی: تانیمایان نوقطالنمیش یازی «۲»**) آمریکالی یازیچیپروْفسور - مؤلف

## یاشاییش

.

## بیرده باخ

* اینگیلیسی ادبیاتی
* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## ائشیگه باغلانتیلار

* carnism.org

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# شامانیزم

**شامانیزم** — بۆتون دینلرین چیخیش قایناغی اوْلاراق بیلینن اسکی بیر اینانج سیستمی. شامانیزمین کؤکنلری میلاددان اؤنجه ۵۰ مینلی ایل‌لره کیمی دایانیر. طبیعته عیبادت ائدن، یاغیش، قار، گۆنش، یئل، … کیمی طبیعت گۆجلرینه عیبادت ائدن بیر اینانج شکلیدیر. چیخیش مرکزی اوْرتا و قۇزئی آسیا اوْلاراق بیلینسه ده، اۇزاق شرق، قۇزئی و گۆنئی آمریکا و اوسترالیا کیمی یئرلرده ده ایزلری تاپیلمیشدیر.

شامانیزم (تۆرکلرده گؤی تانری اینانجی) هله ده قۇزئی و اوْرتا آسیا تۆرکلرینده گؤرونور. شامان سؤزجوگو هیندوستاندا یاشایان پالی‌لرین دیلینده روحلاردان ایلهام آلان معناسیندا اوْلان سامانا سؤزجوگوندن گلیر. تۆرکجه قارشیلیغی حرکته کئچیرن، حرکتلی آنلاملی «قام» سؤزجوگودور. قاملار قادینلاردان دا اوْلور، حتی سیبری شامانلاری‌نین روایتلرینده ان گۆجلو شامان قادیندیر.

## قایناق‌لار

## اتک‌یازی
# قوزئی آفریقا

**قوزئی آفریقا** عربجه: **شمال أفریقیا** - اوْن میلیون مربّع کیلومتر اراضینی ایحاطه ائدن، آفریقا قاره‌سینین قوزئی حیصّه سینده یئر‌لشن ساحه. چوْخ حیصّه‌سینی بؤیوک صحرا صحراسی تۇتور.

اراضی‌ده آشاغی‌داکی اؤلکه‌لر یئرلشیر:

* میصر
* لیبی
* الجزاییر
* تونیس
* مراکش
* موریتانی
* غربی صحرا
* سودان

بۇنلارین اکثریتی‌نین اراضیسی ۱ میلیون км²-دن چوْخ‌دور. سۇدان و الجزاییرین ایسه اراضیلری ۲ میلیون км²-دن چوْخ‌دور.

قناری آدالاری، اریتره و اتیوپی دا بعضاً بۇ بؤلگه‌یه عایید ائدیلیر.

## آیریجا باخ

* Archived 2010-01-13 at the Wayback Machine.
* Северная Африка Archived 2008-09-06 at the Wayback Machine.

## قایناق‌لار
# قرنادا

| قرنادا *La Grenade* (فرانسه دیلی) |
| --- |
|
بایراق

میلی نیشان

 |
| **شوعار:**"Ever Conscious of God We Aspire, Build and Advance as One People" |
| **میلی مارش:Hail Grenada* **Royal anthem:God Save the Queen* |
| Map indicating the location of Grenada in the Lesser Antilles |
| پایتختو بؤیوک شهری | St. George's ﻿ / ﻿ |
| رسمی دیللر | * اینگیلیس دیلی
 |
| Recognised regional languages | Grenadian Creole English Grenadian Creole French |
| اتنیک قروپلار (2001) | * 89.4% African
* 8.2% مولات‌لار
* 1.6% Indian
* 0.9% other (includes indigenous)
 |
| دمونیم(لر) | Grenadian |
| دؤولت | Parliamentary democracy under مشروطیت |
|  |
| • Monarch  | ایکینجی الیزابت |
| • Governor-General  | Cécile La Grenade |
| • Prime Minister  | Keith Mitchell |
| • Opposition Leader of Grenada  | Nazim Burke |
|  |
| قانون اوقانی | Parliament |
| • یوخاری مجلیس | Senate |
| • آشاغی مجلیس | House of Representatives |
| Formation |
|  |
| • Associated State  | March 3, 1967 |
| • Independence from the بؤیوک بریتانیا  | February 7, 1974 |
| • Grenadian Revolution  | March 13, 1979 |
| • Constitution Restoration  | December 4, 1984 |
|  |
| اراضی |
| • جمعی | ۳۴۸٫۵ km2 (۱۳۴٫۶ sq mi)Convert internal error: unknown message (185th) |
| • سو (%) | 1.6 |
| جمعیت |
| • 2016 تخمینی | 107,317 (185th) |
| • سیخیلیق | ۳۱۸٫۵۸/km2 (۸۲۵٫۱/sq mi)Convert internal error: unknown message (45th) |
| جی‌دی‌پی (PPP) | 2016 تخمینی |
| • جمعی | $1.457 billion |
| • آدام‌باشی | $13,599 |
| جی‌دی‌پی (نامینل) | 2016 تخمینی |
| • جمعی | $1 billion |
| • آدام‌باشی | $9,332 |
| اچ‌دی‌آی (2014) |  0.750 یوخاری · 79th |
| پول واحیدی | East Caribbean dollar (XCD) |
| چاغ بؤلگه‌سی | UTC−4 |
| • یای (دی‌اس‌تی) | UTC−4 |
| سوروجولوک طرفی | left |
| تیلفون کودو | +1-473 |
| اینترنت ال‌تی‌دی | .gd |
| 1. Plus trace of Arawak / Carib.
 |

 **قرِنادا** اورتا آمریکا بؤلگه سینده بیر اوْلکه.

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
# ایراده آزادلیغی

**ایراده آزادلیغی** (یون. τὸ αὐτεξούσιον و یا τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν، لات. liberum arbitrium) — شراییطدن آسیلی اولمایاراق اینسانین سئچیم ائتمه ایمکانی نین اولماسی.

## بیلگی

  ایراده آزادلیغی پروبلمی هله چوخ قدیم زامان‌لاردان اینسان‌لاری دوشوندورموش و زامان-زامان بو پروبلم حاقیندا دوشونوب داشینان لار مسله‌یه موختلیف پریزمالاردان یاناشاراق چئشیدلی موناسیبت‌لر بیلدیرمیشلر. بو پروبلم دوشونجه تاریخینده ان موهوم و موباحیثه‌لی مسله‌لردن بیری کیمی تاریخه دوشموشدور. ایراده آزادلیغی پروبلمین قویولوشو اینسان‌لارین طبیعی ماراق‌لاری‌یلا یاناشی هم ده اونلاردا ائتدیکلری عمل‌لره، آتدیقلاری آددیم‌لارا گؤره مسئولیت داشیییب داشیماماسی کیمی چوخ واجیب سوسیال-پسیکولوژی مسئولیت مسله‌سی‌ ایله سیخ باغلی اولموشدور. بو سببدن ده ایراده آزادلیغی پروبلمی ایستر موختلیف فلسفی-ایدئولوژی جریان‌لار آراسیندا، ایسترسه ده دین‌لرده قیزغین موباحیثه  اوبیئکتینه چئوریلمیشدیر. بیرینجی‌لر اؤز گؤروش‌لرینده موعین عقلی مولاحیظه‌لردن چیخیش ائدیردیلرسه، ایکینجی‌لر اساس اعتیباریله ایلاهی بویروق‌لارا، دینی متنلره سؤیکنمیشلر. بونونلا بئله، بیر سیرا دینی‌ ایدئولوژی جریان‌لار اؤز گؤروش‌لرینده دینی پرینسیپلرله یاناشی عقلین موحاکیمه‌لرینه ده گئنیش یئر وئرمیشلر.
# آنا دیلی

دونیالیق آنادیلی گۆنو -سیدنی، اوسترالیا
**آنا دیلی**، انسانین ایلک اؤیرندیگی دیلدیر. آنا دیلی انسانین ایجتیماعی کیملیگی‌نین اوْلوشماسیندا اساس نقش اوْینار.
# عقل گؤستریجیسی

**ذکا گؤستریجیسی** یا دا **عقل گؤستریجیسی** قیساتما:آی کیو (اینگلیس دیلینده : intelligence quotient (IQ)) اینسانین عقلینی اؤلچمئک اوصولودور. هئردن سهوَن اونا «ضریب هوشی» دیرلر. اما «ضریب» (Coefficient) ریاضییات ایفاده‌لرينده بزه‌ن بیر وورما عامیلیدیر و عادتن رقم‌دیر. حالبوکی «بهره» (Quotient) بیر عددین (بورده ذهنی یاش) باشقا بیر عدده (بورده تقویم یاشی) بولونمسی نتیجه‌سینده آلینان گؤستریجی‌دیر.

اینتلکت گؤستریجیسی اورتا حسابلا ۱۰۰ و استاندارت یایانما ۱۵ اولان بیر رقم‌دیر. بونا گؤره‌ده عقیل سوییه‌سینه گؤره بولگوده تقریبن ٪۷۰ انسان‌لار اورتا عقلیلی ، ٪۱۲ اورتادان یوخاری، ٪۲ چوخ عقیل و ٪۱ سئچیل‌میش انسان‌لاردان عیبارتدیر. عینی قایده ضعیف عقیل و ذهنی گه‌ریده قال‌میش شخصلر اوچون‌ده کئچرلیدیر.

## قایناقلار
# آروبا

آروبا اؤلکه‌سی‌نین بایراغی

 آروبا نقشه اوستونده یئری
**آروبا** (اینگیلیسجه: Aruba) بیر اؤلکه دیر و باشکندی اورنجستاد شهردیر. عمومی داخیلی محصولو ۲٫۶۱۶ میلیارد دولار دیر. و ۱۷۸٫۹۱ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

## قایناق‌لار

قارداش پروژه‌لرده **آروبا** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# اریک تمپل بل

| اریک تمپل بل |
| --- |
|  |
| دوغوم | ۷ فوریهٔ ۱۸۸۳ پیترهد, Scotland, UK |
| اؤلوم | ۲۱ دسامبر ۱۹۶۰ (۷۷ یاش) واتسون ویل، کالیفورنیا, USA |
| میلیت | آمریکا |
| تحصیل یئری | استنفورد بیلیم‌یوردو |
| تانینماق سببی | Number theory |
| **علمی منسبی** |
| راهنما اۇستادی | فرانک نلسون کول |
| دکتری اؤیرنجیلری | Howard Percy Robertson |
|  |

**اریک تمپل بل** (اینگیلیسجه: **Eric Temple Bell**) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۷ فوریه ۱۸۸۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۷  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۱ دسامبر ۱۹۶۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اریک تمپل بل استنفورد بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Eric Temple Bell»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **اریک تمپل بل** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# سایمون شفر

| سایمون شفر |
| --- |
|  |
| دوغوم | ۱ ژانویهٔ ۱۹۵۵ ‏(۷۱ یاش) ساوت‌همپتون |
| تحصیل یئری | Trinity College, Cambridge |
| جایزه‌لر | Erasmus Prize (2005); Sarton Medal (2013) |
| **علمی منسبی** |
| مؤسیسه | کمبریج بیلیم‌یوردو |
|  |
| وب‌سایت |  |

**سایمون شفر** (اینگیلیسجه: **Simon Schaffer**) بیلیم اینسان. ۱ ژانویه ۱۹۵۵ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کمبریج بیلیم‌یوردو‌دیر.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Simon Schaffer»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **سایمون شفر** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# کرونا ویروس خسته‌لیغی ۲۰۱۹

**یئنی کرونا ویروس** (اینگیلیسجه: Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) — عوموم دونیا ساغلیق تشکیلاتی طرفیندن ۲۰۱۹–nCoV آدلاندیریلان، عینی زاماندا یوهان کروناویروسو، یوهان دنیز محصول‌لاری بازاری‌نین ستلجم‌ویروسو و یوهان پنئومونیاسی کیبی ده تانینان و موثبت ایستیقامتلندیریلمیش و تک تللی RNT ویروسو اولان یئنی کروناویروس ایلک دفعه ۲۰۱۹–جو میلادی ایلده بیلدیریلدی.

۲۰۲۰-۲۰۲۱ ایلده کرونا آشیلاری یوخسا واکسن لری دوزلدیریلدی.

## قایناقلار

* سارس-کووی-۲
# کارل قوستاو همپل

| کارل قوستاو همپل |
| --- |
| فایل:Carl Gustav Hempel.jpg |
| آد | کارل قوستاو همپل |
| قیسا بیلگی | آلمانلی یازیچی |
| دوْغوم تاریخ | ۸ ژانویهٔ ۱۹۰۵ ارانینبرق، آلمان ایمپیراتورلوغو |
| اؤلوم تاریخ | ۰۹ نوْوامبر ۱۹۹۷ (۹۲ یاش) پرینستون نیوجرسی، آمریکا |
| میللیت | آلمان |
| تحصیل | گوتینگن بیلیم‌یوردو |

**کارل قوستاو همپل** (آلمانجا: *Carl Gustav Hempel*، دوْغوم تاریخ:۸ ژانویهٔ ۱۹۰۵، اؤلوم تاریخ:
۰۹ نوْوامبر ۱۹۹۷ (۹۲ یاش)) آلمانلی یازیچی

## یاشاییش

بۇ آلمانلی یازیچی ارانینبرقدا آنادان اوْلوب و پرینستون نیوجرسیدا دؤنیاسین دییشیب.

## بیرده باخ

* آلمان ادبیاتی
* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## ائشیگه باغلانتیلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# قزئته‌چیلیک

**قزئته‌چیلیک** یا دا **ژورنالیسم** — قزئته‌چی‌نین مشغول اولدوغو ایشه دئییلیر. قزئته‌چی، خبر و بیلگی قایناغینا چابوک اولاشماق و بو قایناقلاردان ائدیندیغی بیلگی و خبرلری اوخورلارا سۇنما ایشینی اۆستلنمیشدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

قارداش پروژه‌لرده **قزئته‌چیلیک** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 سؤزجوک‌لر ویکی‌سؤزلوک‌ده
 کیتاب‌لار ویکی‌کیتاب‌دا
 سؤزلر ویکی‌سؤزده
 قایناق متن‌لر ویکی‌قایناق‌دا
 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
 خبرلر ویکی‌خبرده

* قزئته‌چیلیک Curlie دا
# عزرا

*Ezra Reads the Law to the People*, one of Gustave Doré's illustrations for *La Grande Bible de Tours*
**عزرا** (عبریجه: עֶזְרָא،) — بنی اسرائیل پئیغمبری ایدی. جویوتلرین ایکینجی دسته‌سین اسیرلیقدان اورشلیمه قایتاردی.

## غزار کیتابی

عزار کیتابیندا بو پئیغمبر پنجاس نسلیندن و اهاران نوه سی یازیلیب.او سرایا اوغلو ایدی.عزرا توارت کیتابین ازبر ائدمیشدیر و بوتون موسی دؤنوشونده قانونلاری اوخوموشدور.

## قایناق
# آبراهام مزلو

| آبراهام مزلو |
| --- |
| آد | آبراهام مزلو |
| قیسا بیلگی | آمریکالی یازیچی |
| دوْغوم تاریخ | April ۱, ۱۹۰۸&#۱۶۰;(۱۹۰۸−۰۴) بروکلین |
| اؤلوم تاریخ | ۰۸ ژوئن ۱۹۷۰ (۶۲ یاش) منلو پارک کالیفورنیا |
| میللیت | آمریکا |
| تحصیل | University of Wisconsin–Madison |

**آبراهام مزلو** (اینگیلیسجه: Abraham Maslow، دوْغوم تاریخ:April ۱, ۱۹۰۸&#۱۶۰;(۱۹۰۸−۰۴)
، اؤلوم تاریخ:
۰۸ ژوئن ۱۹۷۰ (۶۲ یاش)) آمریکالی یازیچی

## یاشاییش

بۇ آمریکا یازیچی بروکلیندا آنادان اوْلوب و منلو پارک کالیفورنیادا دؤنیاسین دییشیب.

## بیرده باخ

* اینگیلیسی ادبیاتی
* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## ائشیگه باغلانتیلار

*

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# نوریچ

| Norwich |
| --- |
| City and non-metropolitan district |
| Norwich skyline |
| نیشان |
| Shown within the بؤیوک بریتانیا |
| موختصاتلار: ﻿ / ﻿ |
| Sovereign state | بؤیوک بریتانیا |
| Country | اینگیلیس |
| Region | East of England |
| County | Norfolk |
| ایداره |
|  • نووع | Non-metropolitan district council |
|  • Local Authority | Norwich City Council |
|  • MPs | Clive Lewis (L) Chloe Smith (C) |
| اراضی |
|  • شهرلی | ۵۲٫۶ km2 (۲۰٫۳ sq mi) |
| جمعیت (mid-2017 est.) |
|  • City | ۱۴۱٬۳۰۰ (ranked ۱۴۶th) |
|  • شهر | ۲۱۳٬۱۶۶ |
|  • شهر سیخلیغی | ۴٬۱۰۰/km2 (۱۰٬۰۰۰/sq mi) |
|  • متروپولیتن | ۳۷۶٬۵۰۰ (TTWA) |
|  • Ethnicity (2011) | White (۹۰٫۹%) Asian (۴٫۵%) Mixed (۲٫۳%) Black (۱٫۶%) Arab (۰٫۵%) Other (۰٫۴%) |
| دمونیم | Norvician |
| ساعات قورشاغی | یوتی‌سی 0 (GMT) |
|  • یای (DST) | یوتی‌سی +1 (BST) |
| Postcode | NR1–NR16 |
| Area code (IDD) | +44 (0)1603  |
| ONS code | 33UK |
| وئب سایت | www.norwich.gov.uk |

@@@!!!}}

**نوریچ** (اینگیلیسی‌جه: Norwich) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## بیرده باخ

بریتانیا شهرلرین لیستی

## قایناق‌لار
# ادیت پیاف

| Édith Piaf |
| --- |
| Piaf in 1939 |
| عومومی معلوماتلار |
| دوْغوم آدی | Édith Giovanna Gassion |
| باشقا آدلار | La Môme Piaf (*The Little Sparrow*) |
| دوْغوم | ۱۹ دسامبر ۱۹۱۵ Paris, France |
| اؤلوم | ۱۰ اوْکتوبر ۱۹۶۳ (۴۷ یاش) Plascassier, Grasse, France |
| ژانرلار | * Cabaret
* torch songs
* chanson
* musical theatre
 |
| پئشه | * Singer
* cabaret performer
* actress
 |
| چالیشما ایللری | 1935–1963 |
| موزیک شیرکتی | * Pathé, Pathé-Marconi
* Capitol/EMI (US and Canada)
* Parlophone/WEA (2013–present)
 |
| علاقه‌لر | * Théo Sarapo
* Jacques Pills
* Yves Montand
* Charles Aznavour
* Les Compagnons de la chanson
 |
|  |
|  |

**ادیت پیاف** (اینگیلیسجه: Édith Piaf) فرانسه‌لی موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ادیت پیاف ۱۹ دسامبر ۱۹۱۵ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۱۰ اوْکتوبر ۱۹۶۳ میلادی تاریخینده Plascassier شهرینده وفات ائدیب.

## قایناقلار

قارداش پروژه‌لرده **ادیت پیاف** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# سومیتومو لایف

Sumitomo Life Insurance Company
住友生命保険相互会社|  |
| رومانلاشمیش آدی | Sumitomo Seimei Hoken Sōgo-gaisha |
| نؤوع | Mutual |
| صنعت | بیمه |
| قۇرولوش | 1907 |
| باش قرارگاهی | 4-35, Shiromi Itchome, Chuo-ku, Osaka, اوساکا اوستانی, ژاپون |
| ایشچیلرین سایی‌سی | 42,098 |
| وئب‌سایتی | sumitomolife.co.jp |

**سومیتومو لایف** (اینگیلیسجه: Sumitomo Life) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت بیمه ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۴۲٬۰۹۸ نفر اوْلوب.

## گؤرونتولر

*

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sumitomo Life»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **سومیتومو لایف** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا