# تورکیه

| تورکیه جومهوریتی*Türkiye Cumhuriyeti*  (تورکیه تورکجه‌سی) |
| --- |
|
بایراق

میلی نیشان

 |
| **میلی مارش: ایستیقلال مارشی
* "İstiklâl Marşı"
*
 |
|  |
| پایتخت | آنکارا ﻿ / ﻿ |
| بؤیوک شهری | ایستانبول ﻿ / ﻿ |
| رسمی دیللر | آنادولو تورکجه‌سی |
| آزینلیق اوْلان دیللر | کوردجه، زازاجا، عربجه، لازجا، چرکسجه |
| اتنیک قروپلار (۲۰۱۶) | * ۷۵% آنادولو تورکلری
* ۱۹% کوردلر
* ۶% باشقا
 |
| دین  | * + ۹۴% ایسلام
		- ۹۰% سونی‌لیک
		- ۱۰% شیعه‌لیک (علوی‌لیک)
* ۵٫۸% آتئیزم
* ۰٫۲% مسیحیت
 |
| دمونیم(لر) | تورک |
| دؤولت | اونیتار باشقانلیق جومهوریت |
|  |
| • جومهور باشقانی  | رجب طیب اردوغان |
| • جومهور باشقانی یاردیمجی‌سی  | جودت ییلماز |
| • مجلیس باشقانی  | نومان کورتولموش |
|  |
| قانون اوقانی | تورکیه بؤیوک میلت مجلیسی |
| تاریخ |
|  |
| • آنادولونون اوْغوز تورکلری اوْلان سلجوقلولار طرفیندن فتحی  | ۱۰۷۱ |
| • آنادولو سلجوقلو دؤولتی  | ۱۰۷۷ |
| • آنادولو بی‌لیکلری  | ۱۲۴۳ |
| • عثمانلی ایمپیراتورلوغو  | ۱۲۹۹ |
| • تورکیه قورتولوش ساواشی  | ۱۹ مئی ۱۹۱۹ |
| • آنکارا حوکومتی  | ۲۳ آوریل ۱۹۲۰ |
| • لوزان آندلاشماسی  | ۲۴ جولای ۱۹۲۳ |
| • جومهوریت اعلانی  | ۲۹ اوْکتوبر ۱۹۲۳ |
| • ایندیکی آنایاسا تصدیقی  | ۹ نوْوامبر ۱۹۸۲ |
|  |
| اراضی |
| • جمعی | ۷۸۳٬۳۵۶ km2 (۳۰۲٬۴۵۵ sq mi)Convert internal error: unknown message (۳۶-جی) |
| • سو (%) | ۱٫۳ |
| جمعیت |
| • ۲۰۱۶ تخمینی | ۷۹٬۸۱۴٬۸۷۱ (نفوس) (۱۹جی) |
| • سیخیلیق | ۱۰۲/km2 (۲۶۴٫۲/sq mi)Convert internal error: unknown message (۱۰۷-جو) |
| جی‌دی‌پی (PPP) | ۲۰۱۸ تخمینی |
| • جمعی | ۲٬۲۴۹ تریلیون $ (۱۳-جو) |
| • آدام‌باشی | ۲۷٬۶۳۴ $ (۴۵-جی) |
| جی‌دی‌پی (نامینل) | ۲۰۱۸ تخمینی |
| • جمعی | ۹۰۵ میلیارد $ (۱۷-جی) |
| • آدام‌باشی | ۱۱٬۱۲۴ $ (۶۰-جو) |
| جینی (۲۰۱۳) |  40.0 اورتا · ۵۶-جی |
| اچ‌دی‌آی (۲۰۱۴) |  0.761 یوخاری · ۷۲-جی |
| پول واحیدی | تورک لیره‌سی (₺) (TRY) |
| چاغ بؤلگه‌سی | یوتی‌سی ۳:۰۰+ (TSİ) |
| سوروجولوک طرفی | ساغ |
| تیلفون کودو | ۹۰+ |
| اینترنت ال‌تی‌دی | .tr |
| **وب‌سایت** www.turkiye.gov.tr |

**تورکیه** رسمی آدی ایله **تورکیه جومهوریتی** (آنادولو تورکجه‌سی: Türkiye Cumhuriyeti)، توْرپاقلاری‌نین بؤیوک بیر بؤلومو باتی آسیادا آنادولودا، دیگر بؤلومو ایسه گونئی دوغو آوروپا‌نین اۇزانتی‌سی دوغو تراکیادا اوْلان قاره‌لر آراسی بیر اؤلکه دیر. تورکیه، باتی‌دان اژه دنیزی، بولغاریستان و یونان، قوزئی‌دن قارا دنیز، دوْغودان گورجوستان، ارمنیستان، آذربایجان و ایران، گۆنئی‌دن ایسه عراق، سوریه و آرالیق دنیزی ایله قوْنشودور. مرمره دنیزی، تورک بوغازلاری ایله بیرلیکده آنادولونو تراکیادان یعنی آسیانی آوروپادان آییریر. آنکارا، تورکیه جومهوریتی‌نین باشکندی و ایکینجی بؤیوک شهری دیر. ایستانبول ایسه، تورکیه‌نین ان بؤیوک شهری، ایقتیصادی و تیجارت مرکزی و عئینی زاماندا آوروپانین ان بؤیوک شهری دیر.

## آدی

اینگیلیسجه‌ده تۆرکیه آدی (اوْرتا عصر لاتین سؤزونده: *Turchia*/*Turquia*) «تورکلرین اؤلکه‌سی» دئمکدیر. تورکیه کلمه‌سی (*Turkye*) اوْرتا اینگیلیسجه دیلینده ایستیفاده‌سی جفری چاسرین *دوشسین کیتابی* (اینگیلیسجه: The Book of the Duchess) (ح. ۱۳۶۹) آدلی ائرکن اثرینده ثۆبوت اوْلونور. *land of Torke* ایفاده‌سی ۱۵-جی عصرده دیگبی سیرلری-نده (اینگیلیسجه: Digby Mysteries) ایستیفاده اوْلونور. سونراکی ایستیفاده‌لره دانبار شعرلرینده، ۱۶-جی عصرده *قروپ لوغتی* (لاتینجه: *Manipulus Vocabulorum*) (*Turkie*) و فرانسیس بئکون-ون *سیلوا سیلواروم* (*Sylva Sylvarum*) اثرلرینده (Turky) تاپیلا بیلیر. موعاصیر *Turkey* یازیسی اَن آزی ۱۷۱۹-جو ایله آیددیر.

*تورکیه* آدی غرب قایناقلاریندا صلیب یۆروشلری-ندن سونرا اوْرتایا چیخدی. ۱۴-جو عصر عرب ادبیاتینین منبعلرینده تۆرکییه (*Turkiyya*) عادتن تۆرکمنییه (*Turkmaniyya*) ایله تضاد تشکیل ائدیر (Turkomania)، یقین کی، گئنیش معنادا اوْغوز کیمی باشا دۆشولوب. ۱۳۳۰-جو ایللرده ابن بطوطه بؤلگه‌نی «روم تورپاقلاری کیمی تانینان تۆرک تورپاغی» (عربجه: الترکیة المعرفة ببلاد الروم) اوْلاراق تعیین ائتدی. بیرینجی دونیا ساواشیندان سونرا اؤلکه‌نین پارچالانماسی تۆرکیه میلتچیلیینی جانلاندیردی و «تۆرکلر ایچین تۆرکیه» (آنادولو تورکجه‌سی: Türkler için Türkiye) حیسی یۆکسلدی. تورکیه بؤیوک میلت مجلیسی حوکومتی ارمنیستانلا ایمضالادیغی الکساندروپول مۆقاویله‌سی ایله تۆرکیه آدی (*Türkiye*) ایلک دفعه بین‌الخلق سندلره داخیل اوْلدو. افغانیستان شاهلیغی ایله ایمضالانان مۆقاویله‌ده عوْثمانلی ایمپراتورلوغونون آدینا بنزدیلمیش *عظمتلی تۆرک دؤولتی* (فارسجا: دولت عالی ترکیه) ایفاده‌سی ایشلدیلیردی.

### رسمی آد دییشیکلیگی

۲۰۲۰-جی ایلین ژانویه آییندا تۆرکیه ایخراجاتچیلار تشکیلاتی (TİM) - تۆرکییه ایخراجاتینین چتیر تشکیلاتی - بۆتون اتیکت‌لرینده «تورکیه استحصالی» (اینگیلیسجه: Made in Türkiye) ایفاده‌سینی ایستیفاده ائدجیینی آچیقلادی، بۇ دا تۆرک مۆسیسه‌لرینین مارکاسینی و کیملیکینی ایستانداردلاشدیرماق اۆچون تکلیف ائتدی. بین‌الخلق صحنه‌ده 'Türkiye' ایفاده‌سینی دۆنیانین بۆتون دیللرینده ایستیفاده ائدیر.

۲۰۲۱-جی ایلین دسامبریندا جومهور باشقانی رجب طیب اردوغان، صادراتا «Made in Türkiye» اتیکت‌ینین قویولماسینی طلب ائدن بیر تقدیمات (فارسجا: بخشنامه) یاییملادی. تقدیماتدا همچینین قئید اوْلونوب کی، حؤکومتین دیگر یازیشمالارینا مۆناسیبتده 'Turkey' ,'Türkei' ,'Turquie' و سایر کیمی ایفاده‌لرین یئرینه 'Türkiye' ایفاده‌سینین ایشلدیلمه‌سینه لازیم حساسلیق گؤستریله‌جک. تقدیماتدا تۆرکیه‌یه اۆستونلوک وئریلمه‌سینین سببی «تورک میلتینین مدنیّتینی، سیویلیزاسییاسینی (فارسجا: تمدن)، دَیَرلرینی اَن یاخشی شکیلده تمثیل و ایفاده ائتمه‌سی» گؤستریلیب. تورکیه‌نین دؤولت یاییمچی‌سی تی‌آرتی وورلد خبر وئریر کی، بو، هم‌ده هیندوشکا ایله تحقیرائدیجی اولاقدان قاچماق اۆچون اوْلوب. ۲۰۲۲-جی ایلین ژانویه‌سینده حؤکومتین *Türkiye*-نی بیرلشمیش میلتلر قوروموندا قئیدیاتدان کئچیرمه‌ای پلانلاشدیردیغی بیلدیریلدی. خاریجی ایشلر وزیری مؤولود چاووشوغلو ۳۱ مئی ۲۰۲۲-جی ایلده ب.م. ق و دیگر بین‌الخلق تشکیلاتلارا مکتوبلار گؤندره‌رک، *Türkiye*-دن ایستیفاده ائتمه‌لرینی خواهیش ائدیب. ب.م. ق بۇ طلبی قبول ائتدی و درحال ایجرادان کئچیردی. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دؤولت دپارتامانی ۲۰۲۳-جو ایلین ژانویه‌سینده *Türkiye*-نی رسمی اوْلاراق ایستیفاده ائتمه‌یه باشلادی.

## جوغرافیاسی

آسیانین باتی‌سیندا و اوروپانین گونئی‌دوغوسوندا، قارا دنیز و آرالیق دنیزی نین آراسینداکی، آنادولو یاریم آداسیندا و دوغو تراکیا دا یئرلشیر. توْپراغلاری (ایچ سو حؤوزه‌لری ایله بیرلیکده) ۷۸۳٫۵۸۰ کیلومتر مربع (ک‌م²)تشکیل ائدیر.

تۆرکیه دوْغودان گورجوستان، ارمنیستان، آذربایجان جومهوریتی و ایران ایله، گۆنئی‌دن عراق و سوریه ایله، باتی‌دان ایسه یونان و بولغاریستان ایله سینیرلانیر. اؤلکه‌نین مرمره، اژه، آرالیق دنیزی و قارا دنیزله ایحاطه اولونماسی دونیا اوقیانوس‌لارینا چیخیش وئریر.

ان بؤیۆک داغ آغری داغیدیر، ان بؤیۆک گؤلو ایسه وان گؤلودور.

اؤلکه ۷ بؤلگه‌یه و ۸۱ سانجاغا آیریلیر.

ایقلیم اولاراق گۆنئی ده آرالیق دنیزی ساحلینده آرالیق ایقلیمی گؤرۆنۆر.

## ایداری بؤلۆنۆش

آنکارا تۆرکیه‌نین پایتختی و اؤلکه‌نین ایکینجی بؤیوک شهریدیر.
تورکیه ایدارچیلیک باخیمیندان بیرلشدیریلمیش قورولوشا مالیکدیر و بۇ جهت تۆرکیه‌نین دؤولت ایدارچیلیینی فورمالاشدیران اَن مۆهوم عامیللردن بیریدیر. تورکیه‌ده فدرال سیستم یوخدور و اوستانلار آنکارادا مرکزی حؤکومته تابعدیر.

دوولتین اَساس قووه‌لری کیمی اۆچ صلاحیّت (ایجرا، قانونوئریجیلیک و محکمه حاکیمییتی) نظره آلیندیقدا یئرلی ایداره‌لرین صلاحیتلری آز اوْلور. یئرلی (محلی) خیدمتلر گؤسترمک اۆچون یئرلی ایداره‌لر یارادیلمیشدیر و حؤکومتی اَیالت فرماندارلاری (*والی*) و شهر فرماندارلاری (*کایماکام*) تمثیل ائدیر.

سئچیجیلر طرفیندن سئچیلن بلدیه باشچیلاری (بلدیه باشکانی) ایستیثنا اوْلماقلا، دیگر یۆکسک وظیفه‌لی دؤولت مامورلاری دا مرکزی حؤکومت طرفیندن تعیین ائدیلیر. تورکیه بلدییه‌لرینین بلدییه مسئله‌لری ایله باغلی قرار قبول ائتمک اۆچون یئرلی قانونوئریجی اوْرقانلاری (بلدیه مجلیسی) وار.

بو بیرلشدیریلمیش چرچیوه‌ده تۆرکیه اینظیباطی مقصدلر اۆچون ۸۱ اوستانا (*ایل* و یا *ویلایت*) بؤلونور. هر اوستان بؤلگه‌لره (ایلچه) بؤلونور، جمعی ۹۷۳ بؤلگه‌دیر. تورکیه همچینین جوغرافی، دموقرافیک و ایقتیصادی مقصدلر اۆچون ۷ بؤلگه‌یه و ۲۱ آلت بؤلگه‌یه بؤلونور؛ بو، اینظیباطی بؤلگه‌یه عاید دئییل.

آنکارا
قیرخلارائلی
ادیرنه
تکیرداغ
چاناق‌قالا
بالیق‌اسیر
بورسا
یالووا
ایستانبول
قوجاائلی
سقاریه
دوزجه
زونگولداک
بولی
بیله‌جیک
اسکی‌شهر
کوتاهیه
مانیسا
ایزمیر
آیدین
موغلا
دنیزلی
بوردور
عوشاق
افیون قاراحیصار
ایسپارتا
آنتالیا
قونیه
مرسین
کارامان
آکسارای
قرشهر
قیریق‌قالا
چانقری
کارابوک
بارتین
کاستامونو
سینوپ
چوروم
یوزقات
نوشهیر
نیغده
آدانا
انطاکیه
عوثمانیه
قهرمان مرعش
قئیصریه
سیواس
توقات
آماسیا
سامسون
اوردو
گیره‌سون
ارزینجان
ملطیه
غازی عینتاب
کیلیس
شانلی‌اورفا
آدی‌یامان
گوموشخانا
ترابزون
ریزه
بایبورت
ارزروم
آرتوین
آرداهان
قارص
آغری
ایغدیر
تونجه‌لی
الازیغ
دیاربکر
ماردین
باتمان
سیرت
شیرناق
بتلیس
بینگول
موش
وان
حکاری

## تاریخ

سلجوق ایمپیراطورلوغو
۱۹۲۲-جی ایله قدر بۇ اؤلکه عثمانلی ایمپئرییاسی-نین مرکزی ایدی.
مصطفی کمال آتاتورک طرفیندن جمهوریت قورولدوقدان سوْنرا تورکیه جمهوریتی اوْلاراق آدلاندیریلماغا باشلاندی.

## حوکومت و سیاست

بویوک میلّت مجلیسی،
آنکارا دا قانون وئریجیلیک مجلیسیپرزیدنت کومپلکسی، تۆرکیه جومهور باشقانینین ایقامتگاهی و ایش یئریتجدیدنظر محکمه‌سی تۆرکیه‌نین جینایت و سیویل (فارسجا: مدنی) اعدالت محکمه‌لری طرفیندن وئریلن حؤکملره باخان عالی محکمه‌سی دیر.
تورکیه چوْخ حیزبیلی سیستم داخیلینده جومهور باشقانلی بیر جومهوریت دیر. مووجود کونستیتوسییا (فارسجا: قانون اساسی) ۱۹۸۲-جی ایلده رفراندوم یولو ایله تصدیق ائدیلیب کی، بۇ دا حؤکومتین چرچوواسین مۆعین ائدیر، دؤولتین داورانیشینین ایده‌آللارینی و ایستانداردلارینی مۆعین و دؤولتین وطنداشلار قارشیسیندا مسولییتینی مۆعین ائدیر. بوندان علاوه، اساس قانون خالقین حوقوق و وظیفه‌لرینی، اوْ جۆملدن تۆرکیه خالقینا مخصوص موستقیلیک وئریلمه‌سی و حیاتا کئچیریلمه‌سینین اوصولون مۆعین ائدیر. تورکیه سیاستی گئتدیکجه داها چوْخ دموکراتیکلیکدن گئری چکیلمه ایله، رقابتلی استبدادلی سیستم کیمی تصویر ائدیلیر، حؤکومت اَساس آزادلیقلاری محدودلاشدیریر و قانونون حاکمیتین خطره سالیر.

تورکیه بیرلشمیش سیستمینده وطنداشلار اۆچ سَویه‌لی ایداره‌ائتمه‌یه تابعدیرلر: میلّی، اوستان و یئرلی. یئرلی حؤکومتین وظیفه‌لری عادتن بلدیه حؤکومتلری و ایلچه آراسیندا بؤلونور، بورادا ایجرا و قانونوئریجیلیک مامورلاری ایلچه‌لر آلتیندا وطنداشلارین سس چوْخلوغو ایله سئچیلیر. تورکیه اینظیباطی مقصدلر اۆچون ۸۱ اوستانا بؤلونور. هر بیر اوستان ایلچه‌لره بؤلونور، جمعی ۹۷۳ ایلچه‌دیر.

تورکیه اساس قانونی ایله مۆعین ائدیلمیش حاکیمییت بؤلگوسو سیستمی ایله تنظیملنن حؤکومت، اۆچ قولدان عیبارتدیر:

* موقننه گوجو: بیر مجلیسلی پارلیمان قانونلار قبول ائدیر، بۆدجه قانون لایحه‌لرینی مۆذاکیره ائدیب و قبول ائدیر، مۆحاریبه اعلان ائدیر، مۆقاویله‌لری تصدیق ائدیر، اَفو و یا عمومی افو اعلان ائدیر و استیضاح صلاحیتینه مالیکدیر، بۇ یوللا حؤکومتین حاضیرکی عضولرینی وظیفه‌دن کنارلاشدیرا بیلر.
* موجریه گوجو: جومهور باشقانی ارتشین عالی باش فرمانوئرندیر، قانون لایحه‌لرینه قانون اولمامیشدان قاباق وِتو (اینگیلیسجه: veto) قویا بیلر (پارلمانین لغوی شرطیله) و اساس حوقوقلار، فردی حوقوقلار و مۆعین سیاسی حوقوقلار ایستیثنا اوْلماقلا، ایجرا حاکیمییتی ایله باغلی مسئله‌لرده پرزیدِنت فرمانلاری وئره بیلر. (جومهور باشقانینین فرمانلاری پارلمان قانونلارینا اۆستونلوک وئریر) و وزیرلر کابینه‌سینین عضولرینی و میلی قانونلاری و سیاستلری ایداره ائدن و حیاتا کئچیرن دیگر مامورلاری تعین ائدیر.
* قضائیه قووه‌سی: اساس قانون محکمه‌سی (اینسان حوقوقلاری ایله باغلی اساس قانون مۆحاکیمه‌سی و فردی مۆراجیعتلره باخیلماسی اۆچون)، تجدیدنظر محکمه‌سی (عادی محکمه سیستمینده سون قرار قبول ائدن محکمه)، دؤولت شوراسی (اینظیباطی محکمه سیستمینده سون قرار قبول ائدن محکمه) و قضایی مۆباحیصه‌لر محکمه‌سی (اساس قانون صلاحیتلرینه گؤره محکمه‌لر آراسیندا مۆباحیصه‌لرین حلی اۆچون) اساس قانوندا عالی محکمه‌لر کیمی تصویر ائدیلن دؤرد تشکیلاتدیر. اساس قانون محکمه‌سینین حاکیملرینی جومهور باشقانی و پارلمان تعین ائدیر.

پارلمانین هر بیر عوضوو بئش ایل مۆدّتینه بیر سئچکی دایره‌سینی تمثیل ائدن ۶۰۰ نفرلی سسوئرمه حوقوقونا مالیک عضوو وار. پارلمان یئرلری، اوستانلارین نوفوس آماری ایله اۇیغون اوْلاراق، اوستانلار آراسیندا اَهالییه گؤره بؤلونور. جومهور باشقانی موستقیم سسوئرمه یولو ایله سئچیلیر و بئش ایل مۆدتینه خیدمت ائدیر. پارلمان جومهور باشقانین ایکینجی مۆدتینده جومهور باشقان سئچکیلرینین واختیندان قاباق یئنیله‌مه‌سه، جومهور باشقانی ایکی مۆدته بئش‌ایللیکدن سونرا تکرار سئچکیلرده ایشتیراک ائده‌بیلمز. پارلمان سئچکیلری و جومهور باشقانینین سئچکیلری عینی گۆنده کئچیریلیر. اساس قانون محکمه‌سی اوْن بئش عضودن عیبارتدیر. هر بیر عۆضو اوْن‌ایکی ایل مۆدتینه سئچیلیر و یئنی‌دن سئچیله بیلمز. اساس قانون محکمه‌سینین عضولری آلتمیش‌بئش یاشینا چاتدیقدا چکیلمه‌یه مجبوردورلار.

### حیزبلر و سئچکیلر

رجب طیب اردوغان
تورکیه جومهور باشقانی
تورکیه‌ده سئچکیلر حؤکومتین آلتی وظیفه‌سی باره‌ده کئچیریلیر: پرزیدنت سئچکیلری (میلّی)، پارلمان سئچکیلری (میلّی)، بویوک شهرلرین بلدیه باشچی‌سی (محلی)، بؤلگه‌لرین بلدییه باشچی‌سی (محلی)، اوستان و یا بلدییه مجلیس عضولری (محلی) و موختارلار (محلی). سئچکیلردن باشقا آرا-سیرا رفراندوملار دا کئچیریلیر.

## ایقتیصاد

## دموقرافی

Census in Turkey| Year | Pop. | ±% |
| --- | --- | --- |
|  1927  | ۱۳٬۶۴۹٬۹۴۵ | —     |
|  1935  | ۱۶٬۱۸۸٬۷۶۷ | +18.6% |
|  1940  | ۱۷٬۸۲۰٬۹۵۰ | +10.1% |
|  1945  | ۱۸٬۷۹۰٬۱۷۴ | +5.4% |
|  1950  | ۲۰٬۹۴۷٬۱۸۸ | +11.5% |
|  1955  | ۲۴٬۰۶۴٬۷۶۳ | +14.9% |
|  1960  | ۲۷٬۷۵۴٬۸۲۰ | +15.3% |
|  1965  | ۳۱٬۳۹۱٬۴۲۱ | +13.1% |
|  1970  | ۳۵٬۶۰۵٬۱۷۶ | +13.4% |
|  1975  | ۴۰٬۳۴۷٬۷۱۹ | +13.3% |
|  1980  | ۴۴٬۷۳۶٬۹۵۷ | +10.9% |
|  1985  | ۵۰٬۶۶۴٬۴۵۸ | +13.2% |
|  1990  | ۵۶٬۴۷۳٬۰۳۵ | +11.5% |
|  2000  | ۶۷٬۸۰۳٬۹۲۷ | +20.1% |
|  2007  | ۷۰٬۵۸۶٬۲۵۶ | +4.1% |
|  2008  | ۷۱٬۵۱۷٬۱۰۰ | +1.3% |
|  2009  | ۷۲٬۵۶۱٬۳۱۲ | +1.5% |
|  2010  | ۷۳٬۷۲۲٬۹۸۸ | +1.6% |
|  2011  | ۷۴٬۷۲۴٬۲۶۹ | +1.4% |
|  2012  | ۷۵٬۶۲۷٬۳۸۴ | +1.2% |
|  2013  | ۷۶٬۶۶۷٬۸۶۴ | +1.4% |
|  2014  | ۷۷٬۶۹۵٬۹۰۴ | +1.3% |
|  2015  | ۷۸٬۷۴۱٬۰۵۳ | +1.3% |
|  2016  | ۷۹٬۸۱۴٬۸۷۱ | +1.4% |
|  2017  | ۸۰٬۸۱۰٬۵۲۵ | +1.2% |
|  2018  | ۸۲٬۰۰۳٬۸۸۲ | +1.5% |
|  2019  | ۸۳٬۱۵۴٬۹۹۷ | +1.4% |
|  2020  | ۸۳٬۶۱۴٬۳۶۲ | +0.6% |
|  2021  | ۸۴٬۶۸۰٬۲۷۳ | +1.3% |
|  2022  | ۸۵٬۲۷۹٬۵۵۳ | +0.7% |

آدرسه دایالی نوفوس قئیدیاتی سیستمی نتیجه‌سینده الده ائدیلن معلوماتلارا گؤره ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱–جی میلادی ایلینده تورکیه‌نین نوفوسو ۸۴ میلیون ۶۸۰ مین ۲۷۳ نفردیر. بو رقم، ایلک رسمی نوفوس ساییمی‌نین یاپیلدیغی ۱۹۲۷ ایلینده ۱۳٫۶ میلیون ایدی. ۲۰۱۷ ایلینده‌کی رقم، ۲۰۱۶ ایلینده‌کی رقمین ۹۵۵ مین فاضلاسیدیر و اؤلکه‌نین نوفوسونون آرتیش اورانی ۱۲٫۴٪ دور. نوفوسون ۹۲٫۵ فاییزی اوستانلارین و بؤلگه‌لرین (ایلچه‌لرین) مرکزینده یاشاییرلار. یئنه عینی معلوماتلارا گؤره، تورکیه‌ده هر km2 اورتا حسابلا ۱۰۵ نفر دوشور. نوفوسون ۶۷٫۹ فاییزی ۱۵–۶۴ یاش قوروپوندا اولدوغو حالدا، ۲۳٫۶ فاییزی ۰–۱۴ یاش قوروپوندادیر. یاخلاشیق ۸٫۵٪'لیک بیر قیسیم ایسه ۶۵ اۆستۆ یاشلارداکی شخصلردن تشکیل اولونوبدور. نوفوسون اورتانجا یاشی ۳۱٫۴ دور. تورکیه‌نین ان گلیشمیش و ان چوخ اهالیسی اولان شهری ایستانبول‌دور. آیریجا اوروپا'نین اوچونجو ان سیخ شهری آدینی داشیماقدادیر.

### اتنیک و دیل

| تورکیه اتنیک قوروپلاری (سی‌آی‌ای تخمینلری) |
| --- |
| **اتنیکلر** |  | **فاییز** |
| تورکلر |   | ۷۲–۷۷٪ |
| کوردلر |   | ۱۸% |
| دیگر اتنیکلر |   | ۵–۱۰٪ |

تورکیه‌نین اتنیک خریطه‌سی (تخمینلره گؤره)
تورکیه‌نین اتنیک خریطه‌سی (تخمینلره گؤره)
تورکیه تورکجه‌سی‌نین موقعیتی خریطه اوزرینده
تۆرکیه جمهوریتی‌نین رسمی دؤولت دیلی تورکیه تورکجه‌سی و یا همن آنادولو تورکجه‌سیدیر. تورکیه‌ده آنادولو تورک‌‌‌لری اکثریت اولاراق یاشاییرلار و تورکیه تورکجه‌سینده‌ دانیشیرلار، لاکین دیگر اتنیک قوروپلاردا تورکیه‌ده یاشاییرلار، او جومله‌دن؛ کوردلر، آذربایجان تورکلری، لازلار، ارمنیلر و عربلر. تورکیه‌ده تورکیه تورکجه‌سی اکثریت دیلی اولاراق رسمی دؤولت دیلی کیمی تانینیر، آنجاق تورکیه‌ده یاشایان دیگر اتنیک قوروپلارین آراسیندا کورمانج دیلی، ارمنی دیلی، آذربایجان تورکجه‌سی، لاز دیلی، زازا دیلی و عرب دیلی ده ایستیفاده اولونور. گورجولر، چرکس‌لر و آشور‌لار کیمی کیچیک اتنیک قوروپلاردا بو اؤلکه‌نین دیل و مدنی موختلیفلیگینه علاوه‌لر ائدیر.

### دین

| تورکیه‌ده دین |
| --- |
| **دین** |  | **درصد** |
| اسلام |   | ۹۸٫۸% |
| دیگر |   | ۱٫۲% |

İstanbul'daki Sultan Ahmet Camii, içerisinin İznik çinileriyle süslenmesinden dolayı, Avrupa'da Mavi Cami olarak da anılır.
۱۹۲۴-اینجی میلادی ایلین آنایاساسیندا دؤولتین رسمی دینی اسلام سئچیلمیشدی، اما ۱۹۲۸ آنایاساسیندا رسمی دین پوْزولدو و لائیک لیک ایلکه سینی ۱۹۳۷ آنایاساسی بیلیندیردی.
تورکیه جمهوریتی، بیر لائیک دؤولت اوْلاراق توغرالی دینی یوْخدور. تورکیه جمهوریتینده موختلیف دینی دسته‌لر فعالیت گؤستریر. ان گئنیش یاییلمیشی ایسلامدیر.

تورکیه جمهوریتی‌نین چوخلوغو اسلام دینینه اوزللیکجه سونی (حنفی) مذهبینه منصوبدورلار. هابئله تورکیه جمهوریتین‌ده علوی‌لر و شیعه‌لر ده ساکین دیلار.
تورکیه‌ده مسلمانلاردان سوْنرا ۶۰٬۰۰۰ ائرمنی (مسیحی)، ۲۰٬۰۰۰ سوریانی (مسیحی)، ۲٬۲۷۰ رم ارتدوکسو، ۱۵٬۰۰۰ روس ارتدوکسو، ۷٬۰۰۰ پروتستان، ۲۵٬۰۰۰ کاتولیک، ۵٬۰۰۰ یهوه شاهیدی، ۳٬۰۰۰ کلدانی، ۸۵۰ مأمونی، ۵۰۰۰ یزیدی، ۲۵۱۱۴ موسوی، ۴۰۰۰۰ بودایی، ۲۱۲۵۹ بهایی و ۷۲۸ نفر هیندو واردیر.
تورکیه‌ده بوتون مسیحی‌لرین سایی ۳۲۰٬۰۰۰ نفر دیر.
تورکیه نفوسونون ۲٪ آتئیست، ۴–۲٪ آگنوستیک و ۱٪ ایسه دئیست دیر. نفوسون ۱۵٪ لائیک دیر.

## فرهنگ

Mevlevi semazenler bir Sema törenindeyken. Mevlevi Sema Törenleri, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri'nde yer almaktadır.
تورکیه؛ اوغوز، آنادولو، تراکیا، عثمانلی (یونان–روم و ایسلام مدنیتلرین بیر داوامی‌ایدی) و اوروپا مدنیتی ایله گلنکلری‌نین قاریشماسی‌لا اورتایا چیخان چوخ چئشیتلی کولتورلری باریندیریر.

## گؤرۆنتۆلر

* یئنی جامع، ایستانبول
* ماناوقات
* کاپادوکیه
* تورکیه جمهوریتی
*
* تورکیه نین توپوقرافیا خریطه‌سی
* آنکارا
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

عومومی
* turkey.com – Topical multilingual website about Turkey.
* Turkey. *عوموم دونیا فکتلر کیتابی*. مرکزی کشفیات ایداره‌سی.
* Turkey profile from the بی‌بی‌سی نیوز
* Turkey at *Encyclopædia Britannica*
* Turkey from *UCB Libraries GovPubs*
* Data on Turkey from OECD
* Better Life Index of Turkey from OECD
* تورکیه Curlie دا
* Key Development Forecasts for Turkey from International Futures
* تورکیه جوغرافیا داده‌لری اوپن‌استریت‌مپ ده

توریسم
* Wikimedia Atlas of Turkey
* Turkey Home – Turkey's Official Tourism Portal
* Official website of the Ministry of Culture and Tourism
* Turkey profile from یونسکو
* Turkey profile from Lonely Planet

دوولت
* Official website of the Presidency of the Republic of Turkey
* Official website of the Grand National Assembly of Turkey Archived ۲۰۱۵–۰۱–۲۳, at the Wayback Machine.

ایقتیصاد
* Official website of Ministry of the Ministry of Economy Archived 2015-11-01 at the Wayback Machine.
* Economic Survey of Turkey 2016 from OECD
* Macroeconomic Data for Turkey Online