# الجزاییر

| People's Democratic Republic of Algeria*الجمهوریة الجزائریة الدیمقراطیة الشعبیة  (عرب) *Tagduda Tadzayrit Tadimoqṛatit Taɣerfant*  (Berber languages)* |
| --- |
|

بایراق |
| **شوعار:بالشّعب وللشّعب* By the people and for the people |
| **میلی مارش:Kassaman* (اینگیلیسجه: "We Pledge")  |
|  الجزاییر یئری نقشه اوستونده (dark green) |
| پایتختو بؤیوک شهری | الجزیره |
| رسمی دیللر | * عرب دیلی
* بربر دیلی
 |
| Other languages | فرانسه دیلی (Business and education) |
| اتنیک قروپلار  | sahib xn NN des as SS
se zoom PSD sseanmoi
se as ses NN km titeew |
| دین  | سنی ایسلام |
| دؤولت | Unitary semi-presidential people's republic |
|  |
| • President  | Abdelaziz Bouteflika |
| • Prime Minister  | Abdelmalek Sellal |
|  |
| قانون اوقانی | Parliament |
| • یوخاری مجلیس | Council of the Nation |
| • آشاغی مجلیس | People's National Assembly |
| Independence from فرانسه  |
|  |
| • Declared  | ۳ ژوئیه ۱۹۶۲ |
| • Recognised  | ۵ ژوئیه ۱۹۶۲ |
|  |
| اراضی |
| • جمعی | ۲٬۳۸۱٬۷۴۱ km2 (۹۱۹٬۵۹۵ sq mi)Convert internal error: unknown message (10th) |
| • سو (%) | negligible |
| جمعیت |
| • ۲۰۱۶ تخمینی | 40,400,000 (33rd) |
| • ۲۰۱۳ census | 37,900,000 |
| • سیخیلیق | ۱۵٫۹/km2 (۴۱٫۲/sq mi)Convert internal error: unknown message (208th) |
| جی‌دی‌پی (PPP) | ۲۰۱۶ تخمینی |
| • جمعی | $599.83 billion |
| • آدام‌باشی | $14,610 |
| جی‌دی‌پی (نامینل) | ۲۰۱۶ تخمینی |
| • جمعی | $181.71 billion |
| • آدام‌باشی | $4,425 |
| جینی (۱۹۹۵) | ۳۵٫۳ **Error: Invalid Gini value** |
| اچ‌دی‌آی (۲۰۱۵) |  ۰٫۷۳۶ **Error: Invalid HDI value** · 83rd |
| پول واحیدی | Dinar (DZD) |
| چاغ بؤلگه‌سی | UTC+۱ (CET) |
| تاریخ فورمتی | dd/mm/yyyy |
| سوروجولوک طرفی | right |
| تیلفون کودو | +213 |
| اینترنت ال‌تی‌دی | .dz *الجزائر.* |
| 1. **^**  The *CIA World Factbook* states that about 15% of Algerians, a minority, identify as Berber even though many Algerians have Berber origins. The Factbook explains that of the approximately 15% who identify as Berber, most live in the Kabylie region, more closely identify with Berber heritage instead of Arab heritage, and are Muslim.
 |

الجزاییر بایراغی
الجزاییر نقشه‌سی
**اَلجَزاییر** (عربجه: *الجزائر*) آفریقا قاره‌سینین شومالیندا بیر اؤلکه‌دیر. بۇ اؤلکه تونس و مراکشین آراسیندادیر و اوْنون پایتختی الجزیره شهریدیر. الجزاییرین خالقی عرب و بربردیرلر و اونلارین رسمی دینلری ایسلام و مذهبلری سونودور. بۇ اؤلکه‌نین مساحتی ۲/۳۸۱/۷۴۱ کیلومتر موربع و جمعیتی ۳۵٬۳۶۹٬۰۰۰ نفردیر. الجزاییرین رسمی دیلی عرب دیلیدیر؛ آما فرانسه و بربر دیللرینه‌ده دانیشیرلار.

۱۹۶۲-نجی ایلین ژوئیه‌سینده ۱۳۲ ایلدن سوْنرا الجزاییر اؤز موستقیللیگینی اعلام ائتدی و فرانسه‌نین ایستعماریندان بوراخیلدی. بۇ موستقیللیگ ۸ ایل ساواش و یوزلر مین اینسانین اؤلوم نتیجه‌سیدی. بۇ گئچمیشین کؤلگه‌سی هله‌ده الجزاییریله فرانسه رابیطه‌لرینده آغیرلیق ائدیر.

## جوغرافیاسی

*
*
*
*

الجزاییر ۶ اؤلکه ایله همسرحددیر - تونیس، لیبی، نیجر، مالی، موریتانی، غربی صحرا و مراکش ایله.

## تاریخی

چاغداش الجزاییر دؤولتی‌نین اراضیسینده قدیم زامانلارده قدیم لیبی طایفه لاری یاشاییردیلار. ا.ا. ۹-جو-۲-جی عصرلرده الجزاییرین ساحیل بویو اراضیلرینده فینیکییا کولونییالاری یئرلشیردی. بۇ اراضی‌ده ا.ا. ۳-جو-۲-جی عصرلرده نومیبییا دؤولتی مؤوجود اوْلموش‌دو. ا.ا. ۱-جی عصرده الجزاییر اراضیسی روم ایمپیراتورلوغو طرفیندن ایشغال اوْلون‌دو و رومنین ایالتینه چئوریلدی.

۴۳۸-جی ایلده چاغداش الجزاییر دؤولتی‌نین ده اراضیسی داخیل اوْلماقلا شیمالی آفریقانین ساحیل بویو اراضیلری وانداللار طرفیندن ایشغال اوْلون‌دو. ۵۳۴-جو ایلده واندال کرال‌لیغینا سوْن قوْیان بیزانس ایمپیراتورلوغو ایمپراتورو یوستینیان (۵۲۷-۵۶۵) بۇ اراضیلری اؤز دؤولتی‌نین اراضی‌سینه داخیل ائتدی. ۷-جی عصرده عربلر طرفیندن ایشغال اوْلونان الجزاییر عرب خیلافتی‌نین ترکیبینه داخیل ائدیلدی. اؤلکه‌ده اهالی آراسیندا ایسلام دینی هیزله یاییلماغا باشلادی.

۱۵۱۸-جی ایلده الجزاییرین ساحیل بویو بیر سیرا شهرلرینی اله کئچیرن یئرلی حاکملر ایسپانیا موستملکه‌چیلری‌نین موداخیله‌سیندن قورخاراق کؤمک اۆچون تۆرکلره مۆراجیعت ائتدیلر. نتیجه‌ده الجزاییر اراضیسی عثمانلی ایمپیراتورلوغونین ترکیبینه داخیل ائدیلدی و اوْنون اراضیسی کونستانتینا، تیتتری (مدا) و ماسکارا (اوْران) بیلربی‌لیکلری آراسیندا بؤلوشدورولدو. الجزاییرین ساحیل بویو اراضیلرینده دنیز قولدورلوغو گئنیش میقیاس آلدی.

### الجزاییر ۲۰-جی عصرده

الجزاییر خالقینین XX عصرین ۵۰-جی ایللرین‌دن اعتباراً ایستیقلالیت اۇغروندا موباریزه‌سی باشلان‌دی. الجزاییر خالقی ۱۹۵۴-جو ایل نوْامبرین ۱-ده عۆصیانا قالخدی. بۇ عۆصیانا میلّی قورتولوش جبهه‌سی باشچی‌لیق ائدیردی. میلّی قورتولوش جبهه‌سی میلّی-آزادلیق موباریزه‌سینین مقصدلرینی بئله مویینلشدیرمیش‌دی: اؤلکه‌نین فرانسه موستملکه ظلمون‌دن آزاد ائدیلمه‌سی، الجزاییر جومهوریتی یارادیلماسی. ۱۹۶۲-جی ایلین مارسیندا فرانسه آتشین دایاندیریلماسی حاقیندا اویان سازیشینی ایمضالادی و الجزاییرین موستقیللیینی تانیمالی اوْلدو. ۱۹۶۲-جی ایلین سپتامبریندا الجزاییر خالق دموکراتیک جومهوریتی اعلان ائدیلدی. آنا یاسایا گؤره «میلّی دَیَرلر و ایسلام حدودلاریندا سوسیالیزم قورماق» خالقین آماچ اعلان اوْلون‌دو. مستملکه‌چیلرله البیر اوْلان ایری فوداللارین توْرپاقلاری، بانکلار، سیغورتا شیرکتلری، نقلیات واسطه‌لری، الکتریک مرکزلاری میللیلشدیریل‌دی. بۇنونلا یاناشی، تیجارت‌ده، ییینتی صنایعسینده، صنعتکارلیق و خیدمت ساحه‌سینده اؤزل کاپیتالین مؤقعلری ساخلان‌دی. ۱۹۷۱-جی ایلده کچیریلن آقرار اصلاحاتلار نتیجه سینده اؤز-اؤزونو ایداره ائدن فرمرلر، کندلی شیرکتلری یارادیلدی. ۸۰-جی ایللرده دۇروم پیسلش‌دی. ارزاقلا علاقه دار پروبلملر میدانا چیخدی. ۱۹۷۸-جی ایلده اؤلکه‌نین رهبرلیینده دییشیک‌لیک اوْلدو. بن بللا شدلی بنجدید عوض ائتدی. یگانه حیزب اوْلاراق اؤلکه‌نی ایداره ائدن میلّی قورتولوش جبهه‌سی همین آدلا ایجتیماعی تشکیلاتا چئوریلدی. ۱۹۸۹-جو ایلده قبول ائدیلمیش آنا یاسادا چوْخپارتیالیلیغا ایجازه وئریل‌دی. سوْل تمایول‌لو پارتییالارلا یاناشی، تمل‌چی تشکیلاتلار میدانا چیخدی. اوْنلاردان بیری ده ایسلام قورتولوش جبهه‌سی ایدی. اوْ، ۱۹۹۱-جی ایل مجلیس سئچکیلرینده غلبه قازاندی. لاکین بۇنا باخمایاراق باتی اؤلکه‌لری‌نین تضییقی ایله سئچکیلرین نتیجه‌سی لغو ائدیلدی. اوْردو رهبرلییی‌نین تضییقی نتیجه سینده شدلی بنجدید ایستفاء وئردی. اؤلکه‌نین ایداره ائدیلمه‌سی اۆچون محمد بودیافین رهبرلییی ایله عالی دؤولت کومیته‌سی تشکیل ائدیلدی. لاکین ۱۹۹۲-جی ایلده اوْ سوی-قصد نتیجه سینده اؤلدورول‌دو. ۱۹۹۵-جی ایلین نوْامبریندا کچیریلمیش سئچکیلرده ژنرال لامین زروال غلبه چالاراق اؤلکه باشکانی سئچیلدی. ۱۹۹۷-جی ایلین ۱۵ ژۇئن مجلیس سئچکیلرینده ده زروالین آرخالاندیغی میلّی دموکراتیک بیرلیگی غلبه قازاندی.

## اهالی

```
۲۰۱۴-جو ایله اوْلان تخمینلرینه اساساً الجزاییر اهالیسینین سایینا گؤره دۆنیادا ۲۴۰ اؤلکه آراسیندا ۳۴-جو یئرده دایانماق‌دادیر.
```

## دیل

| Dil | مارس، ۱۹۸۷-جی ایل اهالی‌نین
سیاهییاالینماسینا اساساً |
| --- | --- |
| دانیشانلارین آنا دیلی | % |
| **جمع** | ۲۲ ۶۰۰ ۹۵۷ | ۱۰۰٫۰۰٪ |
| **عرب دیلی و فرانسه دیلی** | ۸ ۰۹۰ ۵۹۷ | ۳۵٫۸۰٪ |
| **عرب دیلی** | ۲ ۸۰۵ ۵۷۲ | ۱۲٫۴۱٪ |
| **فرانسه دیلی** | ۲۶۵ ۰۶۳ | ۱٫۱۷٪ |
| **دیگر** | ۷ ۶۱۳ ۵۵۲ | ۳۳٫۶۹٪ |
| **تصنیف ائدیلممیش** | ۳ ۸۲۶ ۱۷۳ | ۱۶٫۹۳٪ |

## ایقتصادیاتی

الجزاییر، آفریقا قیطعه‌سینین ان زنگین اؤلکه‌لریندن بیریدیر. ایللیک ۱۱۳٬۶ میلیارد دوللارلیق عۆمومی میلّی محصول نتیجه‌سی ایله قیطه نین ان بؤیوک بشینجی ایقتصادیاتینا مالیک‌دیر. پول واحیدی الجزاییر دیناری‌دیر.

الجزاییر، اهمیت‌لی بیر طبیعی قاز (اۆرتیم (تولید) دا دۆنیادا ۵-جی، ایخراجات‌دا ۴-جو) و نفت (اۆرتیم (تولید) دا ۱۳-جو، ایخراجات‌دا ۹-جو) اۆرتیم (تولید) چی‌سی و ایخراجات‌چی‌سی‌دیر. اؤلکه‌نین گونئی غربینده دمیر، گونئیوندا ایسه اورانوس و سینک یاتاقلاری وار. بیر دؤولت شیرکتی اوْلان سوناتراجه طرفیندن چیخاریلان نفت و طبیعی قاز، اؤلکه‌نین باش‌لیجا گلیر قایناغی‌دیر. الجزاییر، اکینچی‌لیک اصلاحاتی و آغیر صنایع‌نین مودرنیزاسیاسی یوْلو ایله] ایقتصادیاتینی جانلاندیرماغی یوخلامیش‌دیر، آنجاق نفت و طبیعی قاز منشألی محصوللار هله ایخراجاتین دمک اوْلار کی، هامیسینی میدانا گتیریر.

دنیزه یاخین سقمنت‌ده اکین‌چی‌لییه الوریش‌لی ساحه‌لرده، باشدا زیتون شیمی آرالیق دنیزی ایقلیمی بیتکیلری یتیشیر. الجزاییر، پاخلا اکینچیلیینده دۆنیادا ۱-جی، انجیر اکینچیلیینده ۵-جی، خورما اکینچیلیینده ۶-جی، اریک اکینچیلیینده ۹-جو، بادام اکینچیلیینده ۱۰-جو یئرده گلیر، بۇنونلا بئله، کند چیفتلیک (مزرعه) محصوللارینین بؤیوک قیسمینی ایخراج ائده بیلمز.

الجزاییرین خاریجی بورجلاری ۲۰۰۵-جی ایلده ۱۷٬۵ میلیارد دولار ایکن دسامبر
۲۰۰۶–۴٬۷ میلیارد دوللارا دوشموش‌دو. اؤلکه، خاریجی بورجلارینی یاواش یاواش باغلاماق‌دا، بون‌دا آرتان نفت قیمتلریندن فایدالانماق‌دادیر. بیر اوْپک اؤلکه‌سی اوْلان الجزاییر، مؤحکم بیر ایقتصادیاتا مالیک‌دیر. نفت و طبیعی قاز گلیرلری خاریجی بورجلاری آزالتماق‌دا ایستیفاده ادیلدیی کیمی اهمیت‌لی آلت یاپی (زیر ساخت) لاییحه‌لری‌نین رئاللاشماسینی ده تأمین ائتمک‌ده‌دیر.

## تحصیل

الجزاییرده ۲۶ بیلیم یوردو و ۶۷ عالی مکتب فعالیّت گؤستریر. چوْخ میلیون‌لو الجزیر اهالی‌سی و ۲۰۰۸-جی ایلده قئیده آلینان آماری جهتتن اساساً ۸۰٫۰۰۰ خاریجی طلبه اؤلکه‌ده تحصیل آلیر. بۇ عالی تحصیل اوْجاقلاریندا ان چوْخ حۆقوق و ایقتصادیات فاکولته‌لرینه، داها سوْنرا علم و طیب ساحه‌لرینه اؤنم وئریلیر. تحصیل عرب و تاریخی سببلره گؤره فرانسه وئریلیر.

## ماراقلی حقایق

۱۸۲۷-جی ایلده فرانسه لی سفیر الجزاییر حؤکمدارین‌دان آلینان بورجلاری و بورج فایزینی اؤدمیی طلب ائتدی. بۇندان غضب‌له‌نن حؤکمدار ایسه اۇزون مۆباحیثه‌لر ائدیر، بۇنا اعتراضینی بیلدیریردی. سوْن‌دا حیصّه لرینی کیلوولایا بیلمه یَن الجزاییرلی مونارخ سفیرین آلنین‌دان یاواشجا شاپالاق وۇردو. تحقیر اوْلونان سفیر بۇنا باخمایاراق هئچ بیر تئپکی وئرمه‌دی. یالنیز ۳ ایل سوْنرا – ۱۸۳۰-جو ایلده الجزاییری ایشغال ائتمه یی پلانلاشدیران فرانسه بهانه کیمی ۳ ایل اوّلکی شاپالاغی بهانه گؤستردی.

## قالری

*
*
*
*
*
*
*

## صحیّه و طیب

## ایستینادلار

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## بیرده باخ

## منبعلر

* اینگیلیسجه ویکیپدیا