Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# شانقهای

| شانقهای
上海市 |
| --- |
| Municipality |
| Clockwise from top: A view of the Pudong skyline, یو یوآن باغی, China pavilion at Expo 2010 along with the Expo Axis, neon signs on Nanjing Road, and The Bund |
| Etymology: 上海浦 (*Shànghăi Pǔ*) "The original name of the هوانقپو چایی." |
| Location of Shanghai Municipality in China |
| موختصاتلار: ﻿ / ﻿ |
| Country | چین |
| Settled | c. 4000 BC |
| Establishment of  - Qinglong Town |  746 |
|  - Shanghai County | 1291 |
|  - Municipality | 7 July 1927 |
| Divisions  - County-level  - Township- level |  16 districts 210 towns and subdistricts |
| ایداره |
|  • نووع | Municipality |
|  • Party Secretary | Li Qiang |
|  • Mayor | Ying Yong |
|  • Congress Chairman | Yin Yicui |
|  • Municipal CPPCC Chairman | Dong Yunhu |
| اراضی |
|  • Municipality | ۶٬۳۴۱ km2 (۲٬۴۴۸ sq mi) |
|  • سو | ۶۹۷ km2 (۲۶۹ sq mi) |
|  • شهرلی (2018) | ۴٬۰۰۰ km2 (۱٬۵۵۰ sq mi) |
| اوجالیق | ۴ m (۱۳ ft) |
| جمعیت (2017) |
|  • Municipality | ۲۴٬۱۸۳٬۳۰۰ |
|  • درجه‌سی | 1st in China |
|  • سیخلیق | ۳٬۸۰۰/km2 (۹٬۹۰۰/sq mi) |
|  • شهر (2018) | ۲۴٬۱۱۵٬۰۰۰ |
|  • شهر سیخلیغی | ۶٬۰۰۰/km2 (۲۰٬۰۰۰/sq mi) |
|  • متروپولیتن (2010) | ۳۴ million |
| دمونیم | Shanghainese |
| ساعات قورشاغی | یوتی‌سی +8 (CST) |
| Postal code | **2000**00–**2021**00 |
| تیلفون کودلاری | 21 |
| ایزو ۳۱۶۶ کودو | CN-SH |
| Nominal GDP< | 2017 |
|  - Total |
 3.01 trillion آمریکا دولاری 446.31 billion(11th) |
|  - Per capita |
124,571 آمریکا دولاری19,450 (2nd) |
|  - Growth |  9.0% |
| HDI (2014) | 0.852 (4th) – very high |
| Licence plate prefixes | 沪A, 沪B, 沪D-沪H, 沪J-沪N 沪C (outer suburbs) |
| Abbreviation | SH / (چینجه:{{{1}}}‎) (hù) |
| City flower | ماقنولیا دنوداتا |
| Languages | Wu (Shanghainese), Mandarin |
| وئب سایت | www.shanghai.gov.cn (چین) |

| شانقهای |
| --- |
|  |
| "Shanghai" in regular Chinese characters |
| چینجه | 上海 |
|  |
| پین‌یین |  Shànghǎi |
| Wu |  Zaan22 he44 |
|  |
| Literal meaning | "Upon-the-Sea" |
|

| ترانسکریپسییالار |
| --- |
| Standard Mandarin |
| پین‌یین |  Shànghǎi |
| Bopomofo | ㄕㄤˋ   ㄏㄞˇ |
| Gwoyeu Romatzyh | Shanqhae |
| Wade–Giles | Shang4-hai3 |
| IPA | [ʂâŋ.xài] |
| Wu |
| Romanization |  Zaan22 he44 |
| Shanghainese Romanization | Zånhae |
| هاکا |
| Romanization | Sông-hói |
| Yue: Cantonese |
| Yale Romanization | Seuhnghói |
| Jyutping | Soeng6hoi2 |
| IPA | [sœ̀ːŋ.hɔ̌ːy] |
| گونئی مین دیلی |
| هاکین دیلی POJ | Siōng-hái |
| مین دونق دیلی |
| Fuzhou BUC | Siông-hāi |

 |
|  |

**شانقهای** (چین دیلی:上海) چین اؤلکه‌سینده ان بؤیوک شهر و دونیادا توکیودان سونرا ایکینجی بؤیوک شهردیر. چین اؤلکه‌سی‌نین دوغو طرفینده چین دنیزینه یاپیشیق بؤیوک شهردیر. ۲۴٬۱۵۲٬۰۱۵ اینسان(۲۰۱۵) بۇ شهرده یاشاییر.

## قایناقلار

* فارسجا ویکیپدیا، یوخلاما ۲۰۱۷ مئی
# باتی یوغور تورکجه‌سی

دونیادا باتی یوغور دیلی دانیشان‌ یئرلر
تورک دیل‌لرده رسمی دۇرومو گؤی بوْیالی اؤلکه‌لرده و مختارلیق‌لاردا وار
تورک دیل‌لری دانیشان‌لارین سایینا گؤره
**باتی یوغور تورکجه‌سی**، **باتی یوغورجا** چین خالق جومهوریتینده یوغورلار (ساری اویغورلار)ین سیخ اولاراق یاشادیغی قانسو ایالتینده 4,600 اینسان طرفیندن آنا دیلی اولاراق دانیشیلان، تورک دیللرینین سیبری قولونا باغلی بیر دیلدیر.

چینده رسمی اولاراق تانینمیش 55 آزینلیق قروپدان بیری اولان یوغورلارین توپلام ساییسی 13,719 نفر اولاراق آچیقلانمیشدیر. یوغورلار اؤز آرالاریندا دا یوغورجانین فرقلی شیوه‌لرینی دانیشیرلار. باتی یوغورجا تورک دیللرینه منسوب اولدوغو حالدا دوغو یوغورجا موغول دیللرینه منسوبدور. یوغورلارین اوچده بیری باتی یوغورجا، اوچده بیری دوغو یوغورجا، قالان قیمسی ایسه ساده‌جه چین دیلی ایله دانیشیرلار.

## باغلانتیلار

* چین خالق جومهوریتی رسمی سایتی

## قایناق

* آنادولو تورکجه‌سی ویکی‌پدیا
*
# اک

**شکیلچی** و یا **اک** (اینگیلیسجه: suffix/prefix)− سؤزون دییشیلمه‌ین و باغیمسیز ایشلنمه‌ین بؤلومو.
یالقیزلیقدا آچماسی اولمادان کؤکلره قوشولوب اونلارین آچماسیندا ده‌ییشیکلیک تؤره‌دن بؤلومه اک دئییلیر. اؤرنک اۆچون: یازماق سؤزونده (ماق) بؤلومو اک‌دیر.

اک کؤکون سونونا قوشولوب اونون آچماسیندا دئیشیک‌لیک یارادیر. (ی) (یاز ) کؤکوندن (یازی) و حابئله (یق) ائله او کؤکدن (یازیق) سؤزونو دوزلدیر.

اک لرین چئشیتلری:

دئییشیجی اک، قوروجو اک

## قایناق‌لار

قایناق: سؤزلوک، داشقین، تبریز، یاران یائیملاماسی، 1374
# کیتابخانا

کیتابخانا

**کیتابخانا** و یا **بیتیک ائوی** بیر مجموعه بیلیملردن و ایطیلاعاتدان و قایناق‌لاردان و بیلیم خدماتی دیر کی بیر عومومی و یا خوصوصی نهاد توسوط ایله ساخلانیلیر و ایداره اولونور. سونّتی باخیمدان، کیتابخانا معمولاً کیتابلارین مجموعه‌سینه دییلیر. کیتاب یا بیتیک، بیر طرفدن بیربیرینه یاپیٛشیٛق و اۆچ طرفدن آچیق یازیلمیش صفحه‌لر، رسم‌لی، شکیل‌لی و یا اوزرینه چاپ اولونموش صفحه دیر.

## قایناقلار
# والتر لیپمن

| والتر لیپمن |
| --- |
|  |
| آد | والتر لیپمن |
| قیسا بیلگی | آمریکالی یازیچییازیچی ژورنالیست |
| دوْغوم تاریخ | ۲۳ سپتامبر ۱۸۸۹ نیویورک، نیویورک، آمریکا |
| اؤلوم تاریخ | ۱۴ دسامبر ۱۹۷۴ (۸۵ یاش) نیویورک، نیویورک، آمریکا |
| میللیت | آمریکا |
| تحصیل | هاروارد بیلیم‌یوردو A.B. (1910) |
| ایش | یازیچی ژورنالیست |

**والتر لیپمن** (اینگیلیسجه: Walter Lippmann، دوْغوم تاریخ:۲۳ سپتامبر ۱۸۸۹، اؤلوم تاریخ:
۱۴ دسامبر ۱۹۷۴ (۸۵ یاش)) آمریکالی یازیچییازیچی ژورنالیست

## یاشاییش

بۇ آمریکا یازیچی نیویورک نیویورکدا آنادان اوْلوب و نیویورک نیویورکدا دؤنیاسین دییشیب.

## بیرده باخ

* اینگیلیسی ادبیاتی
* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## ائشیگه باغلانتیلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# دیسکلیسیا

| Dyslexia |
| --- |
| آیری دیللر | Reading disorder, alexia |
|  |
| An example of OpenDyslexic typeface, used to try to help with common reading errors in dyslexia. |
| ایختیصاص | Neurology, pediatrics |
| علامتلر | Trouble reading |
| سببلری | Genetic and environmental factors |
| ریسک فاکتورلاری | Family history, attention deficit hyperactivity disorder |
| تشخیص اوصولو | Series memory, spelling, vision, and reading test |
| اوخشار شرطلر | Hearing or vision problems, insufficient teaching |
| سیخیلیق | 3–7% |

ديسلکسيا، اوخوموشلوق بوزوکلوگو آنلامي دير، عادي آنلاقليغا باخماياراق **اوخوموشلوغو** چتينله دير. فرقلي آداملار فرقلي درجه ده اثرلر آلتينداديرلار. سؤزلرین یازیلماسی، تز اوخوموش، سؤزلرین یازماسی، باشدا "آغلاماق" سؤزلریني، اوجا سسله اوخویاندا سؤزلرین تلفظ اولونماسی و اوخونانلاردان آنلاماق چتینلیکلری سورون لاری اولا بیلر. چوخ واخت بو چتینلری مکتبده ایلک گؤرولور. ایلک اوخویا بیلمز اولان آدام، بیلمه یه بیلمه یه جک، "الکسیا" آدلاندیریلیر. بو سورون لار اؤز ایستییارتینه گؤره باش وئریر و بو ایختلالدا یوخسا بوزوکلوگو اولانلار اؤیرنمک اوچون طبیعی ایسته ییرلر. **دیسلیکسییا** ایله آلیشمیشلار، دقت کسری هیپئراسیوتی اختلالینین (ADHD) داها چوخ ساییلار، ديلین گئنیشلندیریلمه سی و سانلار ایله باغلی چتینلیکلرین دئییللر.

دیسلیکسییا ژنتیک و موحیط فاکتورلاری نین ایچری طرفدن ندن اولدوغو دوشونولور. بعضي موارد عائله لرله آپاريلير. دیسلیکسییا، traumatic brain injury، stroke، or dementia (دماغین شکیلده یارالانیب و یا دئمنسییا) سونوجوندا باش وئرن "گلیشمیش دیسلیکسییا" آدلاندیر. دیسلکسییا نین اساس میکانیزملری، بئیینین دیل پروسساسیندا اولان مشقلردیر. ديسليکسييا، خاطيره، گؤزو، املاسي و اوخويو مهارتلريني بير سيرا تستله تشخيص ائدير. دئسلکسییا، قولاق و گؤزو ایسه اؤیرنمک اوچون یا دا اؤیرنمک اوچون کیفایت اولمادان باشلانان اوخوماق چتینلییکلریندن آیری دیر.

درماندا اؤيرهندمه ميتودلارينين شخصين احتياجلارينا گؤره دَيئشمه سي لازيمدير. او، اساس مسئله نی درمان ائتمه یه ن حالدا، علامتلرین درجه سینی یا دا ائتکیسینی آزالدا بیلر. گؤزو هدف آلان درمانلار مؤثره لی ديئل. دیسلیکسیا، اؤیرنمه لی ان چوخ گؤروشلو دیسلیکسیدیر و دونیانین بوتون ساحه لرینده یئرلشیر. بو، جمعیتین 3-7%-ه ائتکیلئیر، آمما عام جمعیتین 20%-ه قدر بعضی درجه ده علامتلر اولا بیلر. دیسلیکسییا داها چوخ اَرلرده تشخیص اولونارکن، بو ایستیفاده اولونور کی بو ایستیثمار هم اَرلره، هم ده آروادلارا برابر تأثیر گؤستریر. بعضي آداملار دوشونورلر کي، ديسليکسييا داها ياخشي اؤيرنمکين آيري بیر طريقي اولاراق، هم فايداسي وار، هم ده سيخينتيلاري وار.

## قایناقلار:
# هولند بیرلشیک کراللیغی

| Kingdom of the Netherlands*Koninkrijk der Nederlanden*  (Dutch) |
| --- |
| 1815–1839 |
|
بایراق

میلی نیشان

 |
|  |
| عۆموُمی دیللر | Dutch (official, all over the kingdom), French (official, in the Walloon provinces and in the Parliament), Frisian, Luxembourgish. |
| دین  | مسیحیت‏ |
| دؤولت | مشروطیت |
| King |   |
|  |
| • 1815–1839  | William I |
|  |
| تاریخی دؤنم | Early modern period |
|  |
| • Congress of Vienna  | 1815 |
| • Constitution adopted  | 24 August 1815 |
| • Belgian Revolution  | 25 August 1830 |
| • Treaty of London  | 1839 |
|  |

**هولند بیرلشیک کراللیغی** (اینگیلیسجه: United Kingdom of the Netherlands، عربجه: مملكة الأراضي المنخفضة المتحدة، فرانسیزجا: Royaume uni des Pays-Bas، ایتالیاجا: *Regno Unito dei Paesi Bassi*، روسجا: Объединённое королевство Нидерландов) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت‏ بۇ اؤلکه‌نین رسمی دینیدی. هولند بیرلشیک کراللیغی 1815 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1839 میلادی ایلینده داغیلدی.

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# لیوون دیلی

| Livonian |
| --- |
| līvõ kēļ |
| دوْغما دانیشانلار | لتونی |
| منطقه | Livonian Coast |
| ائتنیک | لیوونلار |
| تۆکنمیش | 2 June 2013, with the death of Grizelda Kristiņa |
| دیل عائیله‌سی | Default* بالتیک-فین دیللری
	+ **Livonian**
 |
| رسمی وضعیت |
| تانینمیش آزینلیق دیلی |  لتونی |
| دیل کوْدلاری |
| ISO 639-3 | `liv` |
| Glottolog | `livv1244` |
| ELP | Livonian |
|   Distribution where the last Livonian speakers lived.
  Historic distribution of the Livonian language in Latvia. |
|  |
|

**لیوون دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Livonian language، عرب‌جه: لغة ليفونية، آنادولو تورکجه‌سی: Livonca، فارسجا: زبان لیوونیایی) اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. لتونی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.
# ایستعمار

**ایستعمار** ، **کولونیزم**، **سؤمورگه چیلیک** یوخسا **کولونیچیلیک** (اینگیلیسجه: Colonialism)، گئنللیکله بیر دولتین باشقا میلتلری، دولتلری، توپلولوقلاری، سیاسی و ایقتیصادی حاکمیت آلتینا آلاراق یاییلماسی و یا یاییلماغی ایسته مه‌سی‌دیر.

ایستعمار گئنللیکله سؤموردوکلری بؤلگه لرین قایناقلارینا، ایش گوجونه، بازارلارینا ال قویار و عئینی زامان‌دا سؤمورگه لری آلتینداکی خالقین سوسیو-کولتورل، دینی  دیرلرینه باسقی اویغولارلار. سؤمورگه چیلیک ایله ائمپئریالیزم کیمی زامان بیربیرلری یئرینه قوللانیلان تئریملر اولماقلا بیرلیکده ائمپئریالیزم، شکلی اولدوغو قدر شکلی اولمایان آلانلاردا دا کونترولون حاکم گوجون الینده بولوندوغونو دوروملاردا قوللانیلماقدادیر. سؤمورگه چیلیک تئرمی عئینی زامان‌دا بو سیستمی مشروع لاشدیرماق و یا یایماق اۆچون قوللانیلان بیر دیزی اینانجا دا ایشارت ائتمکده ‌دیر، زیرا سؤمورگه چیلر اوزلرینین سؤموردوکلری اینسانلاردان داها اوستون اولدوقلارینا اینانیرلار. سؤموردوکلری اینسانلاری گلیشمه میش توپلوملاردان سئچرلر. دونیا بو سؤمورگه چیلری، گلیشمه میش توپلوملاری رفاها یئتیشدیرمک و گلیشمه لرینده قاتقی‌دا اولماق آماجییلا باسقی آلتین‌دا توتدوقلاری شکلینده آلغیلار و یا آلغینلانماسی ساغلانیر. بیر باخیما ایییمسرلیک هاواسی اسدیریلیر. سؤزده علمی تئوریلرله ده دستکله نمه یه چالیشیلان بو تیپ اینانجلار داها چوخ ۱۹. یوزایل‌ده آوروپا'دا یاییلمیش و آوروپالیلارین توم دونیادا سؤمورگه چی گوچ اولاراق یاییلماسینین دا سؤزده مشروع  دایاناغی اولموشدور.

آوروپا سؤمورگه چیلیگی ایکی بویوک دالغایا آیریلابیلیر. ایلکی کشیفلرله باشلامیش ایکینجی‌سی ده ۱۹.یوزایلین ایکینجی یاریسیندا باشلایان دؤنمی‌دیر.

## قایناقلار
# کیلومتر

**کیلومتر** بیر اوزونلوغ اوچون بیریم دیر.

| کیلومیتر |
| --- |
|  |
| بیریم بیلگیسی |
| بیریم دؤنۆشوملری
  |
| *۱ کیلومیتر ...* | *... برابر دیر ...* |
|  |
|    متر |    ۱۰۰۰ |

## قایناق
# پنجاب (پاکیستان)

| پنجاب |
| --- |
| صوبہ |
|
بائیں سے دائیں: بادشاہی مسجد، قلعہ دراوڑ، نور محل، مقبرہ شاہ رکن عالم، اور قلعہ لاہور پر نولکھا |
| بایراقSeal |
| پنجاب، پاکستان کا محل وقوع |
| موختصاتلار: ﻿ / ﻿ |
| ملک | پاکستان  |
| قیام | 1 جولائی 1970ء |
| پایہ تخت | لاہور |
| سب سے بڑا شہر | لاہور |
| ایداره |
|  • نووع | صوبائی |
|  • فہرست گورنران پاکستان | چودھری پرویز الٰہی قائم مقام |
|  • وزیر اعلیٰ | سردار عثمان بزدار |
|  • چیف سیکریٹری | زاہد سعید |
|  • مقننہ | پنجاب صوبائی اسمبلی |
|  • عدالت عدلیہ | عدالت عالیہ لاہور |
| اراضی |
|  • جمع | ۲۰۵٬۳۴۴ km2 (۷۹٬۲۸۴ sq mi) |
| جمعیت (2017) |
|  • جمع | ۱۱۰٬۰۱۲٬۴۴۲ |
|  • سیخلیق | ۵۴۰/km2 (۱٬۴۰۰/sq mi) |
| ساعات قورشاغی | یوتی‌سی +5 (پاکستان کا معیاری وقت) |
| ایزو ۳۱۶۶ کودو | PK-PB |
| پاکستان کی زبانیں | * اردو (قومی)
* انگریزی زبان (سرکاری)
* پنجابی زبان (صوبائی)

دیگر زبانیں: پشتو زبان، بلوچی زبان، سندھی زبان، سرائیکی زبان |
| کھیلوں کی اہم ٹیمیں | لاہور قلندرز لاہور بادشاہز ملتان سلطانز لاہور لائینز راولپنڈی ریمز سیالکوٹ سٹالینز بہاولپور سٹیگز ملتان ٹائیگرز فیصل آباد وولوز |
| اسمبلی | 183 |
| پنجاب اسمبلی | 371 |
| ڈویژن | 10 |
| اضلاع | 36 |
| تحصیلیں | 146 |
| یونین کونسلیں | 7602 |
| وئب سایت | www.punjab.gov.pk |

پنجاب — پاکیستانین دؤرد ایالتیندن بیری. پاکیستان‌دا ان سیخ اها‌لی‌سی اوْلان ایالت‌دیر. آدینین فارس دیلین‌ده‌کی "پنچ" (بش) و "آب" (سۇ، چای) سؤزلری‌نین بیرلشمه‌سیندن عمله گلدیی وۇرغولانیر. بۇ ایالت‌ده چایلارین سایینین چوْخ اوْلما‌سینا ایشاره‌دیر. ساحه‌سی ۲۰۵.۳۴۴ km²، اها‌لی‌سی ۷۹.۴۲۹.۷۰۱ نفردیر. ایالت‌ده بیر چوْخ تاریخی عابیده‌لرله یاناشی، اؤلکه‌نین ان چاغداش تیکینتی و آلت یاپی(زیر ساخت)لاری دا واردیر. ایالتی‌نین مرکزی لاهور شهری‌دیر.
# رویال هالووی بیلیم‌یوردو

روْیال هالوْوْی بیلیم‌یوْردوْ| شوعار | Esse quam videri |
| نؤوع | دؤوْلتی |
| یارادیلمیش | 1849: Bedford College |
| مالی موقوفه‌سی | £75.3 million (as of ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۶) |
| یئر | بریتانیا |
| اراضی‌سی | شهرین حوْمه‌سی |
| رنگلر |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |

 |
| وب‌سایتی | www.royalholloway.ac.uk |

**روْیال هالوْوْی بیلیم‌یوْردوْ** اینگیلیسجه: **Royal Holloway, University of London**، فارسجا: **روْیال هالوْوْی، دانشگاه لندن**، عربجه: **کلیة روْیال هوْلوْای (جامعة لندن)** بریتانیادا یئر‌لشن بیر عالی تحصیل موْسّسه‌سی. بۇ بیلیم‌یوْردوْ شهرین حوْمه‌سینده‌دیر. عۆموْمی وْ دؤوْلتی اؤیره‌تیم قۇروْموْدیر وْ بوْدجه‌سینی دؤوْلت وْ بؤیوْک شیرکت‌لر وْ خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تأمین ائدیر.

## مزوْن‌لار

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه وْیکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Royal Holloway, University of London»، مقاله‌سیندن گؤتوْروْلوْبدوْر. (‏۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **رویال هالووی بیلیم‌یوردو** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 سؤزجوک‌لر ویکی‌سؤزلوک‌ده
 کیتاب‌لار ویکی‌کیتاب‌دا
 سؤزلر ویکی‌سؤزده
 قایناق متن‌لر ویکی‌قایناق‌دا
 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
 خبرلر ویکی‌خبرده
# گونئی چین دنیزی

**گونئی چین دنیزی**  (Malay: *Laut China Selatan*, ویئتنام‌جه: *Biển Đông*, (چینجه:南海‎), Indonesian: *Laut Cina Selatan*)—بؤیوک اوقیانوسیندا شرقی آسیا، هیندچین یاریماداسی ایله پولاوان ، لوسون ،کالیمانتان و تایوان آدالاری آراسیندا یئرلشیر. ساحه‌سی ۳،۵۳۷،۲۸۹ km² ،ان درین یئری ۵۵۶۰ متر، اوْرتا درین‌لی ایسه ۱۰۲۴ متر تشکیل ادیر. تِمپراتورو فوْریه آیین‌دا شیمال حیصّه ‌ده ۲۰،۵ س،جنوب‌دا ۲۷،۵ س -دیر. آگوست آیین‌دا ایسه هم شیمال و جنوب‌دا ۲۸-۲۹ س تشمیل ادیر. یای و پاییز آیلارین‌دا بؤلگه موسسونلارین تأثیرینه معروض قاللیر. موسسونلار دؤنه‌مین‌ده گۆج‌لو تایفونلار باش وریر. بودا گمیلرین اۆزمه‌سینه اؤز منفی تأثیرینی گؤستریر. عموماً گؤتوردوک‌ده ایسه دنیز چین،روسیه و ژاپون گمیلری اساس مشروطلارین‌دان‌دیر. دنیزدن کچه‌ن یول اؤزونون قیسالیغی و تهلومه‌سیزلیگی ایله فرق‌لنیر. سینقاپور بوغازی ایله حرکت اد‌ن و شرقی آسیا ایستیقامتینده یؤنه‌له‌ن گمیلرین اکثریتی دقیقاً بۇ دنیزین اراضی‌سیندن کچیر. دنیز داخیلین‌ده یئر‌لشن آدالار اساساً مرجان مششه‌لی ریفلر،آتوللارلا زنگین‌دیر. سویون دۇزلوغو ۳۲-۳۴ ‰ آراسی تشکیل آدیر.

ایری کؤرفزلری بوکبو،سیام و خاینان و ...
دنیز بیولوژی رسورسلارلا زنگین‌دیر. بورادا تونچ ،ساردینیا و سلد بالیقلاری داها چوْخ یاییلمیش‌دیر.
اساس لیمانلاری بانقکوک (تایلاند)،خایفون ،خوشیمین (ویتنام)، سیوقان ،قوانجژوو (چین)، مانیلا (فیلیپین).

## قایناق

* گونئی چین دنیزینین دیب چؤللری و فایدالی قازینتیلاری Archived 2012-03-19 at the Wayback Machine.
* گونئی چین دنیزی حاقیندا علاوه معلومات Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.

بؤلمه‌:دنیزلر
بؤلمه‌:ساکیت اوقیانوسین دنیزلری
بؤلمه‌:چین دنیزلری
# ایسلوواک شوروی جومهوریتی

| Slovak Soviet RepublicSlovenská republika rád |
| --- |
| 1919–1919 |
|
بایراق

میلی نیشان

 |
|  |
| وضعیت | Puppet state representing the Hungarian Soviet Republic |
| عۆموُمی دیللر | * Slovak
* مجار دیلی
* اوکراین دیلی
 |
| دؤولت | شوروی سوسیالیست جومهوریتی |
| Chairman of the Revolutionary Government Council |   |
| تاریخی دؤنم | Interwar period |
|  |
| • Proclaimed  | 1919 |
| • Military intervention  | 1919 |
|  |

**ایسلوواک شوروی جومهوریتی** (اینگیلیسجه: Slovak Soviet Republic، فرانسیزجا: République slovaque des conseils، ایتالیاجا: *Repubblica Sovietica Slovacca*، روسجا: Словацкая Советская Республика) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. ایسلوواک شوروی جومهوریتی 1919 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1919 میلادی ایلینده داغیلدی.

## گؤرونتولر

*

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی پدیا
# بلاروس

| Republic of BelarusРэспубліка Беларусь (Belarusian) Республика Беларусь (روس) |
| --- |
|
بایراق

National emblem

 |
| **میلی مارش: Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь (Belarusian)
* *Dziaržaŭny himn Respubliki Bielaruś*
* (اینگیلیسجه: State Anthem of Belarus)

 |
|  بلاروس یئری نقشه اوستونده (green)in اوروپا (dark grey)  –  [Legend] |
| پایتختو بؤیوک شهری | Minsk ﻿ / ﻿ |
| رسمی دیللر | * Belarusian (official state language)
* روس دیلی (using as official)
 |
| اتنیک قروپلار  | * 83.7% Belarusians
* 8.3% روسلار
* 3.1% لهیستانلار
* 1.7% اوکراینالی‌لار
* 3.2% Other
 |
| دمونیم(لر) | Belarusian |
| دؤولت | Unitary Dominant Party presidential جومهوریت |
|  |
| • President  | Alexander Lukashenko |
| • Prime Minister  | Andrei Kobyakov |
|  |
| قانون اوقانی | National Assembly |
| • یوخاری مجلیس | Council of the Republic |
| • آشاغی مجلیس | House of Representatives |
| Formation |
|  |
| • Principality of Polotsk  | 987 |
| • بزرق لیتوانی دوکلیغی  | c. 1236 |
| • لهیستان-لیتوانی بیرلیگی  | 1 July 1569 |
| • روسیه ایمپیراتورلوغو  | 1795 |
| • Independence from the روسیه شوروی فدراتیو سوسیالیست جومهوریتی; Belarusian People's Republic  | 25 March 1918 |
| • لیتوانی-بلاروس شوروی سوسیالیست جومهوریتی  | 17 February 1919 |
| • بلاروس شوروی سوسیالیست جومهوریتی  | 31 July 1920 |
| • Annexation of West Belarus  | 15 November 1939 |
| • State Sovereignty Declaration  | 27 July 1990 |
| • Independence from the شوروی | 25 August 1991 |
| • CIS Declaration  | 8 December 1991 |
| • Independence recognized  | 26 December 1991 |
| • Current constitution  | 15 March 1994 |
|  |
| اراضی |
| • جمعی | ۲۰۷٬۵۹۵ km2 (۸۰٬۱۵۳ sq mi)Convert internal error: unknown message (84th) |
| • سو (%) | 1.4% (۲٫۸۳۰ km2 یا ۱٫۰۹۳ sq mi) |
| جمعیت |
| • 2016 تخمینی | 9,498,700  (93rd) |
| • سیخیلیق | ۴۵٫۸/km2 (۱۱۸٫۶/sq mi)Convert internal error: unknown message (142nd) |
| جی‌دی‌پی (PPP) | 2018 تخمینی |
| • جمعی | $176 billion |
| • آدام‌باشی | $19,198 |
| جی‌دی‌پی (نامینل) | 2018 تخمینی |
| • جمعی | $53 billion |
| • آدام‌باشی | $5,745 |
| جینی (2015) |  26.7 آشاغی |
| اچ‌دی‌آی (2015) |  0.796 یوخاری · 52nd |
| پول واحیدی | Belarusian ruble (BYN) |
| چاغ بؤلگه‌سی | UTC+3 (FET) |
| تاریخ فورمتی | dd.mm.yyyy |
| سوروجولوک طرفی | right |
| تیلفون کودو | +375 |
| ایزو ۳۱۶۶ کودو | BY |
| اینترنت ال‌تی‌دی | * .by
* .бел
 |
| **وب‌سایت** belarus.by |
| 1. **^**  شابلون:Belarus Constitution
2. **^**  FAO's Information System on Water and Agriculture. FAO.
 |

**بلاروس** اوروپانین دنیزه چیخیشی اولمایان بیر دؤولتیدیر. اون سککیزینجی عصرده ایلک دفعه اولاراق قدیم ایسلاویان تورپاق‌لارینین غرب حیصه‌سی بلایا روسیه (آغ روس معناسینی بیلدیریر) آدلانماغا باشلانمیشدیر. محض اؤلکه‌نین ایندیکی آدی دا بورادان قایناق‌لانیر.

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## قایناقلار
# فیلیپین دیللری

**فیلیپین دیللری** (اینگیلیسجه: Philippine languages، فارسجا: زبان‌های فیلیپینی) بیر دیل دیل عائیله‌سی.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Philippine languages»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۹ فوریه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **فیلیپین دیللری** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# توماس ادیسون

| توماس ائدیسون |
| --- |
| ادیسون (۱۹۲۲-جی ایلده) |
| دوغوم | توماس آلوا ادیسون شابلون:دوغوم گونی میلان، اوهایو، آمئریکا |
| اؤلوم | ۱۸ اوْکتوبر ۱۹۳۱ (۸۴ یاش) شرقی اورانج، نیو جئرسیا، آمئریکا. |
| میلیت | آمریکالی‌لار |
| تحصیل | اوز-ازونه تحصیل |
| پئشه | ایختیراچی, تاجیر |
| حیات‌یولداشی(لاری) | * ماری ائستیوئل (ائولی ۱۸۷۱–۱۸۸۴)
* مینا میللئر (ائولی ۱۸۸۶–۱۹۳۱)
 |
| اوشاقلاری | * ماریون ائستئلله ادیسون (1873–1965)
* توماس آلوا ادیسون (1876–1935)
* ویلیام لئسلی ادیسون (1878–1937)
* مادئلئین ادیسون (1888–1979)
* چارلز ادیسون (1890–1969)
* تئودور میللئر ادیسون (1898–1992)
 |
| والیدین(لری) | * Samuel Ogden Edison Jr. (1804–1896)
* Nancy Matthews Elliott (1810–1871)
 |
| قوهوملاری | لئویس میللئر (اوگئی آتاسی) |
| ایمضاسی |
|  |

**توماس آلوا ادیسون** آمریکالی ایختیراچی و بیلیم اینسان آمریکا بیرلشمیش ایالتلریندا اوْنون آدینا ۱۰۹۸، خاریجده ایسه ۳ مین ایختیراع مؤوجوددور. اوْ تلقرافی، تلفونو، سینما آپاراتینی تکمیللشدیرمیش، الکتریک لامپینین صنایع اۆصولو ایله تولیدینی تشکیل ائتمیشدیر.

## حیاتی

توماس ادیسون ۱۸۴۷-جی ایلده اوهایو شاتینین میلان شَهَرینده آنادان اولوب.
توماس ادیسون اوْرتا مکتب‌ده جمعی ۳ آی اوْخوموش‌دور. ایلک ۳ آیلیق تعلیم‌ده جدی ایرلیلییش گؤستره بیلمدیینه گؤره، معلمه‌سی توماسی "کوتبیین" آدلاندیرمیش و بۇندان سوْنرا اوْ، ائوده آناسی طرفیندن تحصیل آلمالی اوْلموشدور. ادیسون یازیردی: "آنام منه اوْ قدر ایناندی، اوْ قدر امین اوْلدو کی، اوْنون اۆمیدلرینی قیرماماق اۆچون نسه ائتمه‌لی اوْلدوغومو آنلادیم".

توماس آلوا ادیسون ۱۸۷۶-جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلاریندا آراشدیرما کاراکترلی ایلک آزمایشگاه آچمیشدیر.

دۆنیادا صنایع و ایجتماعی مقصدلر اۆچون ایشله‌دی‌له‌جک ایلک برق نیروگاهی محض ادیسونون رهبرلییی آلتیندا ۱۸۸۲-جی ایلده قۇرولموشدور.

هئچ بیر اینسان حیاتیندا ادیسون قدر ایختیراع آلمامیش‌دیر.

۸۵ یاشیندا آخیر ساعتلاریندا اوْ اؤز حیات یوْلداشینا دمیشدی: "اگر اؤلوم‌دن سوْنرا نسه وارسا، بۇ یاخشی‌دیر. یوْخ یوْخدورسا، بۇ دا یاخشی‌دیر. من یاشادیغیم حیات‌دا مۆمکون قدر یاخشی ایشلر گؤرمه‌یه چالیشدیم..."

## گورونتولر

## قایناقلار
# آموس دولبر

| آموس دولبر |
| --- |
|  |
| دوغوم | ۱۰ نوامبر ۱۸۳۷ Norwich, Connecticut |
| اؤلوم | ۲۳ فوریه ۱۹۱۰ (۷۲ یاش) |

**آموس دولبر** (اینگیلیسجه: **Amos Dolbear**) بیلیم اینسان. ۱۰ نوْوامبر ۱۸۳۷ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۲  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۳ فوریه ۱۹۱۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Amos Dolbear»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **آموس دولبر** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# چارلز قرافتون پیج

| چارلز قرافتون پیج |
| --- |
|  |
| دوغوم | ۲۵ ژانویهٔ ۱۸۱۲ سیلم، ماساچوست, USA |
| اؤلوم | ۵ مئی ۱۸۶۸ (۵۶ یاش) Washington D.C., USA |
| میلیت | آمریکا |
| تحصیل یئری | هاروارد کالجی |
| تانینماق سببی | origins of induction coil |
| **علمی منسبی** |
| ساحه‌لر | Electromagnetism |
| مؤسیسه | US Patent Office |
| ائتگیلر | William Sturgeon |
| ائتگی گؤتورنلر | William Sturgeon |
|  |
| ایمضاسی |
| فایل:CGPagesignature.jpg |

**چارلز قرافتون پیج** (اینگیلیسجه: **Charles Grafton Page**) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۲۵ ژانویه ۱۸۱۲ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۶  ایل عومر ائله‌ییب و ۵ مئی ۱۸۶۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. چارلز قرافتون پیج هاروارد کالجیینده درس اوْخویوب.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Charles Grafton Page»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **چارلز قرافتون پیج** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# کوریه (ایمپیراتور)

| Kōrei |
| --- |
|  |
| Emperor of Japan |
| شاه‌لیق | 19 February 290 BC – 27 March 215 BC (traditional) |
| قاباقکی | کوان (ایمپیراتور) |
| سوْنراکی | کوقن (ایمپیراتور) |
|  |
| دوغوم | 342 BC |
| اولوم | c. 27 March 215 BC (aged 127) |
| دفن | *Kataoka no Umasaka no misasagi* (Ōji) |
| حیات یولداشی | Kuwashihime (among others) |
| اوشاقلار | See below |
| آتا | کوان (ایمپیراتور) |

**کوریه** (ایمپیراتور) (اینگیلیسی‌جه: Emperor Kōrei) بیر ایمپیراتور ایدی. ۱۹ فوریه ۲۹۰ میلادان قاباق – ۲۷ مارس ۲۱۵ میلادان قاباق (traditional) ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب. آتاسی کوان (ایمپیراتور) دیر.