Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# اولوم

یاشام و اؤلوم-یاغلی بوْیا نقّاشی
اؤلۆم— جانلی اوْرقانیزمین حیات و فعالیّتی‌نین دایانماسی. اؤلۆم ، یاشامین ترسئ دیر، دینی لحاظ دان رۇحۆن بَدَنّن چیخماسی دیر، طیبّده اؤلومو اؤیرنن ساحه تاناتولوژیا آدلانیر. اؤلومون سببلری قوْجالیق، آجلیق، نوْخوشلوق، اؤزونه‌قصد، قتل و بدبخت حادیثه‌لردیر.
# لین مارقولیس

| لین مارقولیس |
| --- |
|  |
| دوغوم | ۵ مارس ۱۹۳۸ شیکاقو, ایلینوی ایالتی, U.S. |
| اؤلوم | ۲۲ نوْوامبر ۲۰۱۱ (۷۳ یاش) امهرست، ماساچوست, U.S. |
| میلیت | آمریکا |
| تحصیل یئری | شیکاقو بیلیم‌یوردو |
| تانینماق سببی | Symbiogenesis |
| حیات‌یولداشی(لاری) | کارل سیقن |
| اوشاقلاری | Dorion Sagan (1959) |
| **علمی منسبی** |
| راهنما اۇستادی | Max Alfert |
|  |

**لین مارقولیس** (اینگیلیسجه: **Lynn Margulis**) آمریکالی بیلیم اینسانی. 13944 تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۳  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۲ نوامبر ۲۰۱۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. لین مارقولیس شیکاقو بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lynn Margulis»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **لین مارقولیس** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# بریوزویلار

* {{{name}}} (*{{{genus}}} {{{species}}}*) at Animal Diversity Web

**بریوزویلار** (لاتینجه: *Bryozoa*; فارسجا: خزه‌زیان; عربجه: مرجانيات) دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.

## قایناقلار

 اینگیلیسیجه ویکی پدیا
# اوکسید تیتانیوم (II)

اوکسید تیتانیوم (II)
**اوکسید تیتانیوم** (II) (اینگیلیسجه: Titanium(II) oxide, روسجا: Оксид титана(II), عربجه: أكسيد تيتانيوم ثنائي) بیر شیمیایی ماده. کریستال حالتینده تاپیلار.

## بیرده باخ

* شیمی
* ترموشیمی
* شیمی فیزیک
* آنالیتیک شیمی
* اورقانیک شیمی
* بیوشیمی
* الکتروشیمی
* فارماکولوژی
* پولیمر
* بیولوژی
* ژئوشیمی
* فوتوشیمی

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Titanium(II) oxide»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **اوکسید تیتانیوم (II)** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# سودیوم سیانید

سودیوم سیانید
**سودیوم سیانید** (اینگیلیسجه: Sodium cyanide، روسجا: Цианид натрия، عربجه: سيانيد الصوديوم) بیر شیمیایی ماده. آغ و برک جیسم حالتینده تاپیلار.سودیوم سیانید سودیوم بیلشیک‌لری و سیانیدلر گروه یا قروپوندا یئرلشیر.

## بیرده باخ

* شیمی
* ترموشیمی
* شیمی فیزیک
* آنالیتیک شیمی
* اورقانیک شیمی
* بیوشیمی
* الکتروشیمی
* فارماکولوژی
* پولیمر
* بیولوژی
* ژئوشیمی
* فوتوشیمی

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sodium cyanide»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **سودیوم سیانید** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# متیل آمین

متیل آمین
**متیل آمین** (اینگیلیسجه: Methylamine، روسجا: Метиламин) بیر شیمیایی ماده. رنگ‌سیز و قاز حالتینده تاپیلار.

## بیرده باخ

* شیمی
* ترموشیمی
* شیمی فیزیک
* آنالیتیک شیمی
* اورقانیک شیمی
* بیوشیمی
* الکتروشیمی
* فارماکولوژی
* پولیمر
* بیولوژی
* ژئوشیمی
* فوتوشیمی

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Methylamine»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **متیل آمین** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# دمیر دؤنمی

(ایلک) دمیر دؤورو میلاد-دان اؤنجه ۱۱-جی - ۸-جی عصرلری ایحاطه ائدیر. تونجا نیسبتاً داها مؤحکم، کئیفیت‌لی دمیرین کشفی، اوْندان حاضؽرلانان امک آلتلری و سیلاحلار یئنی یۆکسلیشه سبب اوْلدو. آت و دوه‌دن مینیک واسیطه‌سی کیمی ایستیفاده‌یه باشلانمؽش‌دیر. صۆنعی سووارمانین یارانماسؽ ایله باغ‌چؽلیق و بوستان‌چؽلیق اینکیشاف ائتمیش‌دیر.

سوْن تونج و ائرکن دمیر دؤورون‌ده آذربایجان‌-دا مودافیعه تیکیلی‌لری، سیکلوپیک قالالار اینشا ائدیلمیش‌دیر. میلاد-دان اؤنجه ۷-جی عصردن اعتیباراً دمیردن گئنیش ایستیفاده ائدیلمه‌گه باشلانمؽش‌دیر. یۇ دؤورده یازؽ مئیدانا گلدی. یازؽ‌نی پاپیروس، گیل لؤوحه‌لر،داش، دری و باشقا ماتریاللار اۆزرین‌ده یازؽردیلار. میلاد-دان اؤنجه .II مین ایللیگین ۱-جی یارؽ‌سینی ایحاطه ائدیر. بۇ دؤورده ۳-جۆ توپلومسال امک بؤلگوسو یارانمیش‌دیر. بۇ امک بؤلگوسون‌ده صنعتکارلؽق‌لا اکین‌چی‌لیک بیرلشیر.

## قایناقلار
# جنوبی اوسترالیا

| **جنوبی اوسترالیا** |
| --- |
| اؤلکه‌ | اوسترالیا |
| ماشین کودو | \_ |

**جنوبی اوسترالیا** (اینگیلیسجه: **South Australia**) اوسترالیا دا یئرلشیب.

## گؤرونتولر

## بیرده باخ

* اوسترالیا

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«South Australia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

قارداش پروژه‌لرده **جنوبی اوسترالیا** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# اهلی‌لشدیرمک

اینسانلارین اهلی‌لشدیردیکلری حئیوانلار
**اهلی‌لشدیرمک** اینسانلارین دوغال حیاتدا یاشایان وحشی حئیوانلاری اؤزۆنه اؤیرشدیرمگه و اهلی‌لشدیرمگه دئییرلر.

## اینسانلارین تاریخده اهلی‌لشدیردیکلری حئیوانلار

آت، ایت، قویون، مال، ائششک، تویوق بئچه، پیشیک، کئچی و... .

## قایناقلار
# آی توتولماسی

آی توتولماسی کرمان ،ایرانآی توتولماسی
**آی توتولماسی**(عربجه: خسوف ،فارسجا:ماه گرفتگی) آی اؤز مداریندا دولاناندا یئر کؤلگه‌سینه گیرن زامان آی توتولور.آی دونیا کؤلگه سینه گیرنده گوندن آلدیغی ایشیغی الدن وئریر و آی قارالاشیر.

## یئر کولگه سی

یئر کولگه سی بیر مخروط شکیلده اولور کی اونون قاعده سی یئر (چاپی یئرچاپیندا) و اوزونلوقو 138,000کیلومتیر اولور.بو کولگه یئر گونشدن یاخین واوزاق اولماسینا باغلیدی و 40000 کلیومتیر آزالیب چوخالار ,آی توتولماق اوندا اولار کی آی کوره سی یئرین کولگه سی مخروطینه گئدسین.

## قایناقلار

فارسجا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«ماه گرفتگی»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۰دئسامیر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
# ناواجو ناشن

| The Navajo Nation
*Naabeehó Bináhásdzo* |
| --- |
| Reservation |
| Seal |
| میلی مارش: (none) ("*Dah Naatʼaʼí Sǫʼ bił Sinil*" used for some occasions) |
| Location of the Navajo Nation. Checkerboard-area in lighter shade (see text) |
| Established | June 1, 1868 (Treaty) |
| Expansions | 1878–2016 |
| Chapter system | 1922 |
| Tribal Council | 1923 |
| Capital | Window Rock (*Tségháhoodzání*) |
| Subdivisions | گیزلت
5 Agencies
* شابلون:Spell-nv
 |

**ناواجو ناشن** (اینگیلیسجه: Navajo Nation) آمریکادا یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی. ۲۰۱۱-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۳۵۶٬۸۹۰ نفر ایدی.

## قایناقلار

قارداش پروژه‌لرده **ناواجو ناشن** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# دیسکاوری اتصالات

Discovery, Inc.| Discovery Communications headquarters at Silver Spring, Maryland. |
| قاباقکی آدلاری | Discovery Communications (1994–2018) |
| نؤوع | Public |
| تیجارت آدی | نزدک: DISCA (Class A) نزدک: DISCB (Class B) نزدک: DISCK (Class C) S&P 500 Components (DISCA and DISCK) |
| ISIN | US25470F1049 |
| صنعت | Mass media |
| سلف | Discovery Holding Company |
| قۇرولوش | * ۱۹۸۵ (۱۹۸۵) as The Discovery Channel
* ۱۹۹۴ (۱۹۹۴) as Discovery Communications
 |
| یارادان | John S. Hendricks |
| باش قرارگاهی | Silver Spring, مریلند ایالتی، United States |
| خیدمت ساحه‌لری | Worldwide |
| اساس نفرلر | * Robert Miron (Chairman)
* David M. Zaslav (President and CEO)
 |
| محصوللار | Factual television |
| گئلیر |  US$6.497 billion (2016) |
| عملیات گلیرلری | * US$2.4 billion (2016)
 |
| خالیص گلیر | * US$1.19 billion (2016)
 |
| ایشچیلرین سایی‌سی | 7,000 (2017) |
| بؤلمه‌لر | * Discovery Networks U.S.
* Discovery Networks International
* Discovery Education
* Discovery Studios
* Discovery Global Enterprises
 |
| آلت شیرکتلری | * Eurosport
* All3Media (50%; joint venture with Liberty Global)
* Group Nine Media
* Motor Trend Group (joint venture with Source Interlink)

لاینزقیت (3.05%) |
| وئب‌سایتی | corporate.discovery.com |

**دیسکاوری اتصالات** (اینگیلیسجه: Discovery, Inc.) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت مدیا ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت John S. Hendricks طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۷٬۰۰۰ نفر اوْلوب.

## گؤرونتولر

* فایل:Discovery Communications.svg

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Discovery, Inc.»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **دیسکاوری اتصالات** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# مجار دیلی

| Hungarian |
| --- |
| *magyar nyelv* |
| تلفوظ | شابلون:IPA-hu |
| دوْغما دانیشانلار | ماجاریستان and areas of east اوتریش, کروواسی, لهیستان, رومانی, northern صربیستان, ایسلوواکی, ایسلوونی, western اوکراین. |
| ائتنیک | Hungarians |
| دوْغما دانیشانلار | ۱۳ million  (2002–2012) |
| دیل عائیله‌سی | Default* فین-اوقور دیللری (traditional grouping)
	+ **Hungarian**
 |
| یازی سیستمی | Latin (Hungarian alphabet) Hungarian Braille Old Hungarian script |
| رسمی وضعیت |
| رسمی دیلی |  مجاریستان *اوروپا بیرلیگی* |
| تانینمیش آزینلیق دیلی |  رومانی  صربیستان (in Vojvodina)  کروواسی  اسلوواکی  ایسلوونی (in Prekmurje)  اوتریش (in Burgenland)  اوکراین (in Beregove, موکاچفو, وینوهرادیف and اوژهورود districts of Transkarpation region (Zakarpatska Oblast) |
| تنظیمله‌ین | Research Institute for Linguistics of the Hungarian Academy of Sciences |
| دیل کوْدلاری |
| ISO 639-1 | `hu` |
| ISO 639-2 | `hun` |
| ISO 639-3 | Either: `hun` – Modern Hungarian `ohu` – Old Hungarian |
| Linguist List | `ohu` Old Hungarian |
| Glottolog | `hung1274` |
| Linguasphere | `41-BAA-a` |
| Regions of اورتا اوروپا where those whose mother tongue is Hungarian represent a majority (dark blue) and a minority (light blue). *Based on recent censuses and on the CIA World Factbook 2014* |
|

**مجار دیلی** یا دا **مگار دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Hungarian language، عرب‌جه: اللغة المجرية، آنادولو تورکجه‌سی: Macarca، فارسجا: زبان مجاری) ۱۳ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ماجاریستان و اوتریش, کروواسی, لهیستان, رومانی, صربیستان, ایسلوواکی, ایسلوونی, اوکراین. اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

## قایناقلار
# موزامبیک

| موزامبیک جومهوریتی*República de Moçambique*   (پورتوقالجا) |
| --- |
|
بایراق

میلی نیشان

 |
| **میلی مارش:Pátria Amada* "سئوگیلی وطن" |
|  |
| پایتختو بؤیوک شهری | ماپوتو |
| رسمی دیللر | پورتوقال دیلی |
| محلی دیللر | سواحیلی, ماکوا, سنا دیلی |
| اتنیک قروپلار  | African 99.66% (Makhuwa, Tsonga, Lomwe, Sena and others) Europeans 0.06% Euro-Africans 0.2% Indians 0.08% |
| دمونیم(لر) | موزامبیکلی |
| دؤولت | رییس جومهورلوق |
|  |
| •  | فیلیپ نیوسی |
|  |
| ایستقلال |
|  |
| • پورتوقال دان  | ژوئن ۲۵, ۱۹۷۵ |
|  |
| اراضی |
| • جمعی | ۸۰۱٬۵۹۰ km2 (۳۰۹٬۵۰۰ sq mi)Convert internal error: unknown message (35th) |
| • سو (%) | 2.2 |
| جمعیت |
| • 2009 تخمینی | 22,894,000 (54th) |
| • 2007 census | 21,397,000 (52nd) |
| • سیخیلیق | ۲۸٫۷/km2 (۷۴٫۳/sq mi)Convert internal error: unknown message (178th) |
| جی‌دی‌پی (PPP) | 2011 تخمینی |
| • جمعی | $23.728 billion |
| • آدام‌باشی | $1,078 |
| جی‌دی‌پی (نامینل) | 2010 تخمینی |
| • جمعی | $9.893 billion |
| • آدام‌باشی | $458 |
| جینی (1996–97) | 39.6 اورتا |
| اچ‌دی‌آی (2010) |  0.280 آشاغی · 184th |
| پول واحیدی | موزامبیک متیکالی (Mtn) (MZN) |
| چاغ بؤلگه‌سی | UTC+2 (CAT) |
| • یای (دی‌اس‌تی) | UTC+2 (not observed) |
| سوروجولوک طرفی | left |
| تیلفون کودو | 258 |
| ایزو ۳۱۶۶ کودو | MZ |
| اینترنت ال‌تی‌دی | .mz |

 **موزامبیک**  آفریقا دا بیر اؤلکه باشکندی (پایتختی) ماپوتو دور. ۲۱,۳۹۷٬۰۰۰نفوسا صاحیب دیر.رسمی دیلی پورتوقال دیلی دیر.

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# اشکینازی یهودی‌‌‌لری

Ashkenazi Jews
(יהודי אשכנז *Y'hudey Ashkenaz* in Ashkenazi Hebrew)| اهالی سایی‌سی |
| --- |
| 10–11.2 million |
| توپلام اولاراق یاشادیق‌لاری اؤلکه‌لر |
|  بیرلشمیش ایالتلر | 5–6 million |
|  روسیه | 194,000–500,000 |
|  آرژانتین | 300,000 |
|  بیرلشمیش شاهلیق | 260,000 |
|  کانادا | 240,000 |
|  فرانسه | 200,000 |
|  آلمان | 200,000 |
|  اوکراین | 150,000 |
|  اوسترالیا | 120,000 |
|  جنوبی آفریقا | 80,000 |
|  بلاروس | 80,000 |
|  مجاریستان | 75,000 |
|  شیلی | 70,000 |
|  بلژیک | 30,000 |
|  برزیل | 80,000 |
|  هولند | 30,000 |
|  مولداوی | 30,000 |
|  لهیستان | 25,000 |
|  مکزیک | 18,500 |
|  سوئد | 18,000 |
|  لتونی | 10,000 |

**اشکینازی یهودی‌‌‌لری** (اینگیلیسی‌جه: Ashkenazi Jews، عرب‌جه: يهود أشكناز، آنادولو تورکجه‌سی: Aşkenaz، فارسجا: اشکنازی) - بیر قومی گروه

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*

## قایناقلار
# والتر باده

| والتر باده |
| --- |
| دوغوم | ۲۴ مارس ۱۸۹۳ پرویسیش اولدندورف, آلمان ایمپیراتورلوغو |
| اؤلوم | ۲۵ ژوئن ۱۹۶۰ (۶۷ یاش) قوتینقن, باتی آلمان |
| میلیت | آلمان |
| وطنداشلیق | German |
| تحصیل یئری | قوتینقن بیلیم‌یوردو |
| **علمی منسبی** |
| دکتری اؤیرنجیلری | Halton Arp |
|  |

**والتر باده** (اینگیلیسجه: **Walter Baade**) آلمانلی بیلیم اینسانی. ۲۴ مارس ۱۸۹۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۷  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۵ ژوئن ۱۹۶۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. والتر باده قوتینقن بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Walter Baade»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **والتر باده** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# کیریل الیفباسی

| Cyrillic  |
| --- |
|  |
| نوع |  Alphabet
 |
| دیللر | National script of:  بلاروس  بوسنی و هرزگوین (also Latin)  بولغاریستان  قازاخیستان  قیرغیزیستان  مقدونیه جومهوریتی  موغولیستان (also Mongolian Script)  مونتینیقرو (also Latin)  روسیه  صربیستان (also Latin)  تاجیکیستان  اوکراین (see Languages using Cyrillic) |
| چاغ | Earliest variants exist c. 940 |
| آنا سیستملر | Egyptian hieroglyphs* Proto-Sinaitic script
	+ Phoenician alphabet
		- Greek alphabet
			* Cyrillic
 |
| قارداش سیستملر | Latin alphabet Coptic alphabet Armenian alphabet Georgian alphabet Glagolitic alphabet |
| جهت | Left-to-right |
| ISO 15924 | `Cyrl, 220` `Cyrs` (Old Church Slavonic variant) |
| Unicode alias | Cyrillic |
| Unicode range | * U+0400–U+04FF Cyrillic
* U+0500–U+052F Cyrillic Supplement
* U+2DE0–U+2DFF Cyrillic Extended-A
* U+A640–U+A69F Cyrillic Extended-B
* U+1C80–U+1C8F Cyrillic Extended-C
 |
|

**کیریل الیفباسی** چوْخلو اسلاو دیل لرده و قازاق، تاتار، قیرقیز و موغول دیلرینده ده ایشله نیر. بۇ الیفبایا صاحیب اولان ان بؤیوک دیل لر روسجا و اوکراین دیلی دیر.

### کیریل الیفباسی

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Ä ä | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё |
| Ж ж | Ӂ ӂ | З з | И и | Й й | К к | Л л | М м |
| Н н | О о | Ө ө | П п | Р р | С с | Т т | У у |
| Ў ў | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ӌ ӌ | Ш ш | Щ щ |
| Ы ы | Ъ ъ | Ь ь | Э э | Є є | Ю ю | Я я | Ѥ ѥ |

**سلاویک اولان وه اولمایان کیریل الیفباسی**

کیریل حرفلری تابلوْسی| حرف | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۱۰ | ۱۱ | ۱۲ | ۱۳ | ۱۴ | ۱۵ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۰۴۰۰ | Ѐ | Ё | Ђ | Ѓ | Є | Ѕ | І | Ї | Ј | Љ | Њ | Ћ | Ќ | Ѝ | Ў | Џ |
| ۰۴۱۰ | А | Б | В | Г | Д | Е | Ж | З | И | Й | К | Л | М | Н | О | П |
| ۰۴۲۰ | Р | С | Т | У | Ф | Х | Ц | Ч | Ш | Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| ۰۴۳۰ | а | б | в | г | д | е | ж | з | и | й | к | л | м | н | о | п |
| **۰۴۴۰** | р | с | т | у | ф | х | ц | ч | ш | щ | ъ | ы | ь | э | ю | я |
| ۰۴۵۰ | ѐ | ё | ђ | ѓ | є | ѕ | і | ї | ј | љ | њ | ћ | ќ | ѝ | ў | џ |
| ۰۴۶۰ | Ѡ | ѡ | Ѣ | ѣ | Ѥ | ѥ | Ѧ | ѧ | Ѩ | ѩ | Ѫ | ѫ | Ѭ | ѭ | Ѯ | ѯ |
| ۰۴۷۰ | Ѱ | ѱ | Ѳ | ѳ | Ѵ | ѵ | Ѷ | ѷ | Ѹ | ѹ | Ѻ | ѻ | Ѽ | ѽ | Ѿ | ѿ |
| ۰۴۸۰ | Ҁ | ҁ | ҂ | ҃ | ҄ | ҅ | ҆ |  | ҈ | ҉ | Ҋ | ҋ | Ҍ | ҍ | Ҏ | ҏ |
| ۰۴۹۰ | Ґ | ґ | Ғ | ғ | Ҕ | ҕ | Җ | җ | Ҙ | ҙ | Қ | қ | Ҝ | ҝ | Ҟ | ҟ |
| ۰۵۰۰ | Ҡ | ҡ | Ң | ң | Ҥ | ҥ | Ҧ | ҧ | Ҩ | ҩ | Ҫ | ҫ | Ҭ | ҭ | Ү | ү |
| ۰۵۱۰ | Ұ | ұ | Ҳ | ҳ | Ҵ | ҵ | Ҷ | ҷ | Ҹ | ҹ | Һ | һ | Ҽ | ҽ | Ҿ | ҿ |
| ۰۵۲۰ | Ӏ | Ӂ | ӂ | Ӄ | ӄ | Ӆ | ӆ | Ӈ | ӈ | Ӊ | ӊ | Ӌ | ӌ | Ӎ | ӎ |  |
| ۰۵۳۰ | Ӑ | ӑ | Ӓ | ӓ | Ӕ | ӕ | Ӗ | ӗ | Ә | ә | Ӛ | ӛ | Ӝ | ӝ | Ӟ | ӟ |
| ۰۵۴۰ | Ӡ | ӡ | Ӣ | ӣ | Ӥ | ӥ | Ӧ | ӧ | Ө | ө | Ӫ | ӫ | Ӭ | ӭ | Ӯ | ӯ |
| ۰۵۵۰ | Ӱ | ӱ | Ӳ | ӳ | Ӵ | ӵ | Ӷ | ӷ | Ӹ | ӹ |  |  |  |  |  |  |
| ۰۵۶۰ | Ԁ | ԁ | Ԃ | ԃ | Ԅ | ԅ | Ԇ | ԇ | Ԉ | ԉ | Ԋ | ԋ | Ԍ | ԍ | Ԏ | ԏ |

## قایناقلار

## منابع
# بیلگی‌سایار دونانیمی

PDP-11 سی پی یو ، دونانیما بیر میثال اولابولر
**بیلگی‌سایار دونانیمی** (اینگیلیسجه: Computer hardware)، بیلگی‌سایارین توخونا بیلنَن و گؤزله گؤرۆکن هر پارچاسیدیر.

## قایناقلار
# مکس نیومن

| مکس نیومن |
| --- |
| دوغوم | ۷ فوریهٔ ۱۸۹۷ چلسی (لندن) |
| اؤلوم | ۲۲ فوریه ۱۹۸۴ (۸۷ یاش) کمبریج، اونتاریو |
| میلیت | بریتانیا |
| تحصیل یئری | سنت جان، کمبریج کالجی |
| **علمی منسبی** |
| دکتری اؤیرنجیلری | Thomas Graham, Hubert Griffiths, Sze-Tsen Hu, Gilbert Robinson, Hsien Chung Wang |
| ائتگی گؤتورنلر | آلن تورینق |
|  |

**مکس نیومن** (اینگیلیسجه: **Max Newman**) بریتانیالی بیلیم اینسانی. ۷ فوریه ۱۸۹۷ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۷  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۲ فوریه ۱۹۸۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Max Newman»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارداش پروژه‌لرده **مکس نیومن** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# ویلیام شاکلی

ویلیام شاکلیویلیام شاکلی (اینگیلیسجه: William Bradford Shockley) آمریکالی فیزیک بیلیم آدامی دیر. -جی ایلده سوئدین نوبل وقفی قۇرومو طرفیندن وئریلن فیزیک نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور.

## اَییتیم (تحصیلات)

## باشاری یوْلو و آراشدیرمالاری

## سئچیلمیش مقاله لری

## اؤدوللر و ایفتیخارلاری

## قایناقلار
# ماشین اؤیرنمه‌سی

ماشین اؤیرنمه‌سی — وئری تابانلاردان و یا سئنسورلاردان گیریش اوْلاراق وئریلنلری آلیب، الده ائدیلن وئریلنلرین آرخاسیندا دۇران مئخانیزمین خۆصوصیتلرینه بنزر نۆمونه‌لره و یا پروقنوزلارا گتیریب چؽخاران آلقوریتملری دیزاین ائدن و یارادان، یاپای ذکانین (مصنوعی ذکا) بیر ساحه‌سیدیر.

تام میتچئللین تعریفی: 'اگر ثمره‌لیلیک T-دکی تاپشیریقلاردا P اؤلچولدوگو کیمی E تجروبه‌سی ایله یاخشیلاشیرسا، اوْندا کامپیوتر پروقرامی E تجروبه‌سیندن T تاپشیریقلار صینیفینه و P ثمره‌لیک اؤلچوسونه گؤره اؤیرندیگی دئییلیر.'

دئداکتیو اؤیرنمه عۇمومیّتله ائکسپئرت سیستملری آدلاندیریلیر، بۇنا گؤره ده ماشین اؤیرنمه و ایستیفاده اؤیرنمه تئرمینلری سینونیم ساییلا بیلر.

کلاسیک ایستاتیستیک یاناشمالارا آلتئرناتیو اوْلاراق بیر چوخ ایندوکتیو اؤیرنمه متدو حاضیرلانمیشدیر. بیر چوخ متد، معلوماتلارین چؽخاریلماسی (معلوماتلارین آلینماسی)، معلوماتلارین چؽخاریلماسی ایله سؽخ باغلیدیر.

## قایناقلار
# سی‌دی

سی دی‌نین سیخیلمیش قاتلاری.

**سی‌دی** یوخسا **سیخیلمیش صفحه** (اینگیلیسجه: **Compact disc**)، فیلیپس و سونی شیرکت لری طرفیندن ۱۹۸۲-جی ایلده ایختراع اولونان بیر
نوع دیجیتال دیتا ساخلیان دیسک دیر.

## قایناقلار
# قوزئی ماریانا آدالاری

قوزئی ماریانا آدالاری اؤلکه‌سی‌نین بایراغی

 قوزئی ماریانا آدالاری نقشه اوستونده یئری
**قوزئی ماریانا آدالاری** (اینگیلیسجه: Northern Mariana Islands) بیر اؤلکه دیر و باشکندی سایپن شهردیر. عمومی داخیلی محصولو 682 میلیون دولار دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۳٬۸۳۳ نفر دیر. رسمی دیلی اینگیلیس دیلی دیر.

## قایناق‌لار

قارداش پروژه‌لرده **قوزئی ماریانا آدالاری** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا

## گؤرونتولر

*
*
*
*
# بؤیوک بریتانیا

بؤیوک بریتانیا| گؤستر
دوغما آدلار
* *Great Breetain*  (Scots)
* *Prydain Fawr*  (Welsh)
* *Breten Veur*  (Cornish)
* *Breatainn Mhòr*  (Scottish Gaelic)

 |
| --- |
|  |
|  |
| جوغرافبا |
| یئر | Northwestern Europe |
| موختصات | ﻿ / ﻿ |
| Archipelago | British Isles |
| Adjacent bodies of water | اطلس اوقیانوسو |
| اراضی | ۲۰۹٬۳۳۱ km2 (۸۰٬۸۲۳ sq mi)Convert internal error: unknown message |
| Area rank | 9th |
| Highest elevation | ۱٬۳۴۵ m (۴٬۴۱۳ ft) |
| Highest point | Ben Nevis |
| ایداری |
| **بؤیوک بریتانیا** |
| Countries | اینگیلیس, ایسکاتلند, and ولز |
| Largest city | لندن (pop. 8,878,892) |
| اهلیت‌باخیشینان |
| Population | 60,800,000 (2011 census) |
| Population rank | 3rd |
| Pop. density | ۳۰۲ /km۲ (۷۸۲ /sq mi) |
| دیللر | اینگیلیس دیلی, Scots, Welsh, Scottish Gaelic, Cornish |
| قومی قروپلار | * 86.8% White
* 7.1% Asian
* 3.1% Black
* 2.0% Mixed
* 0.3% Arab
* 0.6% Other
 |
| Additional information |
| Time zone | * Greenwich Mean Time (UTC)
 |
|  • Summer (DST) | * British Summer Time (UTC+1)
 |

**بؤیوک بریتانیا** بیر بویوک آدا دیر کی اطلس اوقیانوسو نون شومالیندا و اوروپا قاره‌سینین شومال غربینده یئرلشیب.

## قایناقلار
# حیماسه

**حیماسه** (اینگیلیسجه: Epic poetry) هر بیر خالقین ایجتیماعی–استتیک دوشونجه‌سینی بۆتؤولۆکده احاطه ائدن فولکلور اثری.
حیماسه ناغیل کیمین شعرلر دیر لر کی گؤرولممیش و غریب داورانیش لار و ایش لر غریب یوخسا گؤرۆلممیش کارکترلر طرفیندن بو کارکترلر گۆجلو و اؤزل اینسان لار یوخسا تانری لار دیر لار اؤلدوروجو یوخسا فانی عالم ده.

## اؤنملی حیماسه لردن

* گیل گمیش سومر ادبیاتیندا
* ایلیاد و اودیسه قدیم یونان ادبیاتیندا
* ماهاباراتا هیندوستان ادبیاتیندا
* دده قورقود تۆرک ادبیاتیندا
* شاهنامه فارس ادبیاتیندا

## قایناقلار
# باتی اوروپا

آوروپا سرحدلری گئنیش دیامترده سویوق ساواش ایله تعیین اوْلون‌دو. دمیر پرده ناتو عضوو اؤلکه‌لری (ماوی) ورشو عضوو اؤلکه‌لردن (قیرمیزی) آییریردی
**باتی آوروپا** اوروپا قیطعه‌سینین غربینده ایشتیراک ائدن بؤلگه‌یه وئریلن آد.

غربی آوروپا، جنوب‌دا ایسپانیا و آرالیق دنیزی شرق‌ده آلمان، سوئیس و ایتالیا شیمال‌دا شیمال دنیزی غرب‌ده ایسه اطلس اوقیانوسو ایله محدودلاشیب. بؤلگه‌ده یوکسلیق چوْخ دئییل و اوقیانوس ایقلیمی گؤرولمک‌ده‌دیر.
غرب آوروپاداکی اؤلکه‌لر لیبرال دموکراسی رهبرلیینه مالیک‌دیر. بۇ اؤلکه‌لرده کاپیتالیست ایقتصادیات موْدلی اۇیقولاما اوْلونماق‌دادیر.

بؤلگه اؤلکه‌لری آوروپا شوراسی نه عضوودور. آیریجا آندوررا خاریجین‌ده‌کی اؤلکه‌لر اوروپا بیرلیگی ; آندورا و ایرلند خاریجین‌ده‌کی اؤلکه‌لر ده ناتو 'یا عضودور.

* اوتریش
* بلژیک
* فرانسه
* آلمان
* لیختن ایشتاین
* لوکزامبورق
* { موناکو
* هولند
* سوئیس

## قایناق
# بیسمارک، قوزئی داکوتا

| بیسمارک، قوزئی داکوتا |
| --- |
|  |
| موختصاتلار: ﻿ / ﻿ |
| اؤلکه‌ |  United States ،آمریکا بیرلشمیش ایالتلری |
| ایالت | قوزئی داکوتا ایالتی |
| شهر | Burleigh |
| ایداره |
|  • بلدیه باشچی‌سی | Mike Seminary |
| اراضی |
|  • جمع | ۳۱٫۲۳ sq mi (۸۰٫۸۹ km2) |
| اوجالیق | ۶۱٬۲۷۲ ft (۵۱۴ m) |
| جمعیت (2010) |
|  • جمع | ۶۱٬۲۷۲ |
|  • سیخلیق | ۲٬۰۰۰/sq mi (۷۶۰/km2) |
| ساعات قورشاغی | یوتی‌سی -6 (مرکزی ایستاندارد زامان (CST)) |
|  • یای (DST) | یوتی‌سی -5 (CDT) |
| تیلفون کودلاری | 701 |
| FIPS code | 38-07200 |
| GNIS feature ID | 1035849 |
| وئب سایت | www.bismarcknd.gov |

بیسمارک، قوزئی داکوتاclass=notpageimage| بیسمارک شهرین نقشه اوستونده یئری
بیسمارک، قوزئی داکوتا (اینگیلیسجه: Bismarck, North Dakota) آمریکانین قوزئی داکوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 0.91 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 61272 نفر دیر.

## گؤرونتولر

## بیرده باخ

* قوزئی داکوتا ایالتی
* قوزئی داکوتا شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی
* آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایداری بؤلوملری

## قایناق‌لار

*

## ائشیگه باغلانتیلار

* www.bismarcknd.gov
# نلی زاکس

| نلی زاکس |
| --- |
| Nelly Sachs, 1966 |
| دؤغوم‌تاریخی | ۱۰ دسامبر ۱۸۹۱ Schöneberg, Germany |
| اؤلوم‌تاریخی | ۱۲ مئی ۱۹۷۰ (۷۸ یاش) Stockholm, Sweden |
| ایش | شاعیرry |
| دیل | آلمان دیلی |
| میللیت | آلمان |
|

---

 |
| ایمضا |  |

**نلی زاکس** (اینگیلیسجه: **Nelly Sachs**) شاعیر و یازیچی - ۱۰ دسامبر ۱۸۹۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۸  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۲ مئی ۱۹۷۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی آلمان دیلینده یازیب.

## بیرده باخ

* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nelly Sachs»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

قارداش پروژه‌لرده **نلی زاکس** گؤره داها آرتیق بیلگی‌لر تاپابیلرسینیز.

---

 فایل‌لار ویکی‌آمباردا
# دانمارک ایمپیراتورلوغو

| Danish Colonial EmpireDanske kolonier |
| --- |
| ۱۵۳۶–۱۹۵۳ |
|
بایراق

میلی نیشان

 |
|  |
| عۆموُمی دیللر | Official language: |
| دؤولت | موطلق کراللیق |
| King |   |
| تاریخی دؤنم |   |
|  |
| • یارادیلدی  | ۱۵۳۶ |
| • ییخیلدی  | ۱۹۵۳ |
|  |

**دانمارک ایمپیراتورلوغو** (اینگیلیسجه: Danish colonial empire, فارسجا: امپراطوری استعماری دانمارک، عربجه: الإمبراطورية الدنماركية الاستعمارية، فرانسیزجا: Empire colonial danois, آلمانجا: *Dänische Kolonien*, ایتالیاجا: *Impero coloniale danese*, روسجا: Владения Дании) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. دانمارک ایمپیراتورلوغو ۱۵۳۶ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۹۵۳ میلادی ایلینده داغیلدی.

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*

## بیرده باخ

* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی‌پدیا
# اسرانان دیلی

| Sranan Tongo |
| --- |
| Sranan Tongo |
| دوْغما دانیشانلار | سورینام |
| دوْغما دانیشانلار | ناشناخته (۱۳۰٬۰۰۰ اشاره‌شده 1993) L2 speakers: 50% of the population of Suriname (1993?) |
| دیل عائیله‌سی | Default* Atlantic
	+ Suriname
		- **Sranan Tongo**
 |
| دیل کوْدلاری |
| ISO 639-2 | `srn` |
| ISO 639-3 | `srn` |
| Glottolog | `sran1240` |
| Linguasphere | `52-ABB-aw` |

**اسرانان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Sranan Tongo، عرب‌جه: لغة سرانان، فارسجا: زبان اسرانان) ۱۳۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. سورینام اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.