# آفریقا

آفریقا|  |
| اراضی | ۳۰٬۳۷۰٬۰۰۰ کیلومتر موربع;(۲-جی) |
| اهالی | 1,225,080,510 (2016; ۲-جی) |
| اهالی سیخیلیقی | ۳۶٫۴/km2 (۹۴/sq mi) |
| جی‌دی‌پی (تخمینی) | ۲٫۳۳ تریلیون دولار (۲۰۱۸; ۵-جی) |
| جی‌دی‌پی (پی‌پی‌پی) | ۶٫۷۴ تریلیون دولار (۲۰۱۸; ۵-جی) |
| جی‌دی‌پی آدام‌باشی | ۱٬۸۹۰ دولار (۲۰۱۸; ۶-جی) |
| دئمونیمی | آفریقالی |
| اؤلکه‌لر | ۵۴ (و ۲ موباحیثه‌لی) |
| باغیملیلیکلر |
خاریجی (۳)
* مایوت
* رئونیون
* سنت هلنا، اسنشن و تریستان دا کونا

داخیلی (۴)
* قناری آدالاری
* سئوتا
* مادیرا
* ملیا
 |
| دیل‌لر | ۱۲۵۰–۳۰۰۰ دوغما دیل |
| چاغ بؤلگه‌لری | ۱:۰۰- - ۴:۰۰+ |
| بویوک شهرلر | بویوک شهری اراضی‌لار:* Lagos
* قاهیره
* Kinshasa
* Johannesburg
* Abuja
* خرطوم
* Dar es Salaam
* ایسکندریه
* Abidjan
* Algiers
* Kano
* Casablanca
* Ibadan
* نایروبی
* آدیس‌آبابا
* Accra
 |

**آفریقا**، اوروپا قارّه‌سینین جونوبوندا واقع اوْلان بیر قارّه‌نین آدی دیر. اۆزاؤلچوسو ۲۹٬۲ میلیون km²، آدلارلا بیرلیکده ۳۰٬۳ میلیون km²-دیر. ائکواتوْر اوْنۇ شرطی اوْلاراق ایکی حیصه‌یه بؤلۆر.

## آفریقانین آدی

«آفریقا» سؤزۆ قاره‌نین شیمال-شرقینده یاشامیش «آفریقی» طایفه‌سیندان گؤتۆرۆلۆب.

## آفریقا بیلگی‌لری

دونیانین ان اۇزۇن چایی، دونیانین ان اۇزۇن شیرین‌سۇلۇ گؤلۆ، شرقی یاریم کوره‌سینین ان بوْل سۇلۇ چایی، قۇرۇدا یئر قابیغینین ان اۇزۇن چاتی (صدف)، دونیانین ان ایستی یئری، دونیانین ان بؤیۆک قۇراق بیر یئری، بۇ قیطاع‌دیر. اوْنۇ آوروپادان جبل الطاریق بوْغازی و آرالیق دنیزی، آسیادان آرالیق دنیزی، سوئز کانالی، قیرمیزی دنیز، باب المندب بوْغازی، عدن خلیجی آییریر. ائکواتوْر خطی و صیفیرینجی مدار بۇ قیطاع‌دان کئچدییینه گؤره اوْ، ۴ یاریم کوره‌ده یئرله‌شیب‌دیر.

## تاریخ

آفریقا قاره‌سی اینسانین ایلک یاشاییش یئریدیر. بۇ قاره‌ده اسکی اینسان فوسیللری تاپیلیب و بۇ فوسیللرین قیدمتی ۷ میلیون ایل تخمین ائدیلیر. ХIХ عصرین ۷۰-جی ایللرینه قدر آوروپادان گلن مۆهاجیرلر آفریقا قطاع‌سی‌نین جنوب حیصه‌سینده – کاپ مۆستملکه‌سینده و قوْنشۇ بۇر جومهوریلرینده، الجزایرین شیمال بخشلرینده ان یاخشی توْرپاقلاری تۇتمۇشدۇلار. اوْ زامان آفریقا اراضیسینین یوزده ۱۱ قدری کاپیتالیست دؤلتلرینه منشور ایدی. اونلارین سیلاحلی ائکسپئدیسییالاری ساحیل بوْیۇ راوْینلارا آرخالاناراق، قطاعنین ایچریلرینه سوْخۇلۇر، اهالینی تالان ائدیر و ساغلام کیشیلری تۇتۇب قۇل کیمی ان چوْخ لاتین آمئریکاسینا گؤندریردیلر. اوْن میلیونلارلا چوْخ قووه‌تلی و گنج آداملارین ایتیریلمسی آفریقا خالقلارینی گۆجدن سالدی، اونلارین مۆستملکه‌چیلره قارشی موقاویمتینی ضعیف‌له‌تدی. ХIХ عصرین آخیرینجی ۲۰ ایلی عرضینده مۆستملکه‌چیلر قطاع اراضیسینین داها یوزده ۸۰ ایشغال ائدرک، اوْنۇن بؤلۆشدۆرۆلمسینی اساساً باشا چاتدیردیلار. مۆستملکه‌چیلر هر یئرده سوْن درجه شیددتلی، قیزغین موقاویمته راست گلیردیلر. آفریقالیلارین باشلیجا قووه‌سینی سینانمیش دؤیۆشچۆلر تشکیل ائدیردیلر. یالنیز بیر پارا طایفه باشچیلاری آوروپالیلارا خیدمت گؤسترمیه باشلادی. موقاویمتین اساس فوْرماسی سیلاحلی موباریزه ایدی. اهالی توْرپاقلاری ایشغال ائدیلمسینه، زوْرلا مسیحی‌لشدیرمه، خاریجیی تیجارتچیلره، تضمیناتلارین و وئرگیلرین اؤدنیلمسینه، امک مۆکللیفیتینه قارشی موقاویمت گؤستریردیلر. ХХ عصرین اولی‌نه‌دک آفریقا اراضیسینین یوزده ۳۴-نو ایشغال ائتمیش اوْلان فرانسه مۆستملکه‌چیلرینه قارشی شیددتلی موباریزه آپاریلیردی. تونیس اهالیسی فرانسه پروْتئکتوْراتی‌نین اعلان ائدیلمسینه قارشی عۆصیانلا جواب وئردی. مۆستملکه‌چیلرین قوْشۇنلاری عۆسیانچیلارین پیس سیلاحلانماسیندان و ضعیف تشکیل اولونماسیندان، هابئله فئوْدال عیانلارینین خیانتیندن ایستیفاده ائدرک اوْنۇ یاتیردیلار. ۸۰-جی ایللرده غربی آفریقا خالقلاری فرانسیز قوْشۇنلارینا قارشی چیخیشا باشلادیلار. بۇ چیخیشلارا فرانسیزلارین «سۇدان بوْناپارتی» آدلاندیردیقلاری ایستعدادلی سرکرده ساموْری تۇره باشچیلیق ائدیردی. ساموْرینین رهبرلییی آلتیندا آفریقالیلار ۱۸ ایل سیلاحلی موباریزه آپاردیلار. فرانسه نین قوْشۇنلارینین سیلاحلانما جهت‌دن اۆستۆنلۆیۆ و آمان سیزلیغی ۱۲۷۷ شمسی ایلده ساموْرینی تسلیم اوْلماغا مجبور ائتدی. فرانسه ماقاداسکارای اؤزۆنۆن پروْتئکتوْراتی اعلان ائتدیکده بۇ اؤلکه‌نین اهالیسی غصبکارلارا تابع اوْلماق ایستمدی. قانلی جزا تدبیرلرینه، خالقلارین بیر-بیرینین اۆزرینه سالیشدیریلماسینا و یئرلی عیانلارین پولا اله آلینماسینا باخمایاراق، ۹۰-جی ایللرده موقاویمت کۆتله‌وی شکیل آلمیشدی. آیری-آیری ماحاللاردا عۆسیانلار قالخیر، پارتیزان موحاریبه‌سی آپاریلیردی.

## جوغرافیا

آفریقا قاره‌سی شیمالدان اروپا و دوغودان آسیا قاره‌سیله قونشودور. سوئز کانالی بۇ قاره‌نی آسیا قاره‌سیندن آییرمیشدیر.

## اراضی‌لار و منطقه‌لر

الجزاییر
توقو
بنین
بوتسوانا
کامرون
اوْرتا آفریقا جومهوریتی
چاد
کونقو دموکراتیک جومهوریتی
جیبوتی
میصر
اوستوایی قینه
اریتره
اتیوپی
کیپ وردلیبی
مالی
غنا
سیرالئون
فیل دیشی ساحیلی
بورکینافاسو
موریتانی
مراکش
سائوتومه و پرنسیپ
قابون
نامیبیا
نیجر
نیجریهکونقو جومهوریتی
سومالی
جنوبی آفریقا
سودان
جنوبی سودان
تونیس
Western
Sahara
سنقال
قامبیا
قینه بیسائو
قینه
کنیا
لیبریاماداقاسکار
مالاوی
موزامبیک
بوروندی
رواندا
اوقاندا
تانزانیا
آنقولا
Saint Helena (UK)\*
لسوتو
سوازیلند
زامبیا
زیمبابوهماوریتیوس
رئونیون
کومور آدالاری
سیشل
اطلس اوقیانوسو
اطلس اوقیانوسو
هیند اوقیانوسو
Strait of Gibraltar
آرالیق دنیزی
قیزیل دنیز

|  |
| --- |
| آفریقا منطقه‌لری:
  شومالی آفریقا
  غربی آفریقا
  مرکزی آفریقا
  شرقی آقریقا
  جنوبی آفریقا |
|   |
|   |
| آفریقانین قیزیکی نقشه‌سی |
| آفریقانین سیاسی نقشه‌سی |

| آرم | بايراق | منطقه‌لر و اراضی‌لرین آدی بايراقلاریله | ساحه (km²) | جمعیت | ایل | سیخیلیق (هر km²) | پایتخت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **قوزئی آفریقا** |
|  |  | الجزاییر | ۲٬۳۸۱٬۷۴۰ | ۳۴٬۱۷۸٬۱۸۸ | ۲۰۰۹ | ۱۴ | Algiers |
|  |  | Canary Islands (ایسپانیا) | ۷٬۴۹۲ | ۲٬۱۵۴٬۹۰۵ | ۲۰۱۷ | ۲۲۶ | لاس پالماس, سانتا کروس |
|  |  | سئوتا (ایسپانیا) | ۲۰ | ۸۵٬۱۰۷ | ۲۰۱۷ | ۳٬۵۷۵ | — |
|  |  | میصر | ۱٬۰۰۱٬۴۵۰ | ۸۲٬۸۶۸٬۰۰۰ | ۲۰۱۲ | ۸۳ | قاهیره |
|  |  | لیبی | ۱٬۷۵۹٬۵۴۰ | ۶٬۳۱۰٬۴۳۴ | ۲۰۰۹ | ۴ | طرابلس |
|  |  | Madeira (پورتوقال) | ۷۹۷ | ۲۴۵٬۰۰۰ | ۲۰۰۱ | ۳۰۷ | Funchal |
|  |  | Melilla (ایسپانیا) | ۱۲ | ۸۵٬۱۱۶ | ۲۰۱۷ | ۵٬۵۳۴ | — |
|  |  | مراکش | ۴۴۶٬۵۵۰ | ۳۴٬۸۵۹٬۳۶۴ | ۲۰۰۹ | ۷۸ | Rabat |
|  |  | سودان | ۱٬۸۶۱٬۴۸۴ | ۳۰٬۸۹۴٬۰۰۰ | ۲۰۰۸ | ۱۷ | خرطوم |
|  |  | تونیس | ۱۶۳٬۶۱۰ | ۱۰٬۴۸۶٬۳۳۹ | ۲۰۰۹ | ۶۴ | Tunis |
|  |  | Western Sahara | ۲۶۶٬۰۰۰ | ۴۰۵٬۲۱۰ | ۲۰۰۹ | ۲ | El Aaiún |
| **دوغو آفریقا** |
|  |  | بوروندی | ۲۷٬۸۳۰ | ۸٬۹۸۸٬۰۹۱ | ۲۰۰۹ | ۳۲۳ | Bujumbura |
|  |  | کومور آدالاری | ۲٬۱۷۰ | ۷۵۲٬۴۳۸ | ۲۰۰۹ | ۳۴۷ | Moroni |
|  |  | جیبوتی | ۲۳٬۰۰۰ | ۸۲۸٬۳۲۴ | ۲۰۱۵ | ۲۲ | Djibouti |
|  |  | اریتره | ۱۲۱٬۳۲۰ | ۵٬۶۴۷٬۱۶۸ | ۲۰۰۹ | ۴۷ | اسمره |
|  |  | اتیوپی | ۱٬۱۲۷٬۱۲۷ | ۸۴٬۳۲۰٬۹۸۷ | ۲۰۱۲ | ۷۵ | آدیس‌آبابا |
|  |  | کنیا | ۵۸۲٬۶۵۰ | ۳۹٬۰۰۲٬۷۷۲ | ۲۰۰۹ | ۶۶ | نایروبی |
|  |  | ماداقاسکار | ۵۸۷٬۰۴۰ | ۲۰٬۶۵۳٬۵۵۶ | ۲۰۰۹ | ۳۵ | Antananarivo |
|  |  | مالاوی | ۱۱۸٬۴۸۰ | ۱۴٬۲۶۸٬۷۱۱ | ۲۰۰۹ | ۱۲۰ | لیلونگوه |
|  |  | ماوریتیوس | ۲٬۰۴۰ | ۱٬۲۸۴٬۲۶۴ | ۲۰۰۹ | ۶۳۰ | Port Louis |
|  |  | مایوت (فرانسه) | ۳۷۴ | ۲۲۳٬۷۶۵ | ۲۰۰۹ | ۴۹۰ | مامودزو |
|  |  | موزامبیک | ۸۰۱٬۵۹۰ | ۲۱٬۶۶۹٬۲۷۸ | ۲۰۰۹ | ۲۷ | ماپوتو |
|  |  | رئونیون (فرانسه) | ۲٬۵۱۲ | ۷۴۳٬۹۸۱ | ۲۰۰۲ | ۲۹۶ | سن-دنی، رئونیون |
|  |  | رواندا | ۲۶٬۳۳۸ | ۱۰٬۴۷۳٬۲۸۲ | ۲۰۰۹ | ۳۹۸ | Kigali |
|  |  | سیشل | ۴۵۵ | ۸۷٬۴۷۶ | ۲۰۰۹ | ۱۹۲ | Victoria |
|  |  | سومالی | ۶۳۷٬۶۵۷ | ۹٬۸۳۲٬۰۱۷ | ۲۰۰۹ | ۱۵ | Mogadishu |
|  |  | جنوبی سودان | ۶۱۹٬۷۴۵ | ۸٬۲۶۰٬۴۹۰ | ۲۰۰۸ | ۱۳ | Juba |
|  |  | تانزانیا | ۹۴۵٬۰۸۷ | ۴۴٬۹۲۹٬۰۰۲ | ۲۰۰۹ | ۴۳ | Dodoma |
|  |  | اوقاندا | ۲۳۶٬۰۴۰ | ۳۲٬۳۶۹٬۵۵۸ | ۲۰۰۹ | ۱۳۷ | Kampala |
|  |  | زامبیا | ۷۵۲٬۶۱۴ | ۱۱٬۸۶۲٬۷۴۰ | ۲۰۰۹ | ۱۶ | Lusaka |
|  |  | زیمبابوه | ۳۹۰٬۵۸۰ | ۱۱٬۳۹۲٬۶۲۹ | ۲۰۰۹ | ۲۹ | Harare |
| **مرکزی آفریقا** |
|  |  | آنقولا | ۱٬۲۴۶٬۷۰۰ | ۱۲٬۷۹۹٬۲۹۳ | ۲۰۰۹ | ۱۰ | Luanda |
|  |  | کامرون | ۴۷۵٬۴۴۰ | ۱۸٬۸۷۹٬۳۰۱ | ۲۰۰۹ | ۴۰ | Yaoundé |
|  |  | اوْرتا آفریقا جومهوریتی | ۶۲۲٬۹۸۴ | ۴٬۵۱۱٬۴۸۸ | ۲۰۰۹ | ۷ | بانقی |
|  |  | چاد | ۱٬۲۸۴٬۰۰۰ | ۱۰٬۳۲۹٬۲۰۸ | ۲۰۰۹ | ۸ | N'Djamena |
|  |  | کونقو جومهوریتی | ۳۴۲٬۰۰۰ | ۴٬۰۱۲٬۸۰۹ | ۲۰۰۹ | ۱۲ | Brazzaville |
|  |  | کونقو دموکراتیک جومهوریتی | ۲٬۳۴۵٬۴۱۰ | ۶۹٬۵۷۵٬۰۰۰ | ۲۰۱۲ | ۳۰ | Kinshasa |
|  |  | اوستوایی قینه | ۲۸٬۰۵۱ | ۶۳۳٬۴۴۱ | ۲۰۰۹ | ۲۳ | Malabo |
|  |  | قابون | ۲۶۷٬۶۶۷ | ۱٬۵۱۴٬۹۹۳ | ۲۰۰۹ | ۶ | Libreville |
|  |  | سائوتومه و پرنسیپ | ۱٬۰۰۱ | ۲۱۲٬۶۷۹ | ۲۰۰۹ | ۲۱۲ | São Tomé |
| **جنوبی آفریقا** |
|  |  | بوتسوانا | ۶۰۰٬۳۷۰ | ۱٬۹۹۰٬۸۷۶ | ۲۰۰۹ | ۳ | قابۇرۇن |
|  |  | سوازیلند | ۱۷٬۳۶۳ | ۱٬۱۲۳٬۹۱۳ | ۲۰۰۹ | ۶۵ | Mbabane |
|  |  | لسوتو | ۳۰٬۳۵۵ | ۲٬۱۳۰٬۸۱۹ | ۲۰۰۹ | ۷۰ | Maseru |
|  |  | نامیبیا | ۸۲۵٬۴۱۸ | ۲٬۱۰۸٬۶۶۵ | ۲۰۰۹ | ۳ | ویندهوک |
|  |  | جنوبی آفریقا | ۱٬۲۱۹٬۹۱۲ | ۵۱٬۷۷۰٬۵۶۰ | ۲۰۱۱ | ۴۲ | Bloemfontein, Cape Town, Pretoria |
| **غربی آفریقا** |
|  |  | بنین | ۱۱۲٬۶۲۰ | ۸٬۷۹۱٬۸۳۲ | ۲۰۰۹ | ۷۸ | پورتو نووو |
|  |  | بورکینافاسو | ۲۷۴٬۲۰۰ | ۱۵٬۷۴۶٬۲۳۲ | ۲۰۰۹ | ۵۷ | اوآقادوقو |
|  |  | کیپ ورد | ۴٬۰۳۳ | ۴۲۹٬۴۷۴ | ۲۰۰۹ | ۱۰۷ | Praia |
|  |  | قامبیا | ۱۱٬۳۰۰ | ۱٬۷۸۲٬۸۹۳ | ۲۰۰۹ | ۱۵۸ | Banjul |
|  |  | غنا | ۲۳۹٬۴۶۰ | ۲۳٬۸۳۲٬۴۹۵ | ۲۰۰۹ | ۱۰۰ | Accra |
|  |  | قینه | ۲۴۵٬۸۵۷ | ۱۰٬۰۵۷٬۹۷۵ | ۲۰۰۹ | ۴۱ | Conakry |
|  |  | قینه بیسائو | ۳۶٬۱۲۰ | ۱٬۵۳۳٬۹۶۴ | ۲۰۰۹ | ۴۳ | Bissau |
|  |  | فیل دیشی ساحیلی | ۳۲۲٬۴۶۰ | ۲۰٬۶۱۷٬۰۶۸ | ۲۰۰۹ | ۶۴ | Abidjan, Yamoussoukro |
|  |  | لیبریا | ۱۱۱٬۳۷۰ | ۳٬۴۴۱٬۷۹۰ | ۲۰۰۹ | ۳۱ | مانروویا |
|  |  | مالی | ۱٬۲۴۰٬۰۰۰ | ۱۲٬۶۶۶٬۹۸۷ | ۲۰۰۹ | ۱۰ | باماکو |
|  |  | موریتانی | ۱٬۰۳۰٬۷۰۰ | ۳٬۱۲۹٬۴۸۶ | ۲۰۰۹ | ۳ | Nouakchott |
|  |  | نیجر | ۱٬۲۶۷٬۰۰۰ | ۱۵٬۳۰۶٬۲۵۲ | ۲۰۰۹ | ۱۲ | Niamey |
|  |  | نیجریه | ۹۲۳٬۷۶۸ | ۱۶۶٬۶۲۹٬۰۰۰ | ۲۰۱۲ | ۱۸۰ | Abuja |
|  |  | سنت هلنا، اسنشن و تریستان دا کونا (بیرلشمیش شاهلیق) | ۴۲۰ | ۷٬۷۲۸ | ۲۰۱۲ | ۱۳ | Jamestown |
|  |  | سنقال | ۱۹۶٬۱۹۰ | ۱۳٬۷۱۱٬۵۹۷ | ۲۰۰۹ | ۷۰ | Dakar |
|  |  | سیرالئون | ۷۱٬۷۴۰ | ۶٬۴۴۰٬۰۵۳ | ۲۰۰۹ | ۹۰ | Freetown |
|  |  | توقو | ۵۶٬۷۸۵ | ۶٬۰۱۹٬۸۷۷ | ۲۰۰۹ | ۱۰۶ | Lomé |
| جمعی | ۳۰٬۳۶۸٬۶۰۹ | ۱٬۰۰۱٬۳۲۰٬۲۸۱ | ۲۰۰۹ | ۳۳ |  |

## گؤرونتولر

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## قایناقلار

## چوخ اوخو

* Asante, Molefi (2007). *The History of Africa*. US: Routledge. ISBN 978-0-415-77139-9.
* Clark, J. Desmond (1970). *The Prehistory of Africa*. London: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02069-2.
* Crowder, Michael (1978). *The Story of Nigeria*. London: Faber. ISBN 978-0-571-04947-9.
* Davidson, Basil (1966). *The African Past: Chronicles from Antiquity to Modern Times*. Harmondsworth: Penguin. OCLC 2016817.
* Gordon, April A.; Donald L. Gordon (1996). *Understanding Contemporary Africa*. Boulder: Lynne Rienner Publishers. ISBN 978-1-55587-547-3.
* Khapoya, Vincent B. (1998). *The African experience: an introduction*. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. ISBN 978-0-13-745852-3.
* Moore, Clark D., and Ann Dunbar (1968). *Africa Yesterday and Today*, in series, *The George School Readings on Developing Lands*. New York: Praeger Publishers.
* Naipaul, V.S.. *The Masque of Africa: Glimpses of African Belief*. Picador, 2010. آی‌اس‌بی‌ان 978-0-330-47205-0
* Tausch, Arno (2018-07-16). "Africa on the Maps of Global Values: Comparative Analyses, Based on Recent World Values Survey Data". *SSRN Electronic Journal*. doi:10.2139/ssrn.3214715. SSRN 3214715.
* Wade, Lizzie (2015). "Drones and satellites spot lost civilizations in unlikely places". *Science*. doi:10.1126/science.aaa7864.

## خاریجی لینکلر

عمومی معلومات
* آفریقا Curlie دا{{#switch:
* African & Middle Eastern Reading Room from the United States Library of Congress
* Africa South of the Sahara from استنفورد بیلیم‌یوردو
* The Index on Africa from *The Norwegian Council for Africa*
* Aluka Digital library of scholarly resources from and about Africa
* Africa Interactive Map from the United States Army Africa

تاریخ
* African Kingdoms
* The Story of Africa from BBC World Service
* Africa Policy Information Center (APIC)
* Hungarian military forces in Africa Archived 2013-11-03 at the Wayback Machine.

مدیا خبرلری
* allAfrica.com current news, events and statistics
* Focus on Africa magazine from BBC World Service