Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sint-Marten

| Sint-Marten |
| --- |
| nid. Sint Maarten |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq[d] | Gerb[d] |

 |
| ** Semper pro Grediens* |
|  |
| Rəsmi dili | Niderland dili |
| Paytaxt | Filipsburq |
| İdarəetmə forması | konstitusiyalı monarxiya |
| Monarx |
Kral Villem-Aleksander [30.IV.2013~ ] |
| Qubernator |
Ajamu Baly [10.X.2022~ ] |
| Baş nazir |
Luc Mercelina [3.V.2024~ ] |
|  • Əhali | * 43.847 nəf. (2014, 2020)
 |
| İnternet domeni | .sx, .an |
| ISO kodu | SX |
| Telefon kodu | +1 721 |
| Nəqliyyatın yönü | sağ[d] |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Sint-Marten** (nid. Sint Maarten) — Niderland Krallığını təşkil edən 4 ölkədən biri. Karib dənizində yerləşir. Paytaxtı Filipsburq şəhəridir.

## Tarixi

10 oktyabr 2010-cu ildən əvvəl Niderland Antil adalarının bir hissəsi idi.

## Ərazisi

Ərazisi 37 km²-dir.

## Əhalisi

2011-ci ilin məlumatına görə halisi 353,609 nəfərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website of the Sint Maarten government
* Philipsburg Jubilee Public Library
* St. Maarten Chamber of Commerce and Industry (official site).
* St. Maarten Hospitality and Trade Association (official trade association site).
* House of Nehesi Publishers (book publishing/research/PR foundation).
* American University of the Caribbean School of Medicine
* University of St. Martin
# 1674

| 1674 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1674 *MDCLXXIV* |
| Yuli təqvimi | 1674 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7182-7183 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2426-2427 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5434-5435
ה'תל"ד
 - ה'תל"ה |
| Hicri təqvim | 1084-1085 |
| Erməni təqvimi | 4166-4167 (11 avqust)
ՌՈՀԴ |
| Çin təqvimi | 4370-4371 癸丑 - 甲寅 qara öküz
 - yaşıl pələng
 |
| Efiopiya təqvimi | 1666 - 1667 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1730-1731 |
| - *Şaka sambat* | 1596—1597 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 4775-4776 |
| İran təqvimi | 1052-1053 |
| Buddist təqvimi | 2217 |
| Holosen təqvimi | 11674

  |

## Hadisələr

* Hindistanda müstəqil Maratx dövlətinin yaranması.
* 19 fevral - İngiltərə ilə Hollandiya arasında Vestminister separat sülh müqaviləsinin imzalanması.
* Fridrix Vilhelmin 200 min taler alaraq Fransa əleyhinə Avstriya - İspan - Hollandiya koalisiyasına daxıl olması.
* Hollandiyanın Vest-Hind kompaniyasının ləğv edilməsi.

## Doğumlar

* Matthias Buchinger
* Keyxosrov

## Ölümlər

* Burnaz Ətiqə Sultan, Osmanlı sultanı.
* Keyxosrov xan (tüfəngçi ağası)
* Əhməd Talib Bosnavi

## İstinadlar
# 1632

| 1632 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1632 *MDCXXXII* |
| Yuli təqvimi | 1632 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7140-7141 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2384-2385 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5392-5393
ה'שצ"ב
 - ה'שצ"ג |
| Hicri təqvim | 1041-1042 |
| Erməni təqvimi | 4124-4125 (11 avqust)
ՌՈԼԲ |
| Çin təqvimi | 4328-4329 辛未 - 壬申 ağ qoyun
 - qara meymun
 |
| Efiopiya təqvimi | 1624 - 1625 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1688-1689 |
| - *Şaka sambat* | 1554—1555 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 4733-4734 |
| İran təqvimi | 1010-1011 |
| Buddist təqvimi | 2175 |
| Holosen təqvimi | 11632

  |

## Hadisələr

* 9 fevral — Osmanlı padşahı IV Murada qarşı başlayan birinci yeniçəri üsyanı
* Avqust — Osmanlı padşahı IV Murada qarşı başlayan ikinci yeniçəri üsyanı
* Polşa-Rusiya (Smolensk) müharibəsinin (1632-1634) başlanması.
* Hindistanda Tac-Mahal mavzoleyinin inşasına başlanılması.

## Doğumlar

* 29 avqust - ingilis pedaqoqu və filosofu - Con Lokk
* 24 oktyabr - holland naturalisti - Antoni van Levenhuk
* 24 noyabr - Niderland filosofu - Benedikt Spinoza.
* 31 dekabr -Səfəvi hökmdarı II Şah Abbas.

## Ölümlər

* 30 aprel - Polşa kralı - III Sigizmund.
* 6 noyabr - İsveç kralı - Qustav II Adolf.
* 7 noyabr - alman qrafı, Otuz illik müharibənin gedişində Katolik Liqasının qoşunlarının baş komandanı - Qotfrid Henrix Pappenheym.
* İsa xan Şeyxavənd
* Alber Jirar
* Yusif ağa Çərkəz
* Səfiqulu xan Undiladze
# 1573

| 1573 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1573 *MDLXXIII* |
| Yuli təqvimi | 1573 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7081-7082 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2325-2326 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5333-5334
ה'של"ג
 - ה'של"ד |
| Hicri təqvim | 980-981 |
| Erməni təqvimi | 4065-4066 (11 avqust)
ՌՇՀԳ |
| Çin təqvimi | 4269-4270 壬申 - 癸酉 qara meymun
 - qara xoruz
 |
| Efiopiya təqvimi | 1565 - 1566 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1629-1630 |
| - *Şaka sambat* | 1495—1496 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 4674-4675 |
| İran təqvimi | 951-952 |
| Buddist təqvimi | 2116 |
| Holosen təqvimi | 11573

  |

## Hadisələr

## Doğumlar

* Alessandro Strico (kiçik)
* Ben Conson
* Dilaram Sultan
* I Maksimilian (Bavariya kürfürstü)
* Qabriella d'Estre
* Odoardo Farneze (kardinal)
* Uraz Məhəmməd

## Ölümlər

* Avstriyalı Xuana
* Donato Cannotti
* Fatma Sultan (I Səlimin qızı)
* II Keyxosrov Cakeli
* Məhəmməd Birgivi
* Takeda Şingen

## İstinadlar
# ABŞ gerbi

| ABŞ gerbi |
| --- |
| Great Seal of the United States |
|  |
| Versiyalar |
|  |
| Detallar |
| Armiger |
Amerika Birləşmiş Ştatları |
| Təsis edilib | 1782 |
| Zirvə |
göy buludun içərisində 13 ulduz |
| Tərəfkeş |
Ağbaş dəniz qartalı |
| Şüar |
E pluribus unum (üst tərəfi), Annuit cœptis və Novus ordo seclorum (əks tərəf) |
| Digər elementlər |
Qartal bir ayağında zeytun budağı, digərində isə 13 oxu saxlayır. Zeytun budağında 13 zeytun və 13 yarpaq təsvir olunmuşdur. Əks tərəfində tamamlanmamış piramida var. |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Birləşmiş Ştatların Böyük möhürü** (ing. Great Seal of the United States), Amerika Birləşmiş Statları hökumətinin buraxdığı sənədlərin həqiqiliyini təsdiq etmək üçün istifadə olunan dövlət emblemidir. Böyük möhürün rəsmi qoruyucusu ABŞ Dövlət katibidir. Böyük möhürü Vaşinqtonda, Dövlət Departamentinin sərgi zalında görmək olar. Möhürün üz hissəsi çox vaxt ABŞ gerbi adlanır.
# Mülki Hüquqlar Qanunu

1964-cü il Mülki Hüquqlar Qanununun birinci səhifəsi
1964-cü il **Mülki Hüquqlar Qanunu** (ing: The Civil Rights Act of 1964) ABŞ-də məktəblərdə, ictimai yerlərdə, işəgötürmədə qaradərililərə qarşı mənfi ayrı-seçkiliyi qadağan edən əlamətdar bir qanun idi. ABŞ-nin o zamankı Prezidenti Lindon Conson tərəfindən 2 iyul 1964-cü ildə imzalanaraq qüvvəyə minən bu qanun ilə irqçi ayrı-seçkilik qanunsuz edildi.

Qanun layihəsi 1963-cü ildə ABŞ Prezidenti Con Kennedi tərəfindən hazırlanmışdır; lakin Kennedi məruz qaldığı sui-qəsd nəticəsində öldüyünə görə, qanunun qəbul edildiyini görə bilməmişdir. Qanunu imzalayan prezident Lindon Conson idi.

Şübhəsiz ki, bu qanunun qəbul edilməsində və bu hüquqların əldə edilməsində ən böyük paylardan biri Amerika vətəndaş hüquqları hərəkatının lideri Martin Lüter Kinqə məxsusdur. Kinqin 28 mart 1963-cü il tarixində təşkil etdiyi Vaşinqtona İş və Azadlıq Uğrunda Yürüş etirazında etdiyi bir xəyal qurdum nitqi böyük bir təsir bağışlamış və tarixin ən əhəmiyyətli çıxışlarından biri olmuşdur.

Bu gün qara-ağ ayrı-seçkiliyi ABŞ-də qanuni səviyyədə mövcud deyil, lakin bəzi radikal qrupların irqçi hərəkatları və davranışları hələ də mövcuddur. 2008-ci ildə ABŞ-nin prezidenti seçilən Barak Hüseyn Obama bu vəzifəni tutan ilk zənci oldu. Obamaya qarşı da bəzi irqçi reaksiyalar var idi; lakin bu reaksiyalar çox aşağı nisbətdə qalmışdı.

## Fotoqalereya

* Qanunu ABŞ cəmiyyətinə təqdim edən dövrün ABŞ prezidenti Con Kennedi (11 iyun 1963)
* 1964 Mülki Hüquqlar Qanununu imzalayan dövrün ABŞ prezidenti Lindon Conson və arxasında görünən ABŞ mülki hüquqlar hərakatının lideri Martin Lüter Kinq (2 iyul 1964)
* Dövrün ABŞ prezidenti Lindon Conson, 1964-cü il Mülki Hüquqlar Qanununu imzalama mərasimində televizor kamerası istiqamətində danışarkən (2 iyul 1964)
# 1787

## Hadisələr

* ABŞ Konstitusiyasının qəbul edilməsi.
* Delaver ABŞ Konstitusiyasını təsdiqləyərək ilk Amerika ştatı olur.
* Quba xanlığı tərəfindən Mirzə Sadıq Məmmədvəliyevin başçılığı ilə Rusiyaya nümayəndə heyəti göndərildi.
* Rusiya-Osmanlı Müharibəsi Başlandı.

## Doğumlar

* Konstantin Batyuşkov

## Ölümlər
# Boris Spasski

| Boris Spasski |
| --- |
| rus. Бори́с Васи́льевич Спа́сский |
|  |
| Ölkə | * Rusiya
* Fransa
* SSRİ
 |
| Doğum tarixi | 30 yanvar 1937(1937-01-30)[…] |
| Doğum yeri | Leninqrad, Rusiya SFSR, SSRİ |
| Vəfat tarixi | 27 fevral 2025(2025-02-27) (88 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Moskva, Rusiya
 |
| Yaşadığı yer | * Mödon[d]
 |
| Titulu | Qrosmeyster (1955) |
| Son reytinqi | * 2.548 (1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1978, 1979, 1979, 1980, 1980, 1981, 1981, 1982, 1982, 1983, 1983, 1984, 1984, 1985, 1985, 1986, 1986, 1987, 1987, 1988, 1988, 1989, 1989, 1990, 1990, 1991, 1991, 1992, 1992, 1993, 1993, 1994, 1994, 1995, 1995, 1996, 1996, 1997, 1997, 1998, 1998, 1999, 1999, 2000, 2000, 2000, 2001, 2001, 2001, 2001, 2002, 2002, 2002, 2002, 2003, 2003, 2003, 2003, 2004, 2004, 2004, 2004, 2005, 2005, 2005, 2005, 2006, 2006, 2006, 2006, 2007, 2007, 2007, 2007, 2008, 2008, 2008, 2008, 2009, 2009, 2009, 2009, 2009, 2010, 2010, 2010, 2010, 2010, 2010, 2011, 2011, 2011, 2011, 2011, 2011, 2012, 2012, 2012, 2012, 2012, 2012, 2012, 2012, 2012, 2013, 2013, 2013, 2013, 2013, 2013, 2013, 2013, 2013, 2013, 2013, 2013, 2014, 2014, 2014, 2014, 2014, 2014, 2014, 2014, 2014, 2014, 2014, 2014, 2015, 2015, 2015, 2015, 2015, 2015, 2015, 2015, 2015, 2015, 2015, 2015, 2016, 2016, 2016, 2016, 2016, 2016, 2016, 2016, 2016, 2016, 2016, 2016, 2017, 2017, 2017, 2017, 2017, 2017, 2017, 2017, 2017, 2017, 2017, 2017, 2018, 2018, 2018, 2018, 2018, 2018, 2018, 2018, 2018, 2018, 2018, 2018, 2019, 2019, 2019, 2019, 2019, 2019, 2019, 2019, 2019, 2019, 2019, 2019, 2020, 2020, 2020, 2020, 2020, 2020, 2020, 2020, 2020, 2020, 2020, 2020, 2021, 2021, 2021, 2022)
 |
| FİDE nömrəsi | 600024 |
| Dünya çempionluğu |
1969-1972 |
| Mükafatları |  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Boris Spasski** (rus. Бори́с Васи́льевич Спа́сский; 30 yanvar 1937[…], Leninqrad – 27 fevral 2025, Moskva) — SSRİ və Fransa şahmatçısı, beynəlxalq qrosmeyster (1955), SSRİ əməkdar idman ustası (1965). O şahmat üzrə onuncu dünya çempionudur və bu adı 1969-cu ildən 1972-ci ilə qədər özündə saxlayıb.

Spaski SSRI şahmat çempionatında iki dəfə qalib gəlib (1961, 1973), iki dəfə pley-offda məğlub olub (1956, 1963).

## Həyatı

Spasski Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) rus ailəsində anadan olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Chessbase report of stroke
* OlimpBase
* Interview with Boris Spassky
# Uzun il

**Uzun il** — hal-hazırda istifadə edilən Qriqorian təqvimində fevral ayı 28 gün əvəzinə 29 gün çəkən və 365 gün əvəzinə 366 gün davam edən hər dördüncü il. Bunun səbəbi Yer planetinin Günəş ətrafında tam dövretmə vaxtının (astronomik il), Günəşin eyni meridiandan iki dəfə keçməsi arasındakı ortalama vaxtın tam günə bərabər olmamasıdır. Belə ki, bir astronomik il 365 gün yox, 365,242 gündür.

## Uzun ilin təyin edilməsi

* Əksərən uzun illər **4-ə qalıqsız bölünən illər**dir: *1992, 1996, 2000, 2004, 2008, 2016, 2020, 2024* və s.

Ancaq bu halda astronomik ilin 365,250 olması lazım idi. Bu rəqəm isə 365,242 gün olduğu üçün qaydanın iki istisnası vardır:

1. 100-ə qalıqsız bölünən illərdən ancaq 400-ə qalıqsız bölünənlər uzun il sayılır: *1200, 1600, 2000, 2400* uzun illərdir (400-ə qalıqsız bölündüyü üçün), ancaq *1700, 1800, 1900, 2100* uzun il deyildir (4-ə qalıqsız bölünməyinə baxmayaraq).
2. Astronomik ili daha da dəqiqləşdirmək üçün 4000-ə qalıqsız bölünən illər də (400-ə tam bölünməsinə baxmayaraq) uzun il kimi qəbul edilməyəcək: *4000, 8000, 12000, 16000* və s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Britannika ensiklopediyası
# Ceyms Makevoy

| Ceyms Makevoy |
| --- |
| James McAvoy |
|  |
| Doğum tarixi | 21 aprel 1979  |
| Doğum yeri | Port Qlazqo, Şotlandiya |
| Həyat yoldaşı | Enn-Meri Daff (2006) |
| Uşağı | 1 |
| Fəaliyyəti | Aktyor |
| Fəaliyyət illəri | 1995-bu günə qədər |
| Təhsili | * Şotlandiya Kral Konservatoriyası[d] (2000)
 |
| IMDb | ID0564215 |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Ceyms Endryu Makevoy** (ing. James McAvoy, 21 aprel 1979, Qlazqo) - Şotland aktyor. Yeniyetməlik dövründən aktyorluğa başlayan Ceyms 1995-ci ildə *Yaxın Otaq (The Near Room)* filmi ilə debüt etdi. 2000-ci illərə qədər bir çox televiziya çıxışları ilə yadda qaldı. Onun görkəmli televiziya işlərinə *Böyük Oyun*, *Utanmaz* və *Qum təpəsinin uşaqları* kimi seriallar daxildir. Ekran fəaliyyətindən başqa Makevoy 2009-cu ildə *Yağışlı Üç Gün (Three Days of Rain)* ilə səhnəyə çıxdı. 2011-ci ildə isə *Qnomeo və Culyetta* və *Artur Krismas* kimi animasiya filmləri üçün səs çalışmalarında iştirak etdi.

## Filmoqrafiyası

| İl | Orginal adı | Rol | Qeyd |
| --- | --- | --- | --- |
| 2001 | *Silah qardaşları* | Ceyms V. Miller | (mini serial) |
| 2004 | Utanmaz | Stiv Makbrayd | (2004-2005, TV) |
| 2005 | *Narniya xronikaları: Şir, cadugər və paltar şkafı* | Mr. Tumnus, Faun |  |
| 2007 | *Kəffarə* | Robbi Törner |  |
| 2010 | Suiqəsd |  |  |
| 2011 | *X Men:First Class* | Çarlz Xavier |  |
| 2014 | *X-Men: Keçmiş günlər qayıdacaq* | Çarlz Xavier |  |
| 2016 | *Parçalanmış* | Kevin |  |

## İstinadlar
# Altıayaqlılar

| Altıayaqlılar |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
| daha ətraflıDomen:EukariotlarKlad:*Amorphea*Klad:*Obazoa*Klad:*Opisthokonta*Klad:*Holozoa*Klad:FilozoaKlad:ChoanozoaAləm:HeyvanlarYarımaləm:EumetazoylarKlad:*ParaHoxozoa*Klad:İkitərəflisimmetriyalılarKlad:*Nephrozoa*Ranqsız:İlkağızlılarTipüstü:TüləyənlərRanqsız:PanarthropodaRanqsız:*Tactopoda*Tip:BuğumayaqlılarKlad:*Pancrustacea*Yarımtip:**Altıayaqlılar** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Hexapoda Blainv., 1816
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 563886 |
| NCBI   | 6960 |
| EOL   | 2634370 |
| FW   | 133899 |

 |

 |

**Altıayaqlılar** (lat. *Hexapoda*) — buğumayaqlılar tipinə aid sinifüstü. Entomoloqların hesablamalarına görə, altıayaqlılar yarımtipinə 1000000-dan çox növ daxildir.

## Təsnifatı

* Həşəratlar (*Insecta*) sinfi
* Gizliçənəlilər (*Entognatha*) sinfi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Avropa faunası
* BioLib

## Həmçinin bax
# Avro

| Avro |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |  |

 |
| Kod və simvol |
| ISO 4217 kodu | EUR |
| Simvol | € |
| Dövriyyə ərazisi |
| Emitent ölkə | * Avstriya
* Belçika
* Niderland
* Finlandiya
* Fransa
* Almaniya Federativ Respublikası
* Yunanıstan
* ÉIR
* İtaliya
* Lüksemburq
* Portuqaliya
* İspaniya
* Monako
* San-Marino
* Vatikan
* Sloveniya
* Kipr Respublikası
* Malta
* Slovakiya
* Estoniya
* Andorra
* Latviya
* Litva
* Xorvatiya
* Kosovo
* Monteneqro
* Bolqarıstan
 |
| Tarixi |
| Dövriyyəyə buraxılma | 1 yanvar 2002 |
| Əvvəlki valyuta | EKU, Avstriya şillinqi, Belçika franqı, Hollandiya quldeni, Fin markkası, Fransa frankı, Alman markası, Yunan draxması, İrland paundu, Portuqaliya eskudosu, Sloven toları, Kipr funtu, Slovak korunası, Estoniya kronu, Latviya latı, Litva litası, Xorvatiya kunası, Bolqarıstan levi |
| Sikkə və əskinasların buraxılması və istehsalı |
| Mərkəzi bank | Avropa Mərkəzi Bankı |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Avro** (€; **Euro**; **Ευρώ**, **bank kodu ISO 4217**) — Avropanın böyük bir qrup ölkələrinin ümumi pul vahidi. Avronun rəsmi pul vahidi olduğu 20 ölkə var: Avstriya, Belçika, Almaniya, Yunanıstan, İrlandiya, İspaniya, İtaliya, Kipr, Lüksemburq, Malta, Niderland, Portuqaliya, Slovakiya, Sloveniya, Finlandiya, Fransa, Estoniya, Latviya, Litva, Xorvatiya). Bundan başqa avro 7-si Avropa ölkəsi olmaqla daha 9 ölkədə rəsmi valyutadır. 2006-cı ilin dekabrında dövriyyədə 610 milyard avro var idi. Bu dövriyyədə olan ABŞ dollarından dəyərcə çox idi.

1999-cu ildən beynəlxalq maliyyə bazarına təqdim edilmiş, 2002-ci ilin 1 yanvarından isə nağd əskinaslar dövriyyəyə buraxılmışdır. Avro 1979-cu ildən 1998-ci ilə kimi avropa valyuta sistemində dövriyyədə olan Avropa valyuta vahidini (ECU) əvəz etdi.

### Avro bölgəsi

 Avro əskinasları
* Almaniya
* Avstriya
* Belçika
* Estoniya
* Finlandiya
* Fransa
* Niderland
* İrlandiya
* İspaniya
* İtaliya
* Kipr
* Latviya
* Lüksemburq
* Litva
* Malta
* Portuqaliya
* Sloveniya
* Slovakiya
* Xorvatiya
* Yunanıstan

## Mənbə

* Avro  (alm.) (ing.)

 Pul** ilə əlaqədar olan bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.*
# Sistem

**Sistem** (yun. σύστημα, "təşkil edilmiş") — vahidliyə doğru çox sayda bir-biri ilə bağlı obyekt və resursların birliyi. Bu birlik digər birliklərə qarşı da yönəlmiş ola bilir. Sistem mühitin daxilində obyekt və subyektlərin müəyyən zamana və müəyyən məqsədə doğru nisbi müstəqil birliyidir. Sistem — təşkil edilmiş, vahid olan, daxilində fərdilik qorunub saxlanan və bir–biri ilə sıx bağlı olan obyektlər birliyidir.

## Həmçinin bax

* Sistematika
* Termodinamika
* Fəlsəfə

## Mənbə

* Alexander Backlund (2000). "The definition of system". In: *Kybernetes* Vol. 29 nr. 4, pp. 444–451.
* Kenneth D. Bailey (1994). *Sociology and the New Systems Theory: Toward a Theoretical Synthesis*. New York: State of New York Press.
* Bela H. Banathy (1997). "A Taste of Systemics", ISSS The Primer Project.
* Walter F. Buckley (1967).  *Sociology and Modern Systems Theory*, New Jersey: Englewood Cliffs.
* Peter Checkland (1997). *Systems Thinking, Systems Practice*. Chichester: John Wiley & Sons, Ltd.
* Robert L. Flood (1999). *Rethinking the Fifth Discipline: Learning within the unknowable*. London: Routledge.
* George J. Klir (1969). Approach to General Systems Theory, 1969.
* Brian Wilson (1980). *Systems: Concepts, methodologies and Applications*, John Wiley
* Brian Wilson (2001). *Soft Systems Methodology—Conceptual model building and its contribution*, J.H.Wiley.
* Beynon-Davies P. (2009). *Business Information + Systems*. Palgrave, Basingstoke. ISBN 978-0-230-20368-6
* Система. Симметрия. Гармония / Под ред. В. С. Тюхтина, Ю. А. Урманцева. — М.: Мысль, 1988. — 318 с.
* А. А. Богданов, Тектология: (Всеобщая организационная наука), -М.: Экономика, 1989. — 304 с.
* В. И. Николаев, В. М. Брук, СИСТЕМОТЕХНИКА: методы и приложения. — Л.: Машиностроение, 1985. — 199 с., ил.
* А. И. Уемов, Системный подход и общая теория систем. М.: Мысль, 1978. — 272 с.
* М.Месарович, Я.Такахара, Общая теория систем: математические основы. Пер. с англ. — М.: Мир, 1978. — 311 с.
* Р.Акофф, Ф.Эммери, О целеустремленных системах. Пер. с англ. — М. Сво. радио, 1974, 272 с.
* Ракутько С. А. Энергетическая оценка и оптимизация биотехнических сельскохозяйственных систем /С. А. Ракутько // Вестник РАСХН.-2009.-№ 4.
* Петров В. История разработки законов развития технических систем (2002).
* Агошкова Е. Б., Ахлибининский Б. В. Эволюция понятия системы // "Вопросы философии". — 1998. — № 7. — Сс.170–179.
# Daniel Orteqa

| Daniel Orteqa |
| --- |
| isp. José Daniel Ortega Saavedra |
|  |
|  |
| Nikaraqua Həmprezidenti |
| **Vəzifədədir** |
| 18 fevral 2025-ci ildən
 |
| Nikaraqua Prezidenti |
| 10 yanvar 2007 – 18 fevral 2025 |
| Əvvəlki | Enrike Bolanyos[d] |
| 10 yanvar 1985 – 25 aprel 1990 |
| Əvvəlki | Milli yenidənqurma xuntası[d] |
| Sonrakı | Violeta Çamorro |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum tarixi | 11 noyabr 1945(1945-11-11)[…] (80 yaş) |
| Doğum yeri | * La Libertad[d], Çontales departamenti[d], Nikaraqua
 |
| Təhsili | * Rusiya Xalqlar Dostluğu Universiteti
 |
| Fəaliyyəti | siyasətçi, yazıçı, inqilabçı |
| Həyat yoldaşı | * Rosario Murilyo[d] (1978-ci ildən)
 |
| Dini | Lapsed katolik[d] |
|

---

 |
| Təltifləri |         |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Xose Daniel Orteqa Saavedra** (isp. Jose Daniel Ortega Saavedra; 11 noyabr 1945[…], La Libertad[d], Çontales departamenti[d]) — 1985–1990-cı illərdə və 10 yanvar 2007-ci ildən Nikaraqua prezidenti. Kamilo və Umberto Orteqanın qardaşı. 2021-ci ilin noyabrında Daniel Orteqa Ali Seçki Şurasının açıqladığı ilk qismən rəsmi nəticələrə görə, 75% səslə dördüncü beş illik müddətə yenidən seçildi.

## Təltifləri

Dmitri Medvedyev və Daniel Orteqanın görüşü. Kreml, 18 dekabr 2008)
* Peru günəşi ordeni böyük xaçı (Peru)
* Xose Marti Milli ordeni (Kuba)
* "Uasamonqa" ordeni (7 iyul 2010; Cənubi Osetiya)
* "Şərəf və Şöhrət" ordeni (Abxaziya)
* "Suxe Bator" ordeni (1983, Monqolustan)
* "Dostluq" ordeni (20 oktyabr 2015 Rusiya)

## Həmçinin bax

* Nikaraqua prezidenti
* Violeta Çamorro

## İstinadlar
# 2 sentyabr

| ←→Sentyabr |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |

 |
| 2026-cı il |

**2 sentyabr** — Qriqorian təqvimində ilin 245-ci günü. (uzun ildə 246-cı)
Bu tarixdə ilin sonuna 120 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 20 avqust tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1666 — Böyük London yanğını 3 gün olmuşdur və Köhnə Müqəddəs Pol Kafedralı də daxil olmaqla 10.000 binanı məhv etmişdir.
* 1789 — ABŞ Xəzinədarlıq Departamenti təsis olunub.

### 1901–cari

### Azərbaycana aid hadisələr

* 1959 — Oğuz rayonunda 7 ball gücündə zəlzələ olmuşdur.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1877 — Frederik Soddi, İngiltərə kimyaçısı

### 1901–cari

Salma Hayek (2020)
Kianu Rivz (2019)
* 1907 — Mixail Gerasimov, Sovet arxeoloqu
* 1916 — Əyyub Hüseynov, Azərbaycan boyakarı
* 1926 — Yevgeni Leonov, Rusiya aktyoru
* 1934
	+ Çak Makkan, ABŞ aktyoru
	+ Çingiz Topel, Türkiyə pilotu
* 1949 — İsmayıl Hacıbəyov, Azərbaycan bəstəkarı
* 1953 — Əhməd Şah Məsud, Əfqanıstan dövlət xadimi
* 1963 — Stanislav Çerçesov, Rusiya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1964 — Kianu Rivz, Kanada aktyoru
* 1966 — Salma Hayek, Meksika və ABŞ aktrisası
* 1968 — Valeh Müslümov, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1974 — Pınar Altuğ, Türkiyə aktrisası
* 1975 — Dəfnə Coy Foster, Türkiyə və ABŞ əsilli aktrisa və aparıcı
* 1979 — Günəş Abbasova, Azərbaycan əsilli Belarus müğənnisi
* 1982 — Fuad İbrahimov, Azərbaycan dirijoru
* 1988 — İbrahim Şehiç, Bosniya və Herseqovina futbolçusu

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1397 — Françesko Landini, İtaliya bəstəkarı
* 1543 — Sultanqulu bəy Baranlı, Qütbşah sultanı

### 1601–1900

### 1901–cari

İslam Kərimov
* 1910 — Anri Russo, Fransa boyakarı
* 1937
	+ Pyer de Kuberten, Fransa maarifçisi
	+ Teymur bəy Bayraməlibəyov, Azərbaycan tarixçisi
* 1941 — Key Okami, Yaponiya fiziki
* 1969 — Xo Şi Min, Vyetnam inqilabçısı
* 1973
	+ Con Tolkin, İngiltərə yazıçısı
	+ Şirəli Müslümov, Azərbaycan uzunömürlüsü
* 1992 — Tahir Həsənov, Azərbaycan serjantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1997 — Viktor Frankl, Avstriya nevroloqu
* 2016 — İslam Kərimov, Özbəkistan prezidenti
* 2021
	+ Aydın İbrahimov, Azərbaycan güləşçisi
	+ Mikis Teodorakis, Yunanıstan bəstəkarı

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
# Heca

**Heca** — tələffüz zamanı sözün asanlıqla bölünə bilən hissələrinə deyilir.

Sözlər bir, iki, üç və daha artıq hecadan ibarət ola bilər. Hər hecada bir sait hərf olur. Ona görə də *sözdə neçə sait hərf varsa, bir o qədər də heca olur.*

Söz ortasında işlənən qoşa samitlərdən biri əvvələ, ikinci samit isə sonrakı hecaya düşür. Samit səs özündən sonra gələn sait səsin yaratdığı hecaya tabe olur.Elə sözlərdə var ki,tək hecalı olur və hecada sadəcə sait olur. Məsələn:a-ləm,ə-lək və s. Üç samitin yanaşı işləndiyi sözlərdə daha çox ilk iki samit əvvəlki saitə, üçüncü samit isə sonrakı saitə tabe olur. Məsələn: gənc-lik, xalq-lar və s.

Sözün hecaya bölünməsi həmin sözün yazılışı üzrə aparılır.

## Həmçinin bax

* Heca vəzni
* Akanye

## İstinadlar