Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tai Xue

| Tai Xue |
| --- |
| Ölkə | * Çin[d]
 |

**Taixue (Tai-shueh**; sadələşdirilmiş Çin dili: 太 学; ənənəvi Çin dili: 太 學; lit. 'Greatest Study or Learning') və ya bəzən "İmperator Akademiyası", "İmperator Məktəbi", "İmperator Universiteti" adlandırılır və ya "İmperator Mərkəzi Universiteti", Han sülaləsi ilə Sui sülaləsi arasındakı Qədim Çində ən yüksək təhsil müəssisəsidir. Universitet 2. əsrdə 30.000 tələbə və akademik tutdu. Bu, Han sülaləsinə imperiya hökumətində dövlət qulluğu vəzifələrini tutmaq üçün savadlı bürokratlarla təmin etdi. Çində ilk ümummilli dövlət məktəb sistemi, CE 3'te Han İmparatoru Pinqin rəhbərliyi altında, Taixue Chang'an'ın paytaxtında və prefekturalarda və daha kiçik bölgələrin əsas şəhərlərində qurulmuş yerli məktəblərlə quruldu. Sui sülaləsi, imperatorluq akademiyasına daha böyük inzibati rol verən və adını Guozijian (國子監) olaraq dəyişdirən böyük islahatlar başlatdı. Guozijian olaraq, təşkilat 1905-ci ildə Qing sülaləsinin sonlarına yaxın ləğv edilənə qədər ardıcıl sülalələr tərəfindən davam etdirildi.

Köhnə universitet binasında imperator mühazirə otağı
Taixue, yüksək səviyyəli dövlət qulluğu vəzifələri üçün Konfutsiçilik və Çin ədəbiyyatını digər şeylər arasında öyrətdi, baxmayaraq ki, tövsiyə əvəzinə rəqabət imtahanına əsaslanan bir dövlət xidməti sistemi Sui'ye qədər tətbiq olunmadı və Song sülaləsinə qədər yetkin bir sistem halına gəlmədi (960–1279) .

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Konfutsiçiliyin əsas dövlət ideologiyası kimi yüksəlişi
* İmperator Kolleci (Guozijian) İmperator Kolleci
* İmperator Kolleci
# Sürgün

"Həyat hər yerdədir". Rəssam: Nikolay Yaroşenko. 1888-ci il.
**Sürgün** — məhkəmənin hökmü ilə cəza olaraq bir şəxsin məcburi surətdə başqa, adətən uzaq bir yerə köçürülməsi. Sürgün Çar Rusiyasında məhkəməsiz olaraq çarın, bəzi qubernatorların (1850-ci illərdən), Daxili İşlər Nazirliyinin orqanlarının (1860-cı illərdən) əmri ilə tətbiq olunurdu. Sovet qanunvericiliyində inzibati sürgün nəzərdə tutulmamışdı, lakin ondan qanun pozuntusuna reaksiya kimi istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ССЫЛКА В СИБИРЬ В XVII — ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ XX вв.
* «Устав о ссыльных» Российской империи
* «Свод уставов о предупреждении и пресечении преступлений» Российской империи, включающий положения об административной ссылке"
* История пенитенциарной политики Российского государства и Сибирь XVIII—XXI веков Arxivləşdirilib 2016-03-16 at the Wayback Machine
* «Тюрьма без решеток» Страны Советов. Документы и материалы о политссылке 20-х — 30-х годов
* Положение о правах объединённого государственного политического управления в части административных высылок, ссылок и заключения в концентрационный лагерь
* О ВЫСЫЛКЕ И ССЫЛКЕ, ПРИМЕНЯЕМЫХ ПО СУДЕБНЫМ ПРИГОВОРАМ.Постановление ВЦИК и CHK РСФСР.10 января 1930 года
# Məşuqə

**Məşuqə —** münasibətdə olduğu şəxsin evli olmasına baxmayaraq həmin kişi ilə sevgi-məhəbbət münasibətlərini davam etdirən qadınlar üçün istifadə edilən ifadə. Daha çox kişi partnyorun evli olduğu vəziyyətlər üçün istifadə olunur. Belə münasibətlər zamanı kişi və qadın bir yerdə yaşamır və münasibətin vəziyyəti adətən gizli saxlanılır.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* *Cronin, Vincent.* Louis and Antoinette. London: HarperCollins Publishers Limited. 1974. ISBN 0-00-211494-1.
* *Mitford, Nancy.* Madame de Pompadour. London: Hamish Hamilton Ltd. 1954.

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* "History of a Deeply Complex Word: The Many Meanings of 'Mistress'". All Things Considered. NPR. 22 avqust 2015. İstifadə tarixi: 23 avqust 2015.
* *Sova, Dawn B.* The Encyclopedia of Mistresses. London: Robson Books. 2001 [1993]. ISBN 1-86105-387-8. OCLC 46503143.
# Çao Pey

| Çao Pey |
| --- |
| çin. 曹丕 |
|  |
|  |
| I Vey çarı |
| Əvvəlki | Çao Çao |
| Sonrakı | Çao Yui |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum tarixi | 187 |
| Vəfat tarixi | 29 iyun 226  |
| Vəfat yeri | * Loyan[d]
 |
| Fəaliyyəti | şair, yazıçı, kral, siyasətçi |
| Atası | Çao Çao |
| Anası | Bian |
| Uşaqları | * Çao Yui
 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Çao Pey**, **Çao Pi** (çin. sadə. 曹丕, pinyin: *Cáo Pī*, d.187–ö.29 iyun 226) — Vey hökmdarı, dahi Çin şairi və sərkərdəsi, Çao Çaonun konkubina Biandan olan oğlu, Çao Çjinin qardaşı, Vey sülaləsinin banisi.

## Həyatı

Çao Pey dünyaya gələrkən hələ onun atası Çao Çao adi orta dərəcəli perespektivsiz bir məmur idi. Uşaqlıq illəri müharibələrdə iştirak etdiyi üçün atasız keçmışdir. 211-ci ildə Çao Pey atasının — baş vəzir Çao Çaonun müavini təyin edilir. Bu illərdə hərbi yürüşlərdə onun böyük qardaşı Çao Am həlak olur və Çao Pey ailənin böyük oğluna çevrilir. Buna baxmayaraq Çao Çao onu varis kimi elan etməkdə tərəddüd edirdi. Çao Pey və Çao Çjau arasında qalan Çao Çao generalların məsləhətinə əsasən Çao Pey varis elan edilir. Ölkədəki nizam-intizamı saxlamaq baxımından, Çao Çjinin təcrübəsizliyi baxımından bu düzgün qərar sayılırdı.

220-ci ildə Çao Çao öldükdən sonra hakimiyyət Çao Peyə keçir. Varisin Çao Çao tərəfindən mübahisəsiz elan edilməsinə baxmayaraq, ilk vaxtlar çaxnaşmalar yaranır. Çao Pey atasının ölüm xəbərini Eçen şəhərində hərbi düşərgədə almış olur. Bundan istifadə edən Çao Çjan ordusunu paytaxt Loyana yürüdür. Bunun qarşılığında Çao Pey anasının adından onun varis olduğunu bəyan etdirir və cəld ölkədə nizamı saxlamaq üçün tədbirlər görür və ardaşı Çao Çjanın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmağa nail olur. Bundan sonra Çao Pey nominal imperator olan Syan-dini hakimiyyətdən uzaqlaaşdıraraq, Vey sülaləsinin başlandığını elan edir. Müqabilində o, hakimiyyəti əlindən alınmış imperatoru, "qun" titulu verərək Şenyana göndərir. Atasına isə o, ölümündən sonra Men Vey adlandırarq ona imperator titulu verir. Müxtəlif yazılarda Vey həm çarlıq həm də imperiya, o cümlədən hökmdarları isə həm çar həm də imperator kimi göstərilir.

Çao Pey taxta oturduqdan və özünü Han sülaləsinin qanuni varisi elan etməsindən sonra ölkənin digər ərazilərinə nəzarət edən sərkərdələr Lyu Bey (161–223) və Sun Çyuan (182–252) özlərini həmin ərazilərin hökmdarı elan edirlər. Lyu Bey ixtiyarında olan ərazilərdə Şu dövlətini quraraq özünü hökmdar və Şu sülaləsinin başlandığını elan edir. Gərgin siyasi durum onu, digər ərazilərdə hökmranlığını qurmuş Sun Çyuan ilə Vey dövlətinə qarşı müttəfiqliyə məcbur edir. Çibi döyüşündən sonra müttəfiqlər öz mövqelərini xeyli möhkəmlətmiş olurlar.

|  |
| --- |
| Vey, Şu, U çarlıqlarının xəritəsi. 262-ci il |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF** Çao Çao Han sülaləsi
Baş vəzir |  |  Üç çarlıq **Çao Pey** Vey sülaləsi |  | **XƏLƏF** Çao Yui Vey sülaləsi |
# Sülü Çiançü

| Sülü Çiançü |
| --- |
| 虚闾权渠 |
|  |
| Hunların on ikinci şanyüsü |
| Əvvəlki | Huyandi |
| Sonrakı | Tutsitan |
| Şəxsi məlumatlar |
| Vəfat tarixi | e.ə. 59(-059) |
| Atası | ? |
| Uşaqları | Hutuz, Çiçi xan və Huxanye şanyü |

**Sülü Çiançü** (v. e.ə. 59) — E.ə. 68 - E.ə. 60 arası hakimiyyətdə olmuş şanyüdür. Seçki ilə hakimiyyətə gəlmişdi. Hunlar ən zəif dövrlərindən biri yaşayırdı. Onun dövründə Hunlar Çin və digər qonşuları ilə müharibələri davam etdirir və gücdən düşürdülər. 8 il kimi qısa bir müddət hakimiyyətdə olandan sonra öldü.

## İstinadlar

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF** Huyandi |  | **Sülü Çiançü** E.ə. 68 - E.ə. 60 |  | **XƏLƏF** Tutsitan |
# Metallurgiya

Əritmə; əksər metalların lazımi miqdarda əldə edilməsi üçün əsas addımdır.
**Metallurgiya** — ərintilər adlanan metal elementlərinin, onların metallararası birləşmələrinin və qarışıqlarının fiziki və kimyəvi davranışını öyrənən elm və mühəndislik sahəsi. Metallurgiya, metalların elm və texnologiyasını; yəni metalların istehsalı üçün elmi üsulların və mühəndisliyin tətbiqini əhatə edir. Yəni Metallurgiya metal emalı sənətindən fərqlənir. Metal emalı, texniki inkişaf üçün metallurgiyaya söykənir. Metallurgiya ilə məşğul olan mütəxəssis metallurq adlanır.

Tökmə; əridilmiş qızılın qəlibə tökülməsi. Qızıl 1968-ci ilə qədər Nikaraqua, Siuna yaxınlığındakı La Luz Qızıl Mədənində *(şəkildə)* emal edilmişdir.
Metallurgiya elmi, adətən, iki geniş kateqoriyaya ayrılır: kimyəvi metallurgiyaya və fiziki metallurgiyaya. Kimyəvi metallurgiya əsasən metalların reduksiyası və oksidləşməsi, metalların kimyəvi xüsusiyyətləri ilə məşğul olur. Kimyəvi metallurgiyanın öyrəndiyi mövzulara mineral emalı, metalların çıxarılması, termodinamika, elektrokimya və kimyəvi aşınma (korroziya) daxildir. Bunun əksinə olaraq, fiziki metallurgiya metalların mexaniki, fiziki xassələrinə və metalların fiziki göstəricilərinə diqqət yetirir. Fiziki metallurgiyada öyrənilən mövzulara kristalloqrafiya, materialın xarakteristikası, mexaniki metallurgiya, faza çevrilmələri və qüsurların yaranma mexanizmləri daxildir.

Tarixən, metallurgiya əsasən metalların istehsalına diqqət yetirmişdir. Metal istehsalı metal çıxarmaq üçün filizlərin emalı ilə başlayır və ərintiləri hazırlamaq üçün metalların qarışdırılmasını əhatə edir. Metal ərintiləri çox vaxt ən azı iki müxtəlif metal elementin qarışığıdır. Bununla belə, tətbiq üçün uyğun xüsusiyyətlərə nail olmaq üçün ərintilərə tez-tez qeyri-metal elementlər əlavə olunur. Metal istehsalının tədqiqi qara və əlvan metallurgiyaya bölünür. Qara metallurgiyaya dəmir əsaslı proseslər və ərintilər daxildir, əlvan metallurgiya isə digər metallara əsaslanan prosesləri və ərintiləri əhatə edir. Qara metalların istehsalı dünyadakı metal istehsalının 95%-ni təşkil edir.

Müasir metallurqlar həm inkişaf etməkdə olan, həm də ənənəvi sahələrdə materialşünas alimlərlə və digər mühəndislərlə birlikdə fənlərarası komandanın bir hissəsi şəklində işləyirlər. Bəzi ənənəvi sahələrə mineral emalı, metal istehsalı, metal işləmə, qüsurların analizi və metalların birləşdirilməsi (o cümlədən qaynaq, sərt birləşmə və lehimləmə) aiddir. Metallurqlar üçün inkişaf edən sahələrə nanotexnologiya, ifratkeçiricilər, kompozitlər, biotibbi materiallar, elektron materiallar (yarımkeçiricilər) və səth mühəndisliyi daxildir. Qədim Çində metallurgiya ilə birbaşa yaxud dolayı yolla əlaqəsi olan bir çox tətbiqlər, təcrübələr və qurğular mövcud idi, məsələn, metaləritmə sobası, çuqun, hidravlik güclə işləyən çəkiclər və ikiqat fəaliyyət göstərən pistonlu körüklər kimi yeniliklər.

## Mənbə

* Rezo Əliyev.Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
* Şükürov R. İ. Metalşünaslıq. Dərslik. Bakı. "Çaşıoğlu", 2002. 484s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Cəngavər

**Cəngavər** (lat. miles, caballarius, fr. chevalier, ing. knight, it. cavaliere) — orta əsrlərdə zadəganlar arasında geniş yayılmış fəxri titul.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *Гуреев М. В.* "Библиография по изучению рыцарской культуры и других социальных аспектов Средневековья (Электронный ресурс)"(Rus dilində)
* Cəngavərlər haqqında sayt
* Cəngavərlər haqqında
# Regent

**Regentlik** (lat. regens, "idarə edən") — monarxın yoxluğu və ya azyaşlılığı dövründə dövlət başçısı funksiyasını yerinə yetirən şəxs (*regent*) və ya kollegial orqan (*regent şurası*).

## Tarixi

İlk dəfə regentlik İngiltərədə baş verib.Kral III Georq(1738 - 1820) ruhi xəstə olduğu üçün oğlu VI Georq(1762 - 1830) taxta çıxır.Və krallığı o idarə etməyə başlayır.Onun dövründə İngiltərə daha təkmilləşmiş, incəsənət , dizayn , moda və arxitektura və texnika daha çox irəliləmişdir.

## Həmçinin bax

* Monarxiya
* Dövlət
* Vəzifə
# Huçuquan

| Huçuquan Şentszunyanbusyan |
| --- |
| 呼廚泉 |
|  |
| Hunların XXXXI şanyüsü |
| Əvvəlki | Yufuluo |
| Sonrakı | Bao |
| Şəxsi məlumatlar |
| Vəfat tarixi | 216(0216) |
| Fəaliyyəti | siyasətçi |
| Atası | Çyançü |

**Şanyü Huçuquan** (v. 216) — 41-ci şanyü.

## Hakimiyyətə gəlişi

Huçuquan Yufuluonun devrilməsindən sonra yerinə gələn Suybu sülaləsindən olan Suybu Quduxunun da öldürülməsindən sonra, 195-ci ildə şanyü seçilmişdi. Nikita Biçurin onun Yufuluonun ögey qardaşı olduğunu deyir. Buna görə də Luanti sülaləsindən olması səbəbi ilə şanyülüyü legitim idi. Onun dövrü ilə əlaqədar çox şey bəlli deyil, çünki Çin mənbələri bu dəfə öz vətəndaş müharibələri ilə məşğul idi. Onun dövründə hun əhalisi 100.000dən çox idi. Huçuquan 215-ci ildə Şərqi Xan imperiyasının baş naziri Tsao Tsao tərəfindən qonaq olaraq dəvət olundu. Qonaqlığa gələn şanyü gözlənilmədən həbs olundu və imperator tərəfindən titulları əlindən alındı. Çinlilər tərəfindən devrildikdən sonra Hun İmperiyasının bir dövlət olaraq varlığına son qoyuldu. İmperator qardaşıoğlu Baonu qəbilə başçısı, Kubeyi isə Sol Müdrik şahzadə təyin etdi. Lakin o artıq hunları bir dövlət kimi yox, qəbilə kimi qəbul edirdi. Huçuqanın sonrakı taleyi məlum olmasa da, 220-ci ildə hələ də sağ idi.

## İstinadlar

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF** Yufuluo |  | **Huçuquan** 195 - 215 |  | **XƏLƏF** dövlət ləğv edildi Tayfa başçısı: Bao |
# 113

| 113 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 113 *CXIII* |
| Yuli təqvimi | 113 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 5621-5622 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 865-866 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 3873-3874
ג'תתע"ג
 - ג'תתע"ד |
| Hicri təqvim | 524 BH - 523 BH |
| Erməni təqvimi | 2605-2606 (11 avqust) |
| Çin təqvimi | 2809-2810 壬子 - 癸丑 qara siçovul
 - qara öküz
 |
| Efiopiya təqvimi | 105 - 106 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 169-170 |
| - *Şaka sambat* | 35—36 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 3214-3215 |
| İran təqvimi | 509 BP - 508 BP |
| Buddist təqvimi | 656 |
| Holosen təqvimi | 10113

  |

## Hadisələr

* Roma imperatoru Trayanın Parfiya əleyhinə İberiya və Kolxida hökmdarları ilə ittifaq bağlaması.
* Roma ilə Parfiya arasında müharibənin (113-117) başlanması.
* Roma ordusunun Ermənistana hücum etməsi.

## Doğumlar

## Ölümlər
# Vyetnam Dövləti

|  |
| --- |
| Tarixi dövlət |
| Vyetnam Dövləti |
|

|  |
| --- |
|  |
| Gerb |

 |
|  |
| 2 iyul 1949 — 26 oktyabr 1955 |
| Dil | Vyetnam dili |
| Ərazisi | * 173.809 km²
 |
| Əhalisi | * 12.000.000 nəf.
 |
| İdarəetmə forması | konstitusiyalı monarxiya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Vyetnam Dövləti** (vyet. Quốc gia Việt Nam) — 1949–1955-ci illərdə Cənub-Şərqi Asiyada mövcud olmuş monarxist Fransayameylli dövlət. Bu, 1949–1954-cü illərdə Fransa İttifaqının üzvü, 1955-ci ildə isə müstəqil ölkə kimi mövcud olmuşdur. və 1949-1954-cü illərdə Vyetnamın bütün ərazisi üzərində hakimiyyətə iddia etmişdi.

Dövlət 1949-cu ildə Fransa İttifaqının tərkibində Fransa tərəfindən yaradılmış və 1950-ci ildə beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır. Keçmiş imperator Baoday dövlət başçısı olmuşdu. 1954-cü ildə Nqo Din Zyem baş nazir təyin edilmiş və 1955-ci ildə referendum ilə Baoday hakimiyyətdən kənarlaşdırılmış, Vyetnam Respublikasını elan edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *Angstrom, Jan; Widen, J.J.,* Contemporary Military Theory: The Dynamics of War (revised), Routledge, 2014, ISBN 9781136169205
* de Moor, Jaap A.; Wesseling, H. L., redaktorlar Imperialism and War: Essays on Colonial Wars in Asia and Africa. Comparative Studies in Overseas History. 8 (illustrated). BRILL. 1989. ISBN 9789004088344.
* *dr.Spencer C. Tucker.* The encyclopedia of the Vietnam War: a political, social, and military history. I–IV (2nd). Santa Barbara, Ca: ABC—CLIO, LLC. 2011. ISBN 978-1-85109-960-3.
* *Karnow, Stanley.* Vietnam: a history. New York: Viking Press. 1983. ISBN 0-14-00.7324-8.
# Sun Hao

| Sun Hao |
| --- |
|  |
|  |
| IV U çarı |
| 264 – 280 |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum tarixi | 242 |
| Vəfat tarixi | 284  |
| Fəaliyyəti | siyasətçi |
| Atası | Sun He |
| Anası | Konkubina He |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Sun Hao** (\* 242; † 284) — U çarlığının dördüncü çarı, Sun Henin oğlu.

Sun Henin böyük oğlu, yenicə xələf elan edilmiş Sun Deq 241-ci ildə öldükdən sonra, Sun Hao 242-ci ildə konkubina Hedən doğulmuş sonrakı böyük oğlu idi.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF** Sun Xiu U sülaləsi |  |  Üç çarlıq **Sun Hao** U sülaləsi |  | **XƏLƏF** U-di Çzin sülaləsi |
# Çao Mao

| Çao Mao |
| --- |
| çin. ənən. 曹髦, pinyin: *Cáo Máo* |
|  |
| IV Vey çarı |
| 254 – 260 |
| Əvvəlki | Çao Fanq |
| Sonrakı | Çao Huan |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum tarixi | 241 |
| Doğum yeri | * *bilinmir*
 |
| Vəfat tarixi | 260  |
| Vəfat yeri | * Loyan[d]
 |
| Fəaliyyəti | şair, siyasətçi |

**Çao Mao** (çin. ənən. 曹髦, pinyin: *Cáo Máo*) (\* 241; † 260) — Vey sülaləsinin IV hökmdarı, Çao Linin oğlu, Çao Peyin nəvəsi.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF** Çao Fanq  |  |  Üç çarlıq **Çao Mao** Vey sülaləsi |  | **XƏLƏF** Çao Huan  |
# Sun Lian

| Sun Lian |
| --- |
|  |
| II U çarı |
| 252 – 258 |
| Əvvəlki | Sun Çyuan |
| Sonrakı | Sun Xiu |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum tarixi | 243 |
| Vəfat tarixi | 260  |
| Fəaliyyəti | siyasətçi |
| Atası | Sun Çyuan |
| Anası | Pen |

**Sun Lian** (\* 243; † 260) — Sun Çyuanın oğlu və U çarlığının ikinci çarı.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF** Sun Çyuan  |  |  Üç çarlıq **Sun Lian** U sülaləsi |  | **XƏLƏF** Sun Xiu  |
# Banditizm

**Banditizm** — cinayət hüququnda dövlətin və cəmiyyətin əsaslarına qarşı ən böyük təhlükə yaradan cinayətlərdən biri. Dövlətlərin çoxunda banditizm ağır cinayət kimi xarakterizə olunur, bəzilərində isə buna yaxın anlayışlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Jasmin çayı

**Jasmin çayı** — Jasmin gülləri əlavə edilmiş çay. Sonq sülaləsi (960-1279) zamanı əmələ gəlmişdir. Normalda jasmin çayı yaşıl çay və ya ağ çaya əsaslanır. Jasmin çayının dadı xoşagələn şirindir. Çinin ən məşhur ətirli çayıdır.

## İstinadlar
# Sabo

Niderlandda suvenir sabolar
**Sabo** (fr. sabot) — əsasən taxtadan düzəldilən başmaq. Orta əsrlərdə Avropada kasıb və orta təbəqədən olan insanlar arasında geniş yayılmışdı.

## Müasir sabolar

Müasir sabo
Müasir dövrdə sabo dedikdə yalnız taxtadan hazırlanmış ayaqqabı deyil, həmçinin arxa tərəfi açıq, dəridən və digər müasir materiallardan hazırlanmış başmaqlar da nəzərdə tutulur.
# Personaj

**Personaj** (fr. personnage, lat. persona — şəxsiyyət, üz) — tamaşanın, kinofilmin, kitabın, oyunun və s. xəyali , gerçək həyatda olmayan, yaşamayan və ya yaşamamış; gerçək həyatdakı bənzərini dəyişik xüsusiyyətlər saxlayan xəyali mübtəda.

Kitablarda yazarların yaratdığı xarakterlər, film qəhrəmanları, seriallardakı xarakterlər bu tip xəyali personajlardır. Bədii xarakterlərə nümunə olaraq, Indiana Cons, Lara Kroft, Hörümçək adam, Supermen, Dirk Pitt, Betmen, Tom və Cerri, Tviti və Silvester göstərilə bilər.

Araşdırmaçı yazar Blakey Vermulenın araşdırmasına görə, ədəbi xarakterlərə əhəmiyyət vermənin, əslində digər insanlara, xüsusilə də xaricilərə əhəmiyyət verməkdən çox fərqli olmadığı ortaya qoyulur.

## Ədəbiyyat

• Dramatica: A New Theory of Story by Fourth Edition, Screenplay Systems, 2001; Tenth Anniversary Edition, Write Brothers, 2004, ISBN 0-918973-04-X
# Alkoqollu içkilər

Alkoqollu içkilər
**Alkoqollu içkilər** (*spirtli içkilər*) — tərkibində etanol (etil spirti, sadə dildə — alkoqol) olan içki.

## Alkoqollu içkilərin nümunələri

* Araq
* Pivə
* Viski
* Rom
* Şərab
* Brendi
* Likör
* Vermut
* və s.

## Mənbə

* Ekzotik alkoqollu içkilər haqqında Arxivləşdirilib 2011-09-27 at the Wayback Machine
* Alkoqol və sağlamlıq Arxivləşdirilib 2011-11-12 at the Wayback Machine

## Həmçinin bax

* ABŞ-də spirtli içki qadağası
# De-yure

De-yure (lat. de yure) — hüquqi və ya diplomatik tanınma. Bəyannamə, nota, müqavilə və s. kimi müəyyən diplomatik aktla ifadə edilərək müvafiq dövlətlər arasında qarşılıqlı iqtisadi, siyasi və s. münasibətlərin inkişafında normal və daha yaxşı inkişaf üçün zəruri şərait yaradır. Hüquqi tanınma öz qüvvəsinin yalnız tanınma aktı üçün əsas olan şəraitin ləğv olunması ilə itirir.

## Həmçinin bax

* *De-fakto*

## Xarici keçidlər
# Gəmiqayırma

"Bremen" layneri tərsanədə.Gəminin qurulma mərhələsi
**Gəmiqayırma** sənayesi — iqtisadiyyatın ağır maşınqayırma sahəsi, gəmilərin inşası həyata keçirilir. Gəmilər tərsanə adlanan xüsusi müəssisələrdə inşa edilirlər.

1960-cı illərdə sənayenin bu sahəsi sürətlə inkişaf etməyə başlamışdı. Səbəbi də "ucuz" neftin dənizlə daşınmasının artması və müvafiq olaraq iri tutumlu tankerlərin istehsalının artması idi, lakin energetik böhran başlayandan sonra yüksək tutumlu tankerlərə olan tələbat azaldı. Bu dövrlərdə gəmiqayırma sənayesi öz coğrafi mövqeyini dəyişmədi. Məhsul daha çox yeni inkişaf etmiş ölkələrdə istehsal edilirdi. Cənubi Koreya bu sahədə dünyada Yaponiyanı geridə buraxıb birinci yerə çıxdı. Gəmiqayırma Braziliyada, Argentinada, Meksikada, Çilidə və Çində inkişaf etməkdədir.

## İstinadlar
# 264

| 264 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 264 *CCLXIV* |
| Yuli təqvimi | 264 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 5772-5773 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 1016-1017 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 4024-4025
ד'כ"ד
 - ד'כ"ה |
| Hicri təqvim | 369 BH - 368 BH |
| Erməni təqvimi | 2756-2757 (11 avqust) |
| Çin təqvimi | 2960-2961 癸未 - 甲申 qara qoyun
 - yaşıl meymun
 |
| Efiopiya təqvimi | 256 - 257 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 320-321 |
| - *Şaka sambat* | 186—187 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 3365-3366 |
| İran təqvimi | 358 BP - 357 BP |
| Buddist təqvimi | 807 |
| Holosen təqvimi | 10264

  |

## Hadisələr

## Doğumlar

## Ölümlər

* Sun Xiu
* I Valerian

## İstinadlar
# Liu Menq

| Liu Menq |
| --- |
| 劉猛 |
|  |
| Tiefu konfederasiyasının şərqdəki I başçısı |
| Əvvəlki | Kubey |
| Sonrakı | Liu Fulun |
| Şəxsi məlumatlar |
| Vəfat tarixi | 272(0272) |
| Atası | Kubey |
| Uşağı | Liu Fulun |

**Liu Menq** (v. 272) — Kubeyin böyük oğlu idi. Tsao Vey imperatorunun vassalı olaraq hakimiyyətdə idi. Üsyana qərar versə də həbs edilərək edam edildi.

## İstinadlar

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF** Kubey |  | **Liu Menq** 272 |  | **XƏLƏF** Liu Fulun |
# Liu He

| Liu He Hsiantay |
| --- |
| 劉和 玄泰 |
|  |
| Xan Çao imperiyası II şanyüsü |
| Əvvəlki | Yuanxay |
| Sonrakı | Liu Konq |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum tarixi | III əsr |
| Vəfat tarixi | 310(0310) |
| Atası | Yuanxay |
| Anası | Tsao Yan |
| Dini | Tenqriçilik |

**Liu He** (III əsr – 310) — Xan Çaonun ikinci imperatorudur. 310-cu ildə hakimiyyətə gəlmiş və 7 gün taxtda qalmışdır.

## Hakimiyyəti

Yuanxay hələ hakimiyyətdə olan vaxtı yerinə ən böyük oğlu Heni vəliəhd olaraq təyin etmişdi. Yuanxay Liu Yu, Liu Lonq və Liu Ay adlı digər oğullarına imperatoru qorumağı tapşırdı ancaq vəzifələr ala bilməyən imperatorun dayısı Huyan Yao və digər hun əyanları olan Liu Rui ilə Liu Çenq imperatora digər qardaşlarının onunla mübarizəyə girişə biləcəklərini dedi. İmperator qardaşlarına qarşı ölüm əmri elan etdi. Liu Ay qaçaraq digər qardaşı Liu Konqa xəbər verdi. İki gün sonra Liu Yu və Liu Lonq imperator tərəfindən öldürüldü. Qardaşlarının öldürülməsinə qəzəblənən Liu Konq sarayı mühasirəyə alaraq imperatoru öldürdü və taxta özü çıxdı.

## İstinadlar

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **SƏLƏF** Yuanxay |  | **Liu He Xan Çao hökmdarı və Çin imperatoru** 310 |  | **XƏLƏF** Liu Konq |
# 316

| 316 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 316 *CCCXVI* |
| Yuli təqvimi | 316 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 5824-5825 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 1068-1069 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 4076-4077
ד'ע"ו
 - ד'ע"ז |
| Hicri təqvim | 315 BH - 314 BH |
| Erməni təqvimi | 2808-2809 (11 avqust) |
| Çin təqvimi | 3012-3013 乙亥 - 丙子 yaşıl donuz
 - qırmızı siçovul
 |
| Efiopiya təqvimi | 308 - 309 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 372-373 |
| - *Şaka sambat* | 238—239 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 3417-3418 |
| İran təqvimi | 306 BP - 305 BP |
| Buddist təqvimi | 859 |
| Holosen təqvimi | 10316

  |

## Hadisələr

## Doğumlar

* II Konstantin

## Ölümlər

* Diokletian

## İstinadlar