Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# XVI əsr

|  |
| --- |
| II minillik |
| XIV əsr — XV əsr — **XVI əsr** — XVII əsr — XVIII əsr |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1490-cı illər | 1490
 | 1491
 | 1492
 | 1493
 | 1494
 | 1495
 | 1496
 | 1497
 | 1498
 | 1499
 |
|  |
| 1500-cü illər | 1500
 | 1501
 | 1502
 | 1503
 | 1504
 | 1505
 | 1506
 | 1507
 | 1508
 | 1509
 |
| 1510-cu illər | 1510
 | 1511
 | 1512
 | 1513
 | 1514
 | 1515
 | 1516
 | 1517
 | 1518
 | 1519
 |
| 1520-ci illər | 1520
 | 1521
 | 1522
 | 1523
 | 1524
 | 1525
 | 1526
 | 1527
 | 1528
 | 1529
 |
| 1530-cu illər | 1530
 | 1531
 | 1532
 | 1533
 | 1534
 | 1535
 | 1536
 | 1537
 | 1538
 | 1539
 |
| 1540-cı illər | 1540
 | 1541
 | 1542
 | 1543
 | 1544
 | 1545
 | 1546
 | 1547
 | 1548
 | 1549
 |
| 1550-ci illər | 1550
 | 1551
 | 1552
 | 1553
 | 1554
 | 1555
 | 1556
 | 1557
 | 1558
 | 1559
 |
| 1560-cı illər | 1560
 | 1561
 | 1562
 | 1563
 | 1564
 | 1565
 | 1566
 | 1567
 | 1568
 | 1569
 |
| 1570-ci illər | 1570
 | 1571
 | 1572
 | 1573
 | 1574
 | 1575
 | 1576
 | 1577
 | 1578
 | 1579
 |
| 1580-ci illər | 1580
 | 1581
 | 1582
 | 1583
 | 1584
 | 1585
 | 1586
 | 1587
 | 1588
 | 1589
 |
| 1590-cı illər | 1590
 | 1591
 | 1592
 | 1593
 | 1594
 | 1595
 | 1596
 | 1597
 | 1598
 | 1599
 |
|  |
| 1600-cü illər | 1600
 | 1601
 | 1602
 | 1603
 | 1604
 | 1605
 | 1606
 | 1607
 | 1608
 | 1609
 |

 |
|  |

**XVI əsr** — 1500-cü ilin ilk günündən sonra başlayır. İlk günü 1500-cü ilin 1 yanvar tarixi, son günü isə 1599-cu ilin 31 dekabrıdır.

XVI əsrdən sonra isə XVII əsr gəlir.

## Hadisələr

* 1501-ci ildə Səfəvi İmperiyası yarandı.
* 1514-cü ildə Çaldıran düzündə şah İsmayıl Xətai ilə Sultan Səlim arasında müharibə oldu.
* 18-ci əsrin 40-cı illərinin sonlarından bu günə qədər "Gələrsən, görərsən" adlandırılan bu qala 1551-ci ildə tikilib.

## Doğumlar

* 1524-cü ildə Şah İsmayıl Xətai vəfat etdi və Şah Təhmasib anadan oldu.
* Simeon Bekbulatoviç
* Şeyx Bəhaəddin (memar)

## Ölümlər

* 1578-cı ildə Şah Təhmasib vəfat etdi.---Sidenote START---

## İstinadlar
# Böyük Kolumbiya

|  |
| --- |
| Tarixi dövlət |
| Böyük Kolumbiya |
| (isp. República de Colombia) |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq | Gerb |

 |
|  |
| 1819 — 1831 |
| Paytaxt | Boqota |
| Dil | ispan dili |
| Rəsmi dilləri |
ispan dili |
| Din | katolisizm |
| Ərazisi | * 3.064.800 km² (1825)
 |
| Əhalisi | * 2.583.799 nəf. (1825)
 |
| İdarəetmə forması | Respublika |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Böyük Kolumbiya** (isp. Gran Colombia) və ya **Kolumbiya Respublikası** (isp. República de Colombia) – Venesuela, Yeni Qranada Respublikası və Ekvatorun müasir ərazilərini əhatə etmiş dövlət. Dövlətin quruçusu Simon Bolivar, Latın Amerikasında yaşayan yerli xalqları, vahid şəkildə birləşdirmək məqsədilə BKR adlı dövlət yaratmışdır. Dövlətin qurulmasına qarşı çıxan İspaniya dərhal hərbi müdaxiləyə başlamışdır. 1819-cu ilə qədər davam edən silahlı mübarizənin sonunda, Simon Bolivar qalib gəlmiş və üç dövlətin birləşməsindən yaranan *Böyük Kolumbiya Respublikasının* müstəqilliyini rəsmən elan etmişdir. Dövlətin ilk prezidenti olan Simon Bolivara BKR-in ən yüksək mükafatı *Libertador* (Xilaskar) ordeni verilmişdir. Birliyə daxil olan Venesuelanın digər iki dövlət üzərində üstünlük əldə etmək istəməsi, tərəflər arasında fikir ayrılığına səbəb olmuşdur. 1830-cu ildə Venesuela, Yeni Qranada Respublikası və Ekvadorun formalaşması ilə *Böyük Kolumbiya Respublikasının* fəaliyyətinə fikir ayrılığı səbəbindən son qoyulmuşdur.

## İstinadlar
# Ekvador

| Ekvador Respublikası |
| --- |
| República del Ecuador Ikwadur Republika |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq | Gerb[d] |

 |
| *Dios,patria y libertad (isp.  « Allah,Vətən və Azadlıq ")* |
| **Himn:Dolu, Ah Vətən*  |
|  |
| Tarixi |
|  • Respublika elan olundu |
24 May 1822 |
| Rəsmi dili | İspan dili |
| Paytaxt | Kito 00°09′ c. e. 78°21′ q. u. |
| Ən böyük şəhəri |
Quayakill- 2 710 min;Kito-1 725 min( 2015-ci il) |
| İdarəetmə forması | Prezident Respublikası |
| Prezident |
Daniel Noboa (2023) |
| Vitse-prezident |
Verónica Abad Rojas |
| Sahəsi |
Dünyada 74-cü |
|  • Ümumi |
283,560 km² |
|  • Su sahəsi (%) | 2,4 |
| Əhalisi |
|  • Əhali (2015) | 15,9 milyon nəfər (69-cu) |
|  • Siyahıyaalma (28.XI.2010) |
14 483 499 nəf. |
|  • Sıxlıq |
56 nəf./km² |
| ÜDM (AQP) |
|  • Ümumi (2014-cü) |
180,2 milyard dollar  (64-cü) |
|  • Adambaşına |
11 200 dollar  (123-cü) |
| Valyuta | ABŞ dolları ; Ekvador Sucre |
| İnternet domeni | .ec |
| ISO kodu | EC |
| Telefon kodu | 593 |
| Saat qurşaqları | * UTC−05:00
* UTC−06:00
 |
| Nəqliyyatın yönü | sağ |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Ekvador
**Ekvador** (isp. *Ecuador*) və ya rəsmi adı ilə **Ekvador Respublikası** (isp. *República del Ecuador*) — Cənubi Amerikada dövlət. Ekvador Cənubi Amerikanın şimal-qərbində yerləşir. Şimalda Kolumbiya, şərqdə və cənubda Peru ilə həmsərhəddir. Qərbdə isə Sakit okeana çıxışı vardır. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Kito, ümumi sahəsi 256,370 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 17 milyon nəfərdən çoxdur. Ekvador həmçinin materikdən təxminən 1000 kilometr qərbdə yerləşən Sakit okeandakı Qalapaqos adalarını da əhatə edir.

## Tarixi

Hazırkı Ekvadorun ərazisi ispanlar tərəfindən 1534-cü ildə zəbt edilmişdir. 1739-cu ildə bu ölkənin ərazisi Kolumbiyanın və Venesuelanın da daxil olduğu Yeni Qrenada Vitse-Krallığının tərkibinə daxil olur. 1822-ci ildə Böyük Kolumbiyanın bir hissəsinə çevrilir. 1830-cu ildə isə istiqlaliyyət qazanır. 1863-cü ildə ərazi mübahisəsindən iki ölkə arasında Kolumbiya-Ekvador müharibəsi baş verir. Ekvadorun əsas geosiyasi rəqəbi Perudur.

## İstinadlar
# 1831

| 1831 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1831 *MDCCCXXXI* |
| Yuli təqvimi | 1831 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7339-7340 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2583-2584 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5591-5592
ה'תקצ"א
 - ה'תקצ"ב |
| Hicri təqvim | 1246-1247 |
| Erməni təqvimi | 4323-4324 (11 avqust)
ՌՊԼԱ |
| Çin təqvimi | 4527-4528 庚寅 - 辛卯 ağ pələng
 - ağ dovşan
 |
| Efiopiya təqvimi | 1823 - 1824 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1887-1888 |
| - *Şaka sambat* | 1753—1754 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 4932-4933 |
| İran təqvimi | 1209-1210 |
| Buddist təqvimi | 2374 |
| Holosen təqvimi | 11831 |
| Yapon xronologiyası | 2 Tempo erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 39—40

  |

## Hadisələr

* 20 yanvar - Belçikanın istiqlaliyyətinin elan edilməsi.
* 25 yanvar - Polşa seymi tərəfindən I Nikolayın Polşa carlığının taxtından məhrum edilməsinin elan edilməsi.
* 7 fevral - Belçikada bu günədək fəaliyyət göstərən konstitusiya qəbul edilməsi.
* 12 fevral - Bostonda satışda ilk dəfə rezin qaloşun görünməsi.
* 25 fevral - Qroxov yaxınlığında baş verən döyüşdə Polşa ordusunun məğlubiyyətə uğraması.
* 20 mart - Braziliya imperatoru I Pedru tərəfindən əslən braziliyalılardan ibarət yeni hökumət təşkil edilməsi.
* 5 aprel - Braziliya imperatoru I Pedru tərəfindən Braziliya hökumətinin tərkibinin öz yaxın adamları ilə əvəzlənməsi.
* 6 aprel - Braziliyanın paytaxtında Rio-de-Janeyro qarnizonunun qoşunları tərəfindən müdafiə edilən üsyanın baş verməsi.
* 1 iyun - İngilis dənizçisi və tədqiqatçısı Ceyms Klark Ross tərəfindən Yer kürəsinin şimal maqnit qütbünün kəşf olunması.
* 21 avqust - ABŞ-in Virciniya ştatında baptist ruhani Nat Ternerin başçılığı ilə zənci qulların üsyanının baş verməsi.
* 3 dekabr - Fransız ordusu tərəfindən birinci Lion üsyanının yatırılması.
* Mərkəzi İtaliyada inqilabi çıxışların baş verməsi.
* "Gənc İtaliya" adlı gizli inqilabi cərəyanın yaradılması.
* 5 mart - Mir Həsən xanın Lənkərana gəlməsi və Rusiyanın müstəmləkə siyasətinə qarşı üsyana rəhbərlik etməyə başlaması.
* 12-27 mart - Lənkəran qalasının üsyançılar tərəfindən mühasirəyə alınması
* 22 aprel - Əmburan döyüşü. Lənkəran üsyanının məğlub olması.
* 3 iyul - Yeni ticarət "Əsasnamə"sinin tətbiq edilməsi.

## Doğumlar

* 26 yanvar - Anton de Bari - alman botaniki.
* 16 fevral - Leskov Nikolay Semyonoviç - yazıçı.
* 6 oktyabr – Riçard Dedekind - alman riyaziyyatçı.
* Sübhi Əzəl - Bəhailik dininin peyğəmbəri Bəhaullahın qardaşı.
* Komei
* Marselino Sanz de Sautuola

## Ölümlər

* Hüseynqulu xan Sərdar - İrəvan xanı.
* Dibiç İvan İvanoviç - Rus feldmarşalı.
# Yeni Qranada Respublikası

|  |
| --- |
| Tarixi dövlət |
| Yeni Qranada Respublikası |
| República de la Nueva Granada |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq | Gerb |

 |
|  |
| 28 aprel 1831 — 22 may 1858 |
| Paytaxt | Boqota |
| Rəsmi dilləri |
İspan |
| Din | Katolik |
| Pul vahidi | Kolumbiya pesosu |
| İdarəetmə forması | Respublika |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Yeni Qranada Respublikası** (isp. República de la Nueva Granada).Mərkəzi və Cənubi Amerikanın bir hissəsini əhatə edən və XIX əsrdə mövcud olmuş dövlət. Onun ərazisinə Panama, Kolumbiya, üstəlik Ekvadorun və Venesuelanın ərazilərinin bir hissəsi daxil idi.

## Tarixi

1830-cı ildə Böyük Kolumbiya Respublikası dağılır. 1831-ci ildən dağılmış dövlətin yerində yeni dövlətlər meydana gəlir: Ekvador,Venesuela və Yeni Qranada dövləti. 29 fevral 1832-ci ildə Milli konventə üzv olan Antokiya, Barbakoas, Kartaxena, Mompas, Neyva, Pamplona,Panama, Posta, Popayan, Sokorro, Tuxna, Veles və Veraquas bölgələri yeni konstitusiyanı qəbul edirlər. Bu konstitusiya görə dövlət Yeni Qranada Respublikası elan edilir.
1839-cu ildə ölkədə vətəndaş müharibəsi başlayır. İlk əvvəl bu müharibə daxili xarakter daşısada sonradan prezident Xose İqnasio de Markes kömək üçün Ekvadora müraciət etməsi ilə müharibənin xüsusiyyəti dəyişir. Üstəlik prezident köməyin əvəzinə Ekvadora ərazi vəd edirdi. Buna cavab olaraq bir sıra vilayyətlər özlərinin müstəqilliyini elan edirlər. 1841-ci ildə müharibə hökumət qüvvələrinin qalibiyyəti ilə bitir.
Ölkədə iki partiya yaradılır:Liberallar və Konservantlar. 1845-ci ildə ölkənin prezidenti Tomas Sinriani de Moskera olurki oda Konservantların nümayyəndəsi idi. Onun dönəmində iqtisadi yüksəliş olur, yeni yollar çəkilir və gəmiçilik inkişaf etdirilir. 1849-cu ildə seçgilərdə liberalların nümayyəndəsi olan Xose İlario Lopes qalib gəlir. 1849-cu ildə yeni konstitusiya qəbul edilir. Konstutsiyaya görə quldarlıq ləğv edilir və kilsə dövlətdən ayrı elan edilir. Konservanlar bu konstutsiyaya qarşı cıxırlar və nəticədə yeni vətəndaş müharibəsinə (Kolumbiya vətəndaş müharibəsi (1851)) girməli olur. Bu konstutsiya mərkəzdənqacma meyillərini güçlənir. 1854-ci ildə ordu komandanı Melonun başçılığı ilə növbəti vətəndaş müharibəsi (Kolumbiya vətəndaş müharibəsi (1854)) baş verir. Ölkə getdikçə federallaşır. 27 fevral 1855-ci ildə ölkənin daxilində birinci federativ dövlət olan Panama yaradılır. 11 iyun 1856-cı ildə Antokiya və 13 may 1857-ci ildə isə Sanyander yaranır. Ölkəni parçalanmaqdan qorumaq 15 iyun 1857-ci ildə ölkəni inzibati cəhətdən Bolivar, Boyaka, Kauka, Kundinaruarka və Maqdalena kimi dövlətlərə bölür. 1858-ci ildə konservantlar hakimiyyətə gəlir. Onlar ölkəni Qranada Konfederasiyası elan edərək paytaxt Tunje olur

## Demoqrafik vəziyyət

1851-ci siyahıya alma nətiçəsinə görə ölkədə 2,240,054 insan yaşayırdı. Onlardan 1,153,349 nəfəri kişi, 1,086,705 nəfəri isə qadınlar təşkil edirdi. Əhali əsasən iri şəhərlərdə cəmləşmişdi.Bunlara misal Sokorro, Tunja, Boqota və Tundamanı göstərmək olar.
# 1903

| 1903 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1903 *MCMIII* |
| Yuli təqvimi | 1903 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7411-7412 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2655-2656 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5663-5664
ה'תרס"ג
 - ה'תרס"ד |
| Hicri təqvim | 1321-1322 |
| Erməni təqvimi | 4395-4396 (11 avqust)
ՌՋԳ |
| Çin təqvimi | 4599-4600 壬寅 - 癸卯 qara pələng
 - qara dovşan
 |
| Efiopiya təqvimi | 1895 - 1896 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1959-1960 |
| - *Şaka sambat* | 1825—1826 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 5004-5005 |
| İran təqvimi | 1281-1282 |
| Buddist təqvimi | 2446 |
| Holosen təqvimi | 11903 |
| Yapon xronologiyası | 36 Meydey erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 111—112

  |

## Hadisələr

* Berlin-Bağdad dəmir yolunun çəkilməsi üçün Almaniya ilə Osmanlı imperiyası arasında müqavilənin imzalanması.
* 12 aprel - Azərbaycan mətbuatının, ictimai-siyasi fikrinin inkişafında mühüm rol oynamış «Şərqi-Rus» qəzetinin Tiflisdə nəşrə başlaması.
* 21 aprel- “Cənubi Qafqazın beş quberniyasında pay torpaqlarını müəyyənləşdirmək və torpaq quruluşu işini aparmaq qaydası haqqında Əsasnamə"nin verilməsi.
* 1-22 iyul- Bakıda ilk ümumi tətilin keçirilməsi.
* Tiflisdə Qafqazda o zaman Azərbaycan dilində yeganə - “Şərqi-Rus” qəzetinin dərc olunması.
* Bakı qəbiristanlığında Müqəddəs Xaç kilsəsinin tikilməsi.

## Doğumlar

* 13 may - Növrəs İman - el nəğməkarı.
* Həbib Sahir - Azərbaycan və türk ədəbiyyatı tədqiqatçısı,yazıçı.
* Hilal Nasiri
* 22 oktyabr – Corc Bidl, amerikan genetiki.
* 19 yanvar – Boris Blaxer, alman bəstəkarı, pedaqoq.
* Nafiə Abid - alban əsilli Azərbaycan şairi və yazıçısı

## Ölümlər

* 28 aprel - J. Willard Gibbs - amerikalı alim
# Panama kanalı

| Panama kanalı |
| --- |
|  |
| Axdığı yerlər |
Panama |
| Giriş |
Sakit okean |
| Mənsəb | Atlantik okeanı |
| Uzunluğu | 81,6 km |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Panama kanalı** (isp. Canal de Panamá) — Panamada, Şimali və Cənubi Amerikanı ayıran, Atlantik okeanı və Sakit okean arasında əhəmiyyətli dəniz yolunu təşkil edən kanal

Panama kanalının bir günüİnşaatı ABŞ tərəfindən tamamlanmış və kanal 15 avqust 1914-cü il açılmışdır. Sarı qızdırma, malyariya, torpaq sürüşməsi və s. səbəblərdən 27500-ə yaxın işçi inşaatda həyatını itirmişdir.

Bu gün Nyu-Yorkdan San Fransiskoya gedən bir gəmi Horn Burnunu dolaşdığı təqdirdə isə 22500 km yol qət etməli olurdu. Lakin Panama kanalı vasitəsilə 9500 km üzür.

Açıldığı tarixdən 2002-ci ilədək Panama kanalından 800000 (səkkiz yüz min) gəminin keçdiyi düşünülür. Panama kanalından hər il 14000-dən çox gəmi keçir və təqribən 203 milyon ton yük daşınır.

Panama kanalı boyu səyahət təqribən 9 saat çəkir. Həmçinin kanalda quraşdırılmış xüsusi qaldırıcı qurğular vasitəsilə gəmilər keçilməsi çətin olan yerlərdən asanlıqla keçə bilir.

Panama kanalıPanama kanalı dünyanın ən bahalı kanalıdır. Kanal bölgəsinin sosial vəziyyəti inkişaf etmişdir. Panama kanalının sayəsində Panama əhalisinin rifahı yüksəlmişdir. Kanal ölkənin inkişafında önəmli yer tutur.

Kanal dəniz səviyyəsindən 26 m (85 ft) yüksəklikdədir. Panama kanalının eni isə 34 m (110 ft) olaraq hesablanmışdır. Birləşmiş qablarda olduğu kimi mayelərin tarazlığı və Arximed qanunlarından istifadə edərək suyun səviyyəsini dəyişməklə gəmilər yavaş-yavaş qaldırılır və endirilir.

## Quruluşu

Panama kanalı üçün ilk cəhd 1 yanvar 1881-ci ildə olmuşdur. Layihə Süveyş kanalının inşaatını həyata keçirən Ferdinand de Lessepsin rəhbərliyi altında hazırlanmışdır. Onun planlaşdırmalarında kanal dəniz səviyyəsində göstərilmişdi.

Kanalın tikintisinin ilk illərində təşkilat əskiklikləri və qazıntı nəticəsində yaranan tullantıları nəql etməyə vasitə tapıla bilməməsi ilk ciddi problemləri yaratmağa başlamışdı. Bunlardan əlavə, həmçinin ortaya çıxan torpaq sürüşmələri ilə də qarşılaşılırdı. Torpaq sürüşmələrinin dayandırılması üçün kanalın müəyyən bölgələrində qazarkən dərinlik azaldılmaq məcburiyyətində qalınırdı.

Təkrar inşaat üçün bağlanan Panama kanalı genişlədildikdən sonra 26 iyun 2016-cı ildə yenidən fəaliyyətə başlamışdı.
# 1979

| 1979 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1979 *MCMLXXIX* |
| Yuli təqvimi | 1979 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7487-7488 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2731-2732 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5739-5740
ה'תשל"ט
 - ה'תש"ם |
| Hicri təqvim | 1399-1400 |
| Erməni təqvimi | 4471-4472 (11 avqust)
ՌՋՀԹ |
| Çin təqvimi | 4675-4676 戊午 - 己未 sarı at
 - sarı qoyun
 |
| Efiopiya təqvimi | 1971 - 1972 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 2035-2036 |
| - *Şaka sambat* | 1901—1902 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 5080-5081 |
| İran təqvimi | 1357-1358 |
| Buddist təqvimi | 2522 |
| Holosen təqvimi | 11979 |
| Yapon xronologiyası | 54 Syova erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 187—188 |
| Çuçxe təqvimi | 68-ci çuçxe ili |
| Minqo təqvimi | 68-ci Tayvan ili |

## Hadisələr

* 7 yanvar — Vyetnam qoşunları tərəfindən Kambocadakı Pol Pot rejiminin devrilməsi.
* yanvar — Məhəmməd Rza Pəhləvinin İranı tərk etməyə məcbur olması.
* 11 fevral – İranda İslam İnqilabının qələbə çalması.
* 17 fevral – Çin qoşunlarının Vyetnam ərazisinə daxil olaraq onun bir hissəsini işğal etməsi.
* 1 aprel — İran İslam Respublikasının elan edilməsi,Nickelodeon kanalının yaranması.

## Doğumlar

* 18 mart – Adam Levin, ABŞ musiqiçisi
* 2 iyun – Davide Minnella, İtaliya rejissoru və ssenaristi
* 8 iyul – Andre (müğənni),

## Ölümlər

* 10 aprel – Nino Rota, İtaliya bəstəkarı
* 2 iyun – Hüseyn Seyidzadə, azərbaycanlı kinorejissor
* 10 sentyabr — Aqostinyo Neto, Anqola şairi, Anqolanın ilk prezidenti
* 17 dekabr – Vaqif Mustafazadə, azərbaycanlı cazmen
* 16 iyul — Muxtar Abduyev, Azərbaycan alimi, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru
* 11 aprel – Viktor Bunak, Rusiya antropoloqu
* Ənvər Məmmədquluzadə — Cəlil Məmmədquluzadənin oğlu, həkim

## İstinadlar
# Minni Maus (personaj)

|   Minni Maus |
| --- |
| ing. Minnie Mouse |
|  Minni Maus |
| Ümumi məlumat |
| Yaradıcı(lar) |
Volt Disney və Ab Ayvarks |
| İlk görünüş | *"Villi Paraxodu"* (1928) |
| Səsləndirən |
Volt Disney (1928). və Russi Teylor (1986) |
| Xüsusiyyətləti |
| Cinsi |
qadın |
| Göz rəngi |
qara |
| Dəri rəngi |
qara |
| Görünüş |
Siçan |
| Vətəndaşlıq |  ABŞ |
| Dünya |
Yaxşı |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Minerva "Minni" Maus** (ing. Minerva "Minnie" Mouse ) — 1928-ci ildə "Walt Disney Animation Studios" kampaniyası tərəfindən yaradılan cizgi filmi personajıdır. Əsası Volt Disney və Ab Ayvarks tərəfindən qoyulmuşdur. Onlar Mikki Mausu "Dovşan Osvald" adlı personajı əvəz etməsi üçün yaratdıqdan sonra Mikki personajının tək personaj kimi qalmamasına görə yeni siçan personajı "Minni Maus"u yaradırlar. Minni Maus personajı Mikki Maus kimi məşhurluq qazana bilir. Onun tam adı Minerva Minni Maus kimi səslənir. Adının yazılışındakı "Minerva" sözü Qədim Roma mifologiyasında müdriklik ilahəsi olan Minervanın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Minni Maus Arxivləşdirilib 2017-07-25 at the Wayback Machine
# 17 iyul

| ←→İyul |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |

 |
| 2026-cı il |

**17 iyul** — Qriqorian təqvimində ilin 198-ci günü. (uzun ildə 199-cu)
Bu tarixdə ilin sonuna 167 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 4 iyul tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus B-2 Spirit Sakit okean üzərində uçur. 2006-cı il
* 1916 — Uruqvay milli futbol komandası Amerika Kubokunu qazanıb.
* 1942 — Tarixdə ən qanlı döyüş olan Stalinqrad döyüşü başlayıb.
* 1955 — Anahaymda ilk Disneyland Uolt Disneyə həsr olunmuş və onun tərəfindən açılmışdır.
* 1976 — XXI Yay Olimpiya Oyunları Monrealda keçirilib.
* 1989 — B-2 Spirit ilk uçuşunu edib.
* 1994 — Braziliya milli futbol komandası 1994 FİFA Dünya Kubokunu qazanıb.
* 2014 — Donetsk vilayətində "Malaysia Airlines" aviaşirkətinə məxsus "Boeing-777" təyyarəsi qəzaya uğramışdır.

### Azərbaycana aid hadisələr

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1487 — I İsmayıl, Səfəvi şahı

### 1601–1900

* 1744 — Elbric Cerri, ABŞ vitse-prezidenti
* 1888 — Milan Füşt, Macarıstan yazıçısı
* 1892 — Edvin Danninq, Böyük Britaniya pilotu
* 1894 — Jorj Lemetr, Belçika keşişi

### 1901–cari

Angela Merkel
* 1917 — Kənan Evrən, Türkiyə prezidenti
* 1944 — Karlos Alberto Torres, Braziliya futbolçusu və baş məşqçisi

Telman Adıgözəlov
* 1953 — Telman Adıgözəlov, Azərbaycan aktyoru
* 1954 — Angela Merkel, Almaniya dövlət xadimi
* 1960 — Robin Şu, Honkonq aktyoru
* 1963 — Mətanət İsgəndərli, Azərbaycan müğənnisi
* 1964 — Erik Lafforq, Fransa fotoqrafı
* 1967 — Elmar Hüseynov, Azərbaycan jurnalisti
* 1968 — Elçin Cəlilov, Azərbaycan müğənnisi
* 1994 — Benjamin Mendi, Fransa futbolçusu

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1399 — Yadviqa, Polşa kraliçası
* 1588 — Memar Sinan, Osmanlı memarı

### 1601–1900

Adam Smit
* 1762 — III Pyotr, Rusiya imperatoru
* 1790 — Adam Smit, Şotlandiya iqtisadçısı və filosofu
* 1852 — Salvador Kammarano, İtaliya dramaturqu

### 1901–cari

* 1903 — Ceyms Vistler, ABŞ boyakarı
* 1928 — Covanni Colitti, İtaliya baş naziri
* 1958 — Cahangir bəy Novruzov, Azərbaycan general-mayoru
* 1961 — Olqa Forş, Rusiya yazıçısı
* 1975 — Konstantin Qamsaxurdiya, Gürcüstan yazıçısı
* 1987 — Hovard Makqi, ABŞ trubaçısı
* 2001 — Sara Aşurbəyli, Azərbaycan tarixçisi
* 2009 — Valter Kronkayt, ABŞ jurnalisti

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Dünya Emoji Günü
* ABŞ — Milli Dondurma Günü
* ABŞ — Milli Lotereya Günü
* ABŞ — Milli Tatu Günü
* ABŞ — Milli Şaftalılı Dondurma Günü
* Cənubi Koreya — Konstitusiya Günü
* Lesoto — Kralın Ad Günü
* Slovakiya — Müstəqillik Günü

## İstinadlar
# Çində vətəndaş müharibəsi

| Çin vətəndaş müharibəsi |
| --- |
| Soyuq müharibə (1946-cı ildən) |
| 国共内战 國共內戰 |
|  |
| Tarix | **1-ci faza:** 1 avqust 1927 — 22 dekabr 1936
**2-ci faza:** 31 mart 1946 — 19 oktyabr 1950 |
| Yeri | Çin |
| Nəticəsi | Çinin kontinental hissəsinin Çin Kommunist Partiyasının əlinə keçməsi |
| Münaqişə tərəfləri |
|

|  |  |
| --- | --- |
|
Çin Respublikası
 |
Çin Kommunist Partiyası
 |

 |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Çin vətəndaş müharibəsi** (çin. 國共内戰) — Çin Respublikası qüvvələri ilə Çin kommunistləri arasında 1927-1950-ci illərdə (fasilələrlə) baş vermiş silahlı qarşıdurmalar seriyası. Müharibə 1927-ci ildə Şimal yürüşündən sonra, Çan Kayşinin rəhbərlik etdiyi Qomindanın sağ qanadının qərarı ilə Qomindan ilə ÇKP arasındakı ittifaqın pozulan zaman başladı.

1936-cı ilin dekabrında Qomindan generalları Çjan Syuelan və Yan Xuçen, "Sian insidenti" adlandırılan hadisə zamanı Çan Kayşini həbs etdi, hər iki tərəfin yapon işğalçılarına qarşı mübarizəyə diqqət yetirməsi üçün kommunistlərin atəşkəs təklifini qəbul etməsini məcbur etdi. Yaponiya üzərində qələbədən sonra vətəndaş müharibəsi yenidən canlandı.

## Həmçinin bax

* Çin-yapon müharibəsi (1937—1945)

## Ədəbiyyat

* *Непомнин О. Е.*  История Китая. XX век. — М.: Институт востоковедения РАН, 2011. — 722 с.
# Monarx

| İcraedici hakimiyyət  |
| --- |
| * İcraedici hakimiyyət
* Dövlət başçısı
	+ Diktatura
	+ Monarx
	+ Prezident
* Hökumət
	+ Hökumət başçısı
		- Kansler
		- İcraedici orqanın başçısı
		- Baş Nazir
	+ Nazirlər Kabineti
	+ Nazirlik
	+ Nazir
	+ İdarəetmə sistemi
		- Prezident idarəetmə sistemi
		- Yarımprezident idarəetmə sistemi
		- Parlament idarəetmə sistemi
	+ Parlamentli demokratiya
	+ Parlamentli monarxiya
	+ Parlamentli respublika
	+ Qarışıq idarəetmə sistemi
	+ Vestminster hakimiyyət sistemi
* Siyahılar
	+ Dövlətlərin prezidentlərinin siyahısı
	+ Dövlət başçılarının siyahısı
	+ Hökümətlərin siyahısı
* Qubernator
* Mer
 |
|  |

XIV Lüdovik, (Hyacinthe Rigaud tərəfindən 1701-ci ildə çəkilmişdir).
**Monarx** (yun. μόναρχος — yun. μόνος, "tək" və yun. αρχός, "hökmdar" — mütləq hökmdar) — monarxiya quruluşu mövcud olan dövlətlərdə vərasət, yaxud seçki (nadir hallarda) yolu ilə seçilən dövlət başçısı (çar, imperator, kral, sezar, kayzer, firon, knyaz, şahzadə, hersoq, taqavor, ekzarx, nequs, şah, sultan, əmir, xəlifə, xan, malik, bəy, vəzir, puştun və s.).

Monarxın əlində ali hakimiyyət, hərbi və məhkəmə hakimiyyəti (mütləq Monarxiya, hazırda yalnız Asiya ölkələrində mövcuddur. Vatikan teokratik monarxiya hesab olunur) cəmləşə bilər. Dövrümüzdə monarxın hakimiyyəti ölkənin ali qanunverici orqanı ilə məhdudlaşdırılır (Parlamentli və ya Konstitusiyalı Monarxiya).