Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oktava

**Oktava** (lat. səkkizinci) — Qammanın səkkizinci pilləsi, habelə müxtəlif yüksəklikdə olan ən yaxın eyniadlı səslər arasındakı interval.

Sözün mənşəyi fransızca "səkkizlik" mənasını verən oktava sözündən götürülmüşdür. Fransız sözü "səkkizinci" mənasını verən latın octavus sözündəndir. Bu söz latın octo "səkkiz" sözündən götürülmüşdür. Oktava sözü səkkiz səsin birləşməsindən əmələ gələn səslər silsiləsi mənasını daşıyır.

## Xarici keçidlər
# Fransız dili

| Fransız dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | français |
| Ölkələr | * Fransa
* İsveçrə
* Kanada
* Benin
* Burkina-Faso
* Konqo Respublikası
* Konqo Demokratik Respublikası
* Kot-d'İvuar
* Qabon
* Qvineya
* Mali
* Monako
* Niger
* Seneqal
* Toqo
* Burundi
* Kamerun
* Mərkəzi Afrika Respublikası
* Komor adaları
* Cibuti
* Ekvatorial Qvineya
* Haiti
* Lüksemburq
* Madaqaskar
* Ruanda
* Seyşel adaları
* Çad
* Vanuatu
* Əlcəzair
* Andorra
* Kamboca
* Gernsi
* Hindistan
* İtaliya
* Cersi
* Livan
* Mavritaniya
* Mavriki
* Mərakeş
* Vyetnam
* Belçika
* Tunis
* Laos
* ABŞ
 |
| Rəsmi status |
29 ölkə, o cümlədən Fransa, Andorra, Belçika, Kanada, Lüksemburq, Monako, İsveçrə |
| Tənzimləyən təşkilat | Fransa Akademiyası |
| Danışanların ümumi sayı | * 77.200.000 nəf. (2019)
* 208.157.220 nəf. (2016)
 |
| Reytinq |
11 |
| Təsnifatı |
| Kateqoriya |
Avrasiya dilləri |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
İtalik dilləri
Latın-Faliskan dilləri
Roman dilləri
İtalo-Qərb dilləri
Qərbi roman dilləri
Qallo-İberiya dilləri
Qallo-roman dilləri
Gallo-Rhaetian
Oil dilləri
fransız dili |
| Yazı | latın əlifbası |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | фра 745 |
| ISO 639-1 | fr |
| ISO 639-2 | fre (B); fra (T) |
| ISO 639-3 | fra |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | fre |
| Ethnologue | fra |
| Linguasphere | 51-AAA-i |
| ABS ASCL | 2101, 21 |
| IETF | fr |
| Glottolog | stan1290 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Fransız dili** (le français, la langue française) — fransızların, Belçikanın, İsveçrənin (əsasən Romandiyanın fransızdilli hissəsində), Kanadanın fransızdilli əhalisinin danışıq dili.

Fransanın və bir sıra ölkələrin rəsmi dili. HəmçininBirləşmiş Millətlər Təşkilatında istifadə olunan altı rəsmi dildən biridir. Digər dillərdə yerli olaraq danışan avropalıların təxminən beşdə biri ikinci bir dil olaraq fransızca danışırlar.

Fransız dili İspanca, Portuqalca, İtalyanca, Katalanca ve Rum dili kimi Roma imperiyasının dili olan latıncadan yaranan dillərdəndir.

Fransız dili tarixdə Roma Galliyalılarının kelt dillərindən və Roma sonrası Frank köçmənlərinin Cermen dillərindən təsirlənmişdir.

Fransızca 29 ölkədə rəsmi dildir. *La Francophonie* deyilən Frankofon fransızca danışan milli birlikdir. Birləşmiş Millətlərin bütün altqurumlarında və beynəlxalq qurumların çoxunda rəsmi dildir.

Avropa Birliyi məlumatlarına görə 27 üzv ölkədəki 129 milyon insan (497.198.740 %26-sı) fransızca danışır və bunun 65 milyonu (%12) anadili, 69 milyonu (%14) isə ikinci dili olaraq danışır. Bu məlumatlara görə Fransızca birlik içərisində ingiliscə və almancadan sonra ən çox danışılan 3-cü dildir.

## İstinadlar
# İtalyan dili

| İtalyan dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | italiano, lingua italiana qulaq as |
| Ölkələr | İtaliya, San-Marino, Vatikan, İsveçrə, Sloveniya, Xorvatiya, Fransa, Monako, Liviya, Tunis, Eritreya, Efiopiya, Somali, Malta, Albaniya, Venesuela, Argentina, Braziliya |
| Rəsmi status |
İtaliya, Vatikan, San-Marino, İsveçrə, Malta ordeni, Xorvatiya (İstriya jupaniyası), Sloveniya (İzola, Koper, Piran), Aİ |
| Tənzimləyən təşkilat | Della Kruska Akademiyası |
| Danışanların ümumi sayı | təx. 70 milyon. |
| Reytinq |
18 |
| Təsnifatı |
| Kateqoriya |
Avrasiya dilləri |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
İtalik dilləri
Latın-Faliskan dilləri
Roman dilləri
İtalo-Qərb dilləri
Italo-Dalmatian
Italo-Romance
italyan dili |
| Yazı | latın əlifbası |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | ита 235 |
| ISO 639-1 | it |
| ISO 639-2 | ita |
| ISO 639-3 | ita |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | ifi, ita |
| Ethnologue | ita |
| Linguasphere | 51-AAA-q |
| ABS ASCL | 2401, 24 |
| IETF | it |
| Glottolog | ital1282 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**İtalyan dili** (*lingua italiana*) — İtaliya, San-Marino, Vatikan və İsveçrənin dövlət dili. Sloveniya və Xorvatiyanın əsasən italyan mənşəli vətəndaşların məskunlaşdığı bölgələrində ikinci rəsmi dil elan edilmişdir.

Səs sisteminə görə italyan dili ən çox latın və ispan dillərinə bənzəməklə yanaşı, qrammatikasında görə isə əksər müasir roman dil qrupu dilləri ilə yaxınlığa sahibdir.

Paola evdə italyan və Siciliya dillərində danışır
İtalyan dilində danışan səs
İtalyanca musiqi terminologiyasında geniş istifadə olunduğuna görə ona "musiqinin dili" deyirlər. Bu terminlər beynəlmiləl hesab olunur. Bundan başqa, incəsənətə aid bir çox terminlər italyancadır.

## Əlifba

İtalyan əlifbasında 21 hərf var.

## Əsas sözlər

| İtalyanca sözün yazılışı | Tələffüzü | Tərcüməsi |
| --- | --- | --- |
| Si | Si | Hə, bəli |
| No | No | Yox, xeyr |
| Ciao! | Çao | Salam |
| Buongiorno | Boncorno | Sabahınız xeyir |
| Buonasera! | Bonasera | Axşamınız xeyir |
| Buona fortuna! | Bona fortuna | Uğurlar, uğur olsun |
| Naturalmente! | Naturalmente | Əlbəttə |
| Buon appetito! | Bon apetito | Nuş olsun |
| Arrivederci | Arrivedeçi | Xudahafiz |
| Ti amo (ancaq sevgililər arasında) | Ti amo | Səni sevirəm |

## Qrammatika

## Ədədlər

* 1 — Uno
* 2 — Due
* 3 — Tre
* 4 — Quattro
* 5 — Cinque
* 6 — Sei
* 7 — Sette
* 8 — Otto
* 9 — Nove
* 10 — Dieci

## Dialektlər

## İstinadlar

## Əlavə oxu

* *Simone, Raffaele.* Enciclopedia dell'italiano. Treccani. 2010.
* *Berloco, Fabrizio.* The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition. Lengu. 2018. ISBN 9788894034813.
* *Palermo, Massimo.* Linguistica italiana. Il Mulino. 2015. ISBN 9788815258847.
# Akkord (musiqi)

**Akkord** (it. accordo-uzlaşma, fr. accord-uyğunluq, ahəng, uzlaşma, lat. accordo-müvafiqət) — müxtəlif ucalıqda bir neçə (ən az 3) səsin eyni zamanda birləşməsi və vahid səs kimi qavranılması. Akkord, əsasən tersiya intervalları ilə qurulur. Akkordu əmələ gətirən səslərin sayı üç olduqda üç həmsəda, dörd səs olduqda septakkord, beş səs olduqda nonakkord, altı səs olduqda undesimakkord adlanır. Akkordun əsas sahəsinə prima deyilir.

## Həmçinin bax

* Oktava
# Musiqi nəzəriyyəsi

Musiqi nəzəriyyəsi termini ümumiyyətlə iki fərqli, lakin əlaqəli mənalarda istifadə olunur:

1. Musiqinin əsas tərkib hissələri.
2. Bu, musiqini araşdıran, təsnif edən və hətta bəstələyən elm sahəsidir.

Musiqi nəzəriyyəsi ilk mənada musiqinin əsas quruluş hissələrini müəyyənləşdirir(not, açar, ritm və s.).

Başqa sözlə, musiqi dilinin qaydalarını müəyyənləşdirir və istifadəsini izah edir.

İkinci mənasında musiqi nəzəriyyəsi 1950-ci illərdən sonra xüsusilə Şimali Amerika qitəsində musiqişünaslıqdan ayrıldı və musiqini öz-özünə öyrənən bir elm sahəsinə çevrildi. Musiqişünaslıqdan və etnomusiqişünaslıqdan fərqli olaraq müsbət elmlərdən (riyaziyyat, fizika və s.) İstifadə edir. Musiqinin bünövrəsini bütün musiqiçilər öyrənsə də, ancaq musiqinin elmi araşdırılması yalnız musiqi nəzəriyyəçiləri tərəfindən aparılır.

## Tarix

Musiqi nəzəriyyəsinin Pifaqordan başlayaraq qədim və uzun bir tarixi var. Şərq musiqisində nəzəriyyə tarixi Kindi ilə başlayır.

## Xarici keçidlər

Society for Music Theory (ingiliscə)
# Subdominanta

Dörd səsin birlikdə və ya ardıcıl səslənməsinə 'septakkord' deyilir. Qammanın bütün pillələrindən septakkord qurmaq mümkündür. Amma ən çox istifadə edilən Daminant Septakkorddur.

Qammanın V pilləsi dominanta adlanır. Daminant septakkordun adı da bundan götürülmüşdür. Daminant Septakkord qammanın 5-ci pilləsindən qurulur.

İnterval tərkibi: b3+k3+k3= D7

Akkordun I səsi ilə axırıncı səsi arasındakı məsafə septima olduğu üçün interval SEPTakkord adlanır.

I dönməsi D65(dominant kvintsekstakkord)

D65 natural major və harmonik minorun 7-ci pilləsindən qurulur. İnterval tərkibi aşağıdakı kimidir:

3+k3+b2

II dönməsi D43(dominant terskvartakkord)

D43 majorun və harmonik minorun II pilləsindən qurulur.

İnterval tərkibi:

k3+b2+b3

III dönməsi D2(dominant sekundakkord)