Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Suy sülaləsi

**Suy sülaləsi** (Çincə: 隋朝, Hanyu Pinyin: suí cháo) — Çində (586–618)-ci illər arasında iqtidarda olmuş xanədan.

## Tarixi

Çində feodal dağınıqlığı III əsrdən başlamışdı. Şimaldan türk xalqlarının hücumları kəsilmirdi. Lakin VI əsrin sonunda Çində yenidən vahid dövlət yaradılmasına cəhd edildi. Belə ki, Şimali Syon dövlətinin sərkərdəsi Yan Szyan rəqiblərinə qalib gəlib Suy sülaləsi hakimiyyətinin (586–618) əsasını qoydu. O, 589-cu ildə ölkənin cənubunda hökmranlıq edən Çin sülaləsinin hakimiyyətini devirdi və Çin imperiyasını bərpa etdi.
VI əsrin sonu VII əsrin əvvəllərində "Yantszı" və "Xuanxe" çaylarını birləşdirən, uzunluğu 1700 km olan "Böyük kanal" çəkildi. Kanal ölkənin cənub-şərqdəki dəniz sahillərində kənd təsərrüfatının inkişafı üçün şərait yaratdı. Suyun sahilə çıxartmasını təmin edən qurğu ixtira edildi, ağacdan hazırlanan ipəktoxuma dəzgahı təkmilləşdirildi, ticarət də gücləndi.

## Suy sülaləsi imperatorları

| Ölümündən sonrakı adı | Adı | İllər | Təqvim erası və erasının illəri |
| --- | --- | --- | --- |
| *Tarixdə qəbul edilmiş forma: "Suy" + ölümündən sonrakı adı* |
| Suy Ven-di 文帝 Wéndì | Yan Szyan 楊堅 Yanq Jian | 581–604 | * Kayxuan (開皇 Kāihuáng) 581–600
* Jenşou (仁壽 Rénshòu) 601–604
 |
| Suy Yan-di 煬帝 Yángdì | Yan Quan 楊廣 Yáng Guǎng | 605–617 | * Dae (大業 Dàyè) 605–617
 |
| Suy Qun-di 恭帝 Gōngdì | Yan Yu 楊侑 Yáng Yòu | 617–618 | * İnin (義寧 Yìníng) 617–618
 |

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Yen-Men qalasının mühasirəsi
* Çin tarixi

## Xarici keçidlər
# Tan sülaləsi

**Tan sülaləsi** (Çincə: 唐朝; Pinyin: Tángcháo) - Çində (618-918)-ci illər arasında iqtidarda olmuş xanədan.

## Tarixi

VII əsrin əvvəllərində Çində hakimiyyət 300 il hökmranlıq etmiş Tan sülaləsinin (618-918) əlinə keçdi. Bütün hakimiyyət imperatorun əlində cəmləşmişdi. Onu «Səma oğlu» adlandırırdılar. Ölkənin təsərrüfatı bərpa və inkişaf etdirildi, cənub əyalətlərində şəkər qamışı və çay kolları sahələrindən ildə iki dəfə məhsul götürülürdü.

Tan sülaləsinin işğalçılıq siyasəti nəticəsində Koreya və Vyetnam Çinə tabe edildi. Çin ordusu Böyük ipək yolunun ölkədən Mərkəzi Asiyayadək uzanan hissəsinə nəzarət edirdi. Lakin 751-ci ildə xilafət qoşunları Çin ordusunu məğlub etdikdən sonra bu nəzarət Çinin əlindən çıxdı. Buna baxmayaraq, Çin bu yol vasitəsilə İran, Mərkəzi Asiya, Bizansla ticarət əlaqəsini genişləndirirdi.

Çin Ərəb və İran tacirlərinin məskənləri olan Hind okeanının sahillərində ticarət aparırdı. Ölkənin daxilində Böyük kanaldan da ticarət üçün istifadə edilirdi. Sənətkarlıq və ticarət mərkəzləri olan şəhərlər böyüyüb genişlənirdi.

Feodal özbaşınalığı 874-cü ildə Xuan Çao üsyanının baş verməsinə səbəb oldu. Üsyan 884-cü ildə yatırıldı.

## Mənbə

* Ганиев Р.Т. Восточно-тюркское государство в VI - VIII вв.. — Екатеринбург: Издательство Уральского университета, 2006. — С. 152. — ISBN 5-7525-1611-0

## Həmçinin bax

* An Luşan üsyanı
* Çin tarixi

## Xarici keçidlər