Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Karbon qazı

| Karbon qazı |
| --- |
|  |
|  |
| Ümumi |
| Kimyəvi formulu | CO2 |
| Fiziki xassələri |
| Molyar kütlə |
44,01 q/mol |
| Sıxlıq | 44,01 q/sm³ |
| Termik xüsusiyyətlər |
| Ərimə nöqtəsi | -78 °C |
| Qaynama nöqtəsi | -57 °C |
| Əmələgəlmə entalpiyası | 394 kC/mol |
| Buxarın təzyiqi | 5.724.862,5 Pa |
| Təsnifatı |
| CAS-da qeyd. nöm. | 124-38-9 |
| PubChem | 280 |
| EINECS-də qeyd. nöm. | 204-696-9 |
| SMILES |  * C(=O)=O
 |
| InChI |  * InChI=1S/CO2/c2-1-3CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYSA-N
 |
| E nömrəsi | E290 |
| RTECS | FF6400000 |
| ChEBI | 16526 |
| BMT nömrəsi | 1013 |
| ChemSpider | 274 |
| Məlumatlar normal şərait (25 °C, 100 kPa) üçün verilmişdir. |

**Karbon qazı** CO2 ,karbon(IV) oksid, karbon dioksid.

Изменения концентрации CO2 в ppm на протяжении последних 400 тыс. лет (сверху — за последнюю тысячу лет)
## Fiziki xassələri

Rəngsiz, iysiz qazdır. Havadan ağırdır. Yanmır və yanmanın qarşısını alır.
Atmosfer təzyiqdə -78,5 °C-dən aşağı temperaturda karbon qazı mayeləşmədən birbaşa bərk hala keçir. Ona görə də "quru buz" adlanır.

## Alınması

### Sənayedə:

* Təbii mineralların parçalanmasından:

```
CaCO3 □(→┴t ) CaO + CO2
```

* Təbii qazın yandırılmasından:

CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O

* Laboratoriyada karbonat turşusunun duzlarına qüvvətli turşularla təsir etməklə alınır

Na2CO3 + 2HCl → 2NaCl + CO2 + H2O

## Kimyəvi xassələri

CO2 − karbonat turşusunun anhidrididir. Turşu oksidlərinin ümumi xassələrini göstərir:

* CO2+ H2O↔ H2CO3
* Na2O + CO2→Na2CO3
* 2NaOH + CO2 → Na2CO3 H2O

Karbon qazını əhəng suyu ilə təyin edirlər:

* Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 +H2O

Karbon qazı ammonyakla karbamid əmələ gətirir:

* CO2 + 2NH3 □(→┴t ) CO(NH2)2 + H2O

Oksidləşdirici kimi kömür və magneziumla reaksiyaya daxil olur:

* CO2 + C □(→┴t ) 2CO
* CO2 + 2Mg □(→┴t ) 2 MgO + C

Təbiətdə bitkilərin yaşıl yarpaqlarında(xlorofildə) fermentlərin iştirakı ilə havada olan karbon qazı və torpaqdan udulmuş su hesabına fotosintez prosesi gedir, qlükoza sintez olunur:

* 6CO2 + 6 H2O □(→┴hϑ ) C6H12O6 + 6O2

## Toksikliyi

Zəhərli qaz deyil, amma havada karbon qazının normadan çox olması orqanizmə zəhərləyici təsir göstərərək hipoksiyaya səbəb olur.Tərkibində 1,5-3% CO2 olan hava ilə uzun müddət ( bir neçə gün) nəfəs aldıqda qusma və başgicəllənmə başlayır, CO2 6%-dən çox olduqda isə ürəyin fəaliyyəti zəifləyir və həyat üçün təhlükəli vəziyyət yaranır..

## Tətbiqi

Karbon qazı soda, qazlı içkilərin, karbamidin, yuyucu vasitələrin istehsalında, quru buzun alınmasında istifadə olunur. Həmçinin neftin çıxarılmasında, pensilin istehsalında, mədənlərdə partlayıcı maddələrin soyudulmasında, yanğının söndürülməsində tətbiq olunur.

## Mənbə

1. Краткая химическая энциклопедия.М., изд."Советская энциклопедия", 1967, т.V, с 314-315.
2. Химический энциклопедический словарь. М., изд. "Советская энциклопедия", 1983, с.602.
# Lüteranlıq

**lüteranlıq bir çox din fırıldaqçılarının ifşası və onlara inanan insanların maarifləndirilməsinə səbəb olmuşdur.Lüteranlıq** — protestantlığın başlıca istiqamətlərindən biri. 16-cı əsrdə Almaniyada Reformasiya gedişində yaranmışdı. Əsasını Martin Lüter və ardıcılları qoymuşdur. İdeya əsasını Bibliya, "Razılıq kitabı", İncil və Apostol müraciətnamələri təşkil edir. Lüteranlıq ayinlərin sadələşdirilməsi uğrunda çıxış edir, boşanmaya və ikinci dəfə nikaha icazə verir.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Xristianlıq**

İsa

|  |
| --- |
| Bakirə Məryəmin doğması  ·  İsanın çarmıxa çəkilməsi  ·  İsanın dirilməsi  ·  Pasxa  ·  Xristianlıqda İsa |

Erkən Dövr

|  |
| --- |
| Həvari  ·  Kilsə  ·  İnanc  ·  İncil  ·  Allahın Padşahlığı  ·  Septuaginta  ·  Yeni Əhd |

Bibliya

|  |
| --- |
| Əhdi-Ətiq  ·  Əhdi-Cədid  ·  Xristian kanonları  ·  Apokrif |

Teologiya

|  |
| --- |
| Bağışlanma  ·  Vəftiz  ·  Xristologiya  ·  Ata  ·  Oğul  ·  Müqəddəs Ruh  ·  İnsan  ·  Xilas  ·  Esxatologiya  ·  Üç üqnum  |

Tarix və Ənənələr

|  |
| --- |
| Xronologiya  ·  Məryəm  ·  Pyotr  ·  Pavel  ·  Erkən  ·  I Konstantin  ·  Kilsə məclisi  ·  Xristianlıqda bölünmə  ·  Xaç yürüşləri  ·  Reformasiya |

Məzhəblər və Hərəkatlar

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Qərbi |
| --- |
| Adventist ·  Anabaptist ·  Anglikan ·  Baptist ·  Kalvinizm ·  Evangelizm ·  Müqəddəslik ·  Luteran ·  Medotist ·  Qədim Kilsə ·  Protestant ·  Əllinci ·  Katolik kilsəsi |

| Şərqi |
| --- |
|
Pravoslav ·  Katolik kilsəsi ·  Şərqi Pravoslav ·  Konstantinopol Pravoslav Kilsəsi |

| Hərəkatlar |
| --- |
|
Yehova şahidləri · Sonuncu gün · Unitarianizm · Kristafel · Birlik pentekostalizmi |

 |

Əsas mövzular

|  |
| --- |
| Mədəniyyət  ·  Xristianlığın tənqidi  ·  Ekumenizm  ·  Ayin ili  ·  Liturgiya  ·  Musiqi  ·  Vəftiz  ·  Digər dinlər  ·  Dua  ·  Vəz  ·  Simvolizm |

 |
|
Xristianlıq |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |
# Karabin

Üstdə M1 Karabina, altda M1 Garand. Tətik ilə lülə ucu arasındakı məsafə karabina modeldə daha qısadır.
**Karabin** (frans. *carabine*, ərəb. carab-yarağ, silah) — tüfəngə və ya muşketə oxşar ancaq daha qısa və daha gücsüz atəşli silah.

Əvvəllər adətən suvarilərin və topçuların istifadəsində olurdu. Daha qısa lüləsi ilə səciyələnir. Buna görə də güllənin başlanğın sürəti və başqa ballistik xüsusiyyətləri eyni kalibrdə olan vintli tüfəngdən aşağıdır. Bəzi ölkələrdə karabin adi, ancaq bəzi dəyişikliklərlə (kürəkdə rahat daşımaq üçün antabcıqların yanda yerləşməsi və daha kopmpakt olması üçün çəkimin dəstəyinin aşağı əyilməsi və b.) ilə vintli tüfəng hesab olunur. Yivsiz və yivli, qeyri-avtomatik(tək açılan və maqazinli)özü doldurulan və avtomatik növləri olur.

## İstinadlar
# Fevral

| ←→Fevral |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |

 |
| 2026-cı il |

**Fevral** — Qriqorian təqvimi ilə ilin ikinci ayıdır. 28 gündən (4 ildən bir 29) ibarətdir. İlin ən qısa ayıdır.

Yuli təqvimində — 4 ildən bir, nömrəsi 4-ə bölünən illərdə fevral ayı 29 gün olurdu. Hazırda Azərbaycan da daxil olmaqla dünyanın əksər ölkələrində əsas təqvim kimi istifadə edilən Qriqori təqvimində də belədir, amma nömrəsi iki sıfırla qurtaran illər 400-ə bölünmürsə həmin illərdə fevral ayı 28 gün olur; nömrəsi iki sıfırla qurtaran illər istisna edilməklə, 4 oktyabr 1582 tarixdən sonrakı hər hansı ilin nömrəsi 4-ə qalıqsız bölünərsə, həmin ildə fevral ayı 29 gündən ibarət olur. Göstərilən tarixdən sonrakı nömrəsi iki sıfırla qurtaran illərdə isə, ilnin nömrəsi 400-ə qalıqsız bölündükdə həmin ildə fevral ayı 29 gündən ibarət olur. Məsələn, 1900, 1800, 1700-cü illərdə fevral ayı 28, 1600 və 2000-ci illərdə isə fevral ayı 29 gündür.

Eramızdan əvvəl I yüzillikdə Roma hökmdarı Yuli Sezar təqvimdəki qarışıqlığı aradan qaldırmağı tapşırır. O zamana qədər il 365 gün 6 saat hesablanırmış. Misirli astronom Sosiginesin hesablaması ilə ilin 365 gün çəkməsi, hər ildən qalan 6 saatın isə təqvimə 4 ildən bir əlavə olunması qərara alınır.

Beləliklə, il dörd ildən bir 366 gün çəkir. 366 gün 12 bərabər hissəyə bölünmədiyi üçün 6 ay 30 gün, 6 ay isə 31 gün müəyyən edilir. Sezarın əmri ilə 365 gün çəkən illərin son ayından 1 gün çıxılır. O zaman ilin son ayı fevral olduğundan bu ay 4 ildən bir 30, digər illərdə isə 29 gün hesablanır.

Sezar başqa bir əmri ilə aylardan birinə öz adını verir — iyul ayına. Sonradan imperator Oktavian Avqust da növbəti aya öz adını verir və o, avqustun iyuldan 1 gün az çəkməsini şəninə sığışdırmadığından fevraldan 1 gün kəsib avqusta calayır. O zamandan bəri fevral ayı 4 ildən bir 29, qalan illərdə isə 28 gün çəkir.

Fevralın 29-da doğulan adamlar doğum günlərini dörd ildən bir qeyd edirlər. İtalyan bəstəkarı Antonio Rossini, fransız aktrisası Mişel Morqan, Azərbaycan yazıçısı Ənvər Məmmədxanlı, məşhur xizəkçi Raisa Smetanina həmin gün anadan olublar.

## Xarici keçidlər

* Qısa ayın tarixçəsi Arxivləşdirilib 2011-03-09 at the Wayback Machine

## İstinadlar
# Adobe

| Adobe |
| --- |
|  |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Sənaye | proqram təminatı sənayesi[d], informasiya texnologiyaları, proqram təminatı tərtibatı, süni intellekt |
| Məhsulu | Qrafika |
| Təsis tarixi | 1982 |
| Baş qərargahın yeri |  ABŞ, Kaliforniya, San-Xose |
| İqtisadi göstəriciləri |
| Birjada listinqi | NASDAQ: **ADBE** |
| Ümumi kapital | * 14.797.000.000 $ (2021)
 |
| Ümumi aktivlər | * 27.241.000.000 $ (2021)
 |
| Ümumi gəliri | ▼ US$ 412 milyon (2014) |
| Xalis mənfəəti | * 4.822.000.000 $ (2006–2007, 2007–2008, 2008–2009, 2009–2010, 2010–2011, 2011–2012, 2012–2013, 2013–2014, 2014–2015, 2015–2016, 2016–2017, 2017–2018, 2019, 2019–2020, 2021, 2021–2022)
 |
| Əməliyyat mənfəəti | * 5.802.000.000 $ (2006–2007, 2007–2008, 2008–2009, 2009–2010, 2010–2011, 2011–2012, 2012–2013, 2013–2014, 2014–2015, 2015–2016, 2016–2017, 2017–2018, 2018–2019, 2019–2020, 2021, 2021–2022)
 |
| Struktur |
| İşçi sayı | * 25.988 nəf. (2021)
 |
| adobe.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Adobe** — Proqram təminatı hazırlayan ABŞ kompaniyası. Mənzil-qərargahı San-Xosedə yerləşir.

## Həmçinin bax

* Adobe XD
* Adobe Photoshop Lightroom

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# OCLC

| OCLC |
| --- |
| Online Computer Library Center, Inc. |
|  |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Tipi | 501(c)(3) təşkilatı[d] |
| Sənaye | informasiya texnologiyaları, Kitabxana menecmenti |
| Təsis tarixi | təq. 5 iyul 1967[…] |
| Baş qərargahın yeri | * Dublin[d]
 |
| İqtisadi göstəriciləri |
| Ümumi aktivlər | * 468.922.717 $ (2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023)
 |
| Ümumi gəliri | * 248.040.496 $ (2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023)
 |
| Rəhbərlik |
| Təsisçi | * Fred Kilqur
 |
| oclc.org |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**OCLC Online Computer Library Center, Inc.** (**OCLC**) — dünya kitabxanalarının qlobal fəaliyyətlərini özündə ehtiva edən beynəlxalq təşkilatdır. Onun nəzdində Worldcat- dünya kataloq sistemi fəaliyyət göstərir. 6 iyul 1967-ci ildə mənfəət götürməyən Ohayo kollecinin Kitabxana Mərkəzi olaraq qurulmuşdur. 170 ölkədə və ərazidə 72.000-dən çox kitabxana, kitabxana materiallarını axtarmaq, əldə etmək, kataloqlaşdırmaq, borc almaq və qorumaq üçün OCLC xidmətlərindən istifadə edir. Təşkilat Fred Kilqur tərəfindən təsis edilmiş və mərkəzi Dublin, Ohayo, ABŞ-də yerləşir.

## Xidmətləri

OCLC biblioqrafik, annotasiya və tam mətnli məlumat əldə etmək imkanı verir.

OCLC və üzv kitabxanalar birlikdə dünyanın ən böyük onlayn ictimai giriş kataloqu (OPAC) olan WorldCat — OCLC Onlayn Birlik Kataloqunu yaradır və qoruyurlar. WorldCat dünyanın hər yerindəki dövlət və özəl kitabxanalardan qeydlər aparır. Open WorldCat proqramı kitabxanalara aid materialları İnternet axtarış motorları, biblioqrafik və kitab satış saytları vasitəsilə əldə edilə bilən WorldCat OCLC verilənlər bazasına yazır. 2005-ci ilin oktyabrında OCLC-nin texniki heyəti, oxuculara hər hansı bir WorldCat girişi ilə əlaqəli şərhlər və strukturlaşdırılmış məlumat sahələri əlavə etməyə imkan verən bir wiki layihəsi başlatdı.

OCLC, mərkəzi ABŞ, Pensilvaniya ştatının, Betlehem şəhərində yerləşən OCLC Qoruma Xidmət Mərkəzi adlanan mikrofilm qoruma və rəqəmsallaşdırma mərkəzi fəaliyyət göstərirdi. Mərkəz 2009-cu ildə Backstage Library Works-ə satılmışdır.

## Onlayn məlumat bazası

OCLC kitabxanaçıları və ictimaiyyət tərəfindən istifadə olunan bir kataloqlaşdırma və axtarış verilənlər bazasına malikdir. Mövcud kompüter proqramı Connexion, 2001-ci ildə xidmətə girdi və geliştiricisi OCLC Passport, 2005-ci ilin mayında dayandırıldı.

Verilənlər bazasında, OCLC-dən bir kataloqlaşdırma vasitəsi kimi istifadə edən dünyanın hər yerindəki kitabxana kataloquların istifadə etdiyi MAchine Readable Cataloging (MARC, **MA**chine **R**eadable **C**ataloging) formatında qeydlər var. MARC formatında yaradılan qeydlər daha sonra yerli kitabxana kataloqu sistemlərinə yüklənir. Bu, kitabxanalara material məlumatlarını tapmaq və yükləmək və hər bir materialı ayrı-ayrılıqda kataloqlaşdırmaq üçün uzun müddət olmadan yerli kataloqu əlavə etmək imkanı verir.

## Həmçinin bax

* VIAF

## İstinadlar
# 824

| 824 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 824 *DCCCXXIV* |
| Yuli təqvimi | 824 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 6332-6333 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 1576-1577 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 4584-4585
ד'תקפ"ד
 - ד'תקפ"ה |
| Hicri təqvim | 208-209 |
| Erməni təqvimi | 3316-3317 (11 avqust)
ՊԻԴ |
| Çin təqvimi | 3520-3521 癸卯 - 甲辰 qara dovşan
 - yaşıl əjdaha
 |
| Efiopiya təqvimi | 816 - 817 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 880-881 |
| - *Şaka sambat* | 746—747 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 3925-3926 |
| İran təqvimi | 202-203 |
| Buddist təqvimi | 1367 |
| Holosen təqvimi | 10824

  |

## Hadisələr

## Doğumlar

* İbn Macə

## Ölümlər

* Çin filosofu Xan Yüy (d.768)
* Çindexan — Uyğurların X xaqanı.

## İstinadlar
# 1956 Qış Olimpiya Oyunları

|  1956 Qış Olimpiya Oyunları |
| --- |
|  |
| İdmançıların sayı | 32, 821 |
| Rəsmən açılışı edib | Covanni Qronki |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı

|  |  |
| --- | --- |
| **Medalların ümumi sayı** |  |
| **№** | **Ölkə** |  **Qızıl** |  **Gümüş** |  **Bürünc** | **Ümumi** |
| 1 |  SSRİ | 7 | 3 | 6 | 16 |
| 2 |  Avstriya | 4 | 3 | 4 | 11 |
| 3 |  Finlandiya | 3 | 3 | 1 | 7 |
| 4 |  İsveçrə | 3 | 2 | 1 | 6 |
| 5 |  İsveç | 2 | 4 | 4 | 10 |
| 6 |  ABŞ | 2 | 3 | 2 | 7 |
| 7 |  Norveç | 2 | 1 | 1 | 4 |
| 8 |  İtaliya | 1 | 2 | 0 | 3 |
| 9 |  Gürcüstan Demokratik Respublikası, Almaniya | 1 | 0 | 1 | 2 |
| 10 |  Kanada | 0 | 1 | 2 | 3 |

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Xidməti

**Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Xidməti** (ing. Natural Resources Conservation Service), keçmiş adı **Torpağın Mühafizəsi Xidməti** (ing. Soil Conservation Service) — ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin fermerlərə və digər özəl torpaq sahiblərinə və idarəçilərə texniki yardım göstərən təşkilat.

Təşkilatın adı 1994-cü ildə Bill Klintonun prezidentliyi dövründə onun daha geniş missiyasını əks etdirmək üçün dəyişdirildi. Təşkilat nisbətən kiçik sayılır və hazırda təxminən 12.000 işçisi var. Təşkilatın missiyası dövlət və yerli qurumlarla əməkdaşlıq yolu ilə özəl torpaqlarda təbii ehtiyatları yaxşılaşdırmaq, qorumaq və yaxşı şəraitdə saxlamaqdır. Təşkilatın əsas diqqəti kənd təsərrüfatı torpaqlarında olsa da, torpağın ölçülməsi, təsnifatı və suyun keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına bir çox texniki töhfələr vermişdir.

## İstinadlar
# Kanal

**Kanal** (lat. canalis – boru) — hidrotexnikada suyun basqınsız hərəkəti üçün çəkilən düzgün formalı süni məcra (su yolu). Təyinatdan asılı olaraq gəmiçilik kanalı, energetika kanalı, suvarma kanalı və s. növləri var.

Gəmiçilik kanalı dəniz, göl və gəmi üzən çayları birləşdirmək, gəmi hərəkətini asanlaşdırmaq, su yollarını qısaltmaq və s. məqsədlərlə çəkilir.

Energetika (derivasiya) kanalları su elektrik stansiyaları komplekslərinə daxildir.

Suvarma kanalları əkin yerlərinin suvarılması üçündür, məs. Samur-Abşeron kanalı, Yuxarı Qarabağ kanalı, Yuxarı Şirvan kanalı. Kanalların en kəsiyi düzbucaqlı trapesiya, üçbucaqlı, yarımdairə və s. şəklində olur. Axın və dalğa təsirindən kanal dibinin yuyulmasını, suyun torpağa hopmasını azaltmaq (kanalın suburaxma qabiliyyətini çoxaltmaq) üçün müxtəlif üzlük materiallarından (məsələn: beton, dəmir-beton) istifadə olunur.

## Mənbə

## Həmçinin bax

* Arx
# 5 fevral

| ←→Fevral |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |

 |
| 2026-cı il |

**5 fevral** — Qriqorian təqvimində ilin 36-cı günü.
Bu tarixdə ilin sonuna 329 gün (uzun ildə 330 gün) qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 23 yanvar tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

Sankt-Peterburqda Qış sarayının sahilə baxan fasadı.
* 1852 — Sankt-Peterburqda Ermitaj cəmiyyətə açılıb.

### 1901–cari

* 1960 — Moskva şəhərində Rusiya Xalqlar Dostluğu Universiteti yaradılmışdır.
* 2017 — Kamerun milli futbol komandası Afrika Millətlər Kubokunu qazanıb.
* 2019 — Roma Papası Fransisk Əbu-Dabiyə səfəri zamanı tarixdə Ərəbistan yarımadasını ziyarət edən və papalıq mərasimini keçirən ilk Roma Papası olmuşdur.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 1991 — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sessiyasında dövlətin adının Azərbaycan Respublikası adlandırılması haqqında qərar qəbul edilib.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1788 — Karoy Kişfaludi, Macarıstan dramaturqu
* 1812 — Jorj Dantes, Fransa zabiti
* 1859 — Cəfərqulu xan Naxçıvanski, Azərbaycan zabiti

### 1901–cari

Qara Qarayev
* 1918
	+ Qara Qarayev, Azərbaycan bəstəkarı
	+ Nikolae Çauşesku, Rumıniya dövlət xadimi
* 1923 — Baba Salahov, Azərbaycan tarzəni
* 1924 — Aleksandr Matrosov, Sovet əsgəri
* 1930 — Əlibaba Məmmədov, Azərbaycan xanəndəsi
* 1939 — Rüstəm İbrahimbəyov, Azərbaycan yazıçısı
* 1943 — Patrik Vinston, ABŞ alimi
* 1963 — Münəvvər Kələntərli, Azərbaycan aktrisası
* 1965 — George Haci, Rumıniya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1985 — Kriştiano Ronaldo, Portuqaliya futbolçusu
* 1992 — Neymar, Braziliya futbolçusu
* 1993 — Təbriz Rəsulzadə, Azərbaycan baş leytenantı
* 1995 — Kamil Qasımov, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

* 720 — Ömər ibn Əbdüləziz, Əməvi xəlifəsi

### 1601–1900

* 1818 — XIII Karl, İsveç və Norveç kralı

### 1901–cari

Kirk Duqlas
* 1927 — İnayət Xan, Hindistan müğənnisi
* 1946 — Corc Arliss, İngiltərə aktyoru
* 1963 — Münəvvər Kələntərli, Azərbaycan aktrisası
* 1971 — Matyaş Rakoşi, Macarıstan baş naziri
* 1979 — Yavər Kələntərli, Azərbaycan müğənnisi
* 1993 — Adnan Qəhvəci, Türkiyə deputatı
* 1994 — Ben Envonvu, Nigeriya boyakarı və heykəltəraşı
* 1999 — Vasili Leontyev, ABŞ və Rusiya iqtisadçısı
* 2005 — Mixalina Vislotskaya, Polşa ginekoloqu və seksoloqu
* 2012
	+ Bill Hinzman, ABŞ aktyoru
	+ Lidiya Rəsulova, Azərbaycan dövlət xadimi
* 2017 — Rafiq Dadaşov, Azərbaycan kinorejissoru
* 2020 — Kirk Duqlas, ABŞ aktyoru
* 2022 — Əbdicəmil Nurpeysov, Qazaxıstan yazıçısı

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Burundi — Birlik Günü
* Meksika — Konstitusiya Günü

## İstinadlar
# 28 fevral

| ←→Fevral |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |

 |
| 2026-cı il |

**28 fevral** — Qriqorian təqvimində ilin 59-cu günü.
Bu tarixdə ilin sonuna 306 gün (uzun ildə 307 gün) qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 15 fevral tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

Körfəz müharibəsində Səhra Qalxanı əməliyyatı zamanı yerdə dayanan F-15-lər.
* 1991 — İlk Körfəz müharibəsi başa çatıb.
* 1998 — Misir milli futbol komandası Afrika Millətlər Kubokunu qazanıb.
* 2013 — Roma papası XVI Benedikt vəzifəsindən istefa verib və 1415-ci ildə Roma papası XII Qriqoridən sonra istefa verən ilk papa olub.
* 2020 — Belarus, İslandiya, Meksika, Litva, Uels və Yeni Zelandiyada ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 1992 — Azərbaycan, ABŞ və Hindistan arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.
* 1995 — Azərbaycan və Nepal arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.
* 2020 — Azərbaycanda ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1533 — Mişel de Monten, Fransa filosofu

### 1601–1900

* 1840 — Karl Menger, Avstriya iqtisadçısı
* 1846 — Cambul Cabayev, Qazaxıstan akını
* 1880 — Martiros Saryan, Ermənistan boyakarı

### 1901–cari

Nəzakət Məmmədova
* 1901 — Laynus Polinq, ABŞ kimyaçısı
* 1913 — Ənvər Məmmədxanlı, Azərbaycan yazıçısı
* 1927 — Rəşid Məmmədbəyov, Azərbaycan güləşçisi
* 1937 — Aslan Usoyan, Rusiya qanuni oğrusu
* 1944 — Nəzakət Məmmədova, Azərbaycan müğənnisi
* 1953 — Pol Kruqman, ABŞ iqtisadçısı
* 1969 — Telli Borçalı, Azərbaycan aşığı
* 1988 — Benedikt Hövedes, Almaniya futbolçusu
* 1990 — Anna Muzıçuk, Ukrayna şahmatçısı
* 1997 — Kamran Səmədov, Azərbaycan əsgəri
* 2000 — Moyse Kin, İtaliya futbolçusu
* 2002 — İsrayıl Hacıyev, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

* 628 — II Xosrov, Sasanilər imperiyasının şahənşahı

### 1601–1900

* 1644 — Har Qobind, Sikx qurusu
* 1687 — Erməni Süleyman Paşa, Osmanlı dövlət xadimi
* 1719 — Boris Şeremetyev, Rusiya diplomatı
* 1869 — Alfonso de Lamartini, Fransa şairi

### 1901–cari

Olaf Palme
* 1925 — Fridrix Ebert, Almaniya prezidenti
* 1968 — Nikolay Voronov, Sovet marşalı
* 1983 — Monir Vəkili, İran müğənnisi
* 1986 — Olaf Palme, İsveç baş naziri
* 2006 — Ouen Çemberlen, ABŞ fiziki
* 2011
	+ Anni Jirardo, Fransa aktrisası
	+ Ceyn Rassell, ABŞ aktrisası
* 2015 — Yaşar Kamal, Türkiyə yazıçısı
* 2017 — Qrant Avakyan, Sovet polkovniki
* 2026 — Əli Xamenei, İran prezidenti

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
# Biotop

**Biotop** (yun. τόποσ – yer) — eyni relyef, iqlim və digər abiotik amillərə malik olan su hövzəsində və ya quruda müəyyən biosenozun məskən saldığı sahə.

## Ümumi məlumat

Qurunun, yaxud su hövzəsinin orada məskunlaşmış orqanizmlər üçün nisbətən eyni şəraiti olan sahəsi. Məcmusu Biotopun sərhədlərini, həmçinin onun adını müəyyən etmək üçün tez-tez istifadə olunan bitki və heyvanların müəyyən növ tərkibi ilə səciyyələnir.

Aşağıdakı biotopları ayırmaq olar: polipedon, yəni torpaq sudibi məskəni, klimatop, yəni fitosenozun yerüstü hissəsi məskəni və hidrotop,su dibinin üst hissəsi məskəni. Bunlardan asılı olmayaraq müxtəlif mikropopulyasiyalar məskən salan mikrotoplar da ayırırlar. Biotop termini adətən ekoloqlar tərəfindən işlədilir.

"Biotop" termini adətən konkret biosenozun formalaşdığı yer mənasında başa düşülür. Bir qayda olaraq, o, səthinin ölçüsü nisbətən kiçik olan sahələr (məs., meşə ilə əhatələnmiş susuz dərələrdəki çəmən, yaxud qumlu-qənbərli sahil zolağı) anlayışı mənasında işlənir; çox vaxt konkret növün yaşadığı yerin sinonimi kimi istifadə edilir (tikanbalığın Biotopu, çay qaraquşunun Biotopu).

## Mənbə
# Mol

| Mol |
| --- |
| Ümumi məlumatlar |
| Ölçdüyü anlayış | maddə miqdarı |
| Adını daşıyır | Molekul |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Mol** — kütləsi 0,012 kq olan karbondakı atomların sayı qədər molekullardan və ya atomlardan təşkil olunmuş maddə miqdarına deyilir. Bu ifadədən görünür ki, karbonun molyar kütləsi 12 q/mol-dur. Mol BS-də 1971-ci ildən başlayaraq əsas yeddi vahiddən biri olub, maddə miqdarının vahididir. Bütün maddələrin 1 molunda 6,023·1023 sayda molekul olur. Şimali Amerikada hər il 23 oktyabr 1991-ci ildən etibarən səhər 6:02-dan, axşam 6:02-yə kimi "Mol günü" keçirilir. Əsas səbəbi isə məhz həmin gün Avoqadro ədədinin (NA=6,023·1023mol−1) hesablanmasıdır.

## Düsturlar

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

* Müəyyən kütləli maddənin neçə mol olduğunu tapmaq üçün həmin kütləni WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 maddənin molyar kütləsinə WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 bölmək lazımdır.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6

* Müəyyən həcmdə verlmiş qazın neçə mol olduğunu tapmaq üçün həmin həcm WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 molyar həcmə WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 bölmək lazımdır.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12

* Müəyyən sayda hissəciyin neçə mol olduğunu tapmaq üçün həmin sayı WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 Avoqadro ədədinə WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 bölmək lazımdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər