Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kem çayı

| Kem çayı |
| --- |
|  |
|  |
| Ölkə | * Rusiya
 |
|  |
| Mənsəbi | Yenisey vadisi |
| Uzunluğu | * 356 km
 |
| Su sərfi | 12,86 m³/san |
| Hövzəsinin sahəsi | 8.940 km², 8,94 km² |
| DSR |
17010400112116100025342 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Kem çayı** — Yenisey çayının sol qolu.

## Əsas göstəricilər

Bu çay Rusiya Federasiyasının Krasnoyarsk əyalətindən axır. Çayın uzunluğu-356 km, hövzəsinin sahəsi isə 8940 km²-dir.Qidalanmasında qarışıq mənbələrdəndir. Ancaq qar suları daha üstünlük təşkil edir. 1960-1993-cü illərin məlumatlarına əsasən Mixayilovka kəndində suyun sərfi 12,86 m³/san olmuşdur.

## Qolları

* 10 km: Levoşka
* 17 km: Cernaya
* 18 km: Potılina
* 24 km: Pesçanka
* 34 km: Bobrovka
* 46 km: Mokrıy
* 53 km: Malaya Belaya
* 54 km: Tıya
* 65 km: Mostovaya
* 73 km: Vşivka
* 77 km: Qluxanka
* 82 km: Rınbnaya
* 93 km: Rıbnaya
* 110 km: Tixonovka
* 115 km: Belaya
* 141 km: Mİxaylovka
* 144 km: Korpovka
* 146 km: Stepanov
* 164 km: Berezovka
* 171 km: Durnovka
* 175 km: Boqdanovka
* 196 km: Berezovıy
* 200 km: Ceremşanka
* 205 km: Yzevka
* 215 km: Bolşaya
* 218 km: Poxabovka
* 245 km: Panskaya
* 247 km: Şelkanovka
* 251 km: Talajanka
* 273 km: Karaulnaya
* 277 km: Oqnevka
* 282 km: Borisovka
* 292 km: Listvyanka
* 301 km: Tuqan
* 315 km: Opuşka
* 334 km: Severnaya

## Həmçinin bax

* Yenisey

## İstinadlar
# Aryavarta

Son Vedik dövründə (təxminən e.ə. 1100–500) "Aryavarta"nın təxmini hüdudları. Aryavarta şimal-qərb Hindistan və qərbi Qanq düzənliyi ilə məhdudlaşırdı; şərqdəki Böyük Maqadha regionunda isə Vedik mədəniyyətinə daxil olmayan Hind-Aryanlar və sonradan Caynizm ilə Buddizmin yaranmasına rəvac verən digər xalqlar məskunlaşmışdı.
Vedik Hindistan xəritəsi.
**Aryavarta** (Sanskritcə: आर्यावर्त, hərf. "Əsilzadələrin ölkəsi", BFA: sa) — *Sutralar* və digər qədim Hinduizm mətnlərində Hindistan yarımadasının şimal hissəsini ifadə etmək üçün işlədilən tarixi coğrafi termindir.

Bu termin Hind-ari köçləri dövründə və sonrasında Hind-ari qəbilələri tərəfindən məskunlaşdırılmış, həmçinin Hind-ari dininin və rituallarının dominant olduğu Hind-Qanq ovalığı və onun ətrafındakı regionları əhatə edirdi. Müxtəlif tarixi mənbələrdə əks olunduğu kimi, Brahmin ideologiyasının təsiri Veda dövründən sonrakı mərhələlərdə şərqə doğru yayıldıqca, "Aryavarta"nın coğrafi sərhədləri də zamanla genişlənmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

Çap edilmiş mənbələr

* *Bronkhorst, Johannes.* Greater Magadha: Studies in the Culture of Early India. BRILL. 2007. ISBN 9789004157194.
* *Bronkhorst, Johannes,* Buddhism in the Shadow of Brahmanism, BRILL, 2011
* *Bronkhorst, Johannes,* The historiography of Brahmanism // Otto; Rau; Rupke (redaktorlar ), History and Religion:Narrating a Religious Past, Walter deGruyter, 2015
* *Bronkhorst, Johannes,* How the Brahmains Won, BRILL, 2016
* *Bronkhorst, Johannes,* "Brahmanism: Its place in ancient Indian society", Contributions to Indian Sociology, 51 (3), 2017: 361–369, doi:10.1177/0069966717717587
* *Eraly, Abraham,* Gem In The Lotus, Penguin, 2002, ISBN 978-93-5118-014-2
* *Jansari, Sushma,* Chandragupta Maurya: The creation of a national hero in India, UCL Press, 2023, ISBN 9781800083882
* *Majumdar, R. C.; Raychauduhuri, H. C.; Datta, Kalikinkar,* An Advanced History of India, London: Macmillan & Company Ltd; New York: St Martin's Press, 1960
* *Michaels, Axel.* Hinduism. Past and present. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. 2004.
* *Norelius, Per-Johan.* Soul and Self in Vedic India (ingilis). BRILL. 2023. 459. ISBN 978-90-04-54600-4.
* *Samuel, Geoffrey.* The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century. Cambridge University Press. 2010.
* *Sastri, Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta,* Age of the Nandas and Mauryas, Motilal Banarsidass, 1988, ISBN 978-81-208-0466-1

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* *Kane, Pandurang Vaman.* History of Dharmaśāstra: (ancient and mediaeval religious and civil law in India). Bhandarkar Oriental Research Institute. 1962.
* *Neelis, Jason.* Early Buddhist Transmission and Trade Networks: Mobility and Exchange Within and Beyond the Northwestern Borderlands of South Asia. BRILL. 19 noyabr 2010. ISBN 978-90-04-18159-5.
# Papua-Yeni Qvineya

| Papua-Yeni Qvineya Müstəqil Dövləti |
| --- |
| *Independen Stet bilong Papua Niugini* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq[d] | Gerb[d] |

 |
| Müxtəliflik içində birlik |
| **Himn:**
Ey qalxın,bütün oğullar |
|  |
| Rəsmi dili | İngilis dili, Tok-Pisin, Hiri-motu |
| Etnik qrupları |
Papuaslar - 83%, melaneziyalılar -14% |
| Paytaxt | Port Morsbi 9°30′ c. e. 147°07′ ş. u. |
| Ən böyük şəhəri |
paytaxtı |
| Qubernator |
Maykl Oqio [ 25.II.2011 ~] |
| Baş nazir |
Piter O'Nil [2.VIII.2011 ~] |
| Sahəsi |
Dünyada 55-ci |
|  • Ümumi |
462840 km² |
|  • Su sahəsi (%) | 2% |
| Əhalisi |
|  • Əhali (2015) | 6 760 min nəfər (104-cü) |
|  • Siyahıyaalma (9.VII.2000) |
5,190,783 nəf. |
|  • Sıxlıq |
14 nəf./km² |
| ÜDM (AQP) |
|  • Ümumi (2014) |
18,07 milyard dollar  (146-cı) |
|  • Adambaşına |
2 400 dollar  (198-ci) |
| İİİ **(2013)** |
0.466 (aşağı; 156-cı) |
| Valyuta | kina (PGK) |
| İnternet domeni | .pg |
| ISO kodu | PG |
| Telefon kodu | 675 |
| Saat qurşaqları | +10 |
| Nəqliyyatın yönü | sol |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Papua-Yeni Qvineya
**Papua-Yeni Qvineya**, tam adı **Papua-Yeni Qvineya Müstəqil Dövləti** (ing. Papua New Guinea [ˈpæpuːə njuː ˈɡɪni] (tj. ˈpɑːpuːə, ˈpæpjuːə), tok-pisin Papua Niugini, hiri-motu Papua Niu Gini) — Okeaniyada Sakit Okeannın cənub-qərbində dövlət. Yeni Qvineya adasının şərq hissəsini, Bismark arxipelaqını, Solomon adalarının şimal hissəsini, Buka adasını , D’Antrkasto adasını və s.əhatə edir. Sahəsi — 462 840 km². Əhalisi 6 milyon nəfər (2009), əsasən papuas və melaneziyalılardan ibarətdir.

## İstinadlar
# Norfolk adası

| Territory of Norfolk Island |
| --- |
| ing. Territory of Norfolk Island |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq[d] | Gerb |

 |
| *Official God Save the Queen / Un-official Pitcairn Anthem* |
|  |
| Rəsmi dili | ingilis |
| Paytaxt | Kinqston |
| Ən böyük şəhəri |
Ban Pain |
| Sahəsi |
|  • Ümumi |
36 km² |
| Əhalisi |
|  • Əhali (2013) | 2 200 nəfər (232-ci) |
|  • Sıxlıq |
61 nəf./km² |
| Valyuta | Avstraliya dolları (AUD) |
| İnternet domeni | .nf |
| ISO kodu | NF |
| Telefon kodu | 6723 |
| Saat qurşaqları | +11:30 |
| Nəqliyyatın yönü | sol[d] |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

## İqtisadiyyat

İqtisadiyyatın əsas sahələri — turistik biznes, kənd təsərrüfat və filatelistlər üçün poçt marka buraxılışıdır.

## Dil

Norfolk Adasının rəsmi dili ingilis dilidir.

## Şəkillər

* Qarabatdaq
* Kötüklər
* Ağ Su qaranquşu
* Emily Körfəzi
* Norfolk adası Şamları
* Kapitan Kuk zirvəsi
* Quş Qayası (şimal sahilində)
* Kilsə Qayası (şimal sahilində)

## İstinadlar
# AllMusic

| AllMusic |
| --- |
|  |
| URL | allmusic.com |
| Dilləri | amerikan ingiliscəsi |
| Açılma tarixi | 1991 |
| Alexa reytinqi | * 3.079 (2017)
 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**All Music Guide** Azərbaycan dilinə tərcümə olunduqda "bütün musiqilər üzrə qid" mənasını verir. Ən böyük onlayn musiqi verilənlər bazasıdır. All Media Guide təşkilatına aiddir. 1991-ci ildə Maykl Erlevayn tərəfindən yaradılmışdır.

Ensiklopediyanın portalı internetdə 1995-ci ildən fəaliyyət göstərir. Əsas informasiyalar musiqi janrları, musiqiçilər və musiqi qrupları, eyni zamanda musiqi albomları haqqındadır.

## Xarici keçidlər

* All Music Guide
* All Music Guide-in statistikası
# .to

| .to |
| --- |
| Təqdim olunma tarixi | 1995 |
| Veb-sayt | tonic.to |

**.to** — Tonqa krallığı üçün təyin olunmuş coğrafi domen.

## Xarici keçidlər

* Registration of . TO domains
* IANA .to whois information
# III Çarlz

| III Çarlz |
| --- |
| ing. Charles III, King of the United Kingdom |
|  |
|  |
| Kanada kralı |
| **Vəzifədədir** |
| 8 sentyabr 2022-ci ildən
 |
| Əvvəlki | II Elizabet |
| Böyük Britaniya kralı |
| **Vəzifədədir** |
| 8 sentyabr 2022-ci ildən
 |
| Əvvəlki | II Elizabet |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum adı | Prince Charles Philip Arthur George Windsor of Edinburgh |
| Doğum tarixi | 14 noyabr 1948(1948-11-14)[…] (77 yaş) |
| Doğum yeri | * Vestminster borosu, Böyük London, İngiltərə, Birləşmiş Krallıq
 |
| Təhsili | * Triniti Kolleci (1967–1970),
* Aberistuin Universiteti (1969)
 |
| Atası | Filip Mauntbetten[…] |
| Anası | II Elizabet[…] |
| Həyat yoldaşları | * Şahzadə Diana (1981–1996),
* Kraliça Kamilla (Böyük Britaniya kraliçası) (2005-ci ildən)
 |
| Uşaqları | * Uels şahzadəsi Vilyam[…],
* Şahzadə Harri[…]
 |
| Hərbi xidmət |
| Qoşun növü | Britaniya Ordusu, Krallıq donanması |
| Rütbəsi | * feldmarşal[d]
 |
|

---

 |
| Təltifləri |                                              |
| Monoqram |  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**III Çarlz**, **III Karl** və ya tam adı ilə **Çarlz Filip Artur Mauntbetten-Vindzor** (əsil adı: ing. Charles Philip Arthur George Mountbatten-Windsor; 14 noyabr 1948[…], Vestminster borosu, Böyük London) — Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının kralı (8 sentyabr 2022-ci ildən). Kraliça II Elizabetin oğlu. Kral taxtını ən uzun müddət gözləmiş varis.

Çarlz 8 sentyabr 2022-ci ildə anasının ölümündən sonra kral oldu. 73 yaşında o, Britaniya tarixində ən uzun ömür sürən varis və Uels şahzadəsi olduqdan sonra Britaniya taxtına çıxan ən yaşlı şəxs oldu. 6 may 2023-cü ildə Vestminster abbatlığında tacqoyma mərasimi oldu.

## Həyatı

Karl 14 noyabr 1948-ci ildə Bukingem sarayında anadan olmuşdur. O, Edinburq hersoginyası Şahzadə Elizabet və Edinburq hersoqu Şahzadə Filipin ilk övladı və Kraliça Elizabetlə VI Corcun ilk nəvəsidir. Şahzadənin xaç valideynləri Kral (doğma babası), Norveç kralı VII Haakon, Mariya Tek (doğma böyük nənəsi), Şahzadə Marqaret (doğma xalası), Yunanıstan və Danimarka şahzadəsi Corc, Şahzadə Viktoriya, Xanım Brebon və Devid Bouz-Layon olmuşdur. Hökmdarın qızının övladı olduğuna görə Karla Britaniya şahzadəsi və Zati-aliləri titulları verilməmişdi. Əvəzində o, Meriones Qrafı titulunu (atasının ikinci titulu idi) götürəcəkdi, lakin 22 oktyabr 1948-ci ildə VI Corc Şahzadə Elizabet və Edinburq hersoqunun hər hansı övladına kral ailəsinin üzvü və şahzadə statusu hüququnun verilməsi haqqında sənəd hazırlatdı, bu isə Karlı doğuşdan kral ailəsinin şahzadəsi etdi.

Karlın üç yaşı olanda anasının Kraliça olması ilə o da II Elizabetin varisi oldu. Hökmdarın ən böyük oğlu olduğuna görə o, avtomatik olaraq Birləşmiş Krallığın vəliəhd şahzadəsi olmaqla yanaşı, həm də Kornuol Hersoqu, Rotsey Hersoqu, Kerrik Qrafı, Renfru Baronu, Adalar lordu və Şotlandiya Şahzadəsi oldu. Onun 1981-ci ildə Leydi Diana Spenserlə evliliyindən Şahzadə Uilyam və Şahzadə Harri adlı iki oğlu var idi. 1996-cı ildə cütlük hər ikisi nikahdankənar münasibətləri açıq şəkildə bildirdikdən sonra ayrıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şahzadə Çarlzin rəsmi saytı (ing.)
# Boeing

| The Boeing Company |
| --- |
| Boeing |
|  |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Tipi | ictimai şirkət |
| Sənaye | aviakosmos sənayesi[d], Aviasiya sənayesi, silah sənayesi[d], kosmik sənaye[d] |
| Məhsulları | Sərnişin və hərbi təyyarələr, kosmik texnika |
| Təsis tarixi | 1916 |
| Baş qərargahın yeri | Virginiya, ABŞ |
| İqtisadi göstəriciləri |
| Birjada listinqi | NYSE: **BA** |
| Ümumi kapital | * −17.230.000.000 $ (2023)
 |
| Ümumi aktivlər | * 137.010.000.000 $ (2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2023)
 |
| Ümumi gəliri | $60,9 mlrd. (2008-ci il) |
| Xalis mənfəəti | $2,7 mlrd. (2008-ci il) |
| Əməliyyat mənfəəti | * −773.000.000 $ (2015, 2016, 2017, 2018, 2023)
 |
| Struktur |
| İşçi sayı | 164,495 |
| Tərəfdaşlar | McDonnell Douglas |
| Rəhbərlik |
| Təsisçi | * Uilyam Boinq[d]
 |
| Boeing rəsmi saytı |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Boeing** (ing. The Boeing Company) — ABŞ mərkəzli, dünyanın aparıcı aviasiya və aerokosmik şirkətlərindən biri. Eyni zamanda reaktiv kommersiya və hərbi təyyarələrin ən böyük istehsalçılarından biridir. Ayrıca, Boeing rotorlu təyyarə, elektron və müdafiə sistemləri, raketlər, peyklər, raket atıcı qurğular və inkişaf etmiş informasiya və kommunikasiya sistemləri dizayn və istehsal edir.

NASA-nın əsas xidməti təminatçısı kimi, Boeing Aerokosmik Gəmi və Beynəlxalq Aerokosmik Stansiyanı (The Space Shuttle and International Space Station) idarə edir. Şirkət həmçinin çoxsaylı hərbi və kommersiya hava dəstək xidmətləri təşkil edir. Boeing-in dünyanın 90-dan çox ölkəsində müştəriləri var və satış həcminə görə ABŞ-in ən böyük ixracatçılarından biridir.

## Müdafiə, aerokosmik və təhlükəsizlik xidmətləri

14 iyul 2010-cu ildə Boeing dörd gün dayanmadan uça bilən və hidrogenlə işləyən kəşfiyyat təyyarə prototipini təqdim etdi. "Phantom Eye" adlanan təyyarə 20 min metr yüksəklikdən uça bilir. 96 saat havada qala bilən təyyarə hər biri 150 at gücünə sahib 2,3 litrlik dörd silindirli iki motorla təchiz olunmuşdur.

Boeing Şirkətinin ən çox istifadə olunan təyyarələrindən biri də Boeing 747-400 təyyarəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Boeing rəsmi saytı

## Həmçinin bax

* Boinq 787
* Boeing B-52 Stratofortress
* Boeing E-6 Mercury
# El-Salvador

| Salvador Respublikası |
| --- |
| isp. República de El Salvador |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq | Gerb[d] |

 |
| *isp.* Dios, Unión, Libertad |
| **Himn:**Salvador himni |
|  |
| Rəsmi dili | ispan |
| Etnik qrupları |
metislər -82%, ağlar -13%,hindular -3% |
| Paytaxt | San-Salvador |
| Ən böyük şəhəri |
San-Salvador-1 605 min(2011-ci il),Santa-Ana- 245 min(2007-ci),San-Miqel- 183 min(2005-ci) |
| İdarəetmə forması | Respublika |
| Prezident |
Nayib Bukele |
| Vise-prezident |
Feliks Ucoa |
| Sahəsi |
Dünyada 153-cü |
|  • Ümumi |
21041 km² |
|  • Su sahəsi (%) | 1,5 |
| Əhalisi |
|  • Əhali (2015) | 6 720 min nəfər (104-cü) |
|  • Siyahıyaalma (12.V.2007) |
5 744 113 nəf. |
|  • Sıxlıq |
319 nəf./km² |
| ÜDM (AQP) |
|  • Ümumi (2014) |
50,9 milyard dollar  (107-ci) |
|  • Adambaşına |
8 000 dollar  (143-cü) |
| İİİ **(2013)** |
0.680 |
| Valyuta | ABŞ dolları, Bitkoin |
| İnternet domeni | .sv |
| ISO kodu | SV |
| Telefon kodu | 503 |
| Saat qurşaqları | UTC -6 |
| Nəqliyyatın yönü | sağ[d] |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Salvador** və ya **El-Salvador** — Şimali Amerikada yerləşən və təxminən 6.9 milyonluq əhaliyə sahib ölkə. Ölkə qərbdə Qvatemalaya, şimal və şərqdə Hondurasa və cənubda Sakit okeanla qonşudur. Salvador Amerika anakarasının əhali sıxlığı ən çox olan ölkəsidir (xüsusilə paytaxt San-Salvador) və ayrıca bölgənin ən sənayeləşmiş ölkəsidir.

## Həmçinin bax

* El Salvador Milli Kitabxanası
* El Salvadorda bandalara qarşı müharibə

## İstinadlar
# Nensi Pelosi

| Nensi Pelosi |
| --- |
| ing. Nancy Pelosi |
|  |
|  |
| ABŞ Nümayəndələr Palatasının üzvü |
| **Vəzifədədir** |
| 6 yanvar 2015-ci ildən
 |
| 5 yanvar 2011 – 3 yanvar 2015 |
| 6 yanvar 2009 – 3 yanvar 2011 |
| 4 yanvar 2007 – 3 yanvar 2009 |
| 4 yanvar 2005 – 3 yanvar 2007 |
| 7 yanvar 2003 – 3 yanvar 2005 |
| 6 yanvar 1999 – 3 yanvar 2003 |
| 7 yanvar 1997 – 3 yanvar 1999 |
| 4 yanvar 1995 – 3 yanvar 1997 |
| 5 yanvar 1993 – 3 yanvar 1995 |
| 2 iyun 1987 – 3 yanvar 1993 |
| ABŞ Nümayəndələr Palatasının spikeri |
| 3 yanvar 2019 – 3 yanvar 2023 |
| 4 yanvar 2007 – 3 yanvar 2011 |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum adı | Nancy Patricia D'Alesandro |
| Doğum tarixi | 26 mart 1940(1940-03-26)[…] (86 yaş) |
| Doğum yeri | * Baltimor, Merilend, ABŞ
 |
| Partiya | * ABŞ Demokratlar Partiyası
 |
| Fəaliyyəti | siyasətçi, yazıçı |
| Uşaqları | 5 (Nancy Corinne Prowda, Paul Pelosi Jr., Christine Pelosi, Alexandra Pelosi daxil olmaqla) |
| Dini | katolisizm |
| Elmi fəaliyyəti |
| Elm sahəsi | siyasət |
|

---

 |
| Təltifləri |         |
|  |
|  |
| pelosi.house.gov |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Nensi Pelosi** (ing. Nancy Pelosi; 26 mart 1940[…], Baltimor, Merilend) — 2019-cu ildən, daha əvvəl isə 2007-2011-ci illərdə ABŞ Nümayəndələr Palatasının spikeri vəzifəsində çalışan amerikalı siyasətçi. O, 1987-ci ildən Kaliforniyadan ABŞ nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərir. Demokratlar Partiyasının üzvü olan Pelosi ABŞ Nümayəndələr Palatasının spikeri vəzifəsini icra edən yeganə qadındır.

## İstinadlar
# Leksikoqrafiya

**Leksikoqrafiya**, **lüğətçilik** yaxud **lüğətşünaslıq** — leksikaları öyrənən elm. İki ayrı akademik disiplinə bölünmüşdür. Leksikoqrafiya lüğət yaradıcılığı sənətidir.

## İstinadlar
# Paleoasiya dilləri

| Paleoasiya dilləri |
| --- |
| Takson |
— |
| Areal |
— |
| Təsnifat |
| Kateqoriya |
??? |
| Paleoasiya dilləri |
| Tərkib |
|
— |
| Dil qrupunun kodları |
| ISO 639-2 |
— |
| ISO 639-5 |
— |

**Paleoasiya dilləri** — Dünya dil ailəsindən biri.

Paleoasiya dil ailəsi beş budağa ayrılır: 1. eskimos və aleut dilləri; 2. çukot, koryak və kamçadal dilləri; 3. ket və ölü arin, asan dilləri; 4. yukagir və çuvan dilləri; 5. nivx dili.

Bu dillər arasında dərin qohumluq münasibətləri yoxdur. Onların bəzilərinin arasında genetik əlaqələr hiss olunur.

## Mənbə

* Вернер Г. К. Палеоазиатские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: СЭ, 1990.
# Okeanologiya

## Geomorofloji termin

Terminaloji sirkulyasiya
**Okeanologiya** (*okean* və q.yun. λόγος – *"fikir"*, *"söz"*.) və ya **okeanoqrafiya** (*океan* və q.yun. γραφειν – "*yazıram*", "*təsvir edirəm*") — dünya okeanının və Yer atmosferinin qlobal qarşılıqlı təsirini və dəyişməsini, okeanın materiklərlə uyğunluğunu, bioloji və ekoloji təsirlərini, okean dibinin geoloji quruluşunu, okeanın müxtəlif hissələri arasında qarşılıqlı təsirini öyrənən elm sahəsi. Okeanologiya — (rus. океанология, ing. oceanology) okeanda, onun ayrı-ayrı hissələrində , kənarlarında və daxili dənizlərdə gedən fiziki, kimyəvi, bioloji prosesləri öyrənən elmlərin məcmusudur.

* Dünya okeanında baş verən fiziki, kimyəvi, geoloji və bioloji proseslər haqqında elm sahələrinin məcmu. O, okeanın fizikası / fiziki okeanologiya, dənizin fizikası/, okeanın kimyası / kimyəvi okeanologiya/, okeanın biologiyası və geologiyası kimi sahələrə ayrılır.

## Okeanologiyanın bölmələri

* Okeanın biologiyası
* Kimyəvi okeanologiya
* Dəniz geologiyası
* Okean və atmosferin qarşılıqlı təsiri
* Fiziki okeanologiya
* Texniki okeanologiya
* Balıqçılıq okeanologiyası

## Həmçinin bax

* Okean
* Atmosfer
* Yer

## Mənbə

* Как изучается океан
* Захаров Л. Введение в промысловую океанологию (учебное пособие)

## Ədəbiyyat

* *Пивоваров А. А.* Термика пограничных слоев океана и атмосферы. ч. 1. М., Изд-во МГУ, 1986, 127 с.
* *Пивоваров А. А.* Термика пограничных слоев океана и атмосферы. ч. 2. М., Изд-во МГУ, 1987, 92 с.
* *Гусев А. М.* Основы океанологии. М., Изд-во МГУ, 1987, 247 с.
* *Степанов В. Н.* Океаносфера. М.: "Мысль", 1983. 270 с.

## İstinadlar
# Çinin kosmik proqramı

Şenzou 5 Yerin atmosferindən keçərək geri qayıtmış vəziyyətdə
**Çinin kosmik proqramı** – Çin Xalq Demokratik Respublikasının kökü 1950-ci illərə qədər gedən və 2003-cü ildə Yanq Liveyin Şenzou 5 gəmisi ilə ilk həqiqi uğurunu qazanan proqramdır.
2003-cü il ekspedisiyası ilə Çin Amerika Birləşmiş Ştatları və Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı ( süqut etdi ) dövlətlərindən sonra fəzaya insan göndərən üçüncü dövlət oldu. Bu proqramın planlarına həmçinin 2020-ci ildə Çin Kosmik Stansiyası və Aya və Marsa ekspedisiyalar daxildir. 2013-cü ildə çinli alimlər “Çan-e 3” tədqiqat aparatını Ayın səthinə endiriblər. Əməliyyat zamanı aparatın yumşaq şəkildə eniş etməsi isə son 40 ildə kosmik səfərlər tarixində ilk belə təcrübə olub. Çinli alimlər 2020-2025-ci illərdə asteroidlərin və Marsın tədqiqi üzrə geniş proqramı da həyata keçirəcəklər.

2019-cu ilin iyun ayında Çin Sarı dənizdəki ərazi sularından ilk dəfə olaraq kosmosa raket buraxılışını həyata keçirib. Çinin kosmos sənayesində yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunan raket buraxılışı “Long March 11” daşıyıcı raketi ilə dənizdəki mobil məntəqədən buraxılıb. Raketin missiyası 6 peyki Yer səthindən 600 kilometr yüksəklikdə orbitə qaldırmaqdır. Bu, həm də dünyada son beş ildə dənizdən ilk raket buraxılışıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Çinin Aya ekspedisiya proqramı
# Triqonometrik funksiyalar

Triqonometrik funksiyaların qrafikləri: sinus, kosinus, tangens, sekans, kosekans, kotangens
**Triqonometrik funksiyalar** — elementar funksiyaların bir növüdür. Onlara sinus (sin x), kosinus (cos x), tangens (tan x), kotangens (cot x), sekans (sec x) və kosekans (cosec x) funksiyalarını aid edirlər. Triqonometrik funksiyalar adətən həndəsi yolla təyin olunur, lakin onları analitik və bəzi differensial tənliklərin həlli şəklində də təyin etmək mümkündür. Belə hallarda triqonometrik funksiyaların təyin oblastı kompleks ədədləri də əhatə edir.

## Triqonometrik funksiyaların təyin olunma yolları

Triqonometrik funksiyaların təyini
Triqonometrik funksiyaları adətən həndəsi yolla təyin edirlər. Fərz edək ki, müstəvidə dekart koordinat sistemində, mərkəzi koordinat başlanğıcı O nöqtəsində olmaqla R radiuslu çevrə var. Bucaqları absis oxunun müsbət istiqamətdə OB şüasına qədər dönməsi kimi qəbul edirik. Saat əqrəbinin hərəkəti istiqaməti mənfi, əks istiqamət isə müsbət hesab edilir. B nöqtəsinin koordinatlaını dekart koordinat sistemində (xB, yB) kimi qeyd edək. Belə olan halda triqonometrik funksiyalar aşağıdakı kimi təyin olunurlar:

* Sinus funksiyası: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
* Kosinus funksiyası: WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
* Tangens: WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
* Kotangens: WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
* Sekans: WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
* Kosekans: WIKINIUM\_MATH\_PH\_10

## Həmçinin bax

* Triqonometrik funksiyaların inteqralları siyahısı
* Triqonometrik tangens funksiyası

## Xarici keçidlər
# NoSQL

**NoSQL** — verilənlər bazasının idarə edilməsində ənənəvi relasiya cəbrindən və SQL-dən istifadə etməyən verilənlər bazalarıdır. NoSQL sorğu dili kimi SQLi istifadə etmir. Bu termini ilk dəfə 1998-ci ildə Carlo Strozzi istifadə etmişdir.

## Xarici keçidlər

* NoSQL təqdimat sənədi
* NoSQL ümumi giriş məqalə
# TypeScript

| TypeScript |
| --- |
|  |
| Paradiqmalar | obyektyönümlü proqramlaşdırma, Hadisə-güdümlü proqramlaşdırma |
| Yaradılma tarixi | 1 oktyabr 2012 |
| Müəlliflər | Microsoft |
| Tərtibatçılar | Microsoft |
| Fayl sonluğu | `.ts` və ya `.tsx` |
| Sonuncu versiyası | * 7.0.2
 |
| Təsirlənib | JavaScript, C#, Java, CoffeeScript |
| typescriptlang.org |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**TypeScript** — Microsoft tərəfindən hazırlanmış və dəstəklənən azad və açıq mənbəli bir proqramlaşdırma dilidir. JavaScript-in ciddi bir sintaktik sətiridir və dilə istəyə uyğun statik yazma əlavə edir. TypeScript, böyük tətbiqetmələrin və JavaScript-ə transkompilyasiyaların inkişafı üçün nəzərdə tutulmuşdur. TypeScript JavaScript-in üst dəsti olduğundan mövcud JavaScript proqramları da etibarlı TypeScript proqramlarıdır.

TypeScript həm müştəri, həm də server tərəfi icrası üçün JavaScript tətbiqetmələrini inkişaf etdirmək üçün istifadə edilə bilər (Node.js və ya Deno ilə olduğu kimi). Transkompilyasiya üçün bir çox seçim mövcuddur. Ya standart TypeScript Checker istifadə edilə bilər, ya da Babel kompilyatoru TypeScript-i JavaScript-ə çevirmək üçün istifadə edilir.

## İstinadlar