Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kakao ağacı

| Kakao ağacı |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:EvdikotlarKlad:Bazal evdikotlarKlad:SuperrozidlərKlad:RozidlərKlad:MalvidlərDəstə:ƏməköməciçiçəklilərFəsilə:ƏməköməcikimilərYarımfəsilə:ByttnerioideaeTriba:TeobromkimilərCins:TeobromNöv:**Kakao ağacı** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Theobroma cacao L., 1753
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 505487 |
| NCBI   | 3641 |
| EOL   | 484592 |

 |

 |

**Kakao ağacı** (lat. Theobroma cacao) — bitkilər aləminin əməköməciçiçəklilər dəstəsinin əməköməcikimilər fəsiləsinin teobrom cinsinə aid bitki növü.

## Sinonimləri

### Homotipik sinonimləri

* *Cacao sativa* Aubl.
* *Cacao theobroma* Tussac
* *Theobroma cacao subsp. sativum* León
* *Theobroma sativum* Lign. & Bey

### Heterotipik sinonimləri

* *Cacao minus* Gaertn.
* *Theobroma cacao f. lacandonense* Cuatrec.
* *Theobroma cacao var. leiocarpum* (Bernoulli) Cif.
* *Theobroma cacao subsp. leiocarpum* (Bernoulli) Cuatrec.
* *Theobroma cacao f. leiocarpum* (Bernoulli) Ducke
* *Theobroma cacao subsp. pentagonum* (Bernoulli) León
* *Theobroma cacao f. pentagonum* (Bernoulli) Cuatrec.
* *Theobroma cacao subsp. sphaerocarpum* (A.Chev.) Cuatrec.
* *Theobroma caribaeum* Sweet
* *Theobroma integerrimum* Stokes
* *Theobroma kalagua* De Wild.
* *Theobroma leiocarpum* Bernoulli
* *Theobroma minus* (Gaertn.) A.Chev.
* *Theobroma pentagonum* Bernoulli
* *Theobroma saltzmannianum* Bernoulli
* *Theobroma sapidum* Pittier
* *Theobroma sativum var. leucospermum* A.Chev.
* *Theobroma sativum var. melanospermum* A.Chev.
* *Theobroma sphaerocarpum* A.Chev.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Folklend cərəyanı

| Folklend cərəyanı |
| --- |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Akvatoriya | Atlantik okean |
| Tip |
Soyuq |
| Orta axın cərəyanı |
0,9-1,9 |
| Orta temperatur |
−1 - +3 |

**Folklend cərəyanı**— (və ya Malvin cərəyanı) Pataqoniyanın Atlantik okeanı sahili boyu şimala doğru, Rio de la Platosunun ağzına qədər uzanan soyuq okean cərəyanıdır. Cərəyanın orta sürəti 0,9–1,9

## Xüsusiyyətləri

Cərəyan Qərb küləkləri soyuq cərəyanının Cənibi Amerikanın Horn burnu ətrafında hərəkəti nəticəsində formalaşmışdır və Qərb küləkləri cərəyanının bir qolu hesab edilir. Adını Folklend adalarından götürmüşdür (ispanca: Island Malvinas). Folklend soyuq cərəyanın suları isti iqlimə malik Argentina dənizində tropik Braziliya cərəyanı ilə qarışır.

Cərəyan ekvatora doğru axaraq, soyuq və nisbətən şirin subantarktik suyunu daşıyır. Qərb küləkləri cərəyanının qoludur. Saniyədə bir metrdən yarım metrə qədər dəyişən sürətlə 60–90 Sv suyu daşıyır. Cərəyanın olduğu sahədə hidroloji məlumatlar çox azdır ve buna görə müxtəlif hidroqrafik dəyişkənliklərdə böyük səhvlər olur. Folklend cərəyanı Braziliya səth axımı kimi deyil, ancaq dəniz zəminə qədər uzanır. Cərəyan üçün tipik su temperaturu 6° C ətrafında, duzluluq isə 33.5–34.5 promildir.

## Həmçinin bax

* Dəniz cərəyanları
* Braziliya cərəyanı
* Cərəyan

## Xarici keçid

* Okean suyunun hərəkəti

## İstinadlar
# Lanqustlar

| Lanqustlar |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
| daha ətraflıDomen:EukariotlarKlad:*Amorphea*Klad:*Obazoa*Klad:*Opisthokonta*Klad:*Holozoa*Klad:FilozoaKlad:ChoanozoaAləm:HeyvanlarYarımaləm:EumetazoylarKlad:*ParaHoxozoa*Klad:İkitərəflisimmetriyalılarKlad:*Nephrozoa*Ranqsız:İlkağızlılarTipüstü:TüləyənlərRanqsız:PanarthropodaRanqsız:*Tactopoda*Tip:BuğumayaqlılarKlad:*Pancrustacea*Yarımtip:XərçəngkimilərSinifüstü:*Multicrustacea*Sinif:Ali xərçənglərYarımsinif:*Eumalacostraca*Dəstəüstü:*Eucarida*Dəstə:OnayaqlılarYarımdəstə:PleosimatlarRanqsız:*Reptantia*İnfradəstə:*Achelata*Fəsilə:**Lanqustlar** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Palinuridae
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 97646 |
| NCBI   | 6731 |
| EOL   | 46516726 |
| FW   | 94234 |

 |

 |

**Lanqustlar** (lat. Palinuridae) — heyvanlar aləminin buğumayaqlılar tipinin ali xərçənglər sinfinin onayaqlılar dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

Eyni zamanda ing. Rock lobsters — qısqaclı lobster kimi tanınır. Lanqustlar, xüsusilə Avstraliya, ABŞ, Yeni Zelandiya, İrlandiya, Cənubi Afrika və Bahamada yayılmışdır. Avstraliya və Yeni Zellandiyada onu ing. crayfish, sea crayfish, crawfish adlandırırlar.

Uzunluğu 60 sm, çəkisi 5 kq qədər olan lanqustlar iri xərçənglərdən omara oxşasa da ondan qısqaclarının olmaması ilə fərqlənir. Bədəni və bığcıqları qüvvətli maşalara malikdirlər. Adətən dənizin 5–150 m dərinliklərində qayalar altında, korallar arasında təqribən 50 lanqustan ibarət zəncir şəklində cərigəli kaloniyalarla məskunlaşırlar.

Bir lanqustun böyüyüb ovlama vaxtına çatana qədər ki zaman 2,5 ildir. Restoran mətbəxlərində delikotes kimi təklif olunan lanqust qaynadıldıqdan sonra Astaksantinin ayrılması nəticəsində yaşıl xromoproteid qırmızı rəngə boyanmış olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Avstriya-Macarıstan müqaviləsi

**Avstriya-Macarıstan müqaviləsi** (*alm.* Ausgleich‎, mac. Kiegyezés) - 1867-ci ildə Avstriya ilə Macarıstan dövlətləri arasında imzalanan və Avstriya-Macarıstan imperiyasının yaradılması ilə nəticələnən müqavilə .

## Haqqında

1866-cı ildə Prussiya-Avstriya müharibəsi zamanı əldə edilən məğlubiyyət və alman ittifaqının dağılması nəticəsində Avstriya öz nüfuzunu itirmişdi. Bundan başqa artmaqda olan sosial və milli-siyasi təzadları aradan qaldırmaq üçün imperiyanın modernləşməsi, radikal islahatlar tələb olunurdu. 1867-ci ildə Avstriya və Macarıstan müqavilə (*alm.* Ausgleich‎) imzaladılar. Həmin vaxtdan Avstriya imperiyası Avstriya-Macarıstan dualist monarxiyası kimi çıxış etdi. Müqaviləni Avstriya tərəfdən imperator Frans İosif, Macarıstan tərəfindən isə Ferens Deak imzalamışdır.
Müqavilənin şərtləri aşağıdakılardır :

* Avstriya-Macarıstan imperiyasının iki paytaxtı olacaq: Vyana və Budapeşt
* Hər iki bölgənin ayrı ayrılıqda baş naziri və parlamenti olacaq
* Avstriya-Macarıstan bir olaraq qalacaq
* Ordu və donanma ortaq bir xarici işlər nazirliyi tərəfindən idarə ediləcək
* Ortaq vətəndaşlıq olmayacaq.
* Müqavilənin şərtlərinə 10 ildən bir yenidən baxılacaqdır.

## İstinadlar
# Avtobus

| Avtobus |
| --- |
| ing. autobus |
|  Şəhərlərarası sərnişin avtobusu |
| İcadı |
DYM, 1801,  Böyük Britaniya |
| İstismarı |
1894 |
| Sürəti |
20-160 km/saat |
| Tətbiqi |
Sərnişindaşınma |
| İnfrastrukturu |
Avtomobil yolu |

Benz-Omnibus, 1896
**Avtobus** — sürücünün oturacaq yeri daxil olmaqla, oturacaq yerlərinin sayı doqquzdan çox olan, sərnişin daşımaları üçün nəzərdə tutulmuş avtonəqliyyat vasitəsi. Bu, ümumi istifadədə olan nəqliyyat vasitəsidir.

O, ən çox ictimai nəqliyyatda, lakin həm də çarter məqsədləri üçün və ya xüsusi mülkiyyət yolu ilə istifadə olunur. Orta avtobus 30-100 sərnişin daşısa da, bəzi avtobuslar 300-ə qədər sərnişin tutumuna malikdir. Ən çox yayılmış növü daha böyük yükləri daşıyan ikimərtəbəli və artikulyar avtobuslar və daha kiçik yükləri daşıyan midiavtobus və mikroavtobuslar olan tək mərtəbəli avtobuslardır. Məşqçilər uzun məsafəli xidmətlər üçün istifadə olunur. Şəhər tranzit avtobusları və şəhərlərarası avtobuslar kimi bir çox növ avtobuslar gediş haqqı alır. Digər növlər, məsələn, ibtidai və ya orta məktəb avtobusu və ya iş avtobusları pulsuzdur. Bir çox yurisdiksiyalarda avtobus sürücüləri adi sürücülük vəsiqəsinin üstündə və ondan kənarda xüsusi böyük nəqliyyat vasitəsi lisenziyası tələb edirlər.

Avtobuslarla sərnişin daşımalarına “D” kateqoriyası üzrə nəqliyyat vasitələrini idarə etmək hüququnu təsdiq edən sürücülük vəsiqəsi olan, yaşı 21-dən , "DE" kateqoriyası üzrə nəqliyyat vasitələrini idarə etmək hüququnu təsdiq edən sürücülük vəsiqəsi olan, yaşı 24-dən və avtonəqliyyat vasitələrini idarə etmək sahəsində təcrübəsi üç ildən az olmayan sürücülər buraxılır.

İkimərtəbəli avtobuslar London küçələrində nəqliyyat vasitələrinin uzunluğuna məhdudiyyət qoyulmasına görə icad edilib.

BakAZ-3219 modelinin BZSA-3742 modelindən fərqi soyuducu sisteminin çıxarılması, onun əvəzinə oturacaqların qoyulması və çoxlu sayda şüşəli pəncərələrin yerləşdirilməsi olmuşdur. Bu modelin əsasında isə həmçinin tibbi laborotoriya ilə təmin olunmuş avtobuslar buraxılmışdır.

## Mənbə

* Avtomobil nəqliyyatı haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
* Bakı şəhərində avtobus sərnişin daşımalarının təşkilində müasir üsulların tətbiqi

## Həmçinin bax

* Avtobus dayanacağı
# 1867 Konstitusiya Aktı

**1867 Konstitusiya Aktı** və ya **İngilis Şimali Amerika Qanunu**, 1 iyul 1867-ci ildə imzalanmış və Kanadaya Britaniya İmperiyasından müstəqil bir idarəetmə sistemi qazandırmağa imkan verən qanundur. Bu qanunun qəbul edilməsi ilə Britaniya Krallığı Şimali Amerikadakı dörd ştatdan formalaşmış federasiyası formasındakı koloniyalarına yerli özünüidarəetmə hüququ verdi. Bu ştatlardan *"Kanada"* ikiyə bölünərək Kvebek və Ontario əyalətlərini meydana gətirdi, digər iki ştat isə Nyu-Bransuik və Yeni Şotlandiya idi. Kanada Konfederasiyası termini bu birləşməyə aiddir və tez-tez meydana gələn federasiya üçün də istifadə olunur. Hələ də 1 iyul Kanadada Kanada Günü kimi qeyd olunur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Botulizm toksini

| Botulizm toksini |
| --- |
| Məlumatlar normal şərait (25 °C, 100 kPa) üçün verilmişdir. |

**Botulizm toksini** — hazırda məlum olan bütün zəhərlərdən ən güclüsüdür. Onu çoxlu miqdarda həm maye, həm də quru halında istehsal etmək mümkündür. Botulizm toksini istiyə davamlıdır. Quru halda özünün zəhərliliyini uzun müddət saxlaya bilir ki, buda toksin ehtiyatı yaratmağa imkan verir. Toksinin dadı və iyi olmadığı üçün onu hiss etmək çətindir.

Botulizm toksini çox güclü zəhərləmə xüsusiyyətinə malikdir. İnsanların və heyvanların zəhərlənməsi əksər hallarda (90–100%) ölümlə nəticələnir. Ona görə də botulizm toksini düşmənin tətbiq edəcəyi bakterioloji silahın ən çox ehtimal edilən növlərindən biri hesab edilir.

## Həmçinin bax

* Botulizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər