Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sərmayə

## Sərmayə

### Sərmayə və ya kapital və ya anavar

İqtisadiyyat elmində mal çıxarmaq üçün istifadə qurğu, fabrik kimi fiziki vasitələrdir. İqtisadiyyat elmindəki sərmayə anlayışı ilə maliyyə elmindəki sərmayə fərqlidir. Maliyyədə, sərmayə anlayışı, fiziki sərmayə üzərindəki mülkiyyət haqqını ifadə edər. Pula çevrilə bilən bon, səhm kimi dəyərlər də sərmayə olaraq qəbul edilir.

## Kapital

1. gəlir gətirmək qabiliyyəti olan hər şey və ya əmtəə xidmətlərin istehsalı üçün insanların yaratdığı resurslar;
2. istehsal vasitələri formasında hər hansı bir işə qoyulan fəaliyyətdə olan mənbə;
3. izaﬁ dəyər, gətirən dəyər öz-özünə artan dəyərdir;
4. investorun, yaxud digər payçıların, şirkətin, müəssisənin aktivində öhdəliklər çıxılmaqla, pul ifadəsində payı;
5. ﬁziki və hüquqi şəxsin xalis aktivlərinin məcmusu, yəni öhdəlikləri çıxılmaqla ümumi aktivlərin məcmusu;
6. əsas istehsal amilindən biri. Burada kapital anlayışı özündə maşın və avadanlıqları, istehsal binasını, eləcə də, pul və maliyyə aktivləri şəklində olan, istehsala qoyulmaqla onun bir amilinə çevrilən vəsaitlər nəzərdə tutur.

## Həmçinin bax

* Kapital dövriyyəsi
* Kapital miqrasiyası
* Kapital və ideologiya
* Kapital zərərləri
* Kapitalın dərinləşməsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Pər

Bir gəmi pəri
**Pər** vəya **pərvanə** — fırlanan bir milin üzərində yerləşdirilmiş, müvafiq bir aerodinamika ya da hidrodinamik quruluş verilmiş qəddarələrdən formalaşmış; itələmə gücü təmin edən alətdir. Pərlər təyyarə və gəmilərdə istifadə edilir.

## Təyyarə pəri

Pərli təyyarələrdə pər, mühərrikdən ötürülən fırlanmanı itələmə gücünə çevirən sistemdir. İki və ya daha artıq qəddarədən meydana gəlir. Pər qəddarələri itələmə qüvvəsinə görə təxmini olaraq irəliyə və çevrilməsinə görə də çevrilmə (rotasiya) istiqamətində hərəkət etdiyi üçün kənardakı bir müşahidəçiyə görə *heliks* olaraq da tanınan burğu hərəkətini də edir.

Pərin yarıçapı səbəbiylə qəddarə ucunun fırlanma müddətində qət etdiyi məsafə göbəyə görə daha çox olacağından, qəddarə ucunun bucaq sürəti, abağa yaxın bölmələrdəki bucaq sürəti ilə eyni olmasına baxmayaraq vahid zamanda qət etdiyi məsafə (sürəti) daha çoxdur.

## İstinadlar

## Qalereya

* ATR 72 uçağınınsinin pəri hərəkət edən vəziyyətdə
* Helikopter rotoru
* Bir bərə pəri
# Baqqaliyə

Erzurum, Türkiyə
**Baqqal** — pozulmadan saxlanılabiləcək yarı təzə və ya konservləşdirilmiş yemək maddələrini, müxtəlif təmizlik vəsaitlərini topdan ya da pərakəndə satan bir tacir.

## İstinadlar
# Müasirləşmə

**Müasirləşmə**, **modernləşmə** və ya **modernizasiya** — bir şeyin yeniləməsi, indiki vaxtın tələblərinə, spesifikasiyalarına və keyfiyyət göstəricilərinə uyğun edilməsi. Modernizasiyadan keçən əsas avtomobillər, qurğular və texnoloji proseslər olur (məsələn, kompüterin müqsirləşməsi). Tarix mənası ənənəvi cəmiyyətin müasir cəmiyyətə dönməsidir, məsələn, aqrar cəmiyyətin sənayeyə. Müasirləşmə inkişafın tezdəşdirilməsi üçün cəmiyyətin tam ya qismən dəyişməsi prosesidir.[*mənbə göstərilməlidir*]

## Etimologiya

Azərbaycanca bəzi lüğətlərdə **çağdaşlaşma** kimi də qeyd edilir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Asahi Şimbun

| *Asahi Şimbun* |
| --- |
|  |
|  Qəzetin ilk buraxılışının ilk səhifəsi. |
| Növ |
gündəlik qəzet |
| Format | Geniş formatlı (40,6 × 54,6 sm) |
| Sahibi | Mitiko Murayama, Şoiçi Ueno |
| Yaranma tarixi | 25 yanvar 1879) (1879-01-25) |
| Siyasi mənsubiyyət | mərkəz-solçu |
| Dil | yapon dili |
| Qiymət | 150 ¥, 50 ¥ |
| Baş ofis | * Osaka
* Tokio
* Fukuoka
 |
| Şəhər |
Tokio |
| Ölkə | Yaponiya |
| Tiraj | 7,960,000 (2010), 6,572,195 (2016) |
| ISSN | 1045-5094 |
| asahi.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Asahi Şimbun** (yap. 朝日新聞; azərb. "Səhər günəşi"‎) — Yaponiyanın ən qədim və ən böyük gündəlik milli qəzetlərindən biri.

## Tarixi

Qəzetin ilk nüsxəsi 1879-cu il yanvarın 25-də Osaka şəhərində buraxılıb. 4 illüstrasiyalı səhifədən ibarət olan ilk nüsxə 1 sen (1/100 yen) dəyərində olub. Qəzetin redaksiyasında 20 nəfər işləyirdi. "Asahi Şimbun"un yaradıcıları Noboru Kimura (sahib), Ryohei Murayama (prezident və naşir) və Tey Çuda (baş redaktor) hesab olunurlar.

## Hazırda

Hal-hazırda qəzet ümummilli nəşr hesab olunur və "Mitsui" konserni tərəfindən maliyyələşdirilir. Qəzetin gündüz nəşrinin tirajı 6 mln, gecə nəşrinin tirajı isə 4 mln ədəddir. Səhər nömrələri (saat 14:00-dək) 14 müxtəlif variantda nəşr olunur. Qəzetin nüsxələrinin 66 %-i abunə yolu ilə yayılır. "Asahi Şimbun"un 226 yerli bürosu, 1 mərkəzi bürosu və 61 regional nümayəndəliyi var. Qəzet 14 informasiya agentliklərinin xidmətindən istifadə edir.

"Asahi Şimbun"un ingilis dilində olan 2 layihəsi var. Bunlardan biri yarısı yapon, yarısı ingilis dilində çap olunan "Asahi evening news" qəzetidir.

Qəzetin özünün illik mükafat təqdim edən fondu fəaliyyət göstərir. Qəzet "səs-küylü", sensassion başlıqlardan istifadə etmir. "Asahi Şimbun"un parlaq ifadə olunmuş liberal baxışları var. Auditoriyası isə yüksək təhsilli intellektual şəxslərdən və gənclərdən ibarətdir.

Həftənin bazar günləri qəzetin "New York Times Weekly Review" adlı əlavəsi və analitik həftəliyi olan "AERA" dərc olunur. Nəşrlər geniş formatlıdırlar. Reklamlar isə onların 55–60 %-nı təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı  (yap.)
* *Asahi Shimbun* Asia & Japan Watch  (ing.)
# Sake

**Sake** (yap. 酒 və ya (さけ)) ənənəvi yapon spirtli içkisi. Düyünün qıcqırdılması nəticəsində əldə edilir və əsasən isti halda içilir.

Sakeni bəzən "düyü arağı" da adlandırırlar, lakin bu içkinin tündlüyü təqribən 14–25% təşkil edir. Onun tərkibi daha çox likyoru və ya şərabı xatırladır, ancaq onun istehsalı prosesi pivənin istehsalına bənzəyir.

## Tarixi

Yaponlar sakeni təxminən 2000 il bundan əvvəl hazırlamağa başlamışlar. Ehtimal olunur ki, onun hazırlanma mexanizmi Çindən gəlib. Uzun zaman **sake** yalnız imperator sarayında və şintoizm məbədlərində hazırlanıb. Yalnız orta əsrlər dövründə sakeni sadə kənd camaatı da hazırlamağa başlayır. O zamanlar sakenin düzəldilməsi texnologiyası indikindən fərqli idi: onlar düyünün ağızda çeynəyir və onu xüsusi qaba tüpürürdülər və sonra həmin qabda qıcqırma prosesi baş verirdi. Sonralar kif göbələyinin xüsusi növü — kodzi (Aspergillus oryzae) tapılması ağızda çeynəmək prosesinin təxirə salınmasına səbəb olur. Artıq XVII əsrdən başlayaraq sake böyük həcmdə satışa buraxılır.

## Xarici keçidlər

* Sake haqqında bir neçə məqalə (rusca) Arxivləşdirilib 2008-12-03 at the Wayback Machine
* Çəltik dənəsinin yolu
* Sake
# Niiqata prefekturası

| Niiqata |
| --- |
| 新潟県 |
|  Niiqata prefekturası Yaponiya xəritəsində
 Niiqata prefekturasının adası  |
| Yerləşməsi |
| Ölkə |
Yaponiya |
| Region |
Çubu regionu |
| Ada |
Honşu |
| Məlumat |
| İnzibati mərkəz |
Niiqata |
| Statistika |
| Sahə |
12 583,72 km² (5-ci) |
| Su  %-i |
0,2 % |
| Əhali | (01/05/2010) |
|    Ümumi |
2 374 509 adam (14-cü) |
|    Əhali sıxlığı |
188,41 nəfər/km² |
| Qəzalar |
10 |
| Bələdiyyələr |
31 |
| Rəmzlər |
|  Prefektura bayrağı |
|  Prefektura emblemı |
| Ağac | *Camellia japonica* |
| Gül | *Tulipa gesneriana* |
| Quş | *Nipponia nippon* |
| İdarəçilik |
| Qubernator |
Hideyo Hanazumi |
| Rəsmi sayt (yap.) |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Niiqata prefekturası** (yap. 新潟県 *Niigata ken*) — Yaponiyanın Honşu adasında yerləşən Çubu regionunda prefektura.

## Coğrafiyası

Niiqata prefekturası, Cənub-şərqdən şimal-şərqə doğru dağlar və dəniz arasındakı sahil düzənliyi ilə Yaponiya dənizi boyunca təxminən 240 km uzanır. Perfekturaya Sado Adası da daxildir. Bura ümumiyyətlə dörd coğrafi bölgəyə bölünür: Cənubda Joetsu bölgəsi (上 越), mərkəzdə Çuetsu (中 越), şimalda Kaetsu (下 越) və Sado adası. Yaponiyanın ən uzun çayı olan Şinano çayının bir hissəsi Niiqata prefekturasında yerləşir.

2014-cü il aprelin 1-dən etibarən prefekturun ümumi torpaq sahəsinin 25% -i Təbii parklardan ibarətdir.

* Şinano çayı
* Eçiqo düzənliyi
* Myoko dağı
* Sado adası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official Niigata Prefecture website Arxivləşdirilib 2015-09-08 at the Wayback Machine (requires Macromedia Flash plugin)
* Niigata JET (Japan Education and Teaching Programme) Website Arxivləşdirilib 2014-04-26 at the Wayback Machine
* Enjoy Niigata Niigata prefecture tourism guide Arxivləşdirilib 2007-12-17 at the Wayback Machine
# Camphora officinarum

| Camphora officinarum |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:MaqnolidlərDəstə:DəfnəçiçəklilərFəsilə:DəfnəkimilərCins:CamphoraNöv:**Camphora officinarum** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Cinnamomum camphora J.Presl, 1825
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 18175 |
| NCBI   | 13429 |
| EOL   | 596902 |

 |

 |

**Camphora officinarum** (lat. Camphora officinarum) — bitkilər aləminin dəfnəçiçəklilər dəstəsinin dəfnəkimilər fəsiləsinin camphora cinsinə aid bitki növü.

## Sinonimləri

### Homotipik sinonimləri

* *Camphora camphora* (L.) H.Karst.
* *Camphorina camphora* (L.) Farw.
* *Cinnamomum camphora* (L.) J.Presl
* *Laurus camphora* L. in Sp. Pl.: 369 (1753)
* *Persea camphora* (L.) Spreng.

## Yarımnövləri

* *Camphora officinarum var. nominale* (Hatus. & Hayata) K.F.Chung & C.L.Hsieh
* *Camphora officinarum var. officinarum*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# 1871

| 1871 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1871 *MDCCCLXXI* |
| Yuli təqvimi | 1871 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7379-7380 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2623-2624 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5631-5632
ה'תרל"א
 - ה'תרל"ב |
| Hicri təqvim | 1288-1289 |
| Erməni təqvimi | 4363-4364 (11 avqust)
ՌՊՀԱ |
| Çin təqvimi | 4567-4568 庚午 - 辛未 ağ at
 - ağ qoyun
 |
| Efiopiya təqvimi | 1863 - 1864 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1927-1928 |
| - *Şaka sambat* | 1793—1794 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 4972-4973 |
| İran təqvimi | 1249-1250 |
| Buddist təqvimi | 2414 |
| Holosen təqvimi | 11871 |
| Yapon xronologiyası | 4 Meydey erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 79—80

  |

## Hadisələr

* 18 yanvar- Versalda Almaniya imperiyasının yaradıldığının elan edilməsi.
* 26 mart - Fransada Paris kommunası (26 mart-28 may) dövrünün başlanması.
* 4 aprel - Marsel Kommunasının süqutu.
* 29 iyun - Qvatemalada liberallar ordusunun ölkənin paytaxtının ələ keçirilməsi və marşal Visente Sernının rejiminin devrilməsi.
* 20 iyul - Britaniya Kolumbiyasının əyalət hüququ ilə Kanada federasiyasının tərkibinə daxil olması.
* Svanetiyada təhkimçilik hüququnun ləğv edilməsi.
* Romanın İtaliyanın paytaxtı elan edilməsi.
* aprel- Ümumalman Konstitusiyasının qəbul edilməsi.
* Poti - Tiflis dəmiryol xəttinin istifadəyə verilməsi.
* Balaxanıda buruqla ilk neft quyusu qazıldı.
* Bəhmən Mirzə Qacarın "Şükürnameyi-şahənşahi" əsərini yazması

## Doğumlar

* 3 fevral – Jan Batist Mimyaq
* 25 fevral - Lesya Ukrainka (Larisa Petrovna Kosaç)- Ukrayna yazıçısı.
* 25 mart - İqor Emmanuiloviç Qrabar, rus və Sovet rəssamı, sənətşünası, maarifçisi, muzey xadimi.
* 17 may - Ostroumova-Lebedeva Anna Petrovna, rus rəssamı.
* may — Corc Vaşinqton (ixtiraçı)
* 10 iyul - Marsel Prust, Fransa yazıçısı.
* 16 iyul - Sergey Nikolayeviç Bulqakov, rus filosofu, teoloqu, iqtisadçısı, din xadimi.
* 27 iyul - Teodor Drayzer, Amerika yazıçısı
* 21 avqust - Leonid Nikolayeviç Andreyev, rus yazıçısı.
* 13 avqust - Karl Libxnet, alman inqilabçısı, marksist, Almaniya Kommunist Partiyasının banilərindən və liderlərindən biri.
* 27 avqust – Teodor Drayzer – amerikalı yazıçı və siyasi xadim.
* 30 oktyabr - Pol Valeri, Fransa yazıçısı
* 6 dekabr - Nikolay Kondratyeviç Voronoy, Ukrayna yazıçısı.
* Cakoma Balla
* Həsən Rza Paşa

## Ölümlər

* 8 mart — Avqust de Morqan
# Leucogeranus leucogeranus

| *Leucogeranus leucogeranus* |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:*Amorphea*Klad:*Obazoa*Klad:*Opisthokonta*Klad:*Holozoa*Klad:FilozoaKlad:ChoanozoaAləm:HeyvanlarYarımaləm:EumetazoylarKlad:*ParaHoxozoa*Klad:İkitərəflisimmetriyalılarKlad:*Nephrozoa*Tipüstü:SonağızlılarTip:XordalılarSinif:Quşlarİnfrasinif:YenidamaqlılarKlad:*Neoaves*Klad:*Gruimorphae*Dəstə:DurnakimilərYarımdəstə:*Grui*Fəsiləüstü:*Gruoidea*Fəsilə:DurnalarCins:LeucogeranusNöv:Leucogeranus leucogeranus |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Leucogeranus leucogeranus Pall., 1773[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| EOL   | 52571472 |
| FW   | 373081 |

 |

 |

**Ağ durna** (lat. Leucogeranus leucogeranus) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin durnakimilər dəstəsinin durnalar fəsiləsinin leucogeranus cinsinə aid heyvan növü.

## Kateqoriyası

Azərbaycanda heç bir mənfi təsirə məruz qalmadan həmişə kritik vəziyyətdə olub.

## Qısa təsviri

Boyu 140 sm, qanadlarının açılmış vəziyyətdə uzunluğu 2,1-2,3 m, kütləsi 5-8,6 kq-dır. Ümumi rəngi ağ, qanadlarının ucu qara, ayaqları çəhrayı rəngdədir. Erkək fərd dişidən azca iri və dimdiyi nisbətən uzundur.

## Yayılması

Miqrasiya zamanı və bəzən qışda Xəzər sahili boyu, iri daxili su-bataqlıq sahələrinin dayaz sularında müşahidə olunur. Hər il eyni yuvalama və qışlama yerlərinə qayıdırlar. Oktyabr ayında Azərbaycandan keçir. Şirvan MP-də müntəzəm qeydə alınır. Sayı 1 fərd olur. Ağgöl gölündə və Samux rayonu ərazisində əvvəllər qeydə alınmışdır.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi

Miqrasiya vaxtında və qışlaqlarda, keçilməz açıq bataqlıqların və göllərin dayaz su sahələrində olur. Yazda və payızda ağ durnanın yemini xırda balıqlar, gəmiricilər, kərtənkələ, qurbağa, ilan və s., müvəqqəti dincəlmə yerlərində olan su bitkiləri təşkil edir.

## Əhali üçün əhəmiyyəti

Elmi, estetik və dekorativ əhəmiyyəti var.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər

Ovlanması qadağandır. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, Şirvan Milli Parkı və digər xüsusi rejimlə qorunan ərazilər pozitiv təsir edib. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının Qırmızı Siyahısına, CITES, Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarına və AEWA sazişinə daxil edilib qorunur.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər

Növün kritik vəziyyətinin geniş maarifçiliyə ehtiyacı var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# P5+1

Altılıq ölkələri xarici işlər nazirlərinin İranla əldə olunan razılıqdan əvvəlki son görüşlərindən biri (Koburq sarayı, Vyana, Avstriya, 6 iyul 2015)
**Altılıq** (ing. P5+1, E3+3, həmçinin **5+1 qrupu** və **avroüçlük+3** adları ilə tanınır) — fəaliyyətini İranın nüvə proqramının hərbi məqsədlərlə istifadəsinin qarşısını almağa yönəltmiş 6 böyük dövlətin forumu. Bu qrupa BMT Təhlükəsizlik Şurasının 5 daimi üzvü — ABŞ, Böyük Britaniya, Çin, Fransa və Rusiya, həmçinin İranın ən böyük iqtisadi tərəfdaşı olan Almaniya daxildir.

## Tarixi

2006-cı ilin iyununda Çin, Rusiya və ABŞ İranla onun nüvə proqramının məhdudlaşdırılması istiqamətində 2003-cü ildən danışıqlar aparan Avroüçlük ölkələrinə qoşuldular.

Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik və "altılıq" ölkələri ilə İran arasında aparılan danışıqların uğursuzluqla nəticələnməsindən sonra BMT Təhlükəsizlik Şurası 2006-2010-cu illərdə BMT Nizamnaməsinə əsaslanan və İrana qarşı sanksiyaların yeridilməsini nəzərdə tutan 6 qətnamə qəbul etdi. BMT TŞ İrandan uranın zənginləşdirilməsi ilə bağlı fəaliyyətini dayandırmasını və ağır su reaktorunun tikintisini dayandırmasını tələb etsə də, bu tələblər yerinə yetirilmədi.

## İstinadlar
# Silahlı Qüvvələr

|  |
| --- |
| **Müharibə b
* m
* r
 |
| Hərbi tarix |
| Müharibə dövrləri |
| Ən qədim tarix müharibələri · Qədim dövr müharibələri Orta əsr müharibələri · Barıt müharibələri Sənaye müharibələri · Müasir müharibələr |
| Döyüş meydanları |
| Hava döyüşləri · İnformasiya müharibələri Quru qoşun döyüşləri · Dəniz müharibələri Kosmos müharibələri · Hərbi itkilər · |
| Silahlar |
| Zirehli maşınlar · Artilleriya Bioloji silahlar · Süvari qoşunları Kimyəvi silahlar · Elektron silahlar Piyada · Nüvə silahı Psixoloji silah  |
| Hərbi taktika |
|
Gücdən salma taktikası · Partizan müharibəsi Manevr müharibəsi, o cümlədən Bliskriq Mühasirə · Səngər müharibəsi  |
| Hərbi strategiya |
|
İqtisadi müharibə · Nüvə strategiyası |
| Silahlı Qüvvələrin strukturu |
|
Silahlı Qüvvələrin strukturu · Hərbi rütbə Şablon:Birləşmiş strateji komandanlıq |
| Hərbi logistika |
|
Hərbi avadanlıq · Materiallar Hərbi təminat |
| **Digər** |
|
Müharibə cinayətləri · Soyuq müharibə (dəqiqləşdirmə) |
| Hərbi siyahılar |
| Döyüşlərin siyahısı · Komandanların siyahısı Hərbi əməliyyatların siyahısı · Mühasirə siyahısı Hərbi nəzəriyyəçilərin siyahısı · Müharibələrin siyahısı Hərbi cinayətlərin siyahısı · Silahların siyahısı Hərbi yazıçıların siyahısı |

**Silahlı qüvvələr** — dövlətin hərbi təşkilatı. Dövlətin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü hücumlardan və müharibədən daima qorumaq üçün mövcud olan zəruri dövlət təsisatı. Dövlətin dayaq sütunlarından biri sayılır. Müxtəlif qoşun növlərinə aid olaraq həqiqi və ehtiyat hərbi hissələrdən ibarət olur.
# Tayvanda səhiyyə

Milli Tibbi Sığorta Administrasiyasının binası
**Tayvanda səhiyyə** — Tayvandakı səhiyyə sistemi.

## Statistika

2006-cı ildə Tayvanda əhalinin hər 100 min nəfərinə 220 həkim, 481 orta tibb işçisi və mama, 26 stomatoloq, 120 əczaçı düşürdü. Ölkədə 131152 ədəd xəstəxana çarpayısı var idi.

Tibbi yardımın 96%-i Avropa nümunəli, 4%-i Çin xalq təbabətindən ibarətdir. Bu sahədə 547 xəstəxana, o cümlədən 24 tibb mərkəzi, 55 rayon klinikası, 344 dairə xəstəxanası, 52 psixiatriya klinikası fəaliyyət göstərir.

Səhiyyəyə qoyulan xərc 2006-cı ildə ÜRM-in 6,1%-ni təşkil etmişdir ki, bunun da 25,9%-i büdcə hesabına, 53,6%-i özəl sektor hesabına, 15%-i sahibkarlar hesabına, 5,5%-i qeyri-kommersiya təşkilatları hesabına maliyyələşdirmə idi.

## İslahatlar

1980-ci illərdə ölkədə iqtisadi artımın yüksəlməsi nəticəsində Tayvanda səhiyyə sahəsində böyük islahatlar başlanmışdır. Hökumət bir planlaşdırma komissiyası qurmuş və digər ölkələrin səhiyyə sistemlərini öyrənmək üçün xaricə mütəxəssislər göndərilmişdir. Ondan çox ölkənin təcrübəsi öyrənilmiş və əldə olunan məlumatlar öz milli xüsusiyyətləri ilə birləşdirilmişdir.

## Normativ-hüquqi baza

Tayvanda səhiyyə sisteminin hüquqi tənzimlənməsi süni mayalandırma haqqında 2007-ci il tarixli, orta tibb işçiləri haqqında 2004-cü il tarixli, fizioterapevtlər haqqında 1996 və 2007-ci il tarixli, tibbi sığortanın milli sistemi haqqında 1994-cü il tarixli, psixi sağlamlığın mühafizəsi haqqında 1992-ci il tarixli, kiçik tibb işçiləri haqqında 2000-ci il tarixli, təcili tibbi yardım haqqında 1995 və 2004-cü il tarixli, həkimlər haqqında 1943 və 2002-ci il tarixli, doğuma yardım haqqında 2005-ci il tarixli, terminal vəziyyətlərdə palliativ yardım haqqında 2000-ci il tarixli qanunlarla; tibb müəssisələrinin fəaliyyətinin standartları haqqında 1987 və 2005-ci il tarixli Əsasnamə ilə tənzimlənir.

## Xəstəliklər

Tayvanda ən çox yayılmış infeksiyalar yatalaq, yapon ensefaliti, hepatit A, denge qızdırması, sarı qızdırmadır.

## Ölümlər

Ölümün əsas səbəbləri bədxassəli şişlər, serebrovaskulyar xəstəliklərvə ürək-damar sistemi xəstəlikləri, şəkərsiz diabet, travmalar və bədbəxt hadisələrdir.

## Xalq təbabəti

Ölkədə ənənəvi xalq təbabəti həkimləri də tibbi xidmət göstərirlər. Müasir tibbi yardımı Çin xalq təbabəti üsulları – otlarlamüalicə, akupunktura ilə tamamlayır.

## İdarəçilik

Səhiyyə departamentinin binası
Tayvanda səhiyyə sistemi Səhiyyə departamenti tərəfindən idarə olunur və çox cəhətdən ABŞ səhiyyə sisteminə oxşardır. Bütün xidmət sahələrində yüksək texnologiyalı diaqnostikaya və ixtisaslaşdırılmış müalicəyə xüsusi diqqət yetirilir.

## Həmçinin bax

* Çində səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Taiwan Takes Fast Track to Universal Health Care" by T.R. Reid, *All Things Considered*, April 15, 2008.
# Qeyri-binar gender

Qeyri-binar gender bayrağı
**Qeyri-binar** və ya **Gender-kvir** — yalnız kişi və ya qadın olmayan gender kimliyinə malik (gender binarlığından kənar) şəxsləri bildirmək üçün istifadə edilən ümumi termindir. Adətən doğulduğu cinsin əksi olan genderlə özlərini identikləşdirdiklərinə görə, qeyri-binar genderli insanlar, çox vaxt transgender insanlarla eyniləşdirilir, lakin, bəzən qeyri-binar genderli insanlar özlərini transgender hesab etmirlər.

Qeyri-binar genderli insanlar özlərini keçid cinsli və ya üçüncü cinsin nümayəndələri kimi, birdən çox cinsin nümayəndələsi identikləşdirə bilirlər, cinsə malik olmaya və ya gender flüidliyinə malik ola bilirlər. Gender identikliyi cinsi oriyentasiya və romantik oriyentasiyadan fərqlidir: qeyri-binar genderli insanlar müxtəlif oriyentasiyaya malik ola bilirlər.

## İstinadlar
# Mark Esper

| Mark Esper |
| --- |
| ing. Mark Thomas Esper |
|  |
|  |
| ABŞ Müdafiə naziri |
| 22 iyul 2019 – 9 noyabr 2020 |
| Əvvəlki | Ceyms Mettis |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum tarixi | 26 aprel 1964(1964-04-26) (62 yaş) |
| Partiya | * ABŞ Respublikaçılar Partiyası
 |
| Təhsili | * Con Kennedi adına İdarəçilik Məktəbi[d],
* Corc Vaşinqton Universiteti[d],
* ABŞ Hərbi Akademiyası[d]
 |
| Fəaliyyəti | zabit |
| Hərbi xidmət |
| Qoşun növü | ABŞ Ordusu |
| Döyüşlər | * Körfəz müharibəsi
 |
| Rütbəsi | * polkovnik-leytenant[d]
 |
|

---

 |
| Təltifləri |     |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Mark Tomas Esper (26 aprel 1964), 23 iyul 2019 tarixində vəzifəsinə başlamış və aktiv olaraq vəzifəsini yerinə yetirən 27-ci Birləşmiş Ştatların müdafiə naziridir. Mark Esper, Birləşmiş Ştatların Müdafiə Nazirliyinin katibi vəzifəsinə gəlməzdən əvvəl, Birləşmiş Ştatlar Müdafiə Nazirliyinin nəzdində 2017-ci ildən 2019-cu ilə qədər 23-cü Birləşmiş Ştatların ordu katibi idi.

18 iyun 2019-cu ildə prezident Donald Trumpın açıqlaması ilə ABŞ-nin müdafiə nazirinin müavini oldu. Müdafiə naziri olacağı gözlənilən Patrick M. Shanahan haqqında danışılan xəbərlər və senatda onun təklifinin rədd olunmasından sonra müdafiə nazirliyində Esper haqqında danışılmağa başlanıldı. Şanahan namizədlikdən çəkildikdən və vəzifəsindən istefa verdikdən sonra 23 iyul 2019-cu ildə Birləşmiş Ştatlar Senatı tərəfindən 90 səs lehinə, 8-i əleyhinə olmaq ilə müdafiə naziri seçildi və Birləşmiş Ştatların 27-ci müdafiə naziri oldu. 1986-2007 arasında polkovnik-leytenant rütbəsində ABŞ Silahlı Qüvvələrində 101-ci Hava-Desant Diviziyasında xidmət etmişdir.

## İstinadlar