Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Google Ads

| Google Ads |
| --- |
|  |
| Tipi | onlayn reklamçılıq[d] |
| Tərtibatçı | Google |
| Yayımlanma tarixi | 24 oktyabr 2000 |
| Sayt | ads.google.com/home/ |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Google Ads** və ya keçmiş adı ilə **Google Adwords** — "Google" şirkətinin böyük layihələrindən biri. İnternetdə reklamverənlər tərəfindən istifadə olunur. Adwords ilə verilən reklamlar "Google Adsense" vasitəsilə reklam yayımçıların qeydiyyatdan keçirdiyi saytlarda və ya bloqlarda yayımlanır.

Servisin köhnə loqosu
## İşləmə prinsipi

Reklam sahibi yayımlanmasın istədiyi reklamı reklam başlığı, reklam mətnini, URL daxil edərək büdcə təyin edir. Reklamçılar reklamların göstəriləcəyi ölkəni, bölgəni və ya şəhəri seçə bilərlər. Bundan əlavə, onlar reklamların göstəriləcəyi gün və vaxt intervallarını, həmçinin reklamların nümayiş ediləcəyi yaş və cins kimi demoqrafik xüsusiyyətləri göstərə bilərlər. Reklamlar "Google" axtarış nəticələrində açar sözlərlə əlaqəli mətn reklamları şəklində göstərilir.

"Google" reklam sahələrini 2016-cı ilin fevralında həyata keçirmiş olduğu bir yeniləmə ilə dəyişdirmişdir. Müvafiq olaraq, axtarış nəticələrinin üst hissəsindəki reklamçıların sayı 3-dən 4-ə artırılmış və sağ sütundakı reklamlar çıxardılmış və yalnız alış-veriş elanları daxil edilmişdir. Axtarış nəticələri səhifəsinin altında isə 3 ədəd reklam sahəsi açılmışdır və beləliklə açar sözlər rəqabətinə müvafiq olaraq maksimum cəmi 7 reklam sahəsi təyin olunmuşdur.

## Qiymətlər

Klikə görə ödəniş sektora görə dəyişir və sektordakı rəqabətə görə müəyyən edilir. Reklamverən reklamı üçün müəyyən bir büdcə təyin edir və ödəniş həyata keçirdir. Reklamlar pulsuzdur; yalnız bir klik başına, müəyyən edilmiş ödəniş ödənilmiş məbləğdən tutulur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Google Photos

| Google Photos |
| --- |
|  |
|  |
| Müəllif | Larri Peyc |
| Tərtibatçı | Google |
| Yayımlanma tarixi | 28 may 2015 |
| Sayt | photos.google.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Google Şəkillər** — Google tərəfindən şəkil, video paylaşmaq və saxlamaq üçün yaradılan xidmətidir. 2015-ci ildə rəsmi olaraq bəyan edildi və Google+dan ayrıldı.

## Xidmət

Google Şəkillər Google tərəfindən hazırlanan şəkil, video paylaşma və saxlama xidmətidir. Yeni Google Şəkillər limitsiz şəkil, video saxlamaq qabiliyyətinə və Android, iOS üçün program və brauzer xidmətlərinə malikdir. İstifadəçilər bulud xidmətinə şəkillərini yükləye və servisə bağlı bütün cihazlarda bu şəkillərə baxa bilərlər. Google Şəkillər analizlər və qruplar halınde görüntüləri rədaktə edir. Programın axtarış pəncərəsindən, istifadəçilər üçün əsas kateqotiyada axtarışlar göstərilmişdir. O kateqoriyalar bunlardır: İnsanlar, Yerlər və Əşyalar. Servis İnsanlar kateqoriyasında bir-birinə bənzəyən üzləri analiz edir və qruplaşdırır. Server Rəhbər kateqoriyasında coğrafi etiketləmə məlumatlarından istifadə edir, amma eyni zamanda vacib yerlər üçün analiz edərək köhnə şəkillərdə yerləri tapa bilər. Əşyalar kateqoriyası özü mövzu üçün şəkillər tapır.

## Həmçinin bax

* Google
* Google+

## İstinadlar
# Uber

| Uber |
| --- |
|  |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Tipi | özəl şirkət, ictimai şirkət |
| Sənaye | informasiya texnologiyaları |
| Təsis tarixi | mart 2009 |
| Baş qərargahın yeri | * San-Fransisko
 |
| İqtisadi göstəriciləri |
| Ümumi aktivlər | * 23.388.000.000 $ (2018)
 |
| Ümumi gəliri | * 43.978.000.000 $ (2013, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024)
 |
| Xalis mənfəəti | * 9.856.000.000 $ (2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024)
 |
| Əməliyyat mənfəəti | * 2.799.000.000 $ (2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024)
 |
| Struktur |
| İşçi sayı | * 12.000 nəf. (2017)
 |
| uber.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Uber** — Dünyanın ən böyük onlayn taksi sifarişi xidməti. "Uber" mobil telefondakı proqram vasitəsilə fərdi avtomobil sürücülərinin xidmətlərindən istifadə etməyə imkan verən avtomobil daşımaları arasında populyar online-servisdir. Əsası 2009-cu ildə sahibkarlar Trevis Kalanik və Harret Kemp tərəfindən qoyulan və mənzil-qərargahı Kaliforniya ştatının San-Fransisko şəhərində yerləşən kompaniya hazırda dünyanın təxminən 80 ölkəsinin 500-dən çox şəhərində fəaliyyət göstərir.

## Tarixi

2014-cü ildə Silikon vadisində ən çox investisiya alan şirkət olmuşdu. 1.2 milyard dollarlıq yatırım ilə şirkətin ümumi dəyəri 40 milyard dolları keçmişdi.

## Uber Air

"Uber Air" adlı servis yaxın illərdə Amerikanın Texas ştatının Dallas və Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərlərində fəaliyyətə başlayacaq. Hava taksisi vertikal uçuş və eniş sisteminə malik nəqliyyat vasitəsidir və havaya pərlər vasitəsilə qalxacaq. Avstraliyanın Melburn şəhərində "Uber Air" servisi vasitəsilə kommersiya daşımaları 2023-cü ildə nəzərdə tutulub. İlk eksperimental uçuşlar isə artıq 2020-ci ildən test rejimində həyata keçirilə bilər.

## Elektrik velosipedi

2019-cu ildə "Uber" şirkətinin Lissabon küçələrində 750 ədəd "Jump" elektrik velosipedi var idi. Həmin il iyunun 1-dən şəhərə daha 1000 ədəd belə velosiped gətirilib. Beləliklə, velosipedlərin kirayəsi üzrə xidmət bütün şəhəri əhatə edəcək. Lissabon saatda 25 kilometr sürətlə hərəkət edən bu markalı elektrik velosipedlərini alan ilk Avropa şəhəri olub. Velosipedlər təkcə pedalla deyil, mühərriklə də təchiz olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* uber.com — rəsmi saytı
# On altı dövlət

**On altı dövlət** (çin. 十六国, pinyin: shí liù guó) — Qədim Çinin ərazisində 304 - 439-cu illərdə Şimali Çinin çökməsindən meydana çıxmış sülalə dövlətləri. Bu dövlətlərin çoxu beş barbar (qeyri-han) tərəfindən yaradılmışdı: Böyük Hun imperiyası, Di, Tsze, Çyan və Syanbilər.

## Beş barbar

### Hunlar

Hunlara aid ilk tarixi mənbələr Çin mənbələridir. E.ə. 244-cü ildə adı çəkilən hunlar Çin sərhədlərinə axınlar edirdilər. Buna görə 29 il sonra Sin Şi Xuandi Böyük Çin Səddini çəkdirdi. Sin Şi Xuandinin əmrilə hunlara hücum edən Menq Tyan adlı general hun hökmdarı Tumanı məğlub edərək qovur. Teomandan sonra taxta keçən Mete xaqan hakimiyyətinin ikinci ilində şərq qonşuları olan Tunqhuların torpağını işğal edərək konfederasiyanın tərkibinə qatdı. E.ə. 202-ci ildə Çində Xan sülaləsi hakimiyyətə keçdi. Xan sülaləsindən ilk hökmdar olan Qao-tszu hunlara qarşı 400.000 nəfərlik orduyla yürüş edərək Peteng dağı yaxınlığında pusquya düşdü. 7 gün ac-susuz mühasirədə qalan imperator məcbur olub sülh bağladı. Sülhün şərtlərinə əsasən imperatorun qızı həmişə hun imperatoru ilə evlənəcəkdi. Bu sülh şəraiti 60 il çəkdi. 176-cı ildə Qansunu işğal edən hunları vusunları burdan qovdular. Eramızdan əvvəl 133-cü ildə yenə müharibə baş verdi. Bu dəfə Xan sülaləsinin yeddinci imperatoru Vu Mete xanın nəvəsi Günçeni tələyə salmaq istəsə də hunlar tələdən qaçmağı bacardılar. Növbəti müharibə 14 il sonra baş verdi. Bu döyüşdə sayca az olan Hunlar böyük məğlubiyyətə uğradılar. Eramızdan 60-cı ildə Hunlar arasında vətəndaş müharibəsi baş verdi, taxta 4 namizəd vardı. Bu namizədlərin hamısı öldürüldü. Yerdə qalan tək namizəd olan Çiçi də hakimiyyətə iddia edirdi, qardaşı Huxanye isə Çindən kömək istədi. Həlledici döyüşdə Roma İmperiyasından əsir götürülmüş əsgərlərdən yardım alan Çiçi məğlub edildi. Eramızın 24-cü ilində Huduerşi xan hunları yenidən qüvvətləndirdi. Oğlu Panu dövründə yenidən vətəndaş müharibəsi baş verdi və Qara Hunlarla Göy Hunlar ayrıldılar. Hunların son hökmdarı olan Huçuquan 215-ci ildə devrildi. Ondan sonrakı hun hökmdarları barədə çox məlumat bəlli deyil. Çünki çinlilər hunları artıq təhlükə saymırdılar. Hunlar beş tayfaya bölündü.

* Şimali Xan
* Erkən Çjao
* Şimali Lyan
* Sya

### Tsze

* Sonrakı Çjao

### Syanbilər

Syanbilər (Çincə: 鮮卑, pinyin: Xiānbēi, Wade-Giles: Hsien-pi), Monqolustan və Mancuriya sərhədləri daxilində yaşamış köçəri tayfa.

* Erkən Yan
* Sonrakı Yan
* Qərbi Yan
* Cənubi Yan
* Qərbi Tsin
* Cənubi Lyan
* Day

### Tsyan

* Sonrakı Tsin

### Di

* Çen
* Erkən Tsin
* Sonrakı Lyan

### Çinlilər

* Erkən Lyan
* Jan Vey
* Qərbi Lyan
* Şimali Yan
# Hind çayı

| Hind |
| --- |
| sanskr. सिन्ध, Sindhu*IAST* |
|  Peykdən çəkilən şəkil. |
|  |
| Ölkə | * Pakistan
* Çin
* Hindistan
 |
| Keçdiyi ərazilər |  Hindistan  Pakistan  ÇXR |
|  |
| Mənbəyi | Tibet |
|  |
| Mənsəbi | Ereb dənizi |
| Uzunluğu | 3180 km |
| Su sərfi | 6 600 m³/san |
| Hövzəsinin sahəsi | 960 800 km² |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Hind** (tib. སེང་གེ།་གཙང་པོ Sênggê Zangbo, çin. 印度河 Yìndù Hé, hind. सिन्धु नदी, q.pənc. دریاۓ سندھ Sindh, puşt. اباسين Abāsin, sindhi سنڌوندي Sindhu, urdu دریائے سندھ, q.türk Sindu Ögüz) — Cənubi Asiyada çay.

## Tarix

### Qədim dövr

Harappa və Mohenco-Daro kimi böyük şəhərlər Hind vadisində təxminən e.ə. 3300 illərində peydə olublar. Onlar Qədim dünyanın ən böyük yaşayış ocağını təşkil edirdilər. Hind vadisi mədəniyyəti müasir şimal-şərqi Əfqanıstan, Pakistan və şimal-qərbi Hindistanın ərazilərini əhatə edirdi.

## İstinadlar
# Britaniya Hind okeanı əraziləri

| Britaniya Hind okeanı torpaqları |
| --- |
| British Indian Ocean Territory |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq[d] | Gerb[d] |

 |
| *lat.* "In tutela nostra Limuria""Lemuriya bizim müdafiəmizdədir" |
| **Himn:**Allah, Kraliçanı hifz elə! |
|  |
| Böyük Britaniyadan asılıdır. |
|  • Yaranması |
1965 |
| Rəsmi dili | ingilis |
| Etnik qrupları |
95.88 % britaniyalı / amerikalı 4.12 % digərləri |
| Paytaxt | Dieqo Qarsiya |
| İdarəetmə forması | Konstitusiyalı monarxiya |
| Monarx |
II Elizabet |
| Qubernator |
Peter Ays |
| Administrator |
Tom Mudi |
| Sahəsi |
|  • Ümumi |
54.400 km² |
|  • Su sahəsi (%) | 99,89 |
| Əhalisi |
|  • Əhali | 3.000 nəfər |
| Valyuta | ABŞ dolları (de fakto) Funt sterlinq (de jure) |
| İnternet domeni | .io |
| ISO kodu | IO |
| Telefon kodu | 246 |
| Saat qurşaqları | (UTC +6) |
| Nəqliyyatın yönü | sağ[d] |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Britaniya Hind okeanı əraziləri** (ing. British Indian Ocean Territory) — Böyük Britaniyadan asılı olan və Hind okeanında 55 adadan ibarət bölgə. Böyük Britaniyanın Hind okeanında yerləşən müstəmləkəsi olan bu bölgə ancaq Çaqos adalarından ibarətdir.

Bölgəyə aid Dieqo Qarsiya adası 1966-cı ildə imzalanan müqaviləyə görə 50 illiyinə ABŞ-yə kirayəyə verilmişdir.

## Coğrafiya

Dieqo Qarsiya adası
Bölgə bir çoxunda yaşayış olmayan 55 adadan ibarətdir. Britaniya Hind okeanı ərazilərinin ən böyük adası Dieqo Qarsiya adasıdır. Bu adadan başqa Böyük Çaqosbank adası, Peros Banhos adası, Solomon adası, Eqmont adası ilə ancaq aşağı dəniz səviyyəsində görünən Blenheym rifi də bölgəyə aiddir. Britaniya Hind okeanı ərazilərinin sahəsi 54.400 km² olsa da çox böyük hissəsi su olub torpaq sahəsi cəmi 60 km²-dir.

## Əhali

Adanın yerlisakinləri olan *çaqoslular* 1960-cı illərdə Böyük Britaniya hökuməti tərəfindən güclə Mavriki, Seyşel adaları və Böyük Britaniya göndərilmişdir. Hazırda adalarda heç bir yerli yaşamır və 3.500 ABŞ və Böyük Britaniya əsgəri vardır.

Yerli xalqlar illər ərzində bu məcburi köçdən sonra ərazilərinə qayıtmaq üçün məhkəmə qaldırmış, amma yenə də qayıda bilməmişdirlər.

## Qalereya

* Yerlilərin tərk etdiyi evlər
* Çaqoslu (1971)
* Dieqo Qarsiya adasında ABŞ hərbi bazası

## Həmçinin bax

* Böyük Britaniya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bir alman qəzetində məqalə
# Burbonlar

| Burbonlar |
| --- |
| Bourbon Borbón Borbone |
|  |
| Ölkə | * Fransa krallığı
* İspaniya
* Navarra krallığı
* Siciliya krallığı
* Neapol krallığı
* Parma hersoqluğu
 |
| Hissəsidir | Kapetinqlər sülaləsi |
| Banisi | Robert de Klermon |
| Hazırkı rəhbər |
Luis Alfonso de Burbon |
| Əsası qoyulub | 1268 |
| Titullar |
|
Kral:
* Navarra kralı
* Fransa kralı
* İspaniya kralı
* Siciliya kralı
* Neapol kralı
 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

| Fransa tarixi |
| --- |
|  Bu məqalələr ölkə **seriyasındandır**

---

 |
| Tarixə qədərki Fransa |
| Antik Fransa |
|
Roma Qalliyası (e.ə. 220—481) |
| Orta əsrlər Fransası |
| **Sülalələr:** |
|
Merovinqlər (481—751) |
|
Karolinqlər (751—987) |
|
Kapetinqlər (987—1328) |
|
Valua (1328—1589) |
|
Burbonlar (1589—1792, 1814—1848) |
| İnqilaba qədərki Fransa |
|
Yüzillik müharibə (1337-1453) |
|
Jakeriya üsyanı (1358) |
|
Nant razılaşması |
|
Fransa mütləqiyyəti (1643—1789) |
| Müasir Fransa |
|
Böyük Fransa inqilabı (1789—1799) |
|
Yakobinlər (1793—1794) |
|
Konvent (1792—1795) (Jirondistlər, Montanyarlar) |
|
Əbukir dəniz döyüşü (1798) |
|
Əbukir döyüşü (1799) |
|
Fransa Direktoriyası |
|
Birinci Fransa Respublikası (1792—1804) |
|
Birinci imperiya (1804—1814) |
|
Tilzit sülhü (1807) |
|
Burbon restavrasiyası (1814—1830) |
|
İyul monarxiyası (1830—1848) |
|
İkinci Fransa Respublikası (1848—1852) |
|
İkinci imperiya (1852—1870) |
|
Üçüncü Fransa Respublikası (1870—1940) |
|
Paris Kommunası (1871) |
|
Dreyfus işi (1894-1906) |
|
Vişi rejimi (1940—1944) |
|
Fransa Respublikasının Müvəqqəti Hökuməti (1944—1946) |
|
Dördüncü Fransa Respublikası (1946—1958) |
|
Beşinci Fransa Respublikası (1958) |
|

---

**Fransa portalı b
* m
* r
 |

**Burbonlar** (tək **Burbon**; fr. Bourbon, isp. Borbón, it. Borbone) — Avropada IX Lüdovikin kiçik oğlu Robert de Klermondan törənmiş (1256–1317, qraf Klermon, atvadı sir de Burbon) Kapitinqlər kral ailəsinin kiçik qolu olan sülalə. IV Henrixin timsalında digər kepitinqlər qolunun, Valua sülaləsinin üstündən 1589-cu ildə Fransa taxtına oturmuşdurlar.

Burbonlar sülaləsi digər Avropa monarx sülalələrindən həm qədimliyi həm də çoxsayllığına görə seçilmişdir.
# Ceyms Kuk

| Ceyms Kuk |
| --- |
| ing. James Cook |
|  |
| Doğum tarixi | 27 oktyabr 1728(1728-10-27)[…] |
| Vəfat tarixi | 14 fevral 1779(1779-02-14)[…] (50 yaşında) |
| Vəfat səbəbi | bıçaq xəsarəti[d] |
| Fəaliyyəti | tədqiqatçı-səyyah[d], xəritəşünas, donanma zabiti[d], dənizçi[d], botanik |
| Üzvlüyü | * London Kral Cəmiyyəti
 |
| Mükafatları |     |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Ceyms Kuk** (27 oktyabr 1728[…] – 14 fevral 1779[…]) — ingilis dəniz səyyahı. Bütün materiklərə ayaq basmış ilk insan.

Onun həyata keçirdiyi ən böyük kəşflər sayəsində Yerin cənub yarımkürəsinin xəritəsi özünün müasir şəklini ala bilmişdir. Kuk böyük elmi nəticələr verən üç dünya səyahəti etmişdir.

## Birinci ekspedisiya (1768–1771)

Ceyms Kukun birinci ekspedisiyasının (1768–1771) qarşısına qoyulan əsas vəzifə Naməlum Cənub torpağını tapmaq idi. Bu ekspedisiya zamanı Cənub torpağının tapılması ilə ilk dəfə sübut edildi ki, Yeni Zelandiya cənub materikinin bir hissəsi olmayan və boğazla iki yerə ayrılan adalardan ibarətdir (sonralar bu boğaza C. Kukun adı verilir). O, Avstraliyanın şərq sahillərini öyrənib onu xəritəyə köçürdü. Yeni Qvineya adasının Avstraliyadan ayrı olduğu müəyyən edildi.

## İkinci ekspedisiya (1772–1775)

İkinci ekspedisiya (1772–1775) zamanı Kuk Afrikanın cənub ucqarından cənuba doğru istiqamət götürərək dəniz səyahətləri tarixində ilk dəfə 17 yanvar 1773-cü ildə Cənub qütb dairəsini keçmişdir. Antarktida sahillərindəki buzlu sularda xeyli dolaşır və səhv olaraq burada qurunun Cənub torpaqlarının olmadığı qənaətinə gəlir. Bu ekspedisiya zamanı Cənub yarımkürəsinin mülayim enliklərində böyük quru sahəsinin olmadığını sübuta yetirmiş və Sakit okeanda bir sıra adanı öyrənmişdir. Həmin ilin yayında Cənub materikini tapmağa daha iki dəfə cəhd etmiş, 71º10' c.e.-nə çatmışdır.

## Üçüncü ekspedisiya (1776–79)

Kukun 1776-cı ildə təşkil olunan üçüncü ekspedisiyasının məqsədi Atlantik okeanından Sakit okeanına gedən yolun axtarışı olmuşdur. Bu axtarış zamanı onun gəmiləri Şimali Amerikanın Alyaska sahillərini tədqiq edir, burada tapdıqları buruna Prins Uelsin adını verirlər, lakin keçilməz buzlar onları dəniz yolu axtarışı fikrində daşınmağa məcbur edir və geri dönürlər. 1779-cu ildə geriyə dönən Kuk yolüstü Havay adalarını kəşf edir və baş verən münaqişə zamanı yerli sakinlər tərəfindən həmin ilin 22 fevralında öldürülür.

## Həmçinin bax

* Ceyms Kukun üçüncü dünya səyahəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
# Aralıq dənizi Dialoqu

**Aralıq dənizi Dialoqu** — ilk dəfə 1994-cü ildə yaradılmış NATO və Aralıq dənizi hövzəsinin yeddi ölkəsi arasında əməkdaşlıq forumu. Onun məqsədi "bütün regionda yaxşı münasibətlər və daha yaxşı qarşılıqlı anlaşma və etimad yaratmaq, regional təhlükəsizlik və sabitliyi təşviq etmək və NATO-nun siyasət və məqsədlərini aydınlaşdırmaqdır".

Dialoq NATO-nun Avropada təhlükəsizliyin Aralıq dənizində təhlükəsizlik və sabitliklə əlaqəli olduğuna dair fikirlərini əks etdirir. Bu, həmçinin Avropa–Aralıq dənizi Tərəfdaşlığını və Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının Aralıq dənizi Təşəbbüsünü gücləndirir və tamamlayır.

## Üzvlər

 NATO üzvü dövlətlər
 Sülh Naminə Tərəfdaşlıq üzvləri
 Aralıq dənizi Dialoqu ölkələri
Aralıq dənizi Dialoqu əvvəlcə beş ölkə ilə fəaliyyətə başlamış, lakin zaman keçdikcə daha iki ölkə əlavə edilmişdir

* Misir (1995-ci ilin fevralında qoşulmuşdur)
* Əlcəzair (2000-ci ilin martında qoşulmuşdur)
* İsrail (1995-ci ilin fevralında qoşulmuşdur)
* İordaniya (1995-ci ilin noyabrında qoşulmuşdur)
* Mavritaniya (1995-ci ilin fevralında qoşulmuşdur)
* Mərakeş (1995-ci ilin fevralında qoşulmuşdur)
* Tunis (1995-ci ilin fevralında qoşulmuşdur)

### Liviya

2012-ci il Çikaqo Sammitində NATO dövlət başçıları bəyanat yayaraq, Aralıq dənizi dialoqu vasitəsilə Liviyanın NATO tərəfdaşı kimi "xoş gəldin" olduğunu qeyd etdilər. Liviya hələ ki, cavab verməyib.

## Fərdi Əməkdaşlıq Proqramı

16 oktyabr 2006-cı ildə NATO və İsrail Aralıq dənizi dialoqu çərçivəsində ilk Fərdi Əməkdaşlıq Proqramını (ICP) yekunlaşdırdılar və burada İsrail NATO-nun Aktiv Dəniz Əməliyyatına töhfə verəcək. ICP terrorizmlə mübarizə və Aralıq dənizində birgə hərbi təlimlər kimi ümumi maraq doğuran bir çox sahələri əhatə edir. Misir (2007) və İordaniya (2009) ilə daha çox ICP sazişi imzalanıb və NATO gələcəkdə əlavə Aralıq dənizi Dialoquna üzv dövlətlərlə əlavə sazişlərin imzalanacağını gözləyir.

## Həmçinin bax

* İstanbul Əməkdaşlıq Təşəbbüsü
* Şimali Atlantik Şurası
* Sülh Naminə Tərəfdaşlıq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mediterranean Dialogue website
# Tlinkit dili

| Tlinkit dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | Lingít |
| Ölkələr | * ABŞ
* Kanada
 |
| Danışanların ümumi sayı | * 500 nəf. (2016)
* 845 nəf. (1995)
 |
| Təsnifatı |
| hindu dilləri
indigenous language of North America
Na-Dene dilləri
Tlinkit dili |
| Yazı | latın əlifbası |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | тли 684 |
| ISO 639-1 |
— |
| ISO 639-2 | tli |
| ISO 639-3 | tli |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | tli |
| Atlas of the World’s Languages in Danger | 2389, 278 |
| Ethnologue | tli |
| ELCat | 850 |
| IETF | tli |
| Glottolog | tlin1245 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Tlinkit dili** (tlingit, koloş dili, öz adlanması *Lingít* — " ɬɪŋkɪ́t") — Alyaskanın cənub-şərqində və Kanadanın qərbində yaşayan tlinkitlilərin dili. Na-dene dil ailəsinə aiddir. XXI əsrin əvvəllərinə cəmi 140 nəfər tilingit dilini bilən qalmışdı, onlar da iki dilli idi (ikinci dil — ingilis dili).

## Tarixi

Tlinkit dilinin tarixi yazılı mənbələr olmadığından hələ də tam öyrənilməyib. Avropa xalqları ilə tlinkitlər ilk dəfə 1790-cı ildə qarşılaşıblar. Hətta bundan sonra da XX əsrin başlanğıcına qədər xalq haqqında yarımçıq məlumatlar var. Hesab edilir ki, dil Alyaskanın Ketçikan ərazisindən şimala doğru yayılıb, belə ki, cənubdan şimala doğru irəlilədikcə dilin mühafizəkar xarakteri itir. Aralarında böyük məsafə olmağına baxmayaeraq tlinkit dilinin bəzi dialektləri ilə eyak dili arasında oxşar cəhətlər çoxdur.

## Yazılış

Tlinkit dilində 1840-cı ildən kiril əlifbası ilə dini mətnlər çap edilib. XX əsrin əvvəlinə bu əlifba sıradan çıxıb. Hal-hazırda ABŞ və Kanadada tlinkit dili üçün latın qrafikasından istifadə edilir.

## İstinadlar
# İspan dili

| İspan dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | español castellano |
| Ölkələr | * İspaniya
* Andorra
* Argentina
* Beliz
* Boliviya
* Çili
* Kolumbiya
* Kosta-Rika
* Kuba
* Dominikan Respublikası
* Ekvador
* El-Salvador
* Ekvatorial Qvineya
* Cəbəllüttariq
* Qvatemala
* Honduras
* Meksika
* Nikaraqua
* Panama
* Paraqvay
* Peru
* ABŞ
* Uruqvay
* Venesuela
* Səhravi Ərəb Demokratik Respublikası
* Aruba
* Filippin
 |
| Danışanların ümumi sayı | * 485.000.000 nəf. (2023)
 |
| Təsnifatı |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
İtalik dilləri
Latın-Faliskan dilləri
Roman dilləri
İtalo-Qərb dilləri
Qərbi roman dilləri
Qallo-İberiya dilləri
İber-Roman dilləri
Qərbi İber dilləri
Kastilian dilləri
ispan dili |
| Yazı | latın əlifbası |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | исп 230 |
| ISO 639-1 | es |
| ISO 639-2 | spa |
| ISO 639-3 | spa |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | spa |
| Ethnologue | spa |
| Linguasphere | 51-AAA-b |
| ABS ASCL | 2303 |
| IETF | es |
| Glottolog | stan1288 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**İspan dili** (*español*) — Hind-Avropa dil ailəsinin roman qrupuna aid dil.

## Yayılma arealı

İspaniyada, Argentinada, Meksikada, Kubada, Kosta-Rikada, Uruqvayda, Venesuelada, Kolumbiyada, Puerto-Rikoda, Nikaraquada, Hondurasda, Çilidə, Peruda, Ekvadorda, Qvatemalada, Boliviyada, Dominikan Respublikasında, Salvadorda, Paraqvayda, Panamada, Ekvatorial Qvineyada, Qərbi Səhrada və qeyri-rəsmi olaraq Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Filippində, Andorrada, Belizdə və Cəbəli-Tariqdə danışılır.

İspan dili və ya kastiliya dili (İsp: español və ya castellano), Hind-Avropa dil ailəsinə bağlı latın dillərindən biridir. Dünyada ən çox danışılan ikinci dildir (Çindən sonra). 559 milyon insanın danışdığı dildir.

Avropa ölkələrindən sadəcə İspaniyada rəsmi dildir. Həmçinin, bu dil, bir çox Latın Amerika ölkələrinində rəsmi dilidir. Məsələn: Kuba, Argentina, Kolumbiya, Kosta-Rika, Çili, Ekvador, Qvatemala, Peru, Meksika, Uruqvay və digər ölkələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* **İspan ədəbiyyatı antologiyası.** Bakı: "Şərq-Qərb", 2007.
# Neva

| Neva |
| --- |
| Нева |
|  |
|  |
| Ölkə | * Rusiya
 |
|  |
| Mənbəyi | Ladoqa gölü |
| Uzunluğu | * 74 km
 |
| Su sərfi | 2.500 m³/san |
| Hövzəsinin sahəsi | 281.000 km² |
| DSR |
01040300312102000008487 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Neva** (rus. Нева) — Rusiya Federasiyasının Leninqrad vilayətində çay.

Çayın uzunluğu 74 km., hövzəsinin sahəsi 281 min km²-dir (Ladoqa, Oneqa gölləri və s. hövzələri ilə birlikdə). Ladoqa gölündən başlanır. Baltik dənizinin Fin körfəzinə tökülür. Aşağı axınında əmələ gətirdiyi deltadakı adalarda və Nevayanı ovalıqda Sankt-Peterburq şəhəri yerləşir. Fin körfəzi və Nevanın aşağı axınında cənub-qərb və qərb küləkləri vasitəsilə suyun qovulması nəticəsində çayın səviyyəsi qalxaraq bəzən Sankt-Peterburqda daşqınlara səbəb olur. Nevanın yuxarı axınında buz yığınlarına səbəb olan suiçi (dərinlik) buzların intensiv surətdə yaranması xarakterikdir. Çay dekabrdan mayadək donmuş olur. Qolları: Oxta, İjora, Tosna, Mqa. Neva Volqa-Baltik su yolunun bir hissəsini təşkil edir.

## İstinadlar

## Mənbə

* Нева // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. VII ҹилд: Мисир—Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. С. 179.