Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Neştəryarpaq bağayarpağı

| Neştəryarpaq bağayarpağı |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:EvdikotlarKlad:Bazal evdikotlarKlad:SuperasteridlərKlad:AsteridlərKlad:LamidlərDəstə:DalamazçiçəklilərFəsilə:BağayarpağıkimilərCins:BağayarpağıNöv:**Neştəryarpaq bağayarpağı** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Plantago lanceolata L., 1753
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 32874 |
| NCBI   | 39414 |
| EOL   | 579215 |

 |

 |

**Neştəryarpaq bağayarpağı** (lat. Plantago lanceolata) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin bağayarpağıkimilər fəsiləsinin bağayarpağı cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası

Hündürlüyü 20-60 sm, gövdəsi üzərində çiçək olub, çoxsaylı, əyilib qalxan və ya düz, 5-6 sayda və ya daha çox qırışlı, sıx tüklü və ya çılpaq olan çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları kökətrafı rozetdə yerləşmiş, uzanmış lansetvari olub, xətvari lansetə qədər (bəzən enli lansetvari) dəyişir, sivridir, qaidəsinə doğru daralmışdır. 3-7 ədəd damarlıdır. Sünbül qısa silindrik olub, uzunsov və ya yumurtaşəkillidir. Çiçəkaltlıqları yumurtaşəkilli, sivriləşmiş, çılpaq və ya seyrəktüklüdür,dəriyəoxşardır, orta xətti qəhvəyi rəngdədir.Tacın uzunluğu 2-3 mm-dir, çılpaqdır, ağımtıl və ya qəhvəyi rəngdədir, yumurtaşəkilli-lansetvari və ya bəzən təpə hissədə sivriləşmiş hissələrlədir. Qutucuğun uzunluğu 3-4 mm-dir, yumurtaşəkillidir, ikitoxumludur. Toxumlarının uzunluğu 2 mm-ə qədərdir, demək olar ki, qaramtıldır, qarın tərəfdən çökək olub, kənarları qatlanmışdır. May-avqust aylarında çiçəkləyir, iyun-oktyabr aylarında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması

Azərbaycanın bütün rayonlarında. Ovalıqdan, subalp qurşağına qədər.

## Yaşayış mühiti

Otlu yamaclarda, əkin sahələrində alaq kimi, bağ və bostanlarda, kanal boyunca, yol boyunca rast gəlinir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti

Yarpaq və toxumlarından xalq təbabətində dərman kimi istifadə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Dalamazçiçəklilər

| Dalamazçiçəklilər |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:EvdikotlarKlad:Bazal evdikotlarKlad:SuperasteridlərKlad:AsteridlərKlad:LamidlərDəstə:**Dalamazçiçəklilər** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Lamiales Bromhead, 1838[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 31632 |
| NCBI   | 4143 |
| EOL   | 4300 |
| FW   | 54939 |

 |

 |

**Dalamazçiçəklilər** (lat. Lamiales) — ikiləpəlilər sinfinə aid bitki sırası.

## Fəsilələri

* Acanthaceae
* Bignoniaceae
* Byblidaceae
* Calceolariaceae
* Carlemanniaceae
* Gesneriaceae
* Lamiaceae
* Lentibulariaceae
* Martyniaceae
* Oleaceae
* Orobanchaceae
* Paulowniaceae
* Pedaliacae
* Phrymaceae
* Plantaginaceae
* Plocospermataceae
* Schlegeliaceae
* Scrophulariaceae
* Stilbaceae
* Tetrachondraceae
* Verbenaceae

## Sinonimləri

* *Acanthales* Bercht. & J.Presl
* *Antirrhinales* Döll
* *Aragoales* D.Don
* *Bignoniales* Bercht. & J.Presl
* *Byblidales* Reveal
* *Callitrichales* Link
* *Carlemanniales* Doweld
* *Fraxinales* Bercht. & J.Presl
* *Gesneriales* Bercht. & J.Presl
* *Globulariales* Dumort.
* *Hippuridales* Link
* *Jasminales* Bercht. & J.Presl
* *Lentibulariales* Bercht. & J.Presl
* *Ligustrales* Bisch.
* *Myoporales* Bercht. & J.Presl
* *Oleales* Bercht. & J.Presl
* *Orobanchales* Bercht. & J.Presl
* *Pedaliales* Bercht. & J.Presl
* *Pinguiculales* Dumort.
* *Plantaginales* Bercht. & J.Presl
* *Rhinanthales* Dumort.
* *Scrophulariales* Lindl.
* *Selaginales* Mart.
* *Stilbales* Mart.
* *Utriculariales* Döll
* *Verbascales* Döll
* *Verbenales* Bercht. & J.Presl

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Karl Linney

| Karl Linney |
| --- |
| isv. Carl von Linné |
|  |
| Doğum adı | Carl Nilsson Linnaeus |
| Doğum tarixi | 23 may 1707(1707-05-23)[…] |
| Doğum yeri | * Roshult[d], İsveç
 |
| Vəfat tarixi | 10 yanvar 1778(1778-01-10)[…] (70 yaşında) |
| Dəfn yeri | * Uppsala kilsəsi
 |
| Uşaqları | 7 (Karl Linney, Elisabeth Christina von Linné, Lovisa von Linné, Sara Christina von Linné daxil olmaqla) |
| Elm sahələri | tibb, təbiətşünaslıq, botanika, təbiət elmləri |
| Elmi dərəcəsi | * tibb doktoru[d]
 |
| İş yeri | * Uppsala Universiteti
 |
| Təhsili | * Lund Universiteti (1727-ci ildən),
* Uppsala Universiteti (1728-ci ildən),
* Harderveyk Universiteti[d] (1735–1735)
 |
| Tanınmış yetirmələri | Martin Val, Pehr Löflinq, Yakob Fridrix Erhart, Linneyin həvariləri, Karl Peter Tunberq, Per Forsskol |
| Üzvlüyü | * Prussiya Elmlər Akademiyası,
* Fransa Elmlər Akademiyası,
* Danimarka Kral Elmlər və Ədəbiyyat Akademiyası,
* Leopoldin Alman Milli Elmlər Akademiyası,
* İsveç Kral Elmlər Akademiyası (1739-cu ildən),
* Peterburq Elmlər Akademiyası (1753-cü ildən),
* London Kral Cəmiyyəti (1753-cü ildən),
* Amerika Fəlsəfə Cəmiyyəti (1769-cu ildən)
 |
| Mükafatları |  |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

| Canlı təbiətin sistematiki |
| --- |
|
Tədqiqatçı, botanika taksonlarını təsnif edən. Beynəlxalq Botaniki Adlandırma Kodeksində bu ad qısaldılmış şəkildə belə göstərilir: **"L."**. **Bu cür taksonlar** IPNI saytında **Şəxsi səhifə** IPNI saytında Tədqiqatçı, zoologiya taksonlarını təsnif edən. Taksonlarda müəllifliyi qısaca bu cür göstərilir: **"Linnaeus"**.

|  |
| --- |
|  VikiNövlərdə səhifələr |

 |

**Karl Linney** (isveç *Carl von Linné*, lat. *Carolus Linnaeus*; 23 may 1707[…], Roshult[d] – 10 yanvar 1778[…]) — canlı orqanizmlərin təsnifləşdirilməsinin əsasını qoymuş məşhur İsveçli həkim, naturalist və fizik.

## Həyatı

1739-cu ildən İsveç Kral Elmlər Akademiyasının üzvü, onun yaradıcılarından biri, 1762-ci ildən Paris Elmlər Akademiyasının və bir sıra digər elmi cəmiyyətlərin və akademiyaların üzvü olmuşdur.

## Mənbə

* Əli Hüseynov, Məcnun Babayev. "Məşhur biologiya alimləri", Bakı, "Maarif", 2002. səh.6.

## İstinadlar
# 5 iyul

| ←→İyul |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |

 |
| 2026-cı il |

**5 iyul** — Qriqorian təqvimində ilin 186-cı günü. (uzun ildə 187-ci)
Bu tarixdə ilin sonuna 179 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 22 iyun tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1975 — Kabo-Verde Portuqaliyadan müstəqilliyini qazanıb.
* 1995 — Ermənistan Sovet İttifaqından ayrıldıqdan 4 il sonra öz konstitusiyasını qəbul edib.
* 1996 — Dolli adlı qoyun yetkin bir hüceyrədən klonlanan ilk məməli olub.

### Azərbaycana aid hadisələr

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1554 — Avstriyalı Elizabeta, Fransa kraliçası

### 1601–1900

Nəsib bəy Yusifbəyli
* 1791 — Samuel Beyli, İngiltərə filosofu
* 1793 — Pavel Pestel, Rusiya inqilabçısı
* 1857 — Klara Setkin, Almaniya nəzəriyyəçisi
* 1858 — Aleksandr Mişon, Rusiya fotoqrafı
* 1874 — Ouqen Fişer, Almaniya həkimi
* 1881 — Nəsib bəy Yusifbəyli, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1882 — İnayət Xan, Hindistan müğənnisi
* 1889 — Jan Kokto, Fransa şairi və dramaturqu

### 1901–cari

* 1911 — Jorj Pompidu, Fransa prezidenti
* 1928
	+ Əzizağa Qasımov, Azərbaycan aktyoru
	+ Pyer Morua, Fransa baş naziri
* 1959 — Veronika Gerin, İrlandiya jurnalisti
* 1973 — Teymur Bədəlbəyli, Azərbaycan aktyoru
* 1974 — Marsiyo Amorozo, Braziliya futbolçusu
* 1975 — Ernan Krespo, Argentina futbolçusu və baş məşqçisi
* 1978 — İsmayıl YK, Türkiyə müğənnisi
* 1982 — Tuba Büyüküstün, Türkiyə aktrisası
* 1985 — Nik O'Melli, İngiltərə musiqiçisi
* 1989 — Qədir Məmişov, Azərbaycan əsgəri
* 1997 — Ülvü Məhərrəmov, Azərbaycan leytenantı

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

* 967 — İmperator Murakami, Yaponiya imperatoru
* 1044 — Samuil Aba, Macarıstan kralı
* 1413 — Musa Çələbi, Osmanlı şahzadəsi

### 1601–1900

* 1826 — Cozef Lui Prust, Fransa kimyaçısı

### 1901–cari

Yaqub Məmmədov
* 1921 — Aleksandr Mişon, Rusiya fotoqrafı
* 1932 — Rene Lui Ber, Fransa riyaziyyatçısı
* 1941 — Frid Oskar, Almaniya bəstəkarı
* 1975 — Ağabacı Rzayeva, Azərbaycan bəstəkarı
* 1994 — Məmmədəli Hüseynov, Azərbaycan arxeoloqu
* 2002 — Yaqub Məmmədov, Azərbaycan xanəndəsi
* 2017 — Oleq Litvin, Azərbaycan fotomüxbiri
* 2018 — Skender Hika, Albaniya futbolçusu
* 2019 — Adilə Mütəllibova, Azərbaycan birinci xanımı

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Əlcəzair — Müstəqillik Günü
* Kabo-Verde — Müstəqillik Günü
* Venesuela — Müstəqillik Günü

## İstinadlar
# Borulu bitkilər

| Borulu bitkilər |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:**Borulu bitkilər** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Tracheophytes Sinnott, 1935
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 846496 |
| NCBI   | 58023 |
| EOL   | 4077 |
| FW   | 196405 |

 |

 |

**Borulu bitkilər** (lat. Tracheophytes) — bitkilər aləminin çoxsporlu bitkilər kladına aid bitki kladı.

Bu bitkilər, adından da göründüyü kimi, su və qida maddələrinin daşınmasını təmin edən ixtisaslaşmış damar toxumalarına malikdirlər. Bu xüsusiyyət, onların quru mühitdə yaşamağa uyğunlaşmalarında və müxtəlif formalarda təkamül etmələrində mühüm rol oynamışdır.

## Quruluşu

Borulu bitkilər kök, gövdə və yarpaqdan ibarət mürəkkəb bir quruluşa malikdir. Kök sistemi bitkini torpağa bağlayır, su və mineral maddələrin udulmasını təmin edir. Gövdə bitkinin dik durmasını təmin edir və yarpaqları günəş işığına doğru yönəldir. Yarpaqlar isə fotosintez prosesi vasitəsilə qida istehsal edir.

Borulu bitkilərin ən vacib xüsusiyyəti, ksilem və floema adlanan iki növ damar toxumasına sahib olmasıdır. Ksilem, suyu və mineral maddələri köklərdən gövdə və yarpaqlara daşıyır. Floema isə fotosintez məhsullarını yarpaqlardan bitkinin digər hissələrinə nəql edir.

## Təsnifatı

Borulu bitkilər dörd əsas qrupa bölünür: Qıjıkimilər (Lycopodiophyta), Qatırquyruğukimilər (Equisetophyta), Psilotophyta və Toxumlu bitkilər (Spermatophyta). Toxumlu bitkilər isə öz növbəsində Çılpaqtoxumlular (Gymnosperms) və Çiçəkli bitkilər (Angiosperms) olmaqla iki yerə ayrılır.

## Həyat dövrləri

Borulu bitkilər nəsil növbələşməsi ilə xarakterizə olunur. Bu o deməkdir ki, onların həyat dövründə iki fərqli nəsil — sporofit və gametofit — növbələşir. Sporofit nəsil diploiddir və sporlar əmələ gətirir. Gametofit nəsil isə haploiddir və gametlər (cinsi hüceyrələr) istehsal edir.

## Ekoloji rolu

Borulu bitkilər ekosistemlərdə çox mühüm rol oynayır. Onlar fotosintez prosesi vasitəsilə oksigen istehsal edir, qida zəncirinin əsasını təşkil edir və torpaq əmələ gəlməsində iştirak edir. Eyni zamanda, onlar iqlimə də təsir göstərir.

## Borulu bitkilər və insan

Borulu bitkilər insan həyatının bütün sahələrində əvəzolunmazdır. Onlar qida mənbəyidir, tibbdə istifadə olunur, sənaye və iqtisadiyyat üçün xammal təmin edir və mədəni və estetik dəyərə malikdir.

## Qoruma və təhdidlər

Borulu bitkilər yaşayış mühitinin itirilməsi, iqlim dəyişikliyi, invaziv növlər və çirklənmə kimi müxtəlif təhdidlərlə üzləşir. Bu təhdidlər, onların müxtəlifliyini və yaşama şansını azaldır.

## Gələcək perspektivlər

Borulu bitkilər üzərində aparılan tədqiqatlar, onların təkamülü, fiziologiyası və ekoloji rolu haqqında daha çox məlumat əldə etməyə imkan verir. Biotexnologiya və genetik müdaxilələr isə daha məhsuldar və xəstəliklərə davamlı bitki sortlarının yaradılmasına kömək edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax