# Tunis

| Tunis Respublikası |
| --- |
| الجمهورية التونسية |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq | Gerb[d] |

 |
| ** حرية، نظام، عدالة
* Rhyddid, urddas, cyfiawnder, a threfn* |
| **Himn:**
حماة الحمى "Hümat əl-Hima" (azərb. "Vətən müdafiəçiləri"‎) Müddəti: 53 saniyə.0:53 |
|  |
| Rəsmi dili | Ərəb |
| Etnik qrupları |
97% ərəb-bərbər
3% digərləri |
| Dini |
İslam |
| Paytaxt | Tunis |
| Ən böyük şəhəri |
paytaxtı |
| İdarəetmə forması | prezident respublikası |
| Prezident |
Kais Saied [ 23.X.2019 ] |
| Baş nazir |
Sara Zaafarani [ 21.III.2025 ] |
| Sahəsi |
Dünyada 93-cü |
|  • Ümumi |
162155 km² |
|  • Su sahəsi (%) | 5 |
| Əhalisi |
|  • Əhali (2015) | 11,1 milyon nəfər (80-ci) |
|  • Siyahıyaalma (23.IV.2014) |
10 982 nəf. |
|  • Sıxlıq |
67 nəf./km² |
| ÜDM (AQP) |
|  • Ümumi (2014) |
124,3 milyard dollar  (77-ci) |
|  • Adambaşına |
11 300 dollar  (122-ci) |
| Valyuta | Tunis dinarı (TND) |
| İnternet domeni | .tn |
| ISO kodu | TN |
| Telefon kodu | 216 |
| Saat qurşaqları | * UTC+01:00
* Mərkəzi Avropa vaxtı
* UTC+02:00
 |
| Nəqliyyatın yönü | sağ |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Tunis
**Tunis** (ərəb. التونس‎‎) və ya rəsmi adı ilə **Tunis Respublikası** (ərəb. الجمهوریة التونسیة‎‎) — Şimali Afrikada dövlət. Tunis coğrafi baxımdan Məğrib ölkəsidir. Qərbdə və cənub-qərbdə Əlcəzair, cənub-şərqdə Liviya ilə həmsərhəddir. Şimalda və şərqdə isə Aralıq dənizinə çıxışı vardır. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Tunis, ümumi sahəsi 163,610 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 11 milyon nəfərdən çoxdur. Ölkənin cənubunda Saxara səhrası, şərqində Atlas dağları yerləşir.

## Tarix

### Erkən tarixi

Bir zamanlar Tunisdə Bərbər tayfaları yaşayırdı. Onlardan çoxu sahil xətti boyu kiçik şəhərləri və limanları tikmişdi, beləliklə onlar Aralıq dənizində hər yerdən müxtəlif səyahətçilər ilə ticarət edə bilirdilər. Tunisin yanından keçmək üçün istifadə edilən eramızdan əvvəl 10-cu əsrdə Tunis sahildə məskunlaşmağa başlamış səyahətçilərin çoxu finikiyalılar idi. Sonra, e.ə 8-ci əsrdə Karfagen xaricdən, Finikiyadan və regionlardan gəlmiş bəzi ilk mühacirlər tərəfindən tikildi. Yunanıstanla çoxlu müharibədən sonra e.ə. 6-cı əsrdə Karfagen Aralıq dənizində üstün mövqe tutur.

İkinci Punik Müharibə ərzində, Karfagenli Hannibalın başçılığı ilə ordu ilə İtaliyaya soxuldu. Roma İmperiyası və Karfagen arasında müharibələr e.ə 2-ci əsrdə Karfagenin dağılması ilə sona çatdı. Karfagen sivilizasiyanın dağılmasından sonra, region Roma İmperiyasının nəzarəti altında oldu. Roma İmperiyası zəif olanda, Barbarlar V əsrdə bu regionu tutdu və ondan sonra yüz il, o Bizans imperatoru Yustinian'ın nəzarəti altında oldu.

### İslamın başlanğıcı

7-ci əsrdə, bu onların Kairouan-ı adlandırdıqları şəhər tikmiş Ərəb Müsəlmanları tərəfindən yenidən fəth edildi. Kairouan Tunisdə birinci Ərəb Müsəlman şəhəri idi. Çoxlu Müsəlman sülaləsi Tunisi idarə etdi. Ən məşhur sülalələrdən biri Zirids sülaləsi idi. Zirids Fatimilər-in, Qahirədə yerləşdirilən, böyük sülalənin qaydalarını izləmiş Bərbər sülaləsi idi.

Siciliyanın Normanları ilə Tunisin qısa məşğuliyyətindən sonra 12-ci əsrdə, Almohad burayı yenidən fəth etdi. 1705-ci ildə, Tunis Hüseyn sülaləsi ərzində müstəqil faktik olaraq oldu, ancaq hələ də Osmanlı imperiyasından qaydaları izləməli oldu.

### Əlmoravilər

### Əlmohadlar

### Fransız işğalı

Ölkəni bərpa etmək üçün cəhd 1800-cü illərdə ortalarında Müdafiəçi tərəfindən götürülən (qəbul edilən) bəzi (bir qədər, bir neçə) mübahisəli maliyyə qərarı Fransa nəzarəti altında olmaq üçün Tunisə başçılıq etdi.

1878-ci ildə Berlin konqresində İngiltərə və Almaniya Tunisin Fransanın ixtiyarına keçməsinə razılıq verdilər. 1881-ci ildə 30 minlik fransız ordusu Tunisə girdi. Tunis hökuməti təslim oldu. 1883-cü il 8 iyunda bağlanan müqaviləyə görə Tunisdə Fransanın protektoratlıq rejimi təsdiqləndi.

### İkinci Dünya müharibəsi

İkinci dünya müharibəsi ərzində əsas əməliyyatlar Tunisdə baş verdi. General Romel, Afrikada Alman lideri, Tunisdə müttəfiqləri məğlub etməyi arzu etdi, necə ki Almanlar Fransanın Döyüşündə etmişdi. Necə ki müttəfiqlər Alman Blitskriqinə qarşı Tunisin Döyüşündən əvvəl təcrübəsiz idi və idi, bir qədər başqa hücumlardan sonra yaxşılaşmaq üçün tələsməyir, bu döyüş əsas sınaq olmalı idi. fevral 19, 1943-də, General Romel ABŞ Qüvvələrinə qarşı hücuma başladı. O Birləşmiş Ştatlar üçün fəlakət idi. Hücumların olduğu, Tunisin qərbi ərazisində ərazi çoxlu ABŞ hərbi qəbrinin saytı (sahəsi) oldu. Ondan sonra, Müttəfiqlər tank (rezervuar) müharibəsinin əhəmiyyətini başa düşdü və onlar mart 20, 1943-də cənubi Tunisdə Alman xəttlərinə asanlıqla soxuldular.

### Tunis inqilabı

## Coğrafiya

Tunis Şimali Afrikada, Aralıq dənizi sahillərində yerləşir. Tunisin sahil xətti 1300 km civarındadır. Tunis həmçinin qərbdə Əlcəzair və cənub-şərqə Liviya ilə həmsərhəddir. Saxara səhrası Tunis ərazisinin 40%-ni əhatə edir. Qalan 60% məhsuldar ərazidir.

## Dil

| Danışanların ana dili | 3 mart, 1966-cı il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən |
| --- | --- |
| Kişilər | Qadınlar | Hər iki cins | Nisbəti |
| **Toplam** | 1 529 625 | 1 474 581 | 3 004 206 | 100% |
| **Ərəb dili və Fransız dili** | 506 556 | 206 156 | 712 712 | 23.72% |
| **Ərəb dili** | 181 990 | 34 897 | 216 887 | 7.22% |
| **Fransız dili** | 14 117 | 15 853 | 29 970 | 1.00% |
| **Digər** | 817 792 | 1 211 349 | 2 029 141 | 67.54% |
| **Təsnif edilməmiş** | 9 170 | 6 326 | 15 496 | 0.52% |

Tunisdə əhalinin çox hissəsi ərəb, az hissəsi isə bərbər dilində danışır.

## Etnik tərkib

Əhalinin 97%-i ərəb-bərbərlərdir, qalan 3% isə digər xalqlardır.

## İstinadlar

## Mənbə

* *Nuruzadə Ş. C.* Asiya və Afrika ölkələrinin yeni tarixi. I cild. Sumqayıt: “Azəri” nəşriyyatı. 2017. s. 385-397. ISBN 9789952453119.

## Həmçinin bax

* Tunis inqilabı

## Xarici keçidlər