# Dubravka Uqreşiç

| Dubravka Uqreşiç |
| --- |
| xorv. Dubravka Ugrešić |
|  |
| Doğum tarixi | 27 mart 1949(1949-03-27)[…] |
| Doğum yeri | * Kutina, Xorvatiya Sosialist Respublikası, Yuqoslaviya SFR
 |
| Vəfat tarixi | 17 mart 2023(2023-03-17) (73 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Amsterdam, Niderland
 |
| Təhsili | * Zaqreb Universiteti
 |
| Fəaliyyəti | tərcüməçi, romançı, uşaq ədəbiyyatı yazıçısı, yazıçı-dokumentalist[d], universitet müəllimi, yazıçı, müqavimət döyüşçüsü[d], ssenarist, esseist, vizual incəsənət rəssamı, incəsənət xadimi, ədəbiyyatşünas |
| Əsərlərinin dili | xorvat dili |
| dubravkaugresic.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Dubravka Uqreşiç** (xorv. Dubravka Ugrešić; 27 mart 1949[…], Kutina, Xorvatiya Sosialist Respublikası, Yuqoslaviya SFR – 17 mart 2023, Amsterdam) — Yuqoslaviya-xorvat və Niderland yazıçısı idi. O, Zaqreb Universitetinin məzunu idi, 1996-cı ildən Amsterdamda yaşayırdı və özünü Yuqoslaviya yazıçısı kimi tanıtmağa davam edirdi.

## Erkən həyatı və təhsili

Uqreşiç 27 mart 1949-cu ildə Kutina şəhərində, Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında (indiki Xorvatiya) anadan olmuşdur. O, etnik baxımdan qarışıq ailədə doğulmuşdu; anası bolqar əsilli idi və Varna şəhərindən idi.

O, Zaqreb Universitetinin humanitar fakültəsində müqayisəli ədəbiyyat və rus dili ixtisasları üzrə təhsil almışdır. Təhsilini başa vurduqdan sonra universitetin Ədəbiyyat Nəzəriyyəsi İnstitutunda fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1993-cü ildə siyasi səbəblərə görə Xorvatiyanı tərk etmişdir. Sonralar Şimali Karolina Universiteti, Kaliforniya Universiteti, Harvard Universiteti, Uesleyan Universiteti və Kolumbiya Universiteti kimi Avropa və ABŞ universitetlərində dərs demişdir. O, Amsterdamda yaşayır və müstəqil yazıçı kimi fəaliyyət göstərirdi.

## Yaradıcılığı

### Roman və hekayələri

Dubravka Uqreşiç bir sıra roman və hekayə topluları nəşr etdirmişdir. Onun *Štefica Cvek u raljama života* (“Həyatın caynağında Ştefitsa Tsvyek”) adlı novellası 1981-ci ildə nəşr olunmuşdur. Əsərdə həm yüksək ədəbiyyata (Qustav Flober, Bohumil Hrabal və başqaları), həm də kütləvi mədəniyyət janrlarına (sevgi romanı və *chick lit* kimi) istinadlar yer alır və roman ənənəvi roman anlayışı ilə postmodern oyun kimi qiymətləndirilir. Əsər gənc makinaçı Ştefitsa Tsvyekin sevgi axtarışını təsvir edir və həm romantik klişeləri parodiya edir, həm də onlardan istifadə edir. Roman əsasında rejissor Rayko Qrliç tərəfindən 1984-cü ildə çəkilmiş *Həyatın Çənələrində* (*In the Jaws of Life)* filmi böyük uğur qazanmışdır.

Uqreşiç yazıçılıq haqqında belə demişdir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ... Böyük ədəbi əsərlər ona görə böyükdür ki, onlar daim oxucuları ilə polemikaya girirlər; həmin oxucuların bir hissəsi də yazıçılardır və onlar bu ədəbi münasibəti yaradıcı şəkildə ifadə edə bilirlər. Böyük ədəbi əsərlər oxucuları onları yenidən yazmağa, onlardan yeni bir ədəbi layihə yaratmağa sövq edən xüsusi sehrli keyfiyyətə malikdir. Bu, həm Xorxe Luis Borxesin “hər kitabın bir qarşılığı olmalıdır” ideyasını, həm də ədəbiyyatın öz tarixi keçmişi ilə daimi dialoqda olduğunu vurğulayan modernizm anlayışını xatırladır. |  |

Onun *Forsiranje romana reke* (“Şüur axınının keçidi”) romanı 1988-ci ildə keçmiş Yuqoslaviyanın ən nüfuzlu ədəbi mükafatı olan NIN mükafatına layiq görülmüşdür. Bu mükafatın laureatları arasında Danilo Kiş və Milorad Paviç kimi yazıçılar da vardır; Uqreşiç isə bu mükafatı alan ilk qadın olmuşdur. Roman Yuqoslaviya dövründə Zaqrebdə keçirilən beynəlxalq yazıçılar konfransını təsvir edən “Bulqakovvari” triller kimi xarakterizə edilir.

*Muzej bezuvjetne predaje* (“Şərtsiz təslim muzeyi”) romanı yaddaş və unutmanın melanxoliyasını təsvir edir. Əsərdə sürgündə yaşayan qadın narrator Berlin divarının süqutundan sonrakı Berlin mənzərələri və müharibədən dağılan Yuqoslaviya xatirələri arasında keçmiş və indiki zaman arasında hərəkət edir.

Amsterdamda cərəyan edən *Ministarstvo boli* (“Ağrı Nazirliyi”) romanı didərgin düşmüş insanların həyatından bəhs edir. *Baba Yaga Laid an Egg* romanında isə Uqreşiç slavyan mifologiyasındakı Baba Yaqa obrazından istifadə edərək müasir nağıl yaratmışdır. Əsər gender bərabərsizliyi və qadınlara qarşı ayrı-seçkilik mövzularını araşdırır.

### Esseləri

Uqreşiçin yaradıcılığı “sadələşdirilmiş və təcrid olunmuş şərh modellərinə tabe olmur”.

*Američki fikcionar* (“Amerika uydurması”) adlı esse toplusu Balkan müharibəsi dövründə ABŞ gündəlik həyatını müşahidə edən bir xaricinin baxışlarını təqdim edir. *Kultura laži* (“Yalan mədəniyyəti”) isə müharibə, millətçilik və kollektiv paranoya dövründə adi insanların həyatını təsvir edən esselər toplusudur. Richard Byrne-in sözlərinə görə, “onun yazıları müharibənin vəhşi axmaqlıqlarına hücum edir, onu əhatə edən macho qəhrəmanlığını dağıdır və sürgünün ağrı və faciəsini araşdırır”.

*Thank You For Not Reading* (“Oxumadığınız üçün təşəkkürlər”) kitabı isə nəşriyyat sənayesi, ədəbiyyat və mədəniyyət haqqında esselərdən ibarətdir.

### Digər fəaliyyəti

Dubravka Uqreşiç həm də ədəbiyyatşünas idi. O, rus avanqardı haqqında məqalələr və *Nova ruska proza* (“Yeni rus nəsri”, 1980) adlı elmi kitab yazmışdır. Bundan əlavə, antologiyalar tərtib etmiş, Boris Pilnyak və Daniil Xarms kimi rus yazıçılarının əsərlərini xorvat dilinə tərcümə etmişdir. O, həmçinin uşaqlar üçün üç kitabın müəllifi olmuşdur.

## Siyasi baxışları və sürgünü

1991-ci ildə Yuqoslaviya müharibələri başlayanda Uqreşiç açıq şəkildə müharibə və millətçilik əleyhinə mövqe tutmuşdur. O, millətçiliyi, müharibənin cinayətkar və dağıdıcı mahiyyətini tənqid etmiş, nəticədə Xorvatiya mediası və bəzi ictimai fiqurlar tərəfindən “xəyanətkar”, “xalq düşməni” və “cadugər” adlandırılmışdır. Uzunmüddətli ictimai hücumlardan sonra 1993-cü ildə Xorvatiyanı tərk etmişdir.

O, özünü “post-Yuqoslav”, “transmilli” və daha dəqiq desək “postmilli” şəxsiyyət kimi xarakterizə etmişdir.

2017-ci ildə o, xorvatlar, serblər, bosniyalılar və monteneqrolular üçün ortaq dil haqqında Ortaq Dil Bəyannaməsini imzalamışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *Korljan, Josipa; Škvorc, Boris.* "Upisivanje ženskosti u popularnu/fantastičnu/političku teksturu gledišta - o prozi Dubravke Ugrešić" [The inscription of femininity in the popular/fantastic/political texture of observation – on the prose of Dubravka Ugrešić] (PDF). Zbornik radova Filozofskog fakulteta u Splitu (xorvat). Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Split (2–3). 2009: 65–84. İstifadə tarixi: 24 mart 2021.

## Xarici keçidlər

* dubravkaugresic.com — rəsmi saytı
* Dubravka Ugrešić at the  *complete review*
* Dubravka Ugrešić Arxivləşdirilib 8 avqust 2010 at the Wayback Machine interview by Svetlana Boym in  *BOMB Magazine* , 2002
* Ugrešić at Open Letter Books