Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ana dili

Ana Dilinə aid abidə. Naxçıvan, Azərbaycan
**Ana dili** — şəxsin doğulduğu vaxtdan etibarilə öyrəndiyi dil. Bəzi ölkələrə görə ana dili insanların aid olduqları milliyət ilə bağlıdır. Əgər bir şəxs fərqli dillərdə danışan ailədə böyüyübsə, bu vaxt onun birdən artıq ana dili olur və bu insanlar *multilinqual* adlanırlar.

Bununla bərabər *ikinci dil* isə şəxsin öz dilindən başqa ayrı bir dil bilməsidir.

## İstinadlar
# Aruba

| Aruba |
| --- |
| Aruba |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq[d] | Gerb[d] |

 |
| **Himn:**"Aruba Dushi Tera"  |
|  |
| Tarixi |
|  • Muxtariyyət |
1 yanvar 1986 |
| Rəsmi dili | Niderland Papyamento |
| Paytaxt | Oranyestad |
| Ən böyük şəhəri |
Oranyestad -37 min nəfər (2011-ci il), Sint-Nikolas, Noord |
| İdarəetmə forması | konstitusiyalı monarxiya |
| Monarx |
Kral Willem Aleksander [30.IV.2013~ ] |
| Qubernator |
Fredis Refunyol [V.2004~ ] |
| Baş nazir |
Mihel Qodfrid Eman [X.2009~ ] |
| Sahəsi |
Dünyada 218-ci |
|  • Ümumi |
193 km² |
|  • Su sahəsi (%) | çox az |
| Əhalisi |
|  • Əhali (2015) | 105 min nəfər (195-ci) |
|  • Siyahıyaalma (2010) |
101 484 nəf. |
|  • Sıxlıq |
544 nəf./km² |
| ÜDM (AQP) |
|  • Ümumi (2009) |
2 516 million dollar  (186-cı) |
|  • Adambaşına |
25 300 dollar  (62-ci) |
| Valyuta | Aruba florini (AWG) |
| İnternet domeni | .aw |
| ISO kodu | AW |
| Telefon kodu | 297 |
| Saat qurşaqları | Atlantika Standart Vaxtı |
| Nəqliyyatın yönü | sağ[d] |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Aruba** — Karib dənizində, Venesuelanın yaxınlığında yerləşən və Kiçik Antil adalarına daxil olan Niderlanda məxsus ada dövləti.

1499-cu ildə ispanlar tərəfindən tapılmış, 1636-cı ildə isə Niderlandın müstəmləkəsinə çevrilmişdir. 1986-cı ildə Niderland Antil adalarının tərkibindən çıxarılaraq Niderlandın birbaşa tabeliyinə keçirilmişdir.

Sahəsi 193 km², əhalisi təxminən 103 min nəfərdir. Əhalinin əksəriyyəti paytaxt Oranyestadda məskunlaşıb və afrikalı, yerli, avropalı, hindli qarışığından ibarətdir. Yerli dili papyamento, rəsmi dövlət dili flamand dilidir.

XX əsrin əvvəllərində Venesuela neftini emal edən neftayırma zavodları əsas gəlir qaynağı ikən 1980-ci illərdən etibarən turizm daha böyük əhəmiyyət qazanmışdır.

## Coğrafiya

İqlimi quru tropikdir. Orta illik temperaturu 28 °C-dir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Tətbiqi elmlər

**Texniki elmlər** — Texnikanın özünü və ya onun inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən hadisələri tədqiq edən elmlər məcmusu.

Texniki elmlərin inkişafına qədim dövr mühəndislərindən Arximed, Heron, Papp, Leonardo da Vinçi və başqaları böyük töhfə vermişlər. İlk texniki elmlərdən biri fizika və arxitektura elmləri daxilində öyrənilən mexanika elmi olmuşdur.

Sənayedə inqilabın baş verməsi ilə texnika və texnologiyanın akademik səviyyədə öyrənilməsinə tələbat yarandı. Texniki elmlərin tədrisi ilə məşğul olan belə təhsil müəssisələrindən biri 1794-cü ildə əsası qoyulan Qaspar Monjanın Politexnik məktəbi olmuşdur.

Bununla da kütləvi şəkildə mühəndis biliklərinə yiyələnmək dövrü başladı. Bu da XIX əsrdə elektrotexnikanın, XX əsrdə isə radiotexnikanın, kosmonavtikanın, robot texnikasının yaranması və inkişaf etdirilməsinə gətirib çıxarıblar.

Tətbiqi elmlər bir və ya bir neçə təbiət elmləri sahəsindəki elmi biliklərin praktikada yaşanan problemlərinin həllindəki istifadəsinə verilən addır.

Mühəndislik elmləri tətbiqi elmlərin ən yaxşı nümunələridir. Tətbiqi elmlər texnologiya üçün çox vacib bir sahədir. Tətbiqi elmlərin sənayedəki adı çox vaxt tədqiqat və inkişaf adlandırılır.

## İstinadlar
# Kosmik mikrodalğa arxa plan şüalanması

**Kosmik mikrodalğa arxa plan şüalanması** (qısaca: şüalanması və ya fon radiasiyası) - 1965-ci ildə kəşf edilən bütün kainatı dolduran bir elektromaqnetik dalğa formasıdır. 2.725 Kelvin istiliyindəki qara obyektin termal şüalanmasını əhatə edən 160.2 GHz tezliyində və 1.9 mm dalğa boyunda olduğu COBE peyki tərəfindən hava kürə xaricində həssas olaraq ölçülmüşdür. Fon şüalanması, kainatın ən uzağından, yəni, ən qədim keçmişindən gəldiyi düşünülən elektromaqnetik şüalanmadır. Bu işığı bir çox radio astronom və fizikaçı Böyük Partlamanın ən böyük dəlili hesab edirlər.

## Tarixi

1948-ci ildə Corc Qamou, Ralf Alper və Robert Herman tərəfindən varlığı nəzəri olaraq qarşıya qoyulmuş və 5 Kelvin istiliyində bir quru obyektin yaydığı şüalanma ilə eyni dalğa boyunda olması lazım olduğu hesab edilmişdi. 1960-cı ildə radio astronomlar bu dalğa boyunda işığı fərqinə vardıqlarından ilk əvvəl antenalerdeki quş pisliklərindən qaynaqlanan bir elektrik parazit olduğundan şübhələndilər və təmizlik edib ölçmələri tekrarladılar. Təkrarən eyni zamanda başqa astronomlar da kəşf etdi və məqalələrində nəşr etdi. NASA tərəfindən atmosfer şərtlərindən təsirlənmədən doğru ölçüm etməsi üçün bu işə xüsusi COBE (COBE: Cosmic Background Explorer - kosmik arxa plan araşdırıcısı) peyki kosmosa göndərildi.

## Xarici keçidlər

* Дж.Ф. Смут - Анизотропия реликтового излучения: открытие и научное значение (Успехи Физических Наук (УФН) Т.177 2007, № 12, Нобелевская лекция по физики - 2006 Рус. яз. PDF
# Elm və texnologiya tarixi

**Elm və texnologiya tarixi -** Təbii aləmi necə başa düşməyi tədqiq edən sahə (elm) və bunu necə manipulyasiya etmək bacarığı (texnologiya) əsrlər boyu dəyişmişdir. Bu akademik nizam intizam elmi innovasiyaların mədəni, iqtisadi və siyasi təsirləri tədqiq edir.

## Elm və Texnologiya tarixini tədqiq edən Universitetlər

### Argentina

* Buenos Ayres Texnologiya Institutu, Argentina, Elm və Texnologiyanın tarixi haqqında kurslar təklif edir.
* Milli Texnoloji İnstitutu, karyera təklif edən proqramları var.

### Avstraliya

Sidney Universiteti tələbələr və aspirantlar üçün Təbiət elmləri fakültəsində tarix və fəlsəfə elmləri bölməsi tərəfindən aparılan tarix və fəlsəfə elmləri üzrə proqramlar təklif edir.

### Belçika

Lyej Universitetində elm və texnikanın tarixi mərkəzi adlı kafedra var.

### Kanada

* Ottavada Karlton Universiteti "texnologiya, cəmiyyət və ətraf mühit" proqramı üzrə qədim elm və texnologiyanın kurslarını təklif edir.
* Toronto Universitetinin Elm və Texnologiyanın tarixi və fəlsəfəsi üzrə proqramı var.
* Nova Skotiyada, Halifaksda Kral Kollecinin Universitetində elm və texnologiyanın tarixi proqramı var.

### Fransa

* Nant Universitetinin fransız riyaziyyatçı François Vyetenin (1540–1603) adını daşıyan Centre François Viète adlı bölməsi var.
* Paris Diderot Univerrsitetinin Elmin tarixi və fəlsəfəsi bölməsi var.

### Almaniya

* Berlin Texniki Universitetinin Elm və Texnologiyanın tarixi proqramı var.

### Yunanıstan

* Afina Universitetinin Elmin fəlsəfəsi və tarixi bölməsi var.

### Hindistan

Elm və texnikanın tarixi Hindistanda yaxşı inkişaf etmiş sahədir. Ən azından 3 nəsil alimləri qeyd etmək olar. Birinci nəsil alimlərinə D. D. Kosambi, Carmpala, Debiprasad Çattopadxyay və Rəhmanı aid etmək olar. İkinci nəsil əsasən Aşis Nandi, Dipak Kumara, Dxruv Rayna, S, İrfan Habib, Şiv Vişvanathan, Qyan Prakaş, Stena Lurdsvami, V. V. Krişna, İtti Abraham, Riçard Qrouv, Kavita Filip, Mira Nanda və Rob Anderson aid edilir. Abha Sur və Caxnavi Falkey kimi alimlərin aid olduğu üçüncü nəsil də meydana çıxır.

### Yaponiya

* Kyoto Universitetinin Fəlsəfə və Elmin tarixi proqramı var.
* Tokio Texnologiya İnstitutunun Elm və Texnologiyanın Sosial tədqiqatları, fəlsəfə, tarix üzrə proqramı var.
* Tokio Universitetinin Elmin fəlsəfəsi və tarixi proqramı var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Texnologiya
* Texnologiya və cəmiyyət
* Texnologiya fəlsəfəsi
* İnformasiya texnologiyaları

## Xarici keçidlər
# Sosiotexnologiya

**Sosiotexnologiya** ("sosial texnologiya"nın qısaltması) — cəmiyyət və texnologiyanın kəsişməsindəki prosesləri öyrənən elm. Mütəxəssislər Voyinoviç və Abbott bunu "sosial və texniki olanın bölünməz şəkildə birləşdirildiyi proseslərin tədqiqi" olaraq təsvir etmişdilər. Sosiotexnologiya "həm sosial, həm də texniki aspektləri olan mürəkkəb sistemlərdə iştirak edən əşyaların layihələndirilməsi" kimi izah edilən sosial-texniki dizaynın mühüm bir hissəsidir.

Termin Mario Bungeyə aid edilmişdir. O, bunu sosial mühəndislik və menecment elminin qruplaşması kimi müəyyən edir. Bunge, beləliklə, onu mühəndislik, biotexnologiya, informasiya texnologiyaları və ümumi texnologiya kimi onun digər sahələrindən fərqlənən bir texnologiya forması kimi görür. Onun məqsədi sosial elm tədqiqatlarından istifadə etməklə sosial sistemlərin mühəndisliyinə və onların fəaliyyətini qiymətləndirməyə kömək etməkdir. Bir sözlə, sosiotexnologiyaya sosial sistemlərin yaradılması, dəyişdirilməsi və saxlanılması kimi baxmaq olar.

Vibe Biyker sosial-texniki dəyişikliklərlə bağlı yazırdı: "Cəmiyyət texnologiya ilə müəyyən edilmədiyi kimi, texnologiya da cəmiyyət tərəfindən müəyyən edilmir. Hər ikisi sosiotexniki medalyonun iki üzü kimi ortaya çıxır."

Texnologiya sosial qrupların öz sivilizasiyalarının maddi obyektlərini qurma yollarının məcmusudur. Hazırlanmış şeylər texniki cəhətdən qurulduğu qədər sosial olaraq da qurulur. Bu iki şeyin, tikinti və düşüncənin birləşməsi sosioteknologiyadır. "Məsələn, biz adətən insanların A nöqtəsindən B nöqtəsinə çatmalı olduğu haqqında gözləntilər olduqda və yol boyu keçmələri lazım olan bir şey olduqda (məsələn, çay, kanyon, başqa yol) bir körpü tikirik. Sosial faktorları, eləcə də texniki amilləri nəzərə almamaq "heç bir yerə çıxmayan körpü" yarada bilər və hamımız onlarla problemi olan ən azı bir nəfəri tanıyırıq".

## Həmçinin bax

* Texnologiya fəlsəfəsi
* Texnoloji determinizm
* Texnologiya və cəmiyyət

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Buchel, Bettina S. T.. Communication Technology Enabled Knowledge
* Organizations. Gordonsville, VA, USA: Palgrave Macmillan, 2000. ProQuest
* Bunge, M. (1998), Social Science under debate. A Philosophical Approach. Toronto University Press: Toronto.
* Douglas, Kieth. "Scott Monty: A Brief History of the Evolution of Social Technology." Scott Monty. N.p., n.d. Web. 05 Nov. 2015.
* Jin, Zhouying. Global Technological Change: From Hard to Soft Technology.
* Bristol, GBR: Intellect Ltd., 2005. ProQuest ebrary. Web. 2 December 2015.
* Krug, Gary J.. Communication, Technology and Cultural Change. London, GBR:
* SAGE Publications Inc. (US), 2005. ProQuest ebrary. Web. 08 Nov. 2015.
* Nieto, C. C., Neotropica, F., & Durbin, P. T. (1995). Sustainable development and philosophies of technology. Society for Philosophy and Technology, Vol. 1, Fall
* Radziwill, Nicole. "What Is Sociotechnology?" Quality and Innovation. N.p., 19 Jan. 2009. Web. 02 Nov. 2015.
* Turkle, Sherry. Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. N.p.: n.p. 18 Nov. 2015. Print.

## Xarici keçidlər
# Maliyyə texnologiyası

Şri-Lankada Hilton Colombo-da FinTex görüşü
**Maliyyə texnologiyası** (qısaldılmış ing. fintech və ya ing. FinTech, azərb. fintex‎ və ya azərb. FinTex‎) maliyyə xidmətlərinin göstərilməsində ənənəvi maliyyə metodları ilə rəqabət aparmağı hədəfləyən texnologiya və innovasiyadır. Süni intellekt, Blokçeyn, Bulud texnologiyası və Böyük verilənlər FinTex-in “ABCD” (dörd əsas sahə)-si qəbul edilir. Fintech sektoru maliyyə əməliyyatlarını təkmilləşdirmək üçün texnologiyadan istifadə edən inkişaf etməkdə olan bir sektordur. Mobil bankçılıq, investisiya, borc xidmətləri və kriptovalyuta üçün smartfonların istifadəsi, maliyyə xidmətlərinin geniş ictimaiyyət üçün daha əlçatan olmasını hədəfləyən FinTex həlləridir. Maliyyə texnologiyaları şirkətləri həm startap, həm də mövcud maliyyə institutları və maliyyə şirkətləri tərəfindən təqdim olunan maliyyə xidmətlərinin istifadəsini dəyişdirməyə və ya təkmilləşdirməyə çalışan texnologiya şirkətlərindən ibarətdir. Sığorta sənayesinə yönəlmiş fintech şirkətlərinin bir hissəsi birlikdə *insurtech* və ya *insuretech* şirkətləri kimi tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Şifahi ədəbiyyat

**Şifahi ədəbiyyat** və ya **xalq ədəbiyyatı** — yazılı formadan fərqli olaraq, şifahi şəkildə və ya nəğmə vasitəsilə ötürülən ədəbiyyat janrı. Bu ədəbiyyat nümunələrinin çoxu sonradan transkripsiya olunaraq (dəyişikliklərlə yazıya alınaraq) çap edilmişdir.

Antropoloqlar tərəfindən müxtəlif təriflər verildiyi üçün şifahi ədəbiyyatın vahid standart tərifi mövcud deyildir. Geniş mənada bu anlayış, şifahi ötürülməsi və hər hansı sabit (dəyişməz) formanın olmaması ilə xarakterizə olunan ədəbiyyata aiddir. Bura nəsildən-nəslə şifahi şəkildə keçən rəvayətlər, əfsanələr və hekayələr daxildir. Şifahi ədəbiyyat folklorun tərkib hissəsidir.

## Terminologiya

"Söz sənəti" (rus. словесность) termini əsasən əsərlərin şifahi xarakterini nəzərdə tutur. Lakin xalq söz sənətinə az sayda yazılı ədəbi abidələr də daxildir ki, bunlar həm də adi mənada başa düşülən ədəbi ənənənin bir hissəsini təşkil edir. "Xalq" sifəti burada dar bir mədəni təbəqənin deyil, demosun (geniş xalq kütləsinin) yaradıcılığını müəyyən edir. Bununla belə, tarixin dərinliklərinə nəzər saldıqda şifahi söz sənətinin həm sadə xalq, həm də elita üçün ümumi olduğu görünür (məsələn, Rusiyada bu vəziyyət I Pyotrun islahatlarına qədərki dövr üçün xarakterik idi).

Uolter Onq "şifahi ədəbiyyat" termininin daxili ziddiyyətlərinə diqqət çəkərək onu "qeyri-adi" (hətta "dəhşətli") adlandırır: "ədəbiyyat" sözü özlüyündə yazını ehtiva edir, çünki *literatura* sözünün özü latın dilindəki *litera* — "hərf" sözündən yaranmışdır.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* Finnegan, Ruth (2012), *Oral Literature in Africa*. Cambridge: Open Book Publishers. CC BY edition DOI:10.11647/OBP.0025
* Ong, Walter (1982), *Orality and Literacy: the technologizing of the word*. New York: Methuen Press.
* Tsaaior, James Tar (2010), "Webbed words, masked meanings: Proverbiality and narrative/discursive strategies" in D. T. Niane's *Sundiata: an epic of old Mali*. Proverbium 27: 319–338.
* Vansina, Jan (1978), "Oral Tradition, Oral History: Achievements and Perspectives", in B. Bernardi, C. Poni and A. Triulzi (eds), *Fonti Orali, Oral Sources, Sources Orales*. Milan: Franco Angeli, pp. 59–74.
* Vansina, Jan (1961), *Oral Tradition. A Study in Historical Methodology*. Chicago and London: Aldine and Routledge & Kegan Paul.

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* *Соколов Ю.* Народная словесность // Литературная энциклопедия: Словарь литературных терминов: В 2-х т. — М.—Л.: Издательство Л. Д. Френкель, 1925. — Т. 1: А — П. — Стб. 485—501.
* *Ong, Walter J.* Orality and literacy: the technologizing of the word (PDF). Şablon:L. and N. Y.: Routledge. 2002. ISBN 0-415-28129-6.
* *Turin, Mark.* "Orality and technology, or the bit and the byte: the work of the World Oral Literature Project" (PDF). Oral Tradition (ingilis). 28 (2). 2013. /.

## Xarici keçidlər

* Vikianbarda Şifahi ədəbiyyat ilə əlaqəli mediafayllar var.
* World Oral Literature Project: voices of vanishing worlds, University of Cambridge
# Abraham Maslou

| Abraham Maslou |
| --- |
| ing. Abraham Maslow |
|  |
| Doğum tarixi | 1 aprel 1908(1908-04-01)[…] |
| Doğum yeri | * Bruklin, ABŞ
 |
| Vəfat tarixi | 8 iyun 1970(1970-06-08)[…] (62 yaşında) |
| Vəfat səbəbi | ürək tutması |
| Elm sahələri | psixologiya, Humanist psixologiya |
| Elmi dərəcələri | * bakalavr (2059)
 |
| İş yerləri | * Brandeys Universiteti (1950–1969)
 |
| Təhsili | * Viskonsin-Medison Universiteti,
* Nyu-York Şəhər Kolleci,
* Kornell Universiteti
 |
| Üzvlüyü | * Amerikan Psixoloqlar Birliyi
 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Abraham Maslou** (1 aprel 1908[…], Bruklin, ABŞ – 8 iyun 1970[…]) — amerikalı psixoloq, Ehtiyaclar iyerarxiyasının müəllifi.

## Həyatı

Abraham Maslou 1 aprel 1908-ci ildə Nyu-Yorkda çoxuşaqlı ailənin ilk övladı olaraq dünyaya gəlmişdi. Onun ailəsi buraya Rusiya İmperiyasından köçmüş Ukrayna əsilli yəhudilər olmuşdu. Yəhudi olduğu üçün uşaqlıqdan çox təzyiq və sıxıntılara məruz qalmış, dostları olmamış, vaxtının çox hissəsini yalnızlıqda və kitabxanalarda keçirərdi. Valideynləri, hərçənd ki təhsilsiz idilər, lakin onun təhsil alıb hüquqşünas olmağını arzulayırdılar. Nəhayət, Abraham onların arzusunu yerinə yetirdi və Nyu-York Şəhər Kollecinin (the City College of New-York) hüquq fakültəsinə qəbul olur. 3 semestrdən sonra Kornell Universitetinə köçürülür, daha sonra isə Nyu-York Şəhər Kollecinə qayıdır. 20 yaşında olan zaman uşaqlıqdan aşiq olduğu Berta Qudman adlı bir rəssam xanımla evlənir. Onların Ann və Ellen adlarında iki qız övladı dünyaya gəlir. Sonuncu verdiyi müsahibəsində Maslov bildirmişdi ki, "evliliyə qədər həyat onun üçün başlamamışdı". 1970-ci ildə məşhur psixoloq uzun sürən ürək xəstəliyindən sonra ürək tutması nəticəsində dünyasını dəyişmişdi.

## Fikirləri

Humanist psixologiyanın ən ifrat nümayəndələrindən biridir. O, şəxsiyyət tələbatlarının ierarxik quruluşunu vermişdir. Bununla əlaqədar olaraq o, insan tələbatlarının 7 səviyyəsini qeyd etmişdir:

* Fizioloji (üzvü) tələbatlar: nəfəs almağa, qidalanmağa, yuxuya, bədən temperaturunu tənzimləməyə, orqanizmi infeksiya və xəstəliklərdən qorumağa olan tələbatlar
* Təhlükəsizliyə tələbat: fiziki təhlükəsizlik, ailəvi təhlükəsizlik, sağlamlığın təhlükəsizliyi, mənəvi və fizioloji təhlükəsizlik
* Mənsubiyyətə və məhəbbətə tələbat: ailə, dostluq, sevgi və cinsi münasibətlər
* Hörmətə olan tələbat: özünə hörmət etmək, başqalarına hörmətlə yanaşmaq və başqaları tərəfindən hörmət edilmək
* İdrak tələbatları
* Estetik tələbatlar
* Özünüaktuallaşdırmaya tələbat: bu, insanların təbiətdən gələn və irsən keçən xüsusi qabiliyyətləridir (məsələn: rəsm çəkmək, mahnı ifa etmək, şeir yazmaq və s.) Maslova görə, insana ilham gəlincə yaxşı bacardığı və hazır olduğu hər bir işi görməlidir: rəssam rəsm çəkməli; musiqiçi mahnı bəstələməli və şair şeir yazmalıdır.

## İstinadlar

## Mənbə

* Ümumi psixologiya. Prof. S. İ. Seyidov və prof. M. Ə. Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə.
# İdman fəlsəfəsi

**İdman fəlsəfəsi** — idman fəlsəfəsi idman növləri haqqında bir fəlsəfədir. İnsan həyatında idman məsələlərini konseptual təhlil edir. Bu mövzular bir çox sahələri əhatə etsə də, əsasən beş kateqoriyaya bölünür: metafizika, etika və əxlaq fəlsəfəsi, hüquq fəlsəfəsi, siyasi fəlsəfə və estetika.

## İstinadlar
# Həvəskar

**Amator** və ya **Həvəskar** (fransızca: amateur) — Bir işi və ya peşəni həyatını qurmaq üçün və ya pul üçün deyil, zövq üçün işləyən həvəskar, bu işə maraqlı insanlar üçün istifadə olunan bir termindir. Bunun əksi “peşəkardır”. Həvəskarlar öz işlərində mütəxəssis deyillər, peşə olaraq da bu işi peşə olaraqda öyrənməmişlər. Bu söz həm də “təcrübəsiz” və “səriştəsiz” kimi sərt şəkildə istifadə olunur. Qədim fransız dilində “sevən, aşiq” mənasını verən “amateur” sözünün kökü 1784-cü ilə təsadüf edir. Fransız dilinə isə yenə latıncadan eyni mənaya gələn “amatorem” (nom.“amator”) sözündən girmişdir.

## İstinadlar
# İnformasiya direktoru

**İnformasiya direktoru** – təşkilatın aşağıdakılar üçün məsul rəsmi şəxsi:

1. İnformaiya texnologiyalarının əldə edilməsinin və informasiya resurslarının idarə edilməsinin qanunvericiliyə, sərəncamlara, göstərişlərə, siyasətlərə, qaydalara və rəhbərliyin müəyyən etdiyi prioritetlərə uyğun tərzdə həyata keçirilməsini təmin etmək üçün təşkilatın icra rəhbərliyinə və digər yuxarı idarəetmə heyətinə məsləhət və digər köməyin təmin edilməsi;
2. Təşkilat üçün nöqsansız və inteqrativ informasiya texnologiyaları arxitekturasının işlənməsi, gerçəkləşdirilməsi, saxlanması və inkişaf etdirilməsi;
3. İş proseslərinin təkmilləşdirilməsi də daxil olmaqla təşkilat üçün bütün əsas informasiya resurslarının idarə edilməsi proseslərinin effektiv və səmərəli layihə və istismarını təkmilləşdirmək.

## Ədəbiyyat

* İmamverdiyev Y. N. İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2015, 160 səh.
# Aktivlərin idarə edilməsi

**Aktivlərin idarə edilməsi** (asset management)

1) Müəyyən investisiya məqsədlərinə nail olmaq üçün müştərilərin vəsaitlərinin toplanması və investisiya portfelinin yaradılması (qiymətli kağızlara və ya digər aktivlərə yatırmaq) yolu ilə peşəkar səviyyədə idarə olunması.

2) Şirkətə və ya banka məxsus maliyyə resurslarından gələn gəlirləri maksimallaşdırmaq məqsədilə onların idarə olunması. Adətən, aktivlərin idarə edilməsini investisiya şirkətləri (fondları) və investisiya bankları həyata keçirir.

Öz növbəsində aktivlər isə belə tərif olunur: “ Aktiv, təşkilat üçün aktual və ya potensial dəyəri olan vahidlərdir”. Əslində bu termin özündə aktivlərin maddi dəyərindən daha çox nüansları ehtiva edir, amma hazırda bir çox şirkətlər öz səylərini məhz maddi aktivlər üzərində fokuslaşdırır.

Aktivlərin idarə edilməsi zamanı, təşkilat  qarşıya qoyduğu məqsədlərə çatmaqdan ötrü, aktivlərdən ən səmərəli şəkildə istifadəyə nail olmalıdır.  Bu isə özündə  aktivlərdən arzu olunan performansa nail olmaq üçün xərclərin, imkanların və risklərin balanslaşdırılmasını tələb edir. Bu balanslaşdırılma müxtəlif zaman kəsimləri üçün nəzərdə tutula bilər. Ümumi məqsədlərdən biri isə aktivlərin bütün həyat tsiklində xərclərini minimallaşdırmaqdır.

Məşhur Wall Street jurnalı aktivlərin idarə edilməsinə belə tərif verir: Aktivlərin idarəetməsi - maliyyə firması daxilində müştərilərinin aktivlərinin (nağd, investisiya və s) idarəedilməsi ilə məşğul olan xüsusi komandadır. Bu zaman aktivləri idarə edən şirkətin sərəncamında portfel idarəetməsi üzrə ixtisaslaşmış menecerlər, o cümlədən investorların kapitalları ilə bağlı detlallı informasiyaya çıxış olur, bu da onlara hətta investorların üzərində müstəsna hüquq verir.

Aktivlərin idarəedilməsi xidməti çox zaman yüksək xalis-gəlirli şəxslərə, müstəqil fondlara, təqaüd fondlarına və korporasiyalara təklif olunur. Firma adətən xidmətlərinə görə, ümumi idarə olunan vəsaitlərin müəyyən faizi miqdarında sabit haqq və bəzən qazanılan mənfəətdən müəyyən faizlər əldə edirlər, lakin bu aktivlərin idarəedilməsi fondu ilə hec fondlar arasında sərhədi pozmuş olur.

İnvestisiya şirkətləri və fiziki şəxslər daima öz vəsaitlərinin optimal yerləşdirilməsinə və investisiya risklərinin məhdudlaşdırılmasına çalışırlar. Davamlı olaraq dəyişən iqtisadi şərtlər çərçivəsində dərinləşdirilmiş analitika texnologiyaları olmadan buna nail olmaq çətindir. Investisiyaların idarəetməsinin effektivliyini artırmaq məqsədi ilə müxtəlif aktivlər portfeldə birləşdirilir, bu portfellər qiymətli kağızlardan, valyuta bazarında açıq mövqelərdən, daşınmaz əmlakdan, xammalldan, qiymətli metallardan, maliyyə öhdəliklərindən və s. ibarət ola bilər. Bütün bu aktivlərin işləməsi və pul gətirməsi üçün peşəkar idarəetmə tələb olunur. Bu zaman əsasən aşağıdakı vəzifələrin öhdəsindən gəlmək lazımdır.

* Portfeldəki cari elementlərin qiymət dəyişməsini proqnozlaşdırmaq,
* Portfelə daxil olmaq üzrə olan elementlərin dəyərinin dəyişməsini və risklərini proqnozlaşdırmaq
* Riskləri ölçmək və proqnozlaşdırmaq: portfel elementləri üzrə, bütünlükdə portfel üzrə
* Portfelin strukturunu optimallaşdırmaq

## Mənbə:
# Birləşmiş Krallıq hökuməti

| Birləşmiş Krallıq hökuməti |
| --- |
| His Majesty's Government |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Ölkə | * Birləşmiş Krallıq
 |
| Yurisdiksiya | Birləşmiş Krallıq |
| Baş qərargah | * Dauninq-strit 10[d]
 |
| Rəsmi saytı | gov.uk |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Birləşmiş Krallıq hökuməti** - Birləşmiş Krallıq dövlətinin idarə olunmasına cavabdeh olan əsas icraedici qurumdur. Ölkədə qərarların qəbul edilməsi və onların həyata keçirilməsi məhz hökumətin üzərinə düşür. Hökumət parlament sistemi əsasında fəaliyyət göstərir və Baş nazir rəhbərlik edir. Yəni, hökumət birbaşa xalq tərəfindən seçilən Birləşmiş Krallıq Parlamenti qarşısında məsuliyyət daşıyır. Parlamentdə çoxluq qazanan siyasi partiyanın lideri adətən Baş nazir olur və hökuməti formalaşdırır. Formal olaraq ölkənin başçısı monarxdır (kral və ya kraliça). Monarx hökuməti təyin edir və qəbul olunan qanunları təsdiqləyir. Amma bu səlahiyyətlər əsasən rəmzi xarakter daşıyır; real siyasi qərarlar hökumət və xüsusilə Baş nazir tərəfindən verilir.

## İstinadlar