# Serbiyanın dövlət rəmzləri

**Serbiya Respublikasının dövlət rəmzləri** — Serbiyanın və Serb xalqının və ya Serb mədəniyyətinin simvolları olan Serbiyanın xüsusi fərqləndirici obyektləridir. Bu simvollar bunlardır: Dövlət Bayrağı, Dövlət Gerbi, Dövlət Himni. Rəsmi statusu olmayan, lakin milli və ya beynəlxalq səviyyədə tanınan başqa simvollar da var.

## Serbiya Respublikasının rəsmi dövlət rəmzləri

| Növ | Şəkil | Simvol |
| --- | --- | --- |
| Bayraq |  | **Serbiyanın Bayrağı** Serbiyanın dövlət bayrağı qırmızı, mavi və ağ rəngli üfüqi üçrəngli, mərkəzin solunda yerləşən kiçik gerbdir. Serb üçrənginin ilk qeydə alınması 1835-ci ildə olmuşdur. |
| Gerb |  | **Serbiyanın gerbi** Serbiyanın milli gerbi 2004-cü ildə qəbul edilib və Serbiya krallığı dövründə (1882-1918) istifadə edilən orijinala əsaslanır. |
| Himn |  | **Serbiya himni** Serbiyanın dövlət himni "Bože pravde" (*Ədalət Allahı*) ilk dəfə Serbiya krallığı (1882-1918) tərəfindən istifadə edilmişdir. 2006-cı ildə Serbiyanın rəsmi himni kimi yenidən qəbul edildi. |

## Digər simvollar

| Növ | Şəkil | Simvol |
| --- | --- | --- |
| Serbiyanın milli rəngləri |  | Serbiyanın milli rəngləri qırmızı, mavi və ağdır, Serbiyanın bayrağı adətən *trobojka* (üçrəngli) adlanır. Bu bayraq 1835-ci ildə qəbul edilib. |
| Milli simvol |  | Serb xaçı, Bizans simvolu olan *tetraqramma*ya əsaslanır və ən azı 14-cü əsrdə qəbul edildiyi güman edilir. Yunan xaçından və xaricə baxan dörd oddan ibarətdir. |
| Heraldik simvol |  | Serb qartalı, ikibaşlı ağ qartal, Serbiyanın həm gerbində, həm də bayrağında təsvir edilmişdir. Heraldik simvolun Serb heraldikasında uzun bir tarixi var. İkibaşlı qartal və Serb xaçı əsrlər boyu serb xalqının milli kimliyini təmsil edən əsas heraldik simvollardır. Orta əsr Nemanjiç sülaləsindən yaranmışdır. |
| Milli reqaliya |  | Karađorđević Tac Cəvahiratları 1904-cü ildə Kral I Pyotrun tacqoyma mərasimi üçün yaradılmışdır. Parçalar Birinci Serb üsyanı zamanı istifadə edilən Karadjorđe topundan götürülmüş bürüncdən ibarət materiallardan hazırlanmışdır. Bu jest simvolik idi, çünki 1904-cü il həmin qiyamın 100-cü ildönümü idi. Reqaliya Parisdə məşhur Falise qardaşları zərgərlik şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır və hazırda Serbiya Respublikası ərazisində saxlanılan yeganə Serb tacıdır. |
| Müqəddəs qoruyucu |  | Rastko Nemanjić kimi də tanınan Müqəddəs Sava, Serb Pravoslav Kilsəsinin banisi və ilk arxiyepiskopudur (1219-1233). O, Serbiyanın himayədarı və ölkədə təhsildir. Nemanjiç sülaləsinin banisi Stefan Nemanjanın oğludur. O, Bosniya və Herseqovinanın bir qurumu olan Serb Respublikasında himayədardır. O, həm də Vətən Atası fəxri adına malikdir |
| Xalq geyimləri |  | Serbiyanın ən çox yayılmış xalq geyimi mərkəzi Serbiyanın bir bölgəsi olan Şumadijanın geyimidir. Buraya milli papaq, *šajkača* daxildir., və ənənəvi dəri ayaqqabılar *opanci*. Yaşlı kənd sakinləri hələ də öz ənənəvi geyimlərini geyinirlər. |
| Mədəni təcrübə |  | Ailənin himayədarının *Slava* ehtiramı. YUNESKO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahılarına daxil edilmişdir. |
| Milli heyvanlar |  | Boz qurd Balkan və Serb mifologiyası və kultları ilə çox bağlıdır. Serb mifologiyasında mühüm yer tutur. Slavyan, qədim serb dinində və mifologiyasında canavar totem kimi istifadə olunurdu. Serb epik poeziyasında canavar qorxmazlığın simvoludur. 19-cu əsrdə yaşamış serb filoloqu və etnoqrafı Vuk Karadjiç Vuk ("canavar") adının ənənəvi, apotropik istifadəsini izah etdi: bir neçə körpəsini bir-birinin ardınca itirmiş bir qadın yeni doğulmuş oğlunun adını Vuk qoyardı. Bu gün canavar bir neçə Serb bələdiyyəsinin gerbində də heraldika simvolu kimi təsvir edilmişdir. |
|  | Çöl donuzu qədim Balkan və Serb mədəniyyəti ilə çox bağlıdır. Triballilər qədim tayfa idi, onun adı orta əsrlərdə Şərqi Roma müəlliflərini arxalaşdırmaqla serblər üçün eksonim kimi istifadə edilmişdir. Qəbilə qabanı Osmanlı İmperatorluğuna qarşı Birinci və İkinci Serb üsyanı zamanı Habsburqlar altındakı Serbiya, müxtəlif cəbbəxanalar tərəfindən orta əsr Serbiyasına aid edilən tarixi gerbin bir hissəsi idi. və Şumadijada bir neçə müasir Serb bələdiyyəsinin gerbində təsvir edilmişdir. |
| Milli quşlar |  | Şərq imperator qartalı Serbiyanın milli quşudur. Bu, müasir ikibaşlı Serb qartal heraldikasına ilham verdi. |
|  | Qrifon quşu Serbiyanın milli quşudur. Bu, orta əsrlərdə ikibaşlı Serb qartal heraldikasına ilham verdi. |
| Milli ağac |  | Palıd Serbiyanın simvoludur, Serbiya Sosialist Respublikasının tarixi gerbinin, Serbiya Knyazlığının tarixi gerbinin və bayraqlarının, habelə Voyvodina'nın indiki ənənəvi gerbinin və bayrağının bir hissəsi olmuşdur. Gerbdə bir tərəfdə palıd budağı güc və uzunömürlülük, digər tərəfdən isə zeytun budağı sülh və bərəkət rəmzi idi. Sosialist gerbində qızıl palıd budağı qızıl buğda çələnginin yanında idi. Çətin vaxtlarda, kilsələrin olmadığı vaxtlarda insanlar palıd ağaclarının altında dua edərdilər, orada xaç, *zapis*; bu palıd ağaclarının bəzilərinin yaşı 600 ildən çoxdur və müqəddəs sayılır. Palıd ağacından Serblərin Milad ənənəsi olan *Badnjak* istifadə olunur. |
| Milli güllər |  | Natalinin ramonda çiçəyi Birinci Dünya müharibəsi zamanı Serbiya Ordusunun mübarizəsinin simvolu hesab olunur. Serb qüvvələri ən böyük itki nisbətinə məruz qalır. Qurbanlarının xatirəsini yad etmək üçün Serbiyada insanlar, xüsusilə 2012-ci ildən Serbiyada qanuni bayram olan Sülh Günündə anım simvolu olaraq Natalinin ramondasını taxırlar. Bitki elmi olaraq 1884-cü ildə Niş ətrafında böyüyən nümunələrdən Sava Petroviç və onu Kraliça Nataliya Obrenoviçin şərəfinə adlandıran Yosif Pançiç tərəfindən təsvir edilmişdir. |
|  | Serb ramonda çiçəyi, hətta tam susuz olduqda belə, suvarıldığında canlanma qabiliyyətinə görə feniks çiçəyi olaraq da bilinir. Birinci Dünya müharibəsi illərində Serbiya Ordusunun mübarizəsinin simvolu, eləcə də dağıdıcı müharibədən sonra Serbiya dövlətinin dirçəlişinin simvolu hesab olunur. O, Natalinin oxşar cəhətləri olan ramonda çiçəyi ilə yanaşı, Birinci Dünya müharibəsində həlak olan serblərin xatirəsini yad etmək üçün, xüsusən də Serbiyada 2012-ci ildən bəri qanuni bir tətil olan Sülh Günündə istifadə olunur. |
| Milli meyvə |  | Gavalı və onun məhsulları serblər üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir və çoxsaylı gömrüklərin bir hissəsidir. Deyirlər ki, ev tikmək üçün ən yaxşı yer gavalı ağacının ən yaxşı böyüdüyü yerdir. Mərkəzi Serbiyanın münbit Šumadija bölgəsi xüsusilə gavalı və šljivovica ilə tanınır. |
| Milli içki |  | *Šljivovica* ("gavalı brendi") Serbiyanın milli içkisidir. *Šljivovica* adı serb dilindən götürülüb. Gavalı və onun məhsulları serblər üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir və çoxsaylı gömrüklərin bir hissəsidir. Serb yeməyi adətən gavalı məhsulları ilə başlayır və ya bitir. Sljivovica apertif kimi verilir. Deyirlər ki, ev tikmək üçün ən yaxşı yer gavalı ağacının ən yaxşı böyüdüyü yerdir. Ənənəvi olaraq, šljivovica (ümumiyyətlə "rakija" olaraq adlandırılır) bütün vacib keçid ayinlərində (doğum, vəftiz, hərbi xidmət, nikah). |
| Milli xörəklər |  | Milli yeməklər arasında ćevapcici, pljeskavica və gibanica var |
| Milli şəxsiyyət |  | Ana Serbiya millətin qadın təcəssümü və bütün serblərin metaforik anasıdır. Serb milli mifləri və şeirləri daim Ana Serbiyanı çağırır. Ana Serbiyanın ən diqqətəlayiq təsvirləri, Belqrad və Kruşevaçdakılar kimi Đorđe Jovanović tərəfindən heykəlləndirilib. Onun təsvirini Serb şəxsiyyət vəsiqəsində görmək olar. |
| Millət Ataları |  | Stefan Nemanja Vukanović, həmçinin mirra axını olan Müqəddəs Simeon kimi tanınan, 1166-1196-cı illərdə Serbiya Böyük Knyazlığının (həmçinin Raška kimi tanınır) Böyük Şahzadəsi idi.
Vukanoviç sülaləsinin üzvü olan Nemanya Nemanjiç sülaləsini (orta əsrlərin ən görkəmli Serb sülalələrindən biri) qurdu və Serbiya mədəniyyətinə və tarixinə verdiyi töhfələrlə yadda qaldı. |
|  | Karadjorđe tərəfindən daha çox tanınan Đorđe Petrović, Birinci Serb üsyanı (1804-1813) zamanı ölkəsinin Osmanlı İmperiyasından müstəqilliyi uğrunda mübarizəyə rəhbərlik etmiş serb inqilabçısıdır. O, Karađorđević sülaləsinin banisidir. O, həm də Xalq Atası fəxri adına malikdir. |
|  | Böyük Miloş kimi də tanınan Miloš Obrenović, İkinci Serb üsyanı (1815-1817) zamanı ölkəsinin Osmanlı İmperiyasından müstəqilliyi uğrunda mübarizəyə rəhbərlik edən serb inqilabçısıdır. Obrenoviç sülaləsinin banisidir. O, həm də Xalq Atası fəxri adına malikdir. |
| Milli abidələr |  | Serbiyanın YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmiş dörd mədəniyyət abidəsi var: erkən orta əsr paytaxtı Stari Ras və 13-cü əsrə aid Sopoçani monastırı; 12-ci əsr Studenica monastırı; Qamziqrad-Feliks Romuliana Roma kompleksi; və nəhayət, Kosovoda nəsli kəsilməkdə olan Orta Əsr Abidələri (Visoki Deçani, Ljeviş xanımı, Qraçanica və Peç Patriarxal Monastırı monastırlarından ibarətdir). YUNESKO-nun “Dünyanın Yaddaşı” Proqramında iki ədəbi abidə var: 12-ci əsrə aid Miroslav İncili və alim Nikola Teslanın qiymətli arxivi. |
|  | Müqəddəs Sava kilsəsi dünyanın ən böyük pravoslav kilsələrindən biridir. Kilsə Müqəddəs Savaya həsr edilmişdir. Vraçar yaylasında, 1595-ci ildə Osmanlı İmperatorluğu Sinan Paşa tərəfindən onun qalıqlarının yandırıldığı yerdə tikilmişdir. Yerləşdiyi yerdən Belqradın şəhər mənzərəsində üstünlük təşkil edir və bəlkə də şəhərin ən monumental binasıdır. Kilsənin dizaynı İstanbuldakı Ayasofyadan ilhamlanıb. |
| Salam |  | Serb pravoslavlığını ifadə edərkən üçbarmaq salamı ümumiyyətlə istifadə olunur. |
| Milli papaq |  | *Sajkača* Serblərin milli papağıdır. 20-ci əsrin əvvəllərindən Serbiyada məşhur milli simvol, adətən qara, boz və ya yaşıl rəngdədir və adətən yumşaq, evdə hazırlanmış parçadan hazırlanır.
Birinci Serb üsyanı zamanı serb kişiləri tərəfindən geniş şəkildə işlənildi və 19-cu əsrin əvvəllərindən 20-ci əsrin sonuna qədər serb ordusunun geyimində əsas komponent idi. Bu gün onu daha çox kənd icmalarında yaşlı kişilər geyinirlər. |
| Şüar | Само слога Србина спасава | "Yalnız birlik serbləri xilas edir" ifadəsi (serb. Само слога Србина спасава / Serbləri yalnız harmoniya xilas edir) ifadəsi serb xalqı tərəfindən geniş yayılmış və istifadə edilmişdir. |
| Populyar musiqi |  | Balkan turbaçıları. |

## İstinadlar