# ABŞ dolları

| ABŞ dolları |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |  |

 |
| Kod və simvol |
| ISO 4217 kodu | USD |
| Simvol | $ |
| Dövriyyə ərazisi |
| Emitent ölkə | * ABŞ
 |
| Əvəzedici və paralel vahidlər |
| Kiçik |
sent (1⁄100) |
| Dövriyyədə olan sikkə və əsginaslar |
| Sikkələr |
1, 5, 10, 20, 50 sent |
| Əsginas |
1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 dollar |
| Tarixi |
| Dövriyyəyə buraxılma | 1792 |
| Sikkə və əskinasların buraxılması və istehsalı |
| Mərkəzi bank | Federal Ehtiyat Sistemi |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**ABŞ dolları($, USD: United States Dollar)* — Amerika Birləşmiş Ştatlarının pul vahididir.

## Tarixi

## Baxış

ABŞ Konstitusiyasının 8-ci Maddəsi, Konstitusiyanın 8-ci bəndində "Paraya pul vermək" Bu güc tətbiq edən qanunlar hazırda 31 ABŞ-də kodlaşdırılır. § 5112. Bölmə 5112 ABŞ dolları verilməsi lazım olan formaları təyin edir. Bu sikkələr həm 5112-ci bölmədə borcların ödənilməsində "qanuni tender" kimi təyin edilir. Sakaqavea dollarları mis yüngül lehimli dolların bir nümunəsidir. Saf gümüş dolları, Amerikalı Gümüş Qartal olaraq bilinir. Bölmə 5112 də bir centdən 100 dollara qədər olan dəyərlərə malik olan digər sikkələrin zərbəsini və buraxılmasını təmin edir. Bu digər sikkələr ABŞ dolları ilə müqayisədə daha tam olaraq təsvir olunur.

Konstitusiya "hər zaman ictimai pulların daxilolmaları və xərclərinin müntəzəm Bəyanatı və Hesabatı vaxt-zaman dərc ediləcək". Konstitusiyanın bu müddəası Birləşmiş Ştatlar Məcəlləsinin 31-ci bəndinin 331-ci maddəsi ilə müəyyən edilir. "Bəyanatlar" hesabatında bildirilmiş pul məbləği hazırda ABŞ dolları ilə ifadə edilir (məsələn, ABŞ Hökumətinin 2009-cu il Maliyyə Hesabatı bax). Buna görə də ABŞ dolları ABŞ-nin hesabının vahidi kimi təsvir edilə bilər.

"Dollar" sözü, Konstitusiyanın 1-ci maddəsinin 9-cu bəndinin birinci bəndində göstərilən sözlərdən biridir. Orada "dollar" ispan pul vahidi, 8 pul vahidi və ya reallıq bir valyuta dəyəri olan sikkədir. 1792-ci ildə ABŞ Konqresi bir Sikkə Qanunu qəbul etdi. Həmin aktın 9-cu bəndi, "DOLLARLAR VƏ YARADICI" daxil olmaqla müxtəlif sikkələrin istehsalına icazə verilmişdir. Bunların hamısı İspan dolu bir dollar dəyərindədir və eyni zamanda üç yüz yetmiş bir dənə və dörd dörddə altı hissəsi təmiz bir taxıl və ya dörd yüz on altı taxıl gümüşü ". Aktının 20-ci bəndində nəzərdə tutulmuşdur ki, "Birləşmiş Ştatların hesabına pul ABŞ dolları və ya birləşmələrlə ifadə ediləcəkdir … və Birləşmiş Ştatların məhkəmələrindəki ictimai idarələrdə və məhkəmə icraatında olan bütün hesablar saxlanılmalı və bu tənzimləməni uyğunlaşdırmışdı ". Başqa sözlə, bu hərəkət Amerika Birləşmiş Ştatlarının valyutası kimi ABŞ dollarını təyin etdi.

İspan dolu dollardan fərqli olaraq, ABŞ dolları dəyərlərin onlu bir sisteminə əsaslanır. Dollarla yanaşı, sikkə rəsmi olaraq dəyirmanın pul vahidlərini və ya bir dolların (simvol ₥), yüzdə birinin bir doqquzuncu (simvolu ¢), bir dollar və ya on doqquzuncu dollar və qartal hər biri üçün qızıl, gümüş və ya mis olan çəkisi və tərkibi ilə on dolar. 1800-cü illərin ortalarında yüz dolar bir ittifaq olaraq bilinir, lakin heç bir ittifaq pulları heç bir zaman vurulmamışdı və yalnız 50 dollar yarım birliyin nümunələri var idi. Bununla belə, dollarların bölünməsi kimi yalnız gündəlik gündəlik istifadədədir; "dime" yalnız 10 ¢ dəyərində sikkə adı kimi istifadə olunur, "qartal" və "dəyirman" isə ümumi olaraq ictimaiyyətə çox bilinməsə də, dəyirmanlar bəzən vergi güzəştləri məsələlərində istifadə edilir və benzin qiymətləri adətən, gallon başına $ X. XX9 şəklində, məsələn, $ 3.599, daha çox $ 3.59 9/10 kimi yazılmışdır. Hal-hazırda dövriyyəyə buraxılmış hallarda ABŞ dolları kimi bərabər və ya bir dollar məbləğində pul buraxılır, eyni zamanda ABŞ dolları ilə bərabər və ya bir dollardan çox olan Federal Rezerv qeydləri (qızıl, gümüş və platin sikkələri 100 ABŞ dolları qanuni tender kimi, lakin daha çox külçə dəyər). Həm də bir dollar pul və qeydlər bu gün istehsal edilir, baxmayaraq ki qeyd forması əhəmiyyətli dərəcədə daha çoxdur. Keçmişdə "kağız pul" bəzən bir dollar (fasiləsiz valyuta) dəyərindən az miqdarda verilmişdi və qızıl sikkələr 20 dollara (1930-cu illərdə dayandırılmış "ikili kartal" kimi tanınmış) 20 dollara qədər dövriyyəyə verilmişdir. Qartal dövrü on doların nominasiyası üçün 1792-ci il Maddəsi Qanunda istifadə edilmiş və sonradan qızıl sikkələrin adlandırılması üçün istifadə edilmişdir. Kəmiyyətli valyutada birdəfəlik pul vahidi, "fractional valyuta" kimi tanınan bəzən də punchik olaraq "shinplasters" adlandırıldı. 1854-cü ildə Xəzinədar katibi Ceyms Guthrie "Birlik", "Yarım Birlik" və "Quarter Union" adlandırılan 100, 50 və 25 dollarlıq qızıl sikkələrin yaradılması təklifini irəli sürmüşdür

1 Birlik = 100 dollar

## Azərbaycan manatına nisbətən rəsmi məzənnəsi

2010-cu il noyabrın 5-də ABŞ valyutasının manata nisbətən rəsmi məzənnəsi 79,97 qəpik müəyyən edilib.
2015-ci il 21 dekabr Manatın devalvasiyası ilə rəsmi məzənnə 1.57 qəpik müəyyən edilib.

## ABŞ dolları haqqında maraqlı faktlar

1. Hesab edilir ki, 1 dollar nominalında olan banknotda masonların simvolları şifrələnmişdir. Axtarış saytlarında əsginasda təsvir olunmuş piramidanın aşağısında yazılan MDCCLXXVI – simvollarını yığmaq kifayətdir, sorğuya cavab olaraq şifrələnmiş simvollar mövzusunda çox sayda məqalələr çıxacaq. Həmçinin Pramidanın altında yazılan "Novus Ordo Seclorum" latın dilində "Yeni dünya Nizamı" deməkdir.

2. Bəzi müəlliflər 1935-ci ilin bir dollarlıq əskinasının dizaynını yanlış olaraq rus rəssamı Nikolay Rerixə aid edirlər. Ancaq onun görünüşünün dəyişilməsinin təşəbbüskarları Henri Volles və Franklin Ruzvelt olmuşdu. Onun dizayneri ABŞ-nin Maliyyə nazirliyi yanında pul nişanları və qiymətli kağızlar buraxan Qravyur Bürosunun rəisi Edvard M. Uiksdir.

3. ABŞ dolları çap olunan kağız – 25% kətandan və 75% pambıqdan ibarətdir. O, bütün parça boyu səpələnmiş müxtəlif ölçüdə qırmızı və göy rəngdə xırda sintetik lifləri olan neytral rəngdədir.

4. Dollar nəyə görə yaşıldır? 1869-cu ildə ABŞ-nin Maliyyə nazirliyi Filadelfiyadan olan Messers J. М. & Сох şirkəti ilə pul istehsalı üçün eni 2–3 düym çətinliklə görünən şaquli zolaqlı xüsusi su nişanı olan kağız buraxmaq üçün müqavilə bağlamışdı. Təxminən həmən illər xəzinədarlıq ilk dəfə yaşıl boyadan istifadə edərək dollarları çap etməyə başladı.

Yeniliyin səbəbi fotoşəkilin yaranması idi: ancaq kənarları yaşıl rəngdə olan qara boya ilə işlənmiş köhnə əskinasları çox asan olaraq fotoşəkil üsulu ilə yenidən çap etmək mümkün idi. Hazırlanmasında yaşıl rəng istifadə edildiyi səbəbindən, rənglər seçmək və boya almaq lazım deyildi. Bununla əlaqədar olaraq yaşıl boyanı böyük həcmlərdə istifadə etməyə başladılar. 1929-cu ilə qədər dollarların istehsalında müxtəlif rənglərdən istifadə olunurdu, birtonlu rəngdən ancaq 1929-cu ildə istifadə etməyə başladılar. Bu faktın izahı belə səslənir: yaşıl boyalar kifayət qədər ucuz idi, rəngin özü xarici təsirlərə nisbətən davamlı idi və psixoloji cəhətdən pullara etibar hissi yaradırdı. Son illər dollar banknotları yenidən müxtəlif rəngdə istehsal olunaraq, sarı və çəhrayı rənglərə çalmağa başladılar.

5. Dolların bir banknotunun təxmini çəkisi, dəyərindən asılı olmayaraq 1 qrama bərabərdir.

6. Dollar əskinasının ömrü orta hesabla təxminən 22 ay təşkil edir.

7. Hər bir banknotu çat əmələ gəlincə eninə və uzununa 4 min dəfə qatlamaq olar

## Valyuta cütləri

Valyuta cütü — valyuta bazarında bu cütlüyə daxil olan iki valyutanın qiymətlərinin nisbəti. Bu anlayış Forex bazarında ticarətin sadələşdirilməsi üçün geniş istifadə olunur, çünki bir valyuta alarkən bir treyder həmişə digərini satır. Cütdəki ilk valyuta əsas valyuta, ikincisi isə kotirovka valyutası adlanır.

## İstinadlar

## Mənbə

* ABŞ dolları  (alm.) (ing.)

 Pul** ilə əlaqədar olan bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.*