Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2 iyun

| ←→İyun |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026-cı il |

**2 iyun** — Qriqorian təqvimində ilin 153-cü günü. (uzun ildə 154-cü)
Bu tarixdə ilin sonuna 212 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 20 may tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1964 — Fələstin Azadlıq Təşkilatı təsis olunub.
* 1979 — Roma papası II İohann Pavel ilk rəsmi səfərini vətəni Polşaya edir və kommunist ölkəsinə səfər edən ilk Roma papası olur.

### Azərbaycana aid hadisələr

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1305 — Əbu Səid Bahadur xan, Elxani hökmdarı
* 1535 — XI Lev, Roma papası

### 1601–1900

Marta Vaşinqton
* 1731 — Marta Vaşinqton, ABŞ birinci xanımı
* 1740 — Markiz de Sad, Fransa zadəganı
* 1762 — Şeyx Mənsur, Çeçenistan səhra komandiri
* 1835 — X Piy, Roma papası
* 1840 — Tomas Hardi, İngiltərə yazıçısı

### 1901–cari

* 1930 — Qarbis Zakaryan, Türkiyə boksçusu
* 1949 — Məcnun Göyçəli, Azərbaycan şairi
* 1974 — Qata Kamski, ABŞ şahmatçısı
* 1975 — Novruz Qurbanov, Azərbaycan əsgəri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1975 — İlqar Mahmudov, Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı
* 1977 — Zakari Kuinto, ABŞ aktyoru
* 1978
	+ Dominik Kuper, İngiltərə aktyoru
	+ Castin Lonq, ABŞ aktyoru
* 1979 — Davide Minnella, İtaliya rejissoru və ssenaristi
* 1981 — Admir Teli, Albaniya futbolçusu
* 1985
	+ Ənvər Abbasov, Azərbaycan aktyoru
	+ Məryəm Şabanova, Azərbaycan müğənnisi
* 1986 — İlkin Ağayev, Azərbaycan giziri
* 1998 — Əbdülrza Rəfibəyli, Azərbaycan əsgəri
* 1999 — Vey Yi, Çin şahmatçısı

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

* 193 — Didi Yulian, Roma imperatoru
* 1418 — Lankasterli Ketrin, Kastiliya kraliçası

### 1601–1900

* 1882 — Cüzeppe Qaribaldi, İtaliya generalı

### 1901–cari

Toğrul Nərimanbəyov
* 1970 — Orxan Kamal, Türkiyə yazıçısı
* 1979 — Hüseyn Seyidzadə, Azərbaycan kinorejissoru
* 1982 — Fəzəl İlahi Çaudhri, Pakistan prezidenti
* 1986 — Aydın Şahsuvarov, Azərbaycan aktyoru
* 1988 — Rac Kapur, Hindistan aktyoru və kinorejissoru
* 1995 — Xeyransa Məmmədova, Azərbaycan müğənnisi
* 2004 — Nikolay Qayaurov, Bolqarıstan opera müğənnisi
* 2008 — Ken Naqanuma, Yaponiya futbolçusu və baş məşqçisi
* 2013 — Toğrul Nərimanbəyov, Azərbaycan boyakarı
* 2019
	+ Mart Nutt, Estoniya deputatı
	+ Volter Lübke, Almaniya siyasətçisi

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Azərbaycan — Mülki aviasiya işçilərinin peşə bayramı günü

## İstinadlar
# 1297

| 1297 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1297 *MCCXCVII* |
| Yuli təqvimi | 1297 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 6805-6806 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2049-2050 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5057-5058
ה'נ"ז
 - ה'נ"ח |
| Hicri təqvim | 696-697 |
| Erməni təqvimi | 3789-3790 (11 avqust)
ՌՄՂԷ |
| Çin təqvimi | 3993-3994 丙申 - 丁酉 qırmızı meymun
 - qırmızı xoruz
 |
| Efiopiya təqvimi | 1289 - 1290 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1353-1354 |
| - *Şaka sambat* | 1219—1220 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 4398-4399 |
| İran təqvimi | 675-676 |
| Buddist təqvimi | 1840 |
| Holosen təqvimi | 11297

  |

## Hadisələr

* 8 yanvar - Monakonun müstəqillik əldə etməsi.
* Sultaniyədə Olcaytu Xudabəndə məqbərəsinin tikilməsi.

## Doğumlar

## Ölümlər

* ‎II İohann (Trabzon imperatoru)

## İstinadlar
# Sivilizasiyanın beşiyi

Bərəkətli hilal. Qərb və Yaxın Şərq alimlərinin əksəriyyəti sivilizasiyanın beşiyi haqqında danışarkən məhz buna istinad edirlər.
**Sivilizasiyanın beşiyi** — bu və ya digər sivilizasiyanın başqa ərazilərdəki digər sivilizasiyalardan asılı olmayaraq yarandığı məkan və mədəniyyətdir. Şəhər tipli yaşayış məskənlərinin formalaşması cəmiyyətin “sivil” kimi səciyyələndirilə bilən ilkin xüsusiyyətidir. Sivilizasiyanın digər xüsusiyyətlərinə oturaq və ya qeyri-köçəri əhali, monumental memarlıq, sosial təbəqələrin və bərabərsizliyin mövcudluğu, ünsiyyət üçün yazı sisteminin yaradılması daxildir. Daha sadə cəmiyyətlərdən sivilizasiyanın mürəkkəb cəmiyyətinə keçid tədricən baş verir.

Alimlər ümumilikdə sivilizasiyanın altı beşiyinin olduğunu qəbul edirlər. Belə ki, Mesopotamiya, Qədim Misir, Qədim Hindistan və Qədim Çinin Köhnə dünyada ən erkən sivilizasiyalar olduğu hesab edilir. Yeni dünyada isə sivilizasiyanın beşiyi sahilyanı Perunun Karal-Supe sivilizasiyası və Meksikanın Olmek sivilizasiyasıdır. Sivilizasiyanın bütün beşikləri yaşayış vasitələri baxımından kənd təsərrüfatından asılı olmuşdur (ehtimal ki, əvvəlcə dəniz ehtiyatlarından asılı ola bilən Karal-Supe istisnadır). Onların hamısı mərkəzləşdirilmiş hökuməti, siyasi liderləri, kahinləri və sivilizasiyanın şəhər mərkəzlərinin ictimai məsələlərini dəstəkləmək üçün kənd təsərrüfatı məhsulu istehsal edən fermerlərin (kəndlilərin) fəaliyyətindən asılı olmuşdur.

Nisbətən az formal olaraq, "sivilizasiyanın beşiyi" termini Yunanıstan və ya Roma kimi digər tarixi qədim sivilizasiyalara istinad etmək üçün də istifadə olunur. Lakin, onları "Qərb sivilizasiyasının beşiyi" adlandırmaq daha doğru olardı.

## İstinadlar
# Şort

Mayli Sayrus şortda konsertdə.
**Şort**, **şortik** və ya **qısa şalvar** (ing. shorts, ing. short — azərb. qısa‎ sözündən) — şalvarın qısaldılmış növü. Uzun zaman şort uşaq geyimi kimi olub, indi isə bütün yaş dəstələri üçün geyim sayılır.

## Təsnifatı

Şortların təsnifatı uzunluğuna görə görə olur.

* Mini-şortlar (ing. hot pants) — ən qısa şortlar, demək olar ki, omba açıq
* Klassik şortlar — ombanın 1/2 və ya 1/3 açıq
* Bermud — uzunluğu dizdən yuxarı
* Bric — uzunluğu dizə qədər

Qeyd etmək lazımdır ki, dizdən aşağı olan şalvarlar şort sayılmır.

## İstinadlar
# Adeli torpağı

**Adeli torpağıTerre Adélie|  Bayraq |  Qerb |
|  |
| **Status** | Fransanın sahib olduğu xarici ərazilər |
| **Ən böyük bazası** | Dumont d'Urville Station |
| **Sektor** |  136°11' ş.u. - 142°02' ş.u. |
| **Sahəsi** | 432 000 km² |
| **Əhali** | 33 — 78 insan |
| **İnternet domeni** | .aq, .tf |
| **Telefon kodu** | +672 |

**Adeli torpağı** (fr. Terre Adélie) — Fransanın idarə etdiyi Antarktika sektoru. Ərazinin sərhədləri Antarktidanın sahili boyunca keçir və bu koordinatlarda yerləşir: 66°12′ c.g. 136°11′ ş.u. и 66°48′ c.g., bu nöqtələrdən sərhəd Cənub qütbünə qədər 2600 kilometrliy uzunluğunda qitənin içərinə gedir. Sahil xəttinin ümumi uzunluğu təxminən 350 km təşkil edir. Adeli torpağı 432 min kilometrdən çox sahə tutur, və o, demək olar ki, tamamilə buzla örtülürüb.

Buranın sahilləri 1837-ci ildə franssız dənizçi Jul Dyumon Dyurvill tərəfindən tapılmışdır və arvadının şərəfinə Adeli adını qoymuşdur.

12 yanvar 1956-cı ildən ərazidə Fransanın Dyuomon d'Yurvil adlı daimi illik elmi-tədqiqat qütb stansiyası fəaliyyət göstərir. Stansiya antarktik sahilində bu koordinatlarda yerləşir: 66°40′ c.g. 140°01′ ş.u. Əhalisi qışda 33, yayda 78 olur. Burada ilk franssız stansiya isə Port-Martin idi ( 66°49′04″ c.g. 141°23′39″ ş.u.), amma o, yanvar ayının 23-ündən 24-ünə keçən gecə yanğın nəticəsində dağılmışdı. Port-Martinin qış əhalisi 1950-ci ildə 11, 1951-ci ildə 17 idi.

Fransanın daha bir Şarko adlı qütb bazası var idi ( 69°22′ c.g. 139°01′ ş.u.). Bu baza 2400 m. yüksəklikdə və Dyuomon d'Yurvildən 320 km aralı idi. Stansiya 1957-ci ildə Beynəlxalq geofizika ili ərəfəsində açılıb və 1960-cı ilə qədər istifadə olundu. Stansiyanın işçiləri cəmi üç nəfərdən ibarət idi. Baza əsasən küləkdən qorunmaq üçün qara qazılıb basdırlan otaqlardan ibarət idi.

Adeli torpağı hər iki tərəfdən Avstraliyanın antarktik əraziləri ilə həmsərhəddir (Uilks torpağı ilə qərbdə, V Corc sahili ilə şərqdə)
# Con Votson

| Con Votson |
| --- |
| ing. John Broadus Watson |
|  |
| Doğum tarixi | 9 yanvar 1878(1878-01-09)[…] |
| Vəfat tarixi | 25 sentyabr 1958(1958-09-25)[…] (80 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Nyu-York, Nyu-York ştatı, ABŞ
 |
| Elm sahəsi | psixologiya |
| İş yeri | * Cons Hopkins Universiteti
 |
| Təhsili | * Çikaqo Universiteti
 |
| Üzvlüyü | * Amerikan Psixoloqlar Birliyi,
* Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası
 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Con Votson** (ing. John Broadus Watson; 9 yanvar 1878[…] – 25 sentyabr 1958[…], Nyu-York, Nyu-York ştatı) — Amerikan psixoloq, biheviorizmin nəzəri banisi. Psixologiyada subyektiv metodu tənqidinə görə məşhurdur. Şüurun elmi fakt olduğunu inkar edərək, klassik davranış psixologiyasının əsaslarını işləmişdir.

1913-cü ildə "Psixoloji xəbərlər" jurnalında Votsonun "Psixologiya: biheviorist onu nесə görür" adlı məqaləsi nəşr edildi. Məqalədə "Stimul — reaksiya" — biheviorizmin əsas devizi kimi elan olundu və həmin сәгәуаın başlıca ideyaları şərh edildi. Buna görə də sonralar həmin məqaləni "biheviorizmin manifesti" adlandırdılar.

## Mənbə

* Ə.S.Bayramov, Ə.Ə.Əlizadə. Psixologiya. Bakı

### İstinadlar
# Tənqidi nəzəriyyə

**Tənqidi nəzəriyyə** (ing. critical theory) — sosial və humanitar elmlərin biliklərinə, habelə artan transdissiplinarlığa və refleksiv siyasiləşməyə əsaslanaraq, emansipasiya məqsədləri üçün cəmiyyəti və mədəniyyəti nəzərdən keçirən və tənqid edən yanaşmalar, cərəyanlar və (nəzəri) diskurslar məcmusu. Hərfi mənada "tənqidi nəzəriyyə" termini özündə tənqidə və biliyə və ya hər hansı bir sahədə mövcud vəziyyətə refleksiv münasibətə əsaslanan müxtəlif yanaşma və bilikləri toplayır, həmçinin "öz biliklərinin obyektlərinin meydana gəlməsini izah etməyə" çalışır.

## Ədəbiyyat

* Фурс В. Н. Социальная философия в непопулярном изложении. — Вильнюс: ЕГУ, 2006. — 184 с. — ISBN 9985-9878-0-2.

на других языках

* Green M. Cultural studies // A Dictionary of Cultural and Critical Theory / Eds. M. Payne, J. R. Barbera. — Oxford, UK; Cambridge, USA: Wiley-Blackwell, 1998. — 832 p. — ISBN 1118438817, ISBN 978–1118438817.
* Macey D. The Penguin Dictionary of Critical Theory. — Penguin Books, 2000. — 496 p.